මහානිපාතො අට‍්ඨකථා

සුමේධා ථේරීගාථා වර්ණනාව

මහානිපාතයෙහි මන්තාවතියා නගරෙ යනාදිය සුමෙධා තෙරණියගේ ගාථාය. මොතොමෝ ද පෙර බුදුවරුන්ගේ කාලවල කරන ලද අධිකාර ඇත්තී ඒ ඒ භවයන්හි කුසල් රැස්කරමින් මනාකොට විමොක්‍ෂදායී හේතුඵල දරන්නී කෝණාගමන බුදුන්ගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද දැනහැඳිනගත්කල්හි තමාගේ යෙහෙළි කුලදියණියන් සමග සමාන අදහස් ඇත්තී මහා ආරාමයක් කරවා බුදුන් ප්‍රමුඛ භික්‍ෂු සංඝයාට පවරා දුන්නීය. ඕ ඒ පින්කමෙන් මරණින් පසු තව්තිසාවෙහි උපන්නාය. එහි ජීවිතාන්තය දක්වා දෙව්සැප විඳ එයින් චුතව යාමයෙහි උපන්නාය. එයින් චුතව නිර්මාණරතී දෙව්ලොවෙහිද එයින් පසු පරනිර්මිතවසවර්තී දෙව්ලොවෙහි ද මේ ආදී වශයෙන් පඤ්චවිධ කාමලෝකයන්හි ඉපිද ඒ ඒ දෙව්ලෝවල දෙවිවරුන්ට අගමෙහෙසිය වී එයින් චුතව කාශ්‍යප බුදුන්ගේ කාලයෙහි මහත් සම්පත් ඇති සිටුවරයෙකුගේ දියණියක වී ක්‍රමයෙන් වැඩිවියට පැමිණ සසුනෙහි පැහැදී රත්නත්‍රය විෂයෙහි බොහෝ පින්කම් කළාය.

එහි ජීවිතාවසානය දක්වා ධර්‍මානුකූලව ජීවත්වී කුසල්දහම්හි නිරතව එයින් චුතව ගොස් තව්තිසාවෙහි ඉපිද අතරතුර සුගතීන්හි පමණක් හැසිරෙන්නී මේ බුද්ධෝත්පාදයෙහි මන්තාවතී නුවර කොඤ්ච නම් රජුගේ දියණිව උපන්නාය. ඇයගේ දෙමවුපියෝ ඇයට සුමෙධා යන නම තැබූහ. ඕතොමෝ ක්‍රමයෙන් වැඩිවියට පැමිණියා දෙමවුපියෝ ඇය වාරණවතී නගරයෙහි අණිකදත්ත නම් රජුට පාවාදීමට සාකච්ඡා කළහ. ඕ කුඩාකල සිට සමවයසැති රජකුමරියන් හා දැස්සන් සමග භික්‍ෂුණීන්ගේ ආරාමවලට ගොස් බණ අසා බොහෝ කලෙක සිට කරනලද අධිකාර ඇති බැවින් හටගත් සංවේගය ඇත්තී සසුනෙහි බෙහෙවින් පැහැදී කම්සුව කෙරෙහි නොඇලුණු සිත් ඇත්තීය. ඕතොමෝ මවුපියන්ගේ සම්මුතිය අසා ගිහිගෙයින් ඇයට පලක් නැතැයි කීවාය. ඇය ගිහිගෙයි ඇලවීමට මවුපියන් කෙතරම් තැත්කළ නමුදු අවබෝධ කරවීමට නොහැකිවිය. ඕ තමාට පැවිද්ද ලබාගත හැක්කේ එසේයයි කියා තමාම කඩුව ගෙන කෙස් කපා දමා, ඒ කෙස් වැටිය කෙරෙහිම පිළිකුල් මනස වඩා, තමා පෙර කළ අධිකාර ඇති බැවිනුත් භික්‍ෂුණීන් ඇසුරෙන් මනසිකාරය වඩන අයුරුත් අසා තිබුණු බැවිනුත් අසුබ නිමිති උපදවා එහිදීම ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණියාය. ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණීමෙන් පසුවද ඇය ගිහිගෙයි නිරත කරවීමට උත්සාහ කළ මවුපියන්ද පිරිවර ජනයාද ඇතුළු සම්පූර්‍ණ රජපවුල සසුනෙහි පහදවා ගෙදරින් නික්ම භික්‍ෂුණීන්ගේ ආරාමයකට ගොස් පැවිදි වූවාය. පැවිදිව විදසුන් වඩා නුවණ මුහුකුරා ගොස් විමුක්තිගාමී ධර්‍මයන්ගේ බලවත්කමෙන්ද නොබෝ කලෙකින් පිළිසිඹියා සහිත රහත්බවට පැමිණියාය. එහෙයින් කියන ලදී අපදානයෙහි:

කෝණාගමන බුදුන්ගේ කාලයෙහි යෙහෙළියන් තිදෙනෙකු සමග බුදුන් පෙරටුකොට ඇති මහා සංඝයාට පන්සලක් කරවා පිදුවෙමි.

දසවරක්, සියවරක්, දහස්වරක් සියක්දහස්වරක් දෙව්ලෝවල උපන්නෙමි. මිනිසත්බව ගැන නොකිවමනාය.

දෙවිවරුන් අතර මහත් සෘද්ධි බලයකින් සමන්විත වීමි. මිනිසත් බැව්හිදි අමුතුවෙන් කිවයුතු නොවේ. සප්ත රත්නයන් අතරෙන් ස්ත්‍රී රත්නයක් වීමි.

මෙලෙව්හිදී රැස්කළ කුසලසම්භාර ඇතිව කුල බලයෙන් සමෘද්ධිමත් වූ ධනඤ්ජානි, ඛෙමා හා මම ද යනුවෙන් තිදෙනෙක් වීමු.

සියලු අවයවගෙන් පිරිපුන් මනා ආරාමයක් කර බුද්ධ ප්‍රමුඛ සංඝයාට පූජාකර සතුටුවීමි.

යම් ආත්මභාවයක මම උපනිම්ද ඒ හැම අවස්ථාවන්හිදීම ඒ පින්කමෙහි ආනිශංස වශයෙන් දෙවියන් අතර අගතැන් පත්වීමි. මිනිසුන් අතරද මෙසේමය.

මේ කල්පයෙහිම බ්‍රහුමබන්ධු වූ මහා යශස් ඇති කස්සප නම්වූ දේශකයන්ගෙන් ශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුහු ලොව උපන්හ.

ඒ බුදුගේ ප්‍රධාන උපස්ථායකයා බරණැස්පුර කිකී නම් කාසි රජතුමා විය.

ඒ රජුට දූවරු සත්දෙනෙක් වූහ. සුවසේ වැඩුණු මේ තරුණියෝ බුදුන්ට උපස්ථාන කිරීමෙහි නිරතවූවාහු බඹසර හැසුරුණහ.

ඔවුන්ගේ සහායිකාවක් වූ මම සකසා දන් දී ගිහිගෙයිම ව්‍රත පූරණය කළෙමි.

මනාකොට කරන ලද ඒ පින්කමේ හේතුවෙන් චෙතනා ප්‍රණධියද තුබූ හෙයින් එයින් චුතව තවුතිසාවට ගියෙමි.

එයින් චුතව යාමයටද එයින් පසු තුසිතයටද එයින් නිර්මාණරතියටද එයින් පසු වසවර්ති පුරයටද ගියෙමි.

යම් තැනෙක උපනිම්ද ඒ පින්කම විසින් මෙහෙයවනු ලැබූ ඒ ඒ රජවරුන්ගේ මෙහෙසිය වීමි.

[missing trans]

දෙව්මිනිස් දෙගතියෙහිම සැප විඳ හැමතැනකදීම සුවපත් වී නොයෙක් ජාතීන්හි සැරිසැරුවෙමි.

එය හේතුවය, එය ප්‍රභවයයි, එය මූලය, එය සසුනෙහි ඉවසීමය, එය ප්‍රථම සමොධානයයි, එය ධර්‍මයෙහි ඇලුණවුන්ගේ නිවණය.

මා විසින් කෙලෙස් දවන ලදී, සියලු භවයන් නිමකළෙමි. බැඳුමෙන් මිදුණු ඇතින්නක මෙන් ආශ්‍රව රහිතව වෙසෙමි.

බුදුන් වෙත මගේ පැමිණීම යහපත් වූවකි, ත්‍රිවිද්‍යාව ලබාගතිමි, බුදුන්ගේ අවවාද පිළිපැදීමි.

සිවු පිළිසිඹියා, අටවිමොක්සුව, ෂඩ් අභිඥා ක්‍ෂාත්ක්‍ෂාත් කළෙමි. බුදුන්ගේ අනුශාසනය ඉටුකළෙමි.

රහත්බවට පැමිණ ඇයගේ පෙර පිළිවෙත පෙරළා බලා මෙසේ උදන් ඇනුවාය.

මන්තාවතී නගරයෙහි කොඤ්ච රජුගේ මෙහෙසියගේ දියණිය වීමි. සුමෙධා නම්වූ මම සසුනෙහි ඇලුණු පහදවනසුලු තැනැත්තියක් වීමි.

සිල්වත් වූ විසිතුරු කථා ඇති, බහුශ්‍රැත වූ බුදුසසුනෙහි හික්මුණු ඕතොමෝ මවුපියන් වෙත පැමිණ මෙසේ කියයි. ඔබලා දෙදෙනම සවන් දුනමැනවි.

නිවණ කෙරෙහි ඇලුණාවූ මට භවගත දිව්‍ය සම්පත්තිය පවා ආස්වාද රහිතය. පින්වත, කම්සුව වූකලී හිස්ය, ආස්වාද වශයෙන් අල්පය, දුක්දොම්නස් බහුලය.

කාමයෝ කටුකය, සර්‍ප විෂයක් බඳුය, බාලයෝ එහිලා මුසපත් වෙති. දුකට පත්වන ඔවුහු නිරයට වැටී බොහෝ කාලයක් දුක් විදිනි.

පව්කම්වලින් වැඩෙන ඔවුහු අපායෙහි වැස ශෝකයට පත්වෙති. කයින් වචසින් හා මනසින් අසංවරවූ

දුක්වල උපතට හේතුවක් වූ අචේතනික වූ දුෂ්ප්‍රඥ වූ ඒ මෝඩයෝ කියා දෙනු ලබන ආර්‍යසත්‍යයන් අවබෝධකර නොගනිති.

බුදුන් දෙසූ ආර්‍යසත්‍යයන් නොදන්නා වූ මෝඩයෝ, මෑණියෙනි, භවගතවීම කැමැති වෙති, දෙවියන් අතර ඉපදීම කැමැති වෙති.

භවයට ඇතුළත් අනිත්‍ය වූ දෙවියන් අතර පවා ඉපදීම තාවකාලිකය. නැවත නැවත ඉපදීම කෙරෙහි මෝඩයෝ බිය නොවෙත්

අපාය සතරක (දෙවිමිනිස්) දෙගතිය කෙසේ ලබාගත හැකිද? විනිපාත සංඛ්‍යාත නරකයෙහි උපදින අයට කවර අභිනිෂ්ක්‍රමණයක්ද?

ඒ නිසා ඔබ දෙදෙන මට බුදුසස්නෙහි පැවිදිවීමට අවසර දෙන්න. ජාතිමරණ දුක් නැතිකිරීමට මම උනන්දුවෙන් උත්සාහ කරමි.

භවයෙහි ඉපදීම් කෙරෙහි සතුටුවීමෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කිම්ද? භවතෘෂ්ණාව නැති කරනු පිණිස මගේ ඉල්ලීම අනුමත කරන්න. පැවිදිවන්නෙමි

බුදුන්ගේ උපත ලදිමි. දුෂ්ට (අෂ්ට) ක්‍ෂණයන් දුරුකළෙමි. සීලය හා බඹසරදිවිය දිවි ඇතිතාක් දුෂණය නොකරමි.

තව දුරටත් ගිහියෙකුවී මෙම ආහාර නොගන්නෙමි. මරණයට යොමුවන්නෙමි. සුමෙධා මවුපියන්ට මෙසේ කියයි.

දුකට පත්වූ මව හඬයි. පියා කඳුලුමුසු මුහුණින් තැවෙයි. පහයෙහි බිම වැතිරී සිටියාවූ ඇයට අවබෝධ කරවීමට දෙමවුපියෝ උත්සාහ කරති.

