20. සමුට‍්ඨාපනවාරො
20. සමුට‍්ඨාපනවාරො
20. සමුට්ඨාපනවාරය
1. විවාදාධිකරණං චතුන‍්නං අධිකරණානං කතමං අධිකරණං සමුට‍්ඨාපෙති : විවාදාධිකරණං චතුන‍්නං අධිකරණානං න කතමං අධිකරණං සමුට‍්ඨාපෙති. අපි ච විවාදාධිකරණපච‍්චයා චත‍්තාරො අධිකරණා ජායන‍්ති. යථා කථං විය : ඉධ භික‍්ඛූ විවදන‍්ති ධම‍්මොති වා අධම‍්මොති වා විනයොති වා අවිනයොති වා අභාසිතං අලපිතං තථාගතෙනාති වා අභාසිතං අලපිතං තථාගතෙනාති වා,
1. විවාදාධිකරණය සිවුවැදෑරුම් අධිකරණයන් අතුරෙන් කවර අධිකරණයක් උපදවා ද, විවාදාධිකරණය සිවුවැදෑරුම් අධිකරණයන් අතුරෙන් කිසියම් අධිකරණයක් නො උපදවයි. එහෙත් විවාදාධිකරණය හේතුකොට සිවුවැදෑරුම් අධිකරණයෝ උපදිත් ඒ කෙසේ යැ යත්: මේ ශාසනයෙහි භික්‍ෂූහු ධර්‍මයැ යි හෝ අධර්‍මයැ යි හෝ විනය යැයි හෝ අවිනය යැයි හෝ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් වදාරණ ලද යැ ප්‍රකාශ කරණ ලදැයි හෝ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් නො වදාරණ ලද යැ ප්‍රකාශ නො කරණ ලදැයි හෝ
අනාචිණ‍්ණං තථාගතෙනාති වා ආචිණ‍්ණං තථාගතෙනාති වා, පඤ‍්ඤත‍්තං තථාගතෙනාති වා අපඤ‍්ඤත‍්තං තථාගතෙනාති වා, ආපත‍්තීති වා, අනාපත‍්තීති වා, ලහුකාපත‍්තීති වා, ගරුකාපත‍්තීති වා, සාවසෙසාපත‍්තීති වා අනවසෙසාපත‍්තීති වා, දුට‍්ඨුල‍්ලාපත‍්තීති වා අදුට‍්ඨුල‍්ලාපත‍්තීති වා. යං තත්‍ථ භණ‍්ඩනං කලහො විග‍්ගහො විවාදො නානාවාදො අඤ‍්ඤථාවාදො විපච‍්චතාය වොහාරො මෙධගං ඉදං වුච‍්චති විවාදාධිකරණං. විවාදාධිකරණෙ සඞ‍්ඝො විවදති, විවාදාධිකරණං. විවදමානො අනුවදති, අනුවාදාධිකරණං, අනුවදමානො ආපත‍්තිං ආපජ‍්ජති, ආපත‍්තාධිකරණං. තාය ආපත‍්තියා සඞ‍්ඝො කම‍්මං කරොති, කිච‍්චාධිකරණං. එවං විවාදාධිකරණපච‍්චයා චත‍්තාරො අධිකරණා ජායන‍්ති.
තථාගතයන් වහන්සේ විසින් පුරුදු කරණ ලදැයි හෝ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් නො පුරුදු කරණ ලදැයි හෝ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් පණවන ලදැයි හෝ තථාගතයන් විසින් නො පණවන ලදැයි හෝ ඇවැතැයි හෝ නො ඇවැතැයි හෝ ලුහු ඇවැතැයි හෝ ගරු ඇවැතැයි හෝ සාවසේසාපත්තියැ යි හෝ අනවසේසාපත්තියැ යි හෝ තුළුල් ඇවැතැයි හෝ නො තුළුල් ඇවැතැයි හෝ විවාද කෙරෙති. එහි යම් ඩබරයෙක් කලහයෙක් විග්‍රහයෙක් විවාදයෙක් නානාවාදයෙක් අන්‍යථාවාදයෙක් ප්‍රතිවිරුද්ධ වචනව්‍යවහාරයෙක් විහෙසයෙක් වේ ද, මේ විවාදාධිකරණ යැයි කියනු ලැබේ. විවාදාධිකරණයෙහි ලා සඞ්ඝ තෙමේ විවාද කෙරේ නම් විවාදාධිකරණය වෙයි. විවාද කරමින් චෝදනා කෙරේ නම් අනුවාදාධිකරණය වෙයි. චෝදනා කරමින් ඇවැතට පැමිණේ නම් ආපත්තාධිකරණය වෙයි. ඒ ඇවැතින් සඞ්ඝ තෙමේ කර්‍ම කෙරේ නම් කිච්චාධිකරණය වේ. මෙසේ විවාදාධිකරණය හේතුකොට සිවුවැදෑරුම් අධිකරණයෝ උපදිත්.
