1. 4
1. 4.
1. 4.
යානි සොතානි ලොකස‍්මිං (අජිතාති භගවා) සති තෙසං නිවාරණං සොතානං සංවරං බ්‍රූමි පඤ්ඤායෙතෙ පිථීයරෙ.
(බුදුහු මෙසේ වදාළහ: අජිතය) ලොවැ යම් ස්‍රෝතස් කෙනෙක් වෙත් ද ස්මෘතිය ඔවුනට ආවරණය වෙයි. (එ මැ ස්මෘතිය) ස්‍රෝතසුන් ගේ සංවරය යි කියමි, (මාර්‍ග) ප්‍රඥාව විසින් තුලුහු පියනු (පසිඳනු) ලැබෙත්.
යානි සොතානි ලොකස‍්මින‍්ති: යානි එතානි සොතානි මයා කිත‍්තිතානි පකිත‍්තිතානි ආචික‍්ඛිතානි දෙසිතානි පඤ‍්ඤාපිතානි පට‍්ඨපිතානි විවරිතානි විභජිතානි උත‍්තානීකතානි පකාසිතානි, සෙය්‍යථීදං: තණ‍්හාසොතො දිට‍්ඨිසොතො කිලෙසසොතො දුච‍්චරිතසොතො අවිජ‍්ජාසොතො, ලොකස‍්මින‍්ති-අපායලොකෙ මනුස‍්සලොකෙ දෙවලොකෙ ඛන්‍ධලොකෙ ධාතුලොකෙ ආයතනලොකෙති “යානි සොතානි ලොකස‍්මිං”. අජිතාති භගවා: තං බ්‍රාහ‍්මණං නාමෙන ආලපති.
යානි සෝතානි ලෝකස්මිං යනු: තෙල යම් ස්‍රෝතස් කෙනෙක් මා විසින් කීර්‍තනය කරන ලද්දාහු ප්‍රකීර්තනය කරන ලද්දාහු කියන ලද්දාහු දෙසන ලද්දාහු පනවන ලද්දාහු පිහිටුවන ලද්දාහු විවෘත කරන ලද්දාහු විභාග කරන ලද්දාහු නො ගැඹුරු කරන ලද්දාහු ප්‍රකාශ කරන ලද්දාහු ද, ඒ කෙසේ යැ යත්: තෘෂ්ණා ස්‍රොතස යැ දෘෂ්ටි ස්‍රොතස යැ ක්ලේශස්‍රොතස යැ දුශ්චරිතස්‍රොතස යැ අවිද්‍යා ස්‍රොතස යි. ලෝකස්මිං යනු අපායලෝකයෙහි මනුෂ්‍යලොකයෙහි දිව්‍යලෝකයෙහි ස්කන්‍ධලෝකයෙහි ධාතු ලෝකයෙහි ආයතනලෝකයෙහි නුයි ‘යානි සෝතානි ලෝකස්මිං’ යනු වේ. අජිත යනු: බුදුහු ඒ බමුණු නමින් අමතති.
සති තෙසං නිවාරණන‍්ති: සතී ති යා සති අනුස‍්සති පතිස‍්සති සති සරණතා ධාරණතා අපිලාපනතා අසම‍්මුස‍්සනතා සති සතින්‍ද්‍රියං සතිබලං සම‍්මාසති සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො එකායනො මග‍්ගො, අයං වුච‍්චති සති. නිවාරණන‍්ති ආවරණං නීවරණං සංවරණං රක‍්ඛණං ගොපනන‍්ති “සති තෙසං නිවාරණං”.
සති තෙසං නිවාරණං යන්නෙහි- සති යනු: යම් සිහියෙක් පුනපුනා සිහි කිරීමෙක් අභිමුඛ වැ මෙන් සිහිකිරීමෙක් සති සඞ්ඛ්‍යාත සිහි කරන බවෙක් ධරන බවෙක් (අරමුණෙහි) බැසගන්නා බවෙක් විස්මෘත නො කරන බවෙක් ස්මෘතියෙක් ස්මෘතීන්‍ද්‍රියයෙක් ස්මෘතිබලයෙක් සම්‍යක් ස්මෘතියෙක් ස්මෘතිසම්බෝධ්‍යඞ්ගයෙක් එකායනමාර්ගයෙක් වේ ද මේ ‘ස්මෘති’ යයි කියනු ලැබේ. නිවාරණං යනු: ආවරණ යැ නීවරණ යැ සංවරණ යැ රක්ෂණ යැ ගෝපන යැ නුයි “සති තෙසං නිවාරණං” යනු වේ.