පුත, නැගිටින්න, ශෝක කිරීමෙන් පලක් නැත, ඔබ වාරණාවතියෙහි රජුට දුන්නෙමු. අණිකදත්ත රජ රූපසම්පන්නය, ඔබ ඔහුට විවාහ වශයෙන් දුන්නෙමු.

දරුව, අණිකදත්ත මෙහෙසි බිරිඳ වන්නෙහිය, සිල් රැකීම, බඹසර හැසිරීම පැවිද්ද දුෂ්කරය.

දරුව, ඔබට රාජ්‍යයෙහි ආඥාව පැතිරවිය හැකිය, ධනයට අධිපති විය හැකිය, භව භෝගයන් හා සුවපහසුකම් ලද හැකිය.

ඔබ තවම තරුණවියෙහි පසුවන්නීය. ඉක්බිති සුමෙධා ඔවුනට කියයි. මෙවැනි භවගත සියල්ල අසාරය, මට පැවිද්ද හෝ වේවා, නැතහොත් මරණය හෝ වේවා. මෙසේ මා නොවළක්වන්න.

පණුවන් ගැවසීගත් මේ සිරුර අපිරිසිදුය, නිතරම බිය උපදවන කුණුදියර වහනයවන සුලුය, කුණපයෙන් පිරුණු මේ ඔලොගුවෙන් සැරව වැගිරෙණ සුලුය.

මස්ලේවලින් සෑදුණු පිළිකුල් උපදවන පණුකැලට නිවෙසක් වූ පක්‍ෂීන්ගේ ආහාරයක් වූ මේ සිරුර ගැන දන්නාවූ මා කුමක් හෙයින් අනෙකකුට දෙන්නහුද?

විඥානයෙන් තොරවූ වියලුණු දඬු කැබැල්ලක් වැනිවූ නෑදයන් පිළිකුල් කරන මේ සිරුර නොබෝ කලකින් සොහොනට ගෙනයනු ලැබේ.

[missing trans]

ඇට නහරවලින් සමන්විත කෙල කඳුලු හා මුත්‍රවලින් පිරුණු අසාරවූ මේ කුණු සිරුරෙහි මෝඩයෝ බැසගත්තාහු වෙති.

යම් කිසිවෙක් මේ සිරුර ඇතුළත පිටතට ගෙන බලාද, එහි දුගඳ ඉවසිය නොහැකි වේ. මව පවා ඒ දුගඳ නොඉවසයි.

ඛන්‍ධධාතු ආයතන ආදියෙන් සෑදුණු, උපත මුල්කොට ඇත්තා වූ මේ ජීවිතය දුක් සහගතය, නුවණින් මෙනෙහි නොකරමින් විවාහකරදීම කවර හෙයකින් කැමැතිවෙම්ද?

දිනපතා අලුත් අලුත් ආයුධ තුන්සියයක් සිරුරමත පතිතවේද, දුකෙහි කෙළවරක් වේනම් සියක්වසරක් හෝ එවැනි ආයුධ වැටීමෙන් සිදුවන මරණය යෙහෙකි.

බුදුන්ගේ දහම දැනදැනත් යමෙක් ජීවිත හානියෙහි යෙදේද නැවත නැවත (ජරාමරණාදියෙන්) පෙළෙනු ලබන ඔවුන්ට සසර දිගය.

දෙවියන් අතර මිනිසුන් අතර තිරිසන් යෝනියෙහි අසුර නිකායයෙහි ප්‍රේතයන් අතර නිරයවල අප්‍රමාණ වශයෙන් ඝාතනය දක්නට ලැබේ.

අපාගතව පෙළෙනවුන්ට නිරයවලදී ලැබෙන පීඩා බොහෝය. දෙව්ලෝවල පවා නිවන් සුවයට වඩා උතුම් සුවයක් නැත.

බුදුන්ගේ ධර්‍මයෙහි යෙදුණාවූ නිවන් ලබාගත්තා වූ ඔවුහු ඉපදීම හා මරණය දුරු කරගැනීම පිණිස මහත් උනන්දුවෙන් වෑයම් කරති.

පියාණනි, අදම නික්ම යමි. අසාර වූ සැපතින් මට ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? මා කලකිරී සිටින මේ කාමයන් වමාරා දමා ඇත. තල්ගසක් කැපුවාක් මෙන් වැඩීම නවත්වා ඇත.

මා මෙසේ පියාට කියන කල්හි විවාහයට සුදුසු කාලයෙහි මා පාවා දෙනු ලැබූ වාරණවතියෙහි අණකදත්ත රජ පැමිණියේය.

එවෙලෙහි මුවහත් කඩුව ගෙන මෘදු කේශ කලාපය කපාදැමූ සුමෙධා යහන් ගැබට වැද දොර වසා ප්‍රථම ධ්‍යානයට සමවැදුණාය.

ඇය එසේ සමවැදී සිටින කල්හි අණිකදත්ත රජ නගරයට පැමිණියේය. සුමේධා එම පහයෙහිම අනිත්‍ය සංඥාව වඩන්නීය.

ඇය භාවනාවෙහි යෙදී සිටිනවිට මිණිරුවනින් සැරසුණු රජ සැණෙකින් පහයට නැග ඇදිලි බැඳගෙන සුමේධාට ආයාචනය කරයි.

රාජ්‍යයෙහි ආඥාව පැතිරවිය හැකිය, ධනයට අධිපතිවිය හැකිය, සම්පත් ලැබිය හැකිය, සුවසේ විසිය හැකිය, ඔබ තවම තරුණියක, කම්සුව විඳිනු මැනවි, කම්සුව ලෙව්හි දුලබය.

මගේ රාජ්‍යය ඔබට බාරදෙමි. සැප අනුභව කරන්න, දන් දෙන්න, දොම්නස් නොවන්න, ඔබගේ දෙමවුපියෝ දුක්වෙති.

කාමය වුවමනා නොවූ දුරුකළ මෝහය ඇති සුමෙධා ඔහුට කියයි. කාමවිෂයෙහි සතුටු නොවන්න, කාමයෙහි ආදීනව බලන්න.

සිවු දිවයින දිනුවා වූ මන්ධාතු රජතෙම කාමභෝගීන්ගේ ශ්‍රේෂ්ඨයා විය. ඔහු තෘප්තියකට නොපැමිණ කලුරිය කළේය. ඔහුගේ ආශාව ඉටුනොවීය.

හාත්පසින් දසදෙස පුරවමින් සත්රුවන් වැසි වසීද, එහෙත් කාමයන්ගෙන් සෑහීමකට පත්නොවේ, මිනිස්සු සෑහීමකට පත්නොවීම මැරෙති.

කාමය ආවුධ හා උල්වලට සමානය, කාමය සර්‍පයන්ගේ හිස්වලට සමානය, විලක්කුවලින් ඇටසැකිලි මෙන් දවාලති.

කාමය අනිත්‍යය, අස්ථීරය, බොහෝ දුක්වලට හේතුය, මහා විෂයක් වැනිය, යගුළියක් මෙන් දවනසුලුය, පවුවලට මූලය, නරක ප්‍රතිඵල සහිතය.

කාමය ගස්වල ගෙඩි වැනිය, මාංශපේශී වැනිය, දුක් සහගතය, සිහින වැනිය, වඤ්චනීය වෙයි, කාමය ඉල්ලාගත් දේවලට සමානය.

කාමය සැත් හා උල්වලට සමානය රෝගයන්ට, ගඩුවලට දුකට මරණයට හේතුය. දැවෙන අඟුරුවළක් වැනිය. දුකට මරණයට වධයට මුලය.

මෙසේ කාමය අතිශය දුක්සහිතය, අන්තරායකර බව කියති. ඔබ යන්න, භවගතයන් කෙරෙහි මගේ කිසිම විශ්වාසයක් නැත.

තමාගේ හිස ගිනිගෙන දැවෙන කල්හි මම කුමක් කරම්ද? ජරාමරණ දෙක මා ලුහුබඳනාවිට එය නැසීම පිණිස වෑයම් කළයුතුය.

දොර විවරකොට මවුපියන් හා අණිකදත්ත ද බිම වැතිර හඬනු දැක මම එසේ කීවෙමි.

සීමාවක් නැති පිය මරණ, සොහොයුරු මරණ හා සිය මරණ කෙරෙහි නැවත නැවත හඬන්නා වූ බාලයන්ට සසර දිගය.

වගුළ කඳුලු පෙවූ කිරි හෙළු ලේ ඇති සසර කෙළවරක් නැති ලෙස සිහිකරන්න. සසර සැරිසරණ සත්ත්වයන්ගේ ඇට සමූහය සිහිකරන්න.

වගුළ කඳුලු කිරි හා ලේ එක්කළවිට සිවුමහසයුරටත් අධිකය. එක කල්පයක දී එකතුකළ හැකි ඇට සමූහය විපුල පව්වටත් වඩා විශාලය.

දඹදිවට අයත් පොළොව ඔලිඳ ඇට පමණට ගුළිකළහොත් සසර සරන්නාගේ මවුවරුන්ගේ සංඛ්‍යාවට වඩා අඩුය.

සීමා රහිත වූ තණ, දර අතු කොළ අඟල් හතරට බැගින් කපා පියවරුන් එකිනෙක්කෙනාට දුනහොත් ඒ කැබැලි මඳවන බව සිහිකරන්න.

පෙරදිග මුහුදෙහි සැරිසරණ කැසුබුවෙක් අපරදිග මුහුදෙහි විය සිදුරකින් බැලීම සිහිකරන්න. කැස්බාගේ ඇස ඒ විය සිදුරට යොමුවීම මිනිසත්බව ලැබීමට සමාන බව සිහිකරන්න.

පෙන පිඬක් බඳු සිරුර කිලිටිකරවන නිසරුවූ මේ රූපය සිහිකරන්න. අනිත්‍යවූ ස්කන්දයන් සිහිකරන්න. බොහෝ දුක්වෙනසුලු නිරය ගැන සිතන්න.

ඒ ඒ ජාතීන්හි නැවත නැවත වැඩෙන සොහොන සිහිකරන්න, කිඹුල්බිය සිහිකරන්න, චතුරාර්‍ය සත්‍යයන් සිහි කරන්න.

නිවණ පවත්නා කල්හි පස්වැදෑරුම් කුළුරස බීමෙන් ඇති ඵලය කුමක්ද? සියලු කාමරතීහු පස්වැදෑරුම් කුළුරසයට වඩා කටුකය.

නිවණ පවත්නා කල්හි කාමයන්ගෙන් දැවෙන්නේ ඇයි? සියලු කාමරතීහු දවනසුලුය, කළඹවනසුලුය. සල්වනසුලුය, තවන සුලුය.

සතුරන් නැතිකල කාමයන්ගෙන් සතුරන් ඇතිකරගන්නේ ඇයි? කාමය රජ, ගිනි, සොර, ජලය, අප්‍රියයන් හා සතුරන් සමානය.

නිවණ ඇති කල්හි කාමයන්ගෙන් බැඳෙන්නේ ඇයි? කාමයෙහි ඇලුණා ලාමක වූ වධබන්‍ධනාදී දුක් අනුභව කරත්.

අතින් ගත්තා වූ තණහුල බිම නොදැමුවහොත් තමා දවයි. කාමයද තණහුලට සමානය. ඒවා ඉවත් නොකළහොත් තමා දවයි.

කම්සුවයෙහි ඉතා සුලු සුවයක් තකා විශාල සුවයක් අත්නොහරණේය. බිලිය ගිලූ මනස්‍යයා මෙන් පසුව දුක්නොවන්නේය.

සැකිල්ලෙන් බැඳුණු සුනඛයෙකු මෙන් කාමයන්හි ආශාව මැඩලන්න. කුසගින්නෙන් පෙළෙන සැඩොල්ලු සුනඛයෙකු දක යමක් කරත්ද කාමයද (එයට වසඟවූ පුද්ගලයා දැක) එසේමය.

කාමයෙහි නියැලුණු පුද්ගලයෝ ඒ අස්ථීර කාමය අත්නොහැර අප්‍රමාණ දුක්දොම්නස් අනුභව කරති.

නොදිරීම පවත්නා කල්හි කාමයන්ගෙන් ඔබ ජරාවට පවත්වන්නේ ඇයි? සියල්ලෝම හැම ජාතියකදීම මරණ හා ව්‍යාධියෙන් යටපත් කරගනු ලබති.