2. අනුවාදාධිකරණං චතුන‍්නං අධිකරණානං කතමං අධිකරණං සමුට‍්ඨාපෙති, අනුවාදාධිකරණං චතුන‍්නං අධිකරණානං න කතමං අධිකරණං සමුට‍්ඨාපෙති, අපි ච අනුවාදාධිකරණපච‍්චයා චත‍්තාරො අධිකරණා ජායන‍්ති. යථාකථං විය : ඉධ භික‍්ඛූ භික‍්ඛුං අනුවදන‍්ති: සීලවිපත‍්තියා වා, ආචාරවිපත‍්තියා වා, දිට‍්ඨිවිපත‍්තියා වා ආජීවවිපත‍්තියා වා, යො තත්‍ථ අනුවාදො අනුවදනා අනුල‍්ලපනා අනුභණනා අනුසම‍්පවඞ‍්කතා අබ‍්භුස‍්සහනතා අනුබලප‍්පදානං, ඉදං වුච‍්චති අනුවාදාධිකරණං. අනුවාදාධිකරණෙ සඞ‍්ඝො විවදති, විවාදාධිකරණං විවදමානො අනුවදති, අනුවාදාධිකරණං අනුවදමානො ආපත‍්තිං ආපජ‍්ජති, ආපත‍්තාධිකරණං. තාය ආපත‍්තියා සඞ‍්ඝො කම‍්මං කරොති, කිච‍්චාධිකරණං. එවං අනුවාදාධිකරණපච‍්චයා චත‍්තාරො අධිකරණා ජායන‍්ති.
2. අනුවාදාධිකරණය සිවුවැදෑරුම් අධිකරණයන් අතුරෙන් කිනම් අධිකරණයක් උපදවා ද? අනුවාදාධිකරණය සිවුවැදෑරුම් අධිකරණයන් අතුරෙන් කිසියම් අධිකරණයක් නො උපදවයි. එහෙත් අනුවාදාධිකරණය හේතුකොට සිවුවැදෑරුම් අධිකරණයෝ උපදිත්, ඒ කෙසේ ද යත්: මේ ශාසනයෙහි භික්‍ෂූහු භික්‍ෂුහට ශිලවිපත්තියෙන් හෝ ආචාරවිපත්තියෙන් හෝ දෘෂ්ටිවිපත්තියෙන් හෝ ආජීවවිපත්තියෙන් හෝ චෝදනා කෙරෙත් ද, එහි යම් චෝදනා කිරීමෙක් පුන පුනා කීමෙක් පහළ කොට කීමෙක් නො කඩවා බිණීමෙක් එයට නැමුනු බවෙක් උත්සාහවත් බවෙක් අනුබල දීමෙක් වේ ද, මේ අනුවාදාධිකරණයැයි කියනු ලැබේ. අනුවාදාධිකරණයෙහි ලා සඞ්ඝ තෙමේ විවාද කෙරේ නම් විවාදාධිකරණය වෙයි. විවාද කරමින් චෝදනා කෙරේ නම් අනුවාදාධිකරණය වෙයි. චෝදනා කරමින් ඇවැතට පැමිණේ නම් ආපත්තාධිකරණය වෙයි. ඒ ඇවැතින් සඞ්ඝ තෙමේ කර්‍ම කෙරේ නම් කිච්චාධිකරණය වේ. මෙසේ අනුවාදාධිකරණය හේතුකොට සිවුවැදෑරුම් අධිකරණයෝ උපදිත්.
3. ආපත‍්තාධිකරණං චතුන‍්නං අධිකරණානං කතමං අධිකරණං සමුට‍්ඨාපෙති : ආපත‍්තාධිකරණං චතුන‍්නං අධිකරණානං න කතමං අධිකරණං සමුට‍්ඨාපෙති. අපි ච ආපත‍්තාධිකරණපච‍්චයා චත‍්තාරො අධිකරණා ජායන‍්ති. යථාකථං විය : පඤ‍්චපි ආපත‍්තික‍්ඛන්‍ධා සත‍්තපි ආපත‍්තික‍්ඛන්‍ධා ආපත‍්තාධිකරණං. ඉදං වුච‍්චති ආපත‍්තාධිකරණං ආපත‍්තාධිකරණෙ සඞ‍්ඝො විවදති, විවාදාධිකරණං. විවදමානො අනුවදති, අනුවාදාධිකරණං අනුවදමානො ආපත‍්තිං ආපජ‍්ජති, ආපත‍්තාධිකරණං තාය ආපත‍්තියා සඞ‍්ඝො කම‍්මං කරොති, කිච‍්චාධිකරණං එවං ආපත‍්තාධිකරණපච‍්චයා චත‍්තාරො අධිකරණා ජායන‍්ති.