මෙය නොදිරන සුලුය, නොමැරෙයි, ශෝක රහිතය, සතුරන්ගෙන් තොරය, බාධා රහිතය. කිළිටි රහිතය, බිය රහිතය, තැවීමක් නැත.

මේ අමාමහ නිවන බොහෝ දෙනා විසින් ලබාගෙන ඇත. නුවණින් මෙනෙහි කරන්නවුන්ට මෙය අදද ලබාගත හැකිය. ඒ සඳහා වෑයම් නොකරන්නවුන්ට ලබාගැනීම අපහසුය.

සංස්කාරයන් කෙරෙහි ඇල්මක් නොදක්වන්නා වූ සුමේධා අණිකදත්ත සනසමින් එසේ කීවාය. ඕ තම කපාගත් කෙස්වැටිය බිම හෙළුවාය.

අණිකදත්ත නැගිට ඇඳිලි බැඳගෙන විමෝක්‍ෂ සත්‍යය දක්නා වූ සුමේධා පැවිදිවීම සඳහා නිදහස් කරන්න යනුවෙන් පියාගෙන් ඉල්ලා සිටියේය.

මවුපියන් විසින් නිදහස් කරනු ලැබූ ශෝකභය රහිත වූ මේධා පැවිදිවී සසුනෙහි හික්මෙනු ලබන්නී ෂඩභිඥා ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කළාය.

ඒ රාජකන්‍යාවට නිර්‍වාණය අශ්චර්‍යජනක අද්භූතජනක විය. පසුකලෙක ඕතොමෝ පෙර විසූ ආත්මභාවයන් සිහිකළාය.

කෝණාගමන බුදුන්ගේ කාලයෙහි බුදුන් ඇතුළු මහා සංඝයාට යෙහෙළියන් තිදෙනාත් සමග ආරාමයක් කරවා පූජා කිරීමේ පින් මහිමය මෙවැනිය.

දසවරක් පියවරක් සියදහස්වරක් දෙව්ලෝවල ඉපදුණෙමි. මිනිස් ලෙව්හි ඉපදීම ගැන කියනු කිම?

දෙවිවරුන් අතර මහත් සෘද්ධිබල ඇත්තියක් වීමි. මිනිසුන් අතර නොකිවමනාය. සත්රුවන් අතර මම ස්ත්‍රී රත්නය වීමි.

හේතුව කුමක්ද? ප්‍රභවය කුමක්ද? එය (පෙර කළ පින්කම) සියල්ලටම මුලය. ශාසනයෙහි ක්‍ෂාන්තිය (නිජ්ඣානක්‍ඛන්ති) එයය. එයය. බුදුසස්නෙහි පළමු හමුවීමය. එය ධර්‍මයෙහි ඇලුණු ඇයගේ නිවණය.

මෙසේ කරන්නාවූ යමෙක්හු බුදුන්ගේ වචනය අදහද්ද, භවයෙහි කලකිරෙද්ද ඔවුහු කලකිරී සියල්ලෙන් වෙන්වෙති.

එහි මන්තාවතියා නගරෙ - මන්තාවතී නම්වූ නගරයෙහි, රඤ්ඤො කොඤ්චස්ස - කොඤ්ච නමැති රජුගේ මෙහෙසියගේ කුසයෙන් බිහිවූ දියණියක් වීමි. සුමෙධා - නමින් සුමේධා වූ, පාසාදිතා සාසනකරෙහි - බුදුන්ගේ අනුශාසනාව පිළිපදින්නා වූ ආර්යයන්ගේ ධර්‍ම දේශනාව කෙරෙහි හටගත්තාවූ පැහැදීම ඇති

සිලවතී - ආචාර සීලයෙන් සමන්විතවූ, චිත්තකථා - විසිතුරු බණකතා, බහුස්සුතා - භික්‍ෂුණීන් සමීපයෙහි ඇසූ ධර්‍මස්කන්ධය ඇති, බුද්ධසාසනෙ විනීතා - පැවැත්ම මෙසේය. නැවැත්ම මෙසේය, සීලය මෙයය, සමාධිය මෙයය, ප්‍රඥාව මෙයය යනුවෙන් සූත්‍රාගත පරිදි නුවණින් මෙනෙහි කිරීමෙන් තදංග වශයෙන් කෙලෙස් නැවැත්වීමෙන් කයින් වචසින් හා මනසින් හික්මුණා වූ, උභයො නිසාමෙථ - ඔබලා මගේ වචනයට ඇහුම්කන් දෙන්න. මවුපියන් වෙත ගොස් කියයි යනුවෙන් සම්බන්ධ කරගත යුතුය.

යදිපි දිබ්බං - දෙව්ලෝවලට ඇතුළත්වූද, භවගතවූ සියල්ලක්ම, අසස්සතං - අනිත්‍යය, දුඃඛය, විපරිණාමිකය, කිමංගපන තුච්ඡා කාමා - මිනිස් කම්සුවයෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? ඒ සියල්ලම අසාර හෙයිනි. තුච්ඡා - හිස්වූ, අවිමුවතක තැබූ පැණි බිංදුවක් මෙන්, අප්පස්සාදා - දැනුදු අනාගතයෙහි මහත් දුක් ගෙනදෙන බැවින්, බහුවිඝාතා -

කටුකා - අනිටු, භයසහිත හෙයින්, ආසිවිසූපමා - සෙසු කාමයන් කෙරෙහි, මුච්ඡිතා - බැසගත්තාවූ සමප්පිතා - ක්‍රියා වශයෙන් හැම ආකාරයෙකින්ම පිළිගන්වනු ලැබූ, අත්හළ, ඉපදුණු යන අර්‍ථයය. භඤ්ඤන්තෙ - බාධාකරනු ලබත්,

විනිපාතෙ - අපායෙහි

අචෙතනා - තමාට හිතකරවූ චේතනාවක් නොමැති හෙයින් අචෙතනා දුක්‍ඛසමුදයොරුද්ධා - තණ්හාව නිමිතිකොට ඇති සසරෙහි බාධා පැමිණවූ, දෙසෙන්තෙ - වතුරාර්‍ය සත්‍ය ධර්‍මය දේශනා කරනු ලබන කල්හි, අජානත්තා - අර්‍ථය නොදන්නාවූ, න බුජ්ඣරෙ අරියසච්චානි - දුක්‍ඛාදී වූ ආර්‍ය සත්‍යයන් අවබෝධකර නොගනිත්.

අම්මා - මව ප්‍රධානකර ආමන්ත්‍රණය කරයි. තෙ බහුතරා අජානන්තා යෙ අභිනන්‍දන්ති භවගතං පිහෙන්ති දෙවෙසු උප්පත්තිං බුද්ධවර දෙසිතානි සච්චානි අජානත්තා - යමෙක් මේ ලෝකයෙහි බහුතර වෙද්ද ඔවුහු යනුවෙන් යොදා ගත යුතුය.

භවගතෙ අනිච්චම්හි - හැම භවයකම අනිත්‍යය පවත්නා කල්හි දෙවියන් අතර ඉපදීමද අනිත්‍යය. මෙසේ ඇති කල්හිදු න ච සන්තසං - බාලයෝ බිය නොවෙති. සංවේගයට නොපැමිණෙති. පුනප්පුනං ජායිතබ්බස්ස - නැවත නැවත උපදින්නාහට

චත්තාරො විනිපාතා - නිරය, තිරිසන් යෝනිය, ප්‍රේත ලෝකය, අසුර නිකාය යන හතර සුවයෙන් තොරවූ හෙයින් විනිපාතගති නමින් හැඳින්වේ. මිනිස් හා දෙව්ලෝවල ඉපදීමද ගතීහු, කථඤ්චි - දුකින් අමාරුවෙන් ලබාගනිති. පින්කම් කිරීම උගහට බැවිනි. නිරයෙසු - සුවරහිතවූ අපායවල

අප්පොස්සුක්කා - අනෙක් කාර්‍යයන්හි උනන්දුවක් නැති, ඝටටිස්සං - වෑයම් කරන්නෙමි, භාවනාවෙහි යෙදෙන්නෙමි, සිරුරු කිළිටෙන් අසාර වූ භවය කෙරෙහි කවර සතුටකින් යනුවෙන් යොදාගත යුතුය.

භවතණ්හාය නිරොධා - භවගත තෘෂ්ණාව නැතිකිරීමේ හේතුවෙන් නිරෝධය පිණිස. බුදුවරුන්ගේ ඉපදීම ලැබිණ, විවජ්ජිතො - නිරයෙහි ඉපදීම මුල්කොට ඇති අටවැදෑරුම් අක්‍ඛණො ඛණො - නවවන ක්‍ෂණය ලබාගන්නා ලදී යනුවෙන් යොදාගත යුතුය. සීලානි - සිවුපිරිසිදු සිල්, බ්‍රහ්මචරියං - ශාසන බ්‍රහ්මචර්‍යාව, න දූසෙය්‍යං - නොකුප්පවමි,

න තාව ආහාරං ආභරියාමි ගහට්ඨා - මම ගිහියෙකු වී තවත් ආහාර නොගන්නෙමි ඉදින් පැවිදිවීම නොලබන්නෙම් නම් මරණයට පැමිණෙන්නෙමි. මෙසේ සුමේධා මවුපියන්ට කියයි යනු සම්බන්ධයය.

අස්සා - සුමේධාගේ සබ්බසො සමභිගතො - හාත්පසින් කඳුලු වැකුණු මුහුණින් යුක්තව, ඝටෙන්ති සඤ්ඤාපෙතුං - පහයෙහි වැතිරී සිටි සුමේධාට අවබෝධ කරවීමට මවුපියෝ තැත්කරති. ඝටෙන්ති වායමන්ති යනුවෙන් ද පාඨයකි. අර්ථය එයමය.

කිං සොචිතෙන - පැවිද්ද නොලබන්නෙමැයි දුක්වීමෙන් කවර ප්‍රයෝජනයක්ද? දින්නාසි වාරණවතිම්හි - වාරණවතී නගරයෙහි (රජුට) දෙන ලද්දෙහිය. ඔබ දෙන ලද්දෙහි යයි කියා නැවත දෙනලදැයි කියා තිබෙන්නේ අවධාරණය පිණිසය.

රජ්ජෙ ආණා - අණිකදත්තගේ රාජ්‍යයෙහි ඔබේ අණ පැතිරවිය හැකිය. ධනමිස්සරියං - මේ පවුලෙහි හා සැමියාගේ පවුලෙහි සියලු ධනයට ඔබ අධිපතිය. භොගා සුඛා - බෙහෙවින් කැමැතිවන සැපසම්පත් යන මේ සියල්ලම ඔබේ අතට පත්වන්නේය. දහරිකාසි තරුණියක් ද වෙහි. එහෙයින් භුඤ්ජාහි කාමභොගෙ - ඒ කාරණය නිසා පුතුන් උදෙසා විවාහ වේවා යනුවෙන් සම්බන්ධ වේ.

තෙ - මවුපියෝ, මා ඊදිසිකානි - රාජ්‍යයෙහි මෙවැනි අණ නොවේවා, එහෙයින් භවගතමසාරං ආදිය කීවාය.

කිමිව - පණුවන් මෙන්, පූතිකායං - මේ කුණු සිරුර, සවනගන්‍ධ - පැතිරී යන දුගඳ, භයානකං - රාගය පහනොකළවුන්ට බිය ගෙනදෙනසුලු, කුණපම්භිසංවිසෙය්‍යං භස්තං - කුණපයෙන් පිරුණු සම්පසුම්බියක්, අසකිං පග්ඝරණං අසුචි පුණ්ණං - නොයෙක් ආකාරයේ අශුචිවලින් පිරී නිතරම වැගිරෙණ මෙය මගේ යයි බැසගන්නාවූ,

කිමිව නාහං ජානන්ති විකුලිකං - අතිශයෙන් පිළිකුල් උපදවන අශූචියෙහි මාංශපේශියකැයි ලෙයින් වැකුණු නොයෙක් පණුකැලට නිවෙසක් වූ පක්‍ෂීන්ට ආහාරයක් වූ, පණුකැලට හා පක්‍ෂීන්ට ආහාර වූ යනුවෙන් ද පාඨයකි. පණුවන්ට මෙන් සෙසු පක්‍ෂීන්ටද ආහාරය වූ යනු එහි තේරුමය. තං අහං සිරුර ජානන්ති දැන් විවාහ වශයෙන් සිටියාවූ, කිස්ස - කවර නම් කරුණෙකින් දෙනු ලැබේයි දක්වයි. ඔහුගේ ඒ දීමද කිමිව කුමක් මෙන් වේද, යනුවෙන් යෙදේ.

නිබ්බුයහති සුසානං අචිරං කායො අපෙතවිඤ්ඤාණො - මේ සිරුර නොබෝ කලෙකින්ම විඥානයෙන් තොරවූ පසු සොහොනට ගෙනයනු ලැබේ. ජුද්ධො අත්හළ කලිංඝරං විය - වැඩකට නැති දඬු කැබැල්ලක් වැනි, ජිගුච්ඡමානෙහි ඤාතීහි - නෑයන් විසිනුදු පිළිකුල් කරන

ඡුද්ධුන තං සුසානෙ - ඒ මළසිරුර සොහොනෙහි දමා, පරභත්තං - අනුන්ගේ, බලු සිවල් ආදින්ගේ ආහාරය වූ, නාහායන්ති ජිගුච්ඡන්ති - ඇයගේ පසුපසින් පැමිණියේ යයි මෙපමණකින් පිළිකුල් කරන්නී හිස සහිත සිරුර දියෙහි ගිල්වමින් නහන්නී, ස්පර්‍ශකළේ නම් කියනු කිම, නියතා මාතා පිතරො - තමාගේ දෙමවුපියන් පවා, කිං පන සාධාරණා ජනතා - සෙසු ජනතාව පිළිකුල් නොකෙරේ යයි කිවයුතු නොවේ.

අජ්ඣොසිතා - තෘෂ්ණා වශයෙන් බැසගත්තා වූ අසාරෙ - නිත්‍ය වශයෙන් සාරයක් නොමැති,

විනිබ්භුජිත්‍වා - විඥානයෙන් වෙනස හැඳිනගෙන, ගන්‍ධස්ස අසහමානා - මේ සිරුරෙහි දුගඳ ඉවසා ගනු නොහැකිව, සකාපි මාතා - තමාගේ මව පවා, ජිගුච්ඡෙය්‍ය - කොටස් වශයෙන් වෙන්කර බැලීමෙන් පිළිකුල් බවට වැඩි වශයෙන් වහල්වන,

ඛන්‍ධධාතු ආයතනං - රූපස්කන්‍ධාදී මේ පඤ්චස්ඛන්‍ධයෝ ද චක්‍ෂු ආදී මේ ධාතු දහඅට හා චක්‍ෂු ආදී මේ දොළොස්වැදෑරුම් ආයතනද යනාදී සියලු රූපාරූපාදී ධර්‍මසමූහය එකතුවී හේතු වශයෙන් නිපදවී තිබෙන හෙයින් සංඛතං - ඔබ විසින් මේ භවයෙහි පවත්වනු ලබන්නාවූ, දුක්‍ඛං - ඉපදීම හේතුකොට ඇති හෙයින් ජාතිමූලකං මෙසේ යොනිසො - උපායයෙන් අනුවිචිනන්ති - සිතන්නී, වාරෙය්‍යං - විවාහය කිස්ස - කවර කරුණකින් කැමැතිවන්නෙම්ද?

සීලානි බ්‍රහ්මචරියං පබ්බජ්ජා දුක්කරා - මවුපියන් කියූ යම් අදහසක් වේද එයට පිළිතුරු දීමට දිවසෙ දිවසෙ ආදිය කියන ලදී. එහි දිවසෙ දිවසෙ තිසත්තිසතානි නවනවා පතෙය්‍යුං කායම්හි - දිනපතා හැත්තෑතුන් දහසක් එකවිටම විස බොන බැවින් අලුත් අලුත් දේ සිරුරෙහි වැටෙයි. වස්සසතම්පිච ඝාතො සෙය්‍යො - වසර සියයක් පවා ඉහත කියනලද පරිදි විෂ වැටෙන හෙයින් අවියකින් මරණු ලැබීම වඩා යෙහෙකි. දුක්‍ඛස්ස චෙවං ඛයො - ඉදින් මෙසේ සසරදුක් ඉවසා නිවන් අවබෝධ කරගනු පිණිස උත්සාහ කළ යුතුය යන අදහසය.

අජ්ඣුපගච්ඡෙ - පිළිගන්නේය. එවං - කියනලද පරිදි, මෙය කියන ලද්දේ වෙයි. යම් පුද්ගලයෙක් කෙළවරක් නොපෙනෙන සසරද අප්‍රමාණ වූ සසරදුක් ද පෙන්වා දෙන බුදුවදන දැනගෙන සිටියේ කියනලද පරිදි අවියකින් පහරා මරණවිට ලැබෙන දුක ඉවසන්නේය, එයිනුදු පවත්නා දුක නිමවේද? එහෙයින් කියන ලදී. දීඝො තෙසං සංසාරො පුනප්පුනං හඤ්ඤමානානං - එහි පුනප්පුනං හඤ්ඤමානං - නොයෙක් භවයන්හි ජාතිජරා ව්‍යාධි,මරණ ආදියෙන් බාධා කරනු ලබන්නේ යන අර්‍ථයය.

අසුරකායෙ - කාලකච්ඡාදී ප්‍රේත අසුර නිකායයෙහි, ඝාතා - කායමනෝ ආදියෙහි මරණය,

බහූ පස්වැදෑරුම් වධබන්ධනාදී ක්‍රියා, පවත්නා වූ විවිධ බොහෝ ඝාතන, විනිපාතගතස්ස - සෙසු අපාය සංඛ්‍යාත විනිපාත නරකයට ගියහුගේ පවා, පීළියමානස්ස - තිරිසන් ආදී ආත්මභාවයන්හි වධබන්‍ධනාදියෙන් බාධා කරනු ලබන්නහුගේ, දෙවෙසුපි අත්තාණං - දිව්‍යාත්ම භාවයෙහි පවා ආරක්‍ෂාවක් නැත, රාග ගින්නෙන් ඇතිවන දුක් සහගත පීඩා ඇති හෙයින් නිබ්බානසුඛා පරං නත්‍ථි - නිවන් සැප හැරණු විට අනෙක් උතුම් සංස්කාර දුක් ස්වභාවයෙන්ම ඇතිවන හෙයින් බුදුහු එහෙයින් කීහ. ‘නිර්‍වාණය පරම සුවය වේ’ යනුවෙනි.

පත්තා තෙ නිබ්බානං - ඔවුහු නිවණට පැමිණියාහුම වෙත්, නැතහොත් ඔවුහුම නිවණට පැමිණියාහු වෙත්. යෙ යුත්තා දසබලස්ස පාවචනෙ - බුදුන්ගේ සසුනෙහි යමෙක් නියුතුවීද.

තිබ්බින්නාති - කලකිරුණු, මෙ මා විසින්, වනතසමා - වමනයට සමාන, තාලාවත්‍ථුකතා - තල්ගසක් තැබූ තැනක් මෙන් කරන ලද,

අථ - පසුව, දෙමවුපියන්ට තම අදහස දන්වා, අණිකදත්ත පැමිණි බවද අසා, අසිතනිචිත මුදුකෙ - ඉඳුනිල් හා බඹර පැහැයට සමානවූ කළු පැහැයෙන් යුත්, ඝනව වැඩීගිය, කෙස් කළඹ ඉඹුල් පුලුන් මෙන් මොළොක් පහස ගෙනදෙන හෙයින්, මුදුකෙ කෙසෙ ඛග්ගෙන ඡින්දිය - තමාගේ කෙස් වැටිය මුවහත් කඩුවකින් කපා, පාසාදං ච පිධෙත්‍වා - තමා වෙසෙන පහයෙහි සිරියහන් ගබඩා වසා, එහි දොරට අගුල් ලා යන අදහසය. පඨමජ්ඣානං සමාපජ්ජි - කඩුවෙන් සිඳි කෙස් තමා ඉදිරියෙහි තබා ගෙන එහිලා පිළිකුල් හැඟීම උපදවා නිමිති උපන් කල්හි පහළ වූ ප්‍රථම ධ්‍යානය වසඟ කරගෙන එයට සමවැදුණාය.

ඒ සුමේධාතොමෝ ඒ පහයෙහිම දැහැනට සමවැදුණාය යන තේරුමය. අනිච්චසඤ්ඤා සුභාවෙති - දැහැනෙන් නැගිට ධ්‍යානය පාදකකොට විදසුන පිහිටුවා යම් කිසිවක් රූපය වශයෙන් ගැනේද යනාදී වශයෙන් අනිත්‍ය භාවනාව මැනැවින් වඩයි. මෙහි අනිත්‍ය සංඥාව ලැබීමත් සමග මණිකන්කි භූසිතංගො - මැණික් ඔබ්බා සාදනලද රත්තරන් මාල ආදියෙන් සරසනු ලැබූ

රජ්ජේ ආණා - මෙය ඇයගෙන් ඉල්ලා සිටි අයුරු පෙන්වීමය. එහි ආණා - ආධිපත්‍යය, ඉස්සරියං - කීර්තිය හා සැපසම්පත්, භොගා සුඛා - ඉෂ්ට වූ මනවඩන්නාවූ කම්සැප, දහරිකාසි - දැන් ඔබ තරුණියකි,

නිස්සට්ඨ මත්තෙ රජ්ජං - මගේ සම්පූර්‍ණ යොදුන් තැනක රාජ්‍යය, ඔබට ත්‍යාග කර ඇත, එය පිළිගෙන සැපසම්පත් අනුභව කරන්න. මෙතෙම මා කාමයන්ගෙන් පමණක් ඇරයුම් කරයි සිතමින් දොම්නස් නොවන්න. දෙහි දානානි - ඔබට රිසි පරිදි මහණ බමුණන්ට මහ දන් දෙන්න. මාතාපිතරො තෙ දුක්‍ඛිතා - ඔබගේ දෙමාපියෝ දොම්නසට පැමිණියාහුය, ඔබ පැවිදිවීමට කර තිබෙන තීරණය අසා ඔබ කාමයන්ද සේවනය කරමින් මවුපියන්ටද උපස්ථාන කරමින් ඔවුන් දුකින් මුදන්න. මෙහි පදයෙදීම මේ අයුරින් දතයුතුය.

මා කාම අභිනන්‍දි - ක්ලේශ කාමයන් කෙරෙහි ඇල්ම නොකරන්න. ඉක්බිති ඒ කාමසම්පත්ති කෙරෙහි ආදිනවං - දොස්, මගේ වචනවලට අනුව පස්ස - නැණැසින් බලන්න.

චාතුද්දීපො - ජම්බුද්වීපය ආදී සිවු දිවයින්වලට අග්‍රවූ, මන්‍ධාතා - එනම් රජ, කම්සුව විඳින්නවුන්ගෙන් අග්ගො - ප්‍රධානියා විය. එහෙයින් කීහ බුදුහු: රාගය වැඩූ කාමභෝගීන්ගෙන් මන්ධාතුය. අතිත්තො කාලං කතො - සුවාසුදහසක් අවුරුදු කුමාර ක්‍රීඩා වශයෙන් ද සුවාසුදහසක් අවුරුදු යුවරජු වශයෙන් ද වසර සුවාසු දහසක් සක්විති රජෙකු වශයෙන් ද දෙව්සැප හා සමාන සැප විඳ ශක්‍රයන් තිස්හය දෙනෙකුගේ ආයු ප්‍රමාණයක් තවුතිසා භවනයෙහි සගසැප වළඳා කාමයන්ගෙන් සෑහීමකට පත් නොවීම මළේය. කාමෙසු න චස්ස පරිපූරිතා ඉච්ඡා - ඒ මන්ධාතු රජුගේ කාමාශාවන් සම්පූර්‍ණ නොවීය.

සත්තරතනානි වස්සෙය්‍ය - සත්රුවන් වුට්ඨිමා - වැස්ස දසදෙස වසමින් සමන්තෙන - පුද්ගලයාගේ රුචිය පරිදි හාත්පස රිසිඅයුරු වැසි වසීද මන්ධාතු රජුන්ගේ තත්ත්වය ද එසේම පවතින්නා නමුදු නචත්‍ථි තිත්ති කාමානං - මිනිස්සු කාමයන්ගෙන් සෑහීමකට පත් නොවීම මරණයට පත්වෙති, එහෙයින් කීහ බුදුහු. කහවණුවැසි වැසීමෙන් පවා කාමයන්හි තෘප්තියක් නොපැනේ.