3. ආපත්තාධිකරණය සිවුවැදෑරුම් අධිකරණයන් අතුරෙන් කිනම් අධිකරණයක් උපදවා ද? ආපත්තාධිකරණය සිවුවැදෑරුම් අධිකරණයන් අතුරෙන් කිසියම් අධිකරණයක් නො උපදවයි. එහෙත් ආපත්තාධිකරණය හේතුකොට සිවුවැදෑරුම් අධිකරණයෝ ම උපදිත්. ඒ කෙසේ ද? යත්: පඤචාපත්තිස්කන්‍ධය ද ආපත්තාධිකරණය වෙයි. සප්තාපත්තිස්කන්‍ධය ද ආපත්තාධිකරණය වේ. මේ ආපත්තාධිකරණ යි කියනු ලැබේ. ආපත්තාධිකරණයෙහි ලා සඞ්ඝ තෙමේ විවාද කෙරේ නම් විවාදාධිකරණය වෙයි. විවාද කරමින් චෝදනා කෙරේ නම් අනුවාදාධිකරණය වෙයි. චෝදනා කරමින් ඇවැතට පැමිණේ නම් ආපත්තාධිකරණය වෙයි. ඒ ඇවැතින් සඞ්ඝ තෙමේ කර්‍ම කෙරේ නම් කිච්චාධිකරණය වේ. මෙසේ ආපත්තාධිකරණය හේතුකොට සිවුවැදෑරුම් අධිකරණයෝ උපදිත්.
4. කිච‍්චාධිකරණං චතුන‍්නං අධිකරණානං කතමං අධිකරණං සමුට‍්ඨාපෙති, කිච‍්චාධිකරණං චතුන‍්නං අධිකරණානං න කතමං අධිකරණං සමුට‍්ඨාපෙති. අපි ච කිච‍්චාධිකරණපච‍්චයා චත‍්තාරො අධිකරණා ජායන‍්ති. යථාකථං විය : යා සඞ‍්ඝස‍්ස කිච‍්චයතා කරණීයතා අපලොකනකම‍්මං ඤත‍්තිකම‍්මං ඤත‍්තිදුතියකම‍්මං ඤත‍්තිචතුත්‍ථකම‍්මං, ඉදං වුච‍්චති කිච‍්චාධිකරණං. කිච‍්චාධිකරණෙ සඞ‍්ඝො විවදති, විවාදාධිකරණං, විවදමානො අනුවදති, අනුවාදාධිකරණං. අනුවදමානො ආපත‍්තිං ආපජ‍්ජති, ආපත‍්තාධිකරණං. තාය ආපත‍්තියා සඞ‍්ඝො කම‍්මං කරොති කිච‍්චාධිකරණං. එවං කිච‍්චාධිකරණපච‍්චයා චත‍්තාරො අධිකරණා ජායන‍්ති.
4. කිච්චාධිකරණය සිවුවැදෑරුම් අධිකරණයන් අතුරෙන් කිනම් අධිකරණයක් උපදවා ද, කිච්චාධිකරණය සිවුවැදෑරුම් අධිකරණයන් අතුරෙන් කිසියම් අධිකරණයක් නො උපදවයි. එහෙත් කිච්චාධිකරණය හේතුකොට සිවුවැදෑරුම් අධිකරණයෝ ම උපදිත්. ඒ කෙසේ ද යත්: සඞ්ඝයාගේ අපලෝකනකර්‍මය ඤත්තිකර්‍මය ඤත්තිදුතියකර්‍මය ඤත්තිචතුත්‍ථකර්‍මය යන යම් කෘත්‍යභාවයෙක් කටයුතු බවෙක් වේ ද, මේ කිච්චාධිකරණය යි කියනු ලැබේ. කිච්චාධිකරණයෙහි ලා සඞ්ඝතෙමේ විවාද කෙරේ නම් විවාදාධිකරණය වෙයි. විවාද කරමින් චෝදනා කෙරේ නම් අනුවාදාධිකරණය වෙයි. චෝදනා කරමින් ඇවැතට පැමිණේ නම් ආපත්තාධිකරණය වෙයි. ඒ ඇවැතින් සඞ්ඝ තෙමේ කර්‍ම කෙරේ නම් කිච්චාධිකරණය වේ. මෙසේ කිච්චාධිකරණය හේතුකොට සිවුවැදෑරුම් අධිකරණයෝ උපදිත්.
සමුට‍්ඨාපනවාරො නිට‍්ඨිතො වීසතිමො.
විසිවන සමුට්ඨාපනවාරය නිමි.