අසීසූනු පමා කාමා - කඩුවෙන් කපන යන අර්‍ථයෙන්, සප්පිසිරූපමා කාමා - බිය සහිත හෙයින්, උක්කුපමා - පුලුස්සන හෙයින් තණසුලක් බඳු, එහෙයින් කියන ලදී. ‘දවති’ යනුවෙනි. අට්ඨිකංඛල - සමානය, නොපැහැදෙන යන අර්‍ථයෙනි.

මහා විසා - හලාහල වැනි අධික විෂ ඇති, අඝස්ස - දුකෙහි, මූලා - හේතු වූ, එහෙයින් කියන ලදී දුක්සහගත විපාක ඇති,

රුක්‍ඛඵලුපමා - අඟපසඟ කැඩී බිඳී යන අර්‍ථයෙනි. මංසපෙසූපමා - බොහෝ සෙයින් සාධාරණවන හෙයින්, සුපිනුපමා - සුලු මොහොතකට සැනසුමක් ගෙනදෙන අරුතින් හෝ මායාවක් මෙන් පොළඹවන යන අරුතින්, වඤ්චනිකයා යන තේරුමය. යාචිතකුපමා - ඉල්ලාගත් බඩුවක් මෙන් තාවකාලිකය යන අර්‍ථයෙනි.

සත්තිසුලුපමා - විනිවිද යන හෝ රිදවන යන අරුතෙනි, රොගා - දුක සුලබ බැවින්, ගණ්ඩො - කෙලෙස් නමැති අශූචි වැගිරෙන හෙයින් දුක් උපදවන යන අර්‍ථයෙන්, අඝං - මරණය පමුණුවන හෙයින්, නීඝං අංගාරකාසු සදිසා - දැඩි ලෙස තවන යන තේරුමෙන්, භය හේතුවෙන් මෙන්ම හිරිහැර බහුල බැවින් භයං වධො - නම්වේ. කාමයො යනුවෙන් එය සම්බන්ධ කරගත යුතුය.

අක්‍ඛාතා අන්තරායිකා - සගමගට හා නිවන්මගට අන්තරාය කරන්නාවූ දෙනෙත බඳු බුද්ධාදීන් විසින් කියා ඇත. ගච්ඡථ - පිරිස් සහිත අණිකදත්ත විසුරුවා හරියි.

කිං මම පරො කරිස්සති - අනෙක් කෙනෙක් කවර නම් යහපතක් මට කරත්ද, සීසම්හි - එකොළොස් වැදෑරූම් ගින්නකින් හිස දැවෙන කල්හි, එහෙයින් කීහ. ජරාමරණ දෙක ලුහුබඳනා කල්හි තස්ස - ජරාමරණ දෙකෙන් හිස දැවීම, ඝාතාය - විනාශය පිණිස, ඝටිතබ්බං - වෑයම් කළයුතුය.

ඡමං - බිමමත, ඉදමවොච - බාලයන්ට සසර දිගය යන මෙය කීවාය.

දීඝො බාලානං සංසාරො - ක්ලේශකර්‍ම විපාකවලට හේතුභූත වූ ඛන්‍ධආයතන ආදිය පිළිවෙළින් පැවතීම සංඛ්‍යාත සංසාරය පූර්‍ණඥානයෙන් තොරවූ අන්ධ බාලයන්ට ඉතා දිගය, බුද්ධාදී මහෝත්තමයන්ගේ නුවණින් පවා පිරිසිඳ දත නොහැක්කේ යම්සේද, එසේම, සිඳ නොදැමූ හෙයින් අවිද්‍යාතෘෂ්ණා ආදින්ගේ සීමාවක් නැති හෙයින්ම භවයාගේ පෙරපසු දෙකෙළවර නොපෙනේ, අනෙක් කෙළවර ද එසේමය. පුනප්පුනඤ්ච රොදතං - නැවත නැවත නැවත ශෝකකිරීම් වශයෙන් හඬන්නවුන්ගේ, මෙයිනුදු අවිද්‍යාතෘෂ්ණාදීන්ගේ විනාශය සිදු නොකිරීමම ඔවුන්ට පැහැදිලි කර දෙයි

අස්සුථඤ්ඤං රුධිරං - නෑයන්ගේ පිඩාදිය විඳීමෙන් හඬන්නවුන්ගේ අස්සුඤ්ච - කුඩා කල මවගේ තනයෙන් බොන ලද ථඤ්ඤං - සතුරන් විසින් ඝාතනය කරනු ලැබුවන්ගේ රුධිරං සංසාරං අනමතග්ගතො - සසරට අනුව අමෘතය එහි කෙළවරකොට ඇති හෙයින් නුවණින් අනුව ගොස් වුවද අමෘතයම කෙළවර කොට ඇති හෙයින්ද එහෙත් ඒ කෙළවර නොදත් හෙයින් බොහෝ කාලයකින් සත්ත්වයන්ගේ සංසරතං - භවයෙන් භවයට සැරිසරන්නවුන්ගේ සර - එය කෙතරම් බහුලදැයි අනුස්සරාහි - ඇට රාශිය, සරාහි - සිහිකරව, පිරික්සා බලව යන තේරුමය.

දැන් ආදීනව බොහෝ බව උපමාවකින් දක්වනු පිණිස සර චතුරොද්ධි යන ගාථා කියන ලදී. එහි සර චතුරොද්ධි උපනීතෙ අස්සුථඤ්ඤ රුධිරම්හි - කෙළවරක් නොපෙනෙන මේ සසරෙහි සැරිසරණ සත්ත්වයන්ගෙන් එකෙකුගේ පවා ඇටසැකිලි, කඳුළු, කිරි ලෙය මේ ආදියෙහි ප්‍රමාණය උපමා වශයෙන් කිවහොත් සිවු මහා මුහුදුවලට සමාන බව බුද්ධාදීන් විසින් පෙන්වා දී තිබෙන බව සර - සිහිකරන්න. එක කප්පමට්ඨිතං සඤ්චයං විපුලෙන සමං - එක කල්පයක් තුළ එක පුද්ගලයකුගේ ඇටසැකිලි එකතුකළහොත් වේපුල්ල පර්‍වතයට සමාන බව සිහිකරන්න. එහි ලා මෙය ද යෙදේ.

එක කල්පයකදී එක පුද්ගලයෙකුගේ ඇට සමූහය එකතුකළවිට පර්‍වතයකට සමානවන බව බුදුන් විසින් කියා දී ඇත.

එය වේපුල්ල පර්‍වතයට සමානය යනුවෙන් යමක් කියන ලදද එයට අතිරේක වශයෙන් මගධයෙහි ගිජ්ඣකූටයට ද සමාන වේ.

මහිං ජම්බුදීපමුපනීතං කොලට්ඨිමත්ත ගුළිකා මාතාමාතුස් වෙව නප්පහොන්ති - ජම්බුද්වීපය නම්වූ මේ මහා පෘථිවිය කොල්ලු ඇට පමණට හෝ ඩෙබර ඇට පමණට ගුළිකර මේ මගේ මවය, මේ මගේ මවගේ මවය ආදි වශයෙන් ගුළි බෙදා හැරියහොත් ඒ ගුළි මාතා මාතුස් වෙව නප්පහොන්ති - මව මවගේ මව ආදීහු නිමාවකට පත් නොවෙති. එහෙත් ගුළි නිමවෙයි. අනවරාග්‍ර සංසාරයෙහි සැරිසරණ සත්ත්වයාගේ මවුවරු අසීමිතය යනුය. මෙසේ ජම්බුදීපම්හි පොළොවට වඩා සසර දිග බව උපමා වශයෙන් දැක්විණ.

තිණකට්ඨසාඛාපලාසං - තණ, දරකැබැලි, කොළ අතු, උපනීතං - උපමා වශයෙන් ගෙනහැර දක්නා ලදී. අනමතග්ගතො - සසරෙහි කෙළවරක් නොපෙනෙන හෙයින්, චතුරංගගුලිකා ඝටිකා - අඟල් හතරක පමණ කැබැලි පිතුපිතුස්වෙව නප්පහොන්ති - පියා හා ඔහුගේ ආදී වශයෙන් සියලු පියවරුන්ගේ සංඛ්‍යාවට ඒ කැබැලි නොපොහොනේය. එහිලා මෙයද කියා ඇත. මෙලෙව්හි ඇති තාක් තණකොළ දඬු කැබැලි නිමවෙයි, අසීමිත සසරෙහි සැරිසරණ සත්ත්වයාගේ පියවරුන්ගේ සංඛ්‍යාව නොනිමෙයි. මෙසේ තණ, උඩුකැබැලි කොළ හා අතු අඟල් හතරේ කැබැලි වලට කපා එයින් එකිනෙක ගෙන මේ මගේ පියාය, මේ මගේ පිතාමහය ආදී වශයෙන් බෙදුව හොත් ඒ කැබැලි නිමවෙයි, අසීමිත සසරෙහි සැරිසරණ සත්ත්වයාගේ පියවරුන්ගේ සංඛ්‍යාව නොනිමෙයි. මෙසේ තණ, උඩුකැබැලි කොළ හා අතු සසරෙහි දිග බව පෙන්වීමට උපමා වශයෙන් ගෙන ඇති බව සිහිකරන්න.

මෙතැන්හි මහණෙනි, මේ සංසාරය අසීමිතය, පෙරපර දෙකෙළවර නොපෙනේ, අවිද්‍යා නීවරණයන්ගෙන් හා තෘෂ්ණා සංයෝජනයගෙන් සමන්විත සත්ත්වයන්ගේ දිවීම හා සැරිසැරීම අසීමිතය. මහණෙනි, ඔබලා මෙහිලා කුමක් සිතන්නහුද? මේසා දිග සසරෙහි අමනාපයෙන් යුක්තව මනාපයෙන් වියුක්තව, හඬන වැළපෙන ඔබලාගෙන් වැගිරෙන කඳුළු සමූහය හා සිවු මහා සමුදුරුවල ජලය යන දෙකින් බහුතර වනුයේ කුමක්ද? යනුවෙන් අනමතග්ගපාලියෙහි සඳහන් පාඨය මෙහිලා යොදා බැලිය යුතුය.

සර කාණකච්ඡපං - දෙඇස අන්ධ වූ කැසුබුවෙකු සිහියට නගන්න. පුබ්බසමුද්දෙ අපරතො ච යුගඡිද්දං - පෙරදිග මුහුදෙහි අපරදිග සිටද බටහිර, උතුරු හා දකුණු මුහුදුවල ඔබමොබ පාවෙන්නාවූ වියගසක එක සිදුරක් සර තස්සච පටිමුක්කං - කණ කැස්බාගේ හිස එයද අවුරුදු සියයක් අවුරුදු සියදහසක් ඇවෑමෙන් ඔසවන්නාවූ හිස විය සිදුරෙහි පිවිසවීම ගැන සිහිකරන්න. මනුස්ස ලාභම්හි ඔපම්මං - සියලුම බුද්ධෝත්පාදයන්හි දෙසූ දහමක් මිනිසත් බවක් ලැබීමත් යන දෙක උපමාකර නුවණින් හැසිරෙන්න. මෙයින් එහි දුර්ලභභාවය දැක්විණ. මේ සඳහා මෙය කියන ලද්දේමය. මහණෙනි, යම්සේ පුරුෂයෙක් මහමුහුදෙහි එක සිදුරක් ඇති විය දඬුවක් තබන්නේ ද ආදී වශයෙනි.

සර රූපං ඵෙණ පිණ්ඩොපමස්ස - වෙනස්නොවී නොපවතින හෙයින් පෙණපිඬක් වැනිවූ ද නොයෙක් අනර්‍ථයන් එක්වී තිබෙන හෙයින් ශරීරය සංඛ්‍යාත කලිනො - ස්ථිරසාර ගුණයෙන් හීනවූ, අසාරස්ස - රූපය වූකලී අපවිත්‍ර වූ දුගද හමන පිළිකුල උපදවන බව සිහිකරන්න. ඛන්‍ධෙ පස්ස අනිච්ඡෙළි පඤ්ච - උපාදානස්ඛන්‍ධයන් අභාවයට පැමිණෙන හෙයින් අනිත්‍ය වශයෙන් දකින්න, නැණැසින් බලන්න. සරාහි නිරයෙ බහුවිඝාතෙ - අටමහා නිරයයන්හිද සොළොස් වැදෑරුම් උස්සද නිරයයන්හිද විඳින්නට සිදුවන දරුණු දුක් සිහිකරන්න.

සර කටසිවඩ්ඪන්තෙ - නැවත නැවත ඒ ඒ ජාතීන්හි ඉපදීමෙන් නැවත නැවත සොහොන් බිම වර්‍ධනය කරන්නා වූ සත්ත්වයන් සිහිකරන්න. වඩ්ඪෙන්තො - යනුවෙන් ද පාඨයකි. ඔබ එය වඩමින් යනු එහි තේරුමය. කුම්භීල භයානි - උදර පෝෂණය පිණිස නොකටයුතු කිරීම් වශයෙන් උදරය නිසා ඇතිවන බිය. කියන ලදමැයි: කුම්භීලභය වනාහී මහණෙනි, උදරය නිසා ඇතිවන බිය සඳහා යෙදෙන පර්‍යාය වචනයකි. සරාහි චත්තාරි සච්චානි - මෙය දු:ඛ නමැති ආර්‍යසත්‍යය-පෙ-මෙය දුක් නැතිකිරීම කරා යන මාර්‍ගය නමැති ආර්‍යසත්‍යය ආදී වශයෙන් දේශනා කර තිබෙන චතුරාර්‍ය සත්‍යයන් යථාකාරයෙන් පිරික්සා බලන්න.

මෙසේ රදදු නොයෙක් විපරීතයන් සිහිකරවීම් විසින් කාමයන්හි හා සසරෙහි ආදීනව ප්‍රකාශකර දැන් එය විශේෂාර්‍ථයකින් ප්‍රකාශ කරනු පිණිස අමතම්හි විජ්ජමානෙ - ආදිය කීවාය. එහි අමතම්හි විජ්ජමානෙ සම්‍යක් සම්බුද්ධයන් වහන්සේ විසින් මහා කරුණාවෙන් දේශනා කර තිබෙන අමෘත සම්පත්තිය ලබාගත හැකිව තිබියදී කිං තව පඤ්චකටුකෙන පීතෙන - සෙවීම, පිළිගැනීම, රැකගැනීම, පරිභෝගය හා විපාකය යන අවස්ථා පහේම දරුණු දුක් ගැබ්වී ඇති බැවින් ආයාසකරය, හානිකරය, මෙකී පස්වැදෑරුම් කටුක පස්කම්රසය බීමෙන් ඔබලාට ලැබෙන ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? දැන් කියන ලද එම කරුණ තවදුරටත් පළට කරවමින් මෙසේ කීවාය. සබ්බාපි කාමරතියො කටුකතරා පඤ්ච කටුකෙන - බොහෝසෙයින් අනිෂ්ටදායී වන බව මෙහි තේරුමය.

යෙ සපරිළාහා - යම් කාමසම්පත්තියක් වේද එය වත්මනෙහි කෙලෙස් ගින්නෙනුත් මතුවට විපාක ගින්නෙනුත් දැවේ. එය විශාල පීඩාවකි. ජලිතා කුථිතා කම්පිතා සන්තාපිතා - එකොළොස් වැදෑරුම් ගින්නෙන් දැවෙමින් හැකිළී ඒ මුලු සිරුරම සල්වමින් තැවීම ඇතිකරවන්නා වූ,

අසපත්තම්හි - සතුරන්ගෙන් තොර වූ නික්මවීමෙහි, සමානෙ - පවත්නා කල්හි, බොහෝ සතුරෝ යයි කියා යම් බොහෝ සතුරෝ වෙද්ද ඔවුන් දක්වනු පිණිස රාජග්ගි ආදිය කියන ලදී. රජුන්ගෙන් ගින්නෙන් සොරුන්ගෙන් දියෙන් අප්‍රියයන්ගෙන් ද, රාජග්ගිචොරප්පියෙහි - යනුවෙන් සාධාරණ වශයෙන් උපමාකොට දැක්වූවාය.

යෙසුහි වධබන්‍ධො - කාමසුවය කෙරෙහි ඇලීමෙන් ඒ හේතුකොටම පහර ලැබීම හා මරණය ආදියද ආයාසකර වධබන්ධනාදියද දුක් පමුණුවයි. එහෙයින් කියන ලදී අසතාකාමා - කාම නමින් හැඳින්වෙන මේ ආශාවෝ හීනය, ලාමකය, යන අර්‍ථයෙනි. අහ කමා යනුවෙන්ද පාඨයකි. තේරුම ද එයමය, අහ යන්න ලාමක යන අර්‍ථය ගෙනදෙයි. අහලොකිත්‍ථියො නාම යනාදී තන්හි මෙනි.

ආදිපිතා - දල්වලද, තිණුක්කා - තණවලින් සාදන ලද පන්දම්, දහන්ති යෙ තෙ න මුච්චන්ති යම් සත්ත්ව කෙනෙක් ඒ කාමයන්ගෙන් නොමිදෙද්ද, එහෙත් ඒ කාමයන්ම ලුහුබඳිද්ද ඔවුහු දැවෙන්නාහුමය, දනුදු මතුද පිළිසෙන්නාහුමය.

මා අප්පකස්ස හෙතු - පුෂ්පයක් ආස්වාද කිරීම වැනි ඉතා සුලු කම්සුවයක් නිසා විපුලං - උදාරවූ, ප්‍රණීතවූ, ලෝකෝත්තර වූ, සුඛං මා ජහි - ඉවත නොදමන්න. මා පුථුලොමොව බලිසං ගිලිත්‍වා - ආහාර ලෝභයෙන් බිලිය ගිල වැනසෙන පුථුලෝම නම් මත්ස්‍යයා මෙන් කාමයන් ඉවත නොලා පසුව වැනසෙන්නේය. විපතට පැමිණෙන්නේය.

සුනඛොව සංඛලාබද්ධො - සම්පටියකින් බඳිනු ලැබූ සුනඛයෙක් ශක්තිමත් කණුවක දැඩි ලෙස බඳින ලද්දේ වෙනතක යාමට නොහැක්කේ ඒ වටාම කරකැවේද මෙසේ ඔබද කාම තෘෂ්ණාවෙන් බඳිනු ලැබුහෙයින් දැන් කාමං - ඉදින් කාමවිෂයෙහි යම්තාක් දමස්සු - ඉඳුරන් දමනය කරව. කාහිනති ඛු තං කාමා ජාතා සුනඛංව චණ්ඩාලා ඛු - යනු නිපාතමාත්‍රයකි. ඒ කාමයෝ වූ කලී බඩසයින් පෙළෙන සැඩොලෙකුට සුනඛයකු ලැබීමෙන් ඒ සුනඛයාට යම් විපතක් සිදුවේද එවැනිම විපතක් සිදුකරවති. යනු මෙහි අදහසය.

[missing trans]

ජරාමරණව්‍යාධිගහිතා සබ්බත්‍ථ ජාතියො - යම් හෙයකින් හීනාදී භෙදයන්ගෙන් හීනවූ සියලු ජාතීන්හි ජරාව මරණය හා ව්‍යාධිය විසින් ගනු ලැබුවාවූ, එයින් නොමිදුණු, එහෙයින් නොදිරන නිවන පහළව තිබෙන කල්හි ජරාදියෙන් නොමිදුණාවූ කාමයන්ගෙන් ඔබට ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද යනුවෙන් සම්බන්ධය යොදාගත යුතුය.

මෙසේ නිවන් ගුණ පෙන්වීම් වශයෙන් කාමයන්හි භවයන්හි ආදිනව ප්‍රකාශකර දන් පහළව පවත්නා නිවන් ගුණයම ප්‍රකාශ කරන්නී ඉදමජරං යන ගාථා දෙක කීවාය. එහි ඉදමජරං - මෙයම තමා කෙරෙහි ලා බලනවිටද ජරාව නොමැති හෙයින් ජරාව නොමැතිවීමේ හේතුවෙන් මෙය අජර නම්වේ. අමර - මෙහිද ක්‍රමය එබඳුමය. ඉදමජරාමරං - ඒ දෙකම එක්තැන්කර ප්‍රශංසා වශයෙන් කියයි. පදං - සසර දුකින් මිදෙනු කැමැත්තහු විසින් පැවිදිවිය යුතු හෙයින්, පිළිපැදිය යුතු හෙයින් පද නම්වේ. ශෝකයට හේතු නොමැති හෙයින්, පිළිපැදියයුතු හෙයින් පදනම් වේ. ශෝකයට හේතු නොමැති හෙයින්, ශෝකයෙහි අභාවය හෙයින්ද අසොකං - විරෝධකාරී ධර්‍මයන්ගේ අභාවය හෙයින් අසපත්තං - ක්ලෙශබාදකයන්ගෙන් තොර හෙයින් අසම්බාධං - කිළිටි නමින් හැඳින්වෙන දුශ්චරිතයන් නැති හෙයින් අක්‍ඛලිතං - ආත්මවාදී භීතීන්ගෙන්ද සසර බියෙන්ද හාත්පසින්ම මිදී ඇති හෙයින් අභයං - දුක්වලින් තැවීමෙන්ද කෙලෙස්වලින්ද මිදුණු හෙයින් නිරුපතාපං - මේ සියල්ලම අමාමහ නිවන සඳහා කියයි. එයද ඕතොමෝ අසා තිබෙන ආකාරයෙන් තමාට වැටෙහෙන අයුරු ප්‍රත්‍යක්‍ෂයෙන් පෙන්වන්නාක් මෙන් මෙය යනුවෙන් කීවාය.

අධිගතමිදං බහූහි අමතං - මේ නිවන අනන්ත අප්‍රමාණ වූ බුද්ධාදී ආර්‍යයන් විසින් අවබෝධ කරගෙන ඇත. තමාද ප්‍රත්‍යක්‍ෂකර ඇත. ඔවුන් විසින් පමණක් අවබෝධකර නොගත් බව සඳහා ප්‍රකාශ කරයි. ඉක්බිති අජ්ජාපිච ලභනීයං - දැනුදු අවබෝධ කටයුතු ය, අවබෝධ කරගැනීමට හැකිය. කුමක් කරණකොට ලැබිය හැකිදැයි කියයි. යොනිසො පයුඤ්චති - යම්කිසි පුද්ගලයෙක් නුවණ මගින් බුදුන් දි තිබෙන අවවාදයෙහි පිහිටා එහි යෙදෙයි. සම්‍යක්ප්‍රයෝගද කරයි, ඒ අයුරින් ලැබිය යුතුය යනුවෙන් යෙදේ. න ච සක්කා අඝටමානෙන - යමෙක් නුවණින් නොයෙදේද ඒ උත්සාහ නොකරන තැනැත්තාට එය ලබාගැනීමට නොහැකිය, එය ලඝුකොට සැලකීමෙන් කිසිකලෙකත් එය ලබාගත නොහැකි බව මෙහි අවධාරණය කෙරේ.

එවං භණ්ති සුමෙධා - මෙසේ ඉහත කියනලද අයුරින් සුමෙධා රාජකන්‍යාව සසරෙහිලා තමා තුළ ඇති වූ සංවේගය පෙන්වමින් කාමවිෂයයෙහි කලකිරවනසුලු ධර්‍මකථාවක් කියයි. සංඛාරගතෙ රතිමලභමානා - අනුමාත්‍ර වූ හෝ සංස්කාර ප්‍රවෘත්තියෙහි රතිය නොවිඳින්නී අනුනෙන්තී අණිකදත්ත අණිකදත්ත - රජුට අවබෝධ කරවමින් කෙසෙ ච ඡමං ඛිපි - තමාගේ කඩුවෙන් සිඳිනලද කෙස් බිම දැම්මාය.

යා ච තස්සා පිතරං සො - ඒ අණිකදත්ත තෙමේ සුමේධාගේ පියා වූ කොඤ්ච රජුගෙන් ඉල්ලා සිටියි. කුමක් ඉල්ලාදැයි කියයි. විස්සජ්ජෙථ සුමෙධං පබ්බජිතූං විමොක්‍ඛසච්චදස්ස - සුමේධා රජදියණිය පැවිදිවීම සඳහා පිටත්කර හරින්න. ඕතොමෝද පැවිදිවී විමොක්‍ඛ සච්චදස්සා - විකෘත නොවූ නිර්‍වාණය දක්නා තැනැන්තියක් වේවා යන අදහසය.

සොකභයභීතා - නෑයන්ගේ වියෝගාදිය හේතුවෙන් සියලු සසර බියෙන් බියවූවාහු, නුවණ මෙහෙයවීමෙන් තැතිගත්තාහු, සික්‍ඛමානායා - හික්මීම පුහුණු කරන්නාවූ ෂඩ් අභිඥාවන් ක්‍ෂාත්ක්‍ෂාත් කළාය. එහෙයින්ම අග්‍රඵලය වූ රහත් බවට පැමිණියාය.

අච්ඡරියං අබ්භුතං නිබ්බානං ආසි රාජකඤ්ඤාය - සුමේධා රාජකන්‍යාවගේ කෙලෙස් නිවීම ආශ්චර්‍යය, අද්භුතය, ෂඩ් අභිඥාව ලබාගැනීම ගැන කියයි. පුබ්බෙනිවාසචරිතං යථා ව්‍යාකරි පච්ඡිමෙ කාලෙ - පසුව ස්කන්‍ධපරිනිර්‍වාණ කාලයෙහි තමා පෙර විසූ ආත්මභාවවලට අයත් චරිතකථා හෙළිදරව් කළාය. එය එසේ දතයුතුය.

ඇය විසින් අනාවරණය කරනලද පරිදි පෙර විසූ ආත්මභාවයන් දක්වනු පිණිස භගවති කොණාගමනෙ ආදි ගාථා කීවාය. එහි භගවති කෝණාගමනෙ - කෝණාගමන බුදුහු ලොව උපන් කල්හි සංඝාරාමම්හි නවනිවෙසම්හි - සංඝයා උදෙසා කරවනලද අභිනව ආරාමයෙහි සඛියො තිස්සො ජනියො විහාරදානං අදාසිම්හ - ධනඤ්ජානි, ඛේමා හා මම යන යෙහෙළියෝ තිදෙන සංඝයාට විහාර දානයක් දුන්නෙමු.

දසක්‍ඛත්තුං සතක්‍ඛත්තුං - ඒ විහාර දානයෙහි අනුහසින් දසවරක් දෙවියන් අතර උපත ලැබුවෙමු. එයින් පසු මිනිසුන් අතර ඉපිද නැවත සියක්වරක් දෙව්ලෝවල ඉපදුනෙමු. එයිනුදු පසුව මිනිසුන් අතර ඉපිද නැවත, දස්සතක්‍ඛත්තුං - දහස් වරක් දෙවියන් අතර ඉපිද එයිනුදු පසුව මිනිසුන් අතර ඉපිද නැවත සතාතිසතක්‍ඛත්තුං - දසදහස්වරක් දෙවියන් අතර උපන් වාර ගැන කථාවක් නැත. නොයෙක් දහස්ගණන් වාරවල උපත ලැබු බව මෙයින් කියැවේ.

දෙවෙසු මහිද්ධිකා අහුම්හ - දෙවියන් අතර උපන්කල ඒ ඒ දේව නිකායයන්හි මහත් සෘද්ධි මහත් අනුභාව ඇත්තියෝ වීමු. මානුස්සකම්හි කො වාදො - මිනිසත්බව ලැබූ අවස්ථාවල ලැබූ සෘද්ධිබලය ගැන කථාකිරීම අනවශ්‍ය. දැන් ඒ මනුෂ්‍යාත්ම භාවයෙහි ශ්‍රේෂ්ඨත්වය හා මහාර්ධිකත්වය දක්වන්නී සත්තරතනස්ස මහෙසී ඉත්‍ථි රතනං ආසි - මෙහි චක්‍රරත්නය ආදිය සප්තරත්නයෝ වෙති. මේවායින් සප්තරත්න සමන්විත වේ. චක්‍රවර්ති රජුගේ සප්තරත්නය සවැදෑරුම් දොස්වලින් නිදොස් බව දතයුතුය. පඤ්ච කල්‍යාණයෙන් සමන්විතය, මනුෂ්‍ය වර්‍ණය ඉක්මවා සිටින්නේය. මෙවැනි ගුණ සමුහයෙන් සමන්නාගත වූ මම ස්ත්‍රීන් අතර රත්නයක් වීමි.

සො හෙතු - කෝණාගමන බුදුන්ගේ කාලයෙහි සංඝයාට විහාරයක් කරවා, දීමෙන් යම් ඒ පිනක් කෙළෙම්ද, එහි අනුසස් විසින් යට කියනලද පරිදි දිවසැපතට හේතුව වූ සො පභවො තං මූලං - එහිම පර්‍යාය වචනයකි. සාව සාසනෙ ඛන්ති - එයම මේ ශාස්තෲ ශාසනයෙහි සොම්නස් සහගත ශාන්තිය තං පඨමං සමොධානං - එයම බුදුසසුනෙහි ප්‍රථම සමොධානයය, ප්‍රථම සමාගමයය, එය ශාස්තෲ ශාසන ධර්‍මයෙහි ඇලීමෙන් අවසානයෙහි නිවන්සුව ලැබීම ඵලුපචාරයෙන් පැහැදිලි කරයි. මේ ගාථා හතර තෙරණියගේ චරිතය ප්‍රකාශ කිරීම් වශයෙන් පවතින හෙයින් අපදාන පාලියෙහිද ඇතුළත්කර ඇත.

අවසාන ගාථාවෙහි එන එවං කරොන්ති - මගේ අතීත ආත්මභාවයෙහි යම්සේද එසේම දැනුදු කරනලද දෙය අනෙක් අයද එසේම කරති. ඔවුහු මෙසේ කරත් යනුවෙන් කීවාය. යෙ සද්දහන්ති වචනං අනොමපඤ්ඤස්ස - දැනගතයුතු ක්‍ෂෙත්‍රයෙහි කෙළවර දක්වා ඇති ඥානයෙන්, පරිපූර්‍ණ ප්‍රඥාවෙන් බුදුන්ගේ වචනය යමෙක් අදහාද, එය එසේම යයි. කල්පනා කරත්, ඔවුහු මෙසේ කරත්, දැන් ඇය විසින් ශ්‍රේෂ්ඨ පිළිවෙතකින් එය දක්වනු පිණිස නිබ්බින්‍දන්ති භාවගතෙ නිබ්බින්‍දිත්‍වා විරජ්ජන්ති යනුවෙන් කීවාය. එහි තේරුම මෙසේය. යමෙක්තුමූ බුදුන්ගේ වචනය අර්‍ථවත් පරිදි අදහද්ද ඔවුහු පිරිසිදු පිළිවෙතක් අනුගමනය කරන්නාහු සියලු භවගත ත්‍රෛභූමික සංස්කාරයන් කෙරෙහි විදර්‍ශනා ඥානයෙන් බලා කලකිරෙති, කලකිරී ආර්ය මාර්ගය වඩා හැම දෙයකින්ම වෙන්වෙති. සියලු භවගතයන්ගෙන් මිදෙති. විරාගී වූ ආර්යමාර්ගගයට පැමිණීමෙන් භවගතයන්ගෙන් මිදෙති යන අර්ථයය.

සුමේධා කෙළවරකොට ඇති මේ තෙරණියෝ එකම ගාථා පොදු වශයෙන් කියා තිබෙන හෙයින් ඒ සියල්ලම එකතැනක බහාලූහ. තෙරණිවරු හැත්තෑ තුන්දෙනෙක් පමණ වෙති. බණවර විසින් දෙකකට අධිකය, හයසියයක් පමණ වන තෙරණිවරු හා ගාථා යන මේ සියල්ලම බුදුන්ගේ ශ්‍රාවිකාවන් වන හෙයින් එකසමානය. එසේම, දුරුකළ කෙලෙස්, ඉවත්කළ බාධක, නැසූ ගැටළු, උගුළා දැමූ වකණු, ඉවත්කළ අගුල් බහාලු බර ඇති බැවින්ද, දශවිධ ආර්‍ය වාසයන්හි වැස නිමකර ඇති බැවින්ද එසේම ඔවුහු පඤ්චනීවරණාදිය යටපත්කිරීමෙන් හා ෂඩංගයෙන් සමන්විත වීමෙන්ද, චතුරංග වශයෙන් (චතුපාරිශුද්ධිශීලය රකින හෙයින්) එකම ආරක්‍ෂාවක් ඇති, සිවුවැදෑරුම් මුසා ඉවත්කර කෙලෙස් නැතිකිරීමෙහි යෙදී සිටින මැඩපවත්වනලද කායසංස්කාරයන් ඇති, නොකැළඹුණු සංකල්ප ඇති, මැනැවින් මිදුණු මනස හා ප්‍රඥාව ඇති මේ ආදී ක්‍රමයෙන් එකසමානය.

සම්මුඛ හා පරාංමුඛ වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වෙති. බුදුන් ජීවමාන කාලයෙහි ආර්‍යජාතියෙහි උපන්නාවූ මහාප්‍රජාපතී ගෝතමී ආදීහු සම්මුඛ ශ්‍රාවිකාවෝ නම් වෙති. යම් තැනැත්තියක් බුදුන්ගේ ස්කන්ධ පරිනිර්‍වාණයෙන් පසුව ලබාගත් මනෝභාවනය ඇත්තී බුදුන්ගේ ධර්‍මශරීරය ඇති කල්හි එය ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීමෙන් මුත් ශාස්තෲන් වහන්සේ අප්‍රත්‍යක්‍ෂ හෙයින් පරම්මුඛ ශ්‍රාවික නම්වේ. එසේම, දෙයාකාරයෙන්ම හා ප්‍රඥා මාර්‍ගයෙන් විමුක්තිය ලැබීම් වශයෙනි. මෙහි සඳහන් පරිදි දෙයාකාරයෙන්ම ලබාගන්නා විමුක්තියමය. එසේම සාපදාන අනපාදාන වශයෙන් ද දෙවැදැරුම් වේ. යම් තැනැත්තියක් පෙර බුදුවරුන්ගේ පසේ බුදුවරුන්ගේ, ශ්‍රාවක බුදුවරුන්ගේ කාලවල පුණ්‍ය ක්‍රියා වශයෙන් කරන ලද අධිකාර ඇත්තාහු අපදානයකින් සමන්විත වූවාහුද ඔවුහු සාපදාන නම්වේ. එවැනි පැවැත්මක් නැත්තාහු අනපදාන නම්වේ. එසේම බුදුන්ගෙන් උපසම්පදාව ලබාගත්තාහුද සංඝයාගෙන් උපසම්පදාව ලබා ගත්තාහුදැයි යනුවෙන් දෙවැදැරුම් වේ. ගරුධර්‍ම පිළිගැනීමෙන් බුදුන්ගෙන් උපසම්පදාව ලබාගත් මහාප්‍රජාපතීගෝතමී සත්‍ථුපසම්පදා බුදුන්ගේ උපසම්පදාව ලබාගත් නම් වේ. සෙසු සියල්ලෝම සංඝයාගෙන් උපසම්පදාව ලබාගත් අයවෙති. ඔවුහුද එකට උපසපන් වූ අය දෙපසින් උපසපන් වූ අය යනුවෙන් දෙකොටසකට අයත් වෙති. එහි මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමිය සමග එකට පිටත්වූ පන්සියයක් ශාක්‍ය කාන්තාවෝ එකට උපසපන් වූවෝ වෙති. සෙසු අය සංඝයාගෙන් දෙපසින් උපසපන්වූවෝ වෙති.

එහි භික්‍ෂුභාවයෙන් පැවිදි වූ භික්‍ෂූන් මෙන් එහි භික්‍ෂුණීභාවයෙන් පැවිදි වූ භික්‍ෂුණීහු නැත. කවර හෙයින්ද යත්? භික්‍ෂුණින්ට එවැනි උපසම්පදාවක් නැති හෙයිනි. ඉදින් එසේ වුවද ථෙරිගාථාවෙහි සුභද්දා හා කුණ්ඩලක්සා විසින් මෙවැනි යමක් කියන ලදද-

දණ බිම ඔබා ඉදිරියෙහි ඇඳිලි බැඳගෙන සිටියෙමි, භද්දා, මෙහි එන්න යනුවෙන් මා ඇමතීය, එය මගේ උපසම්පදාව විය.

එසේම අපදානයෙහි

ආයාචනා කරනු ලැබු නායකයන් වහන්සේ භද්දා, මෙහි එන්න යනුවෙන් වදාළහ. එවිට උපසම්පදාව ලැබුවා වූ මම ජල ශේෂයක් දුටිමි.

මෙය කෙබඳු දෙයක්ද? මෙය එහි භික්‍ෂුණීභාවයෙන් උපසම්පදාව ලැබූ බවක් නොකියයි. උපසම්පදාවට හේතුකාරකයන් තුබූ හෙයින් ශාස්තෲන් වහන්සේගේ යම් ප්‍රඥප්තියක් වීද, එහෙයින් එය මගේ උපසම්පදාව විය යනුවෙන් කියන ලදී.

අර්‍ථකථාවෙහි මෙසේ කියා ඇත. පිනැතිය, එන්න, භික්‍ෂුණී ආශ්‍රමයකට ගොස් පැවිදි උපසම්පදාව ලබාගන්න. යනුවෙන් මට අණකළහ. බුදුන්ගේ ඒ ආඥාව මගේ උපසම්පදාවට හේතු වූ හෙයින් එය මගේ උපසම්පදාව විය. මෙයින්ම අපදාන ගාථාවෙහි අර්‍ථය ද වර්‍ණනා කරන ලදැයි දතයුතුය.

මෙසේම භික්‍ඛුනී විභංගයෙහි ‘එහි භික්‍ඛුනිති භික්‍ඛුනි’ යන මෙය කෙසේද? එහි භික්‍ෂුණීභාවයෙන් භික්‍ෂුණීන්ගේ උපසම්පදාව ස්වභාවයෙන් නොසිදුවීම අඟවන වචනයකි. භික්‍ෂුණීන්ගේ එවැනි උපසම්පදාවක් නොලැබෙන හෙයින් එය එසේ නම් එහි භික්‍ඛුනී යනුවෙන් විභංගයෙහි කෙසේ නිර්දේශ කරන ලදද? දේශනාවෙන් කණට වැටුණු හෙයිනි. මෙය කණට වැටුණු හෙයින් යනුවෙන් යම්කිසි තැනක ලැබෙන්නේ නමුදු එය පිළිගැනීමක් නොලැබුවේ.

යම් අයුරකින් අභිධර්‍මයෙහි මනෝධාතු නිර්දේශයෙහි පෙන්වනු ලබන නමුදු ධ්‍යානාංගය පස්වදෑරුම් විඥානය ශ්‍රෝතයෙහි වැටී ඇති තත්ත්වයෙන් පිටතට ගැනීමක් ගැන. කිසිම දේශනාවක සඳහන් නොවන බැවින්, එසේම එහිම වස්තු නිර්දේශයෙහි හෘදයවස්තුව කිසි තැනෙක සඳහන් නොවතුදු සඳහන් අයුරින් ගැනිම් වශයෙන්ද එසේම ඨිතකප්පී නිර්දේශයෙහි,

ඨිතකප්පී පුද්ගලයා යනු කවරෙක්ද? යම් පුද්ගලයෙක් සෝවාන් ඵලයට පැමිණීම සඳහා පිළිපන්නේවේද කල්පය ගින්නෙන් විනාශවන කල්හි යම්තාක් ඒ පුද්ගලයා සෝවාන් ඵලයට නොපැමිණේද ඒතාක් කල් කල්පය ගින්නෙන් නොදැවී පවතී යනුවෙන් දේශනා කර ඇත.

මෙසේ මෙහිදු එය නොලබා ගැනීම් වශයෙන් දතයුතුය. මෙය වූකලී පරිකල්පිත වචනයකි. ඉදින් බුදුහු භික්‍ෂුණියක වීමට සුදුසු ස්ත්‍රියකට එහි භික්‍ඛුනී යනුවෙන් අමතද්ද එයිනිදු භික්‍ෂුණීභාවය පිහිටයි බුදුහු එසේ නොකීවේ කවරහෙයින්ද? ඒ අයුරින් කරනලද අධිකාර නැති හෙයින්ද ඇතැමෙක් ළඟින් නොව දුරින්ද වෙසෙන හෙයිනි යන කාරණය කියා භික්‍ෂූහු පමණක් නිතරම සමීපයෙහි වෙසෙති, එහෙයින් ඔවුහු එහි භික්‍ඛු යනුවෙන් ඇමතීමට සුදුසුවෙති, භික්‍ෂුණීහු සුදුසු නොවෙති යනුවෙන් කියති. එය හුදෙක් ඔවුන්ගේ මතිමාත්‍රයකි. බුදුහු සමීපයෙහි හෝ ඈත හෝ විසීම සුදුසු හෝ නුසුදුසුවීමට මිම්මක් හැටියට නොගත්හ. බුදුහු මෙසේද දෙසූහ.

මහණෙනි, යම් මහණෙක් මගේ සිවුරුකොණ අල්වාගෙන පියවරක් පාසා මගේ පාසටහනෙහි ඔහුගේ පාදය තබමින් මා පිටුපස පැමිණේද, එහෙත් හෙතෙම ලෝභසහගතවේ ද කාමයන්හි දැඩි ඇලුම් ඇත්තේවේද, නැසුණු සිත් ඇත්තේවේද, කිළිටි සිතිවිලිවලින් පිරුණේවේද, මුළාවූ සිහිය ඇත්තේවේද දැනීමෙන් තොරවේද, එකඟකළ මනස නැත්තේවේද, කැළඹුණු සිත් ඇත්තේවේද නොදමුණු ඉඳුරන් සහිතවේද, එසේවුවහොත් හෙතෙම දුරින්ම දුරුකට යුතුවෙයි. මාද ඔහුගෙන් දුරුවිය යුතුය. කවර හෙයින්ද යත් ඔහු ධර්‍මය නොදක්නා හෙයිනි.

එසේම මහණෙනි, යම් මහණෙක් යොදුන් සියයකට ඔබ්බෙන් වෙසේද හෙතෙම ලෝභයෙන් තොරවේද කාමයන් නොඇලේද නොනැසුණු සිත් ඇත්තේද නොකිළිටි සිතිවිලි ඇත්තේද එළඹ සිටි සිහිය ඇත්තේද, දැනීම ඇත්තේද එකඟ වූ සිත් ඇත්තේද දැමූ ඉඳුරන් ඇත්තේවේද, හෙතෙම මා සමීපයෙහිම වේ, මාද ඔහුගේ සමීපයෙහිමය. කවර හෙයින්ද යත්? ඔහු ධර්‍මය දක්නා හෙයිනි. ධර්‍මය දක්නා තැනැත්තා මා දකියි.

එහෙයින් බුදුන් සමීපයෙහි හෝ දුර හෝ විසීම මෙයට හේතුවක් නොවේ. කරනලද අධිකාර නැති බැවින් භික්‍ෂුණීන්ට එය අයෝග්‍යය. එහෙයින් කියන ලදී භික්‍ෂුණිය, මෙහි එන්න, මෙහි දෙවැන්නක් නොලැබේ යනුවෙනි.

මෙසේ දුවිධා (දෙවැදැරුම් වේ) අග්‍රශ්‍රාවිකා මහ ශ්‍රාවිකා හා ප්‍රකෘති ශ්‍රාවිකා යනුවෙන් තිවිධා (තෙවැදෑරුම් වේ) එහි. ඛෙමා උප්පලවණ්ණා මේ තෙරණියෝ දෙදෙන අග්‍රශ්‍රාවිකාවෝ නම් සියලුම කෙලෙස් සුන්කළ ශීල විශුද්ධිය ලබාගත්තාවූ, සතර සතිපට්ඨානයෙහි පිහිටියාවූ ඔවුහු සප්තබෝධ්‍යංග යථාකාරයෙන් වඩා මගපිළිවෙළින් සියලු කෙලෙස් ඉතිරි නොකර ගෙවා අග්‍රඵලයෙහි පිහිටත්. එසේම ශ්‍රද්ධාවෙන් විමුක්තිය ලැබුවාවූ, ප්‍රඥාවෙන් විමුක්තිය ලැබුවා වූ මේ දෙයාකාරයෙන්ම විමුක්තිය ලැබුවාවූ, පූර්‍වභාග භාවනා විශේෂය ලබාගත්තාවූ, අභිප්‍රාව ඉටුකර ගත්තාවූ, රහත්බව ලැබීමේ ප්‍රාර්ථනා මහත් බැවින්, ආරම්භයේ පටන් කටයුතු ඉටුකළ හෙයින් ස්වකීය සන්තානයෙහි අතිශය ගුණ සමූහයක් වඩා ඇති බැවින් ශීලාදී ගුණයෙන් මහත් වූ ශ්‍රාවිකාවෝ (මහාසාවිකා) එම බෝධිපාක්‍ෂික ධර්‍මයන් කෙරෙහිම ප්‍රමුඛ බැවින් ධුර උසුලන්නාවූ සම්මා දිට්ඨි සම්මා සමාධී ආදීන්ගේ ක්‍රියානුයෝගය සඵල කරගැනීමට හේතුභූත වූ පැතුම් ඇති බැවින් සකසා නිරතුරුව බොහෝ කලක් පුරුදු පුහුණු කරනලද බැවින් මනා පිළිවෙතින්, ප්‍රඥාවෙන් හා සමාධියෙන් පාරමී පූරණය පිණිස සියලු ගුණයන් කරණකොටගෙන අග්‍රස්ථානයෙහි පිහිටියාවූ ඔවුහු ද අග්ගසාවිකා නම් වෙති. මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමී ආදීහු අර්හත්වය සඳහා කරන ලද ප්‍රාර්ථනා බහුල බැවින්ද, පූර්‍වකෘත්‍යයන්ගේ ආධික්‍යය නිසාද ලබාගෙන ඇති ගුණවිශේෂයන්ගේ බාහුල්‍යය නිසාද ඒ ශ්‍රාවිකාවෝ මහා ශ්‍රාවිකා යනුවෙන් හැඳින්වෙති. තිස්සා, වීරා, ධීරා වශයෙන් හැඳින්වෙන අනෙක් තෙරණියෝ ප්‍රාර්ථනා මහත්වයෙන් හීන වූ බැවින් පකතිසාවිකා නම් වෙති. ඔවුහු අග්‍රශ්‍රාවිකාවන් මෙන්ද මහා ශ්‍රාවිකාවන් මෙන්ද සීමිත සංඛ්‍යාවක් නොවෙති. එහෙත් නොයෙක් සියගණන් නොයෙක් දහස් ගණන් වශයෙන් දක්නට ලැබෙති. මෙසේ අග්‍රශ්‍රාවිකාදි වශයෙන් තිවිධා (තෙවැදැරුම් වේ) එසේ ශුන්‍යතා විමෝක්‍ෂාදී වශයෙන් තිවිධා.

ප්‍රතිපදා භේදයෙන් චතුබ්බිධා (සිවුවැදෑරුම් වේ). ඉන්‍ද්‍රියාදි භේදයෙන් පස්වැදෑරුම් වේ. ප්‍රතිපත්ති ආදි වශයෙන්ද පස්වැදෑරුම් වේ. අනිමිත්තවිමුක්ති ආදි වශයෙන් සවැදෑරුම් වේ. අධිමුක්ති භේදයෙන් නවවිධ හෝ දශවිධ හෝ වෙති. මේ තැනැත්තියෝ යට කියනලද පරිදි ධුරභේදයෙන් කොටස් විස්සකට බෙදෙති. පටිපදා වශයෙන් බෙදෙන කල්හි හතළිහක් වෙති. නැවත පටිපදා හා ධුර වශයෙන් බෙදෙනවිට අසූවක් වෙති. නැතහොත් ශුන්‍යතා විමුක්තාදී වශයෙන් කොටස් කරන කල දෙසිය හතළිහක් වෙති. නැවත ඉන්‍ද්‍රියාධික වශයෙන් වෙන්වනකල එක්දහස්හතක් වෙති. මෙසේ මේ තෙරණියෝ තමතමා සතු ගුණ විශේෂයන් වශයෙන් නොයෙක් කොටස්වලට බෙදෙන බව දතයුතුය. මෙය මෙහි ලුහුඬු අදහසය. සෙසු විස්තර ථෙරගාථා වර්‍ණනාවෙහි සඳහන්වන අයුරින් ගතයුතුය.

සුමෙධා තෙරණියගේ ගාථා වර්‍ණනාව නිමි.

මහානිපාත වර්‍ණනාව සමාප්තය.