සොතානං සංවරං බ්‍රූමීති: සොතානං ආවරණං නීවරණං සංවරණං රක‍්ඛණං ගොපනං, බ්‍රූමි ආචික‍්ඛාමි -පෙ- උත‍්තානීකරොමි පකාසෙමීති “සොතානං සංවරං බ්‍රූමි”
සෝතානං සංවරං බ්‍රෑමි යනු: ස්‍රෝතසුන්ගේ ආවරණය නීවරණය සංවරණය රක්‍ෂණය ගෝපන යි, බ්‍රෑමි: කියමි ... නො ගැඹුරු කෙරෙමි ප්‍රකාශ කෙරෙම් නුයි ‘සෝතානං සංවරං බ්‍රෑමි’ යනු වේ.
පඤ්ඤායෙතෙ පිථියරෙති: “පඤ්ඤා”ති යා පඤ්ඤා පජානනා අමොහො ධම‍්මවිචයො -පෙ- සම‍්මාදිට‍්ඨි. පඤ්ඤායෙතෙ පිථියරෙති: පඤ‍්ඤාය එතෙ සොතා පිථීයන‍්ති පච‍්ඡිජ‍්ජන‍්ති න සවන‍්ති න ආසවන‍්ති න සන්‍දන‍්ති නප‍්පවත‍්තන‍්ති.
පඤ්ඤායෙතෙ පිථියරෙ යන්නෙහි: ‘පඤ්ඤා’ යනු යම් ප්‍රඥායෙක් ප්‍රජානනයෙක් අමෝහයෙක් දහම් විමසීමෙක් ... සම්‍යක්දෘෂ්ටියෙක් වේ ද එයයි. පඤ්ඤායෙතෙ පිථියරෙ යනු: ප්‍රඥායෙන් තෙල ස්‍රෝතස්හු පියනු (වසනු) ලැබෙති පසිඳනු ලැබෙති නො වැගිරෙති යට බලා නො යෙති නො ගලති පුනපුනා නො පවතිත්.
“සබ‍්බෙ සංඛාරා අනිච‍්චා”ති ජානතො පස‍්සතො පඤ‍්ඤාය එතෙ සොතා පිථියන‍්ති පච‍්ඡිජ‍්ජන‍්ති න සවන‍්ති න ආසවන‍්ති න සන්‍දන‍්ති නප‍්පවත‍්තන‍්ති. “සබ‍්බෙ සඞ‍්ඛාරා දුක‍්ඛා”ති ජානතො පස‍්සතො පඤ්ඤායෙතෙ සොතා පිථියන‍්ති පච‍්ඡිජ‍්ජන‍්ති න සවන‍්ති න ආසවන‍්ති න සන්‍දන‍්ති නප‍්පවත‍්තන‍්ති. “සබ‍්බෙ සඞ‍්ඛාරා අනත‍්තා”ති ජානතො පස‍්සතො පඤ්ඤායෙතෙ සොතා පිථියන‍්ති පච‍්ඡිජ‍්ජන‍්ති න සවන‍්ති න ආසවන‍්ති න සන්‍දන‍්ති නප‍්පවත‍්තන‍්ති.
‘හැම සංස්කාරයෝ අනිත්‍යහ යි දන්නහු ගේ දක්නහු ගේ ප්‍රඥායෙන් තෙල ස්‍රෝතස්හු වසනු ලැබෙති. පසිඳිති නො වැගිරෙති යට බලා නො යෙති නො ගලති පුනපුනා නොපවතිත්. ‘හැම සංස්කාරයෝ දුඃඛහ’ යි දන්නහු ගේ දක්නහු ගේ ප්‍රඥායෙන් තෙල ස්‍රෝතස්හු පියනු ලැබෙති පසිඳනු ලැබෙති නො වැගිරෙති යට බලා නො යෙති නො ගලති පුනපුනා නො පවතිත්. ‘හැම සංස්කාරයෝ අනාත්මහ’ යි දන්නහු ගේ දක්නහු ගේ ප්‍රඥායෙන් තෙල ස්‍රෝතස්හු පියනු ලැබෙති පසිඳනු ලැබෙති නො වැගිරෙති යට බලා නො යෙති නො ගලති පුන පුනා නො පවතිත්.
“අවිජ‍්ජාපච‍්චයා සඞ‍්ඛාරා”ති ජානතො පස‍්සතො පඤ්ඤායෙතෙ සොතා පිථියන‍්ති පච‍්ඡිජ‍්ජන‍්ති න සවන‍්ති න ආසවන‍්ති න සන්‍දන‍්ති නප‍්පවත‍්තන‍්ති. “සඞ‍්ඛාරපච‍්චයා විඤ‍්ඤාණ”න‍්ති -පෙ- විඤ‍්ඤාණපච‍්චයා නාමරූපන‍්ති -පෙ- නාමරූපපච‍්චයා සලායතනන‍්ති -පෙ- සලායතනපච‍්චයා ඵස‍්සො’ති -පෙ- ඵස‍්සපච‍්චයා වෙදනා’ති -පෙ- වෙදනාපච‍්චයා තණ‍්හා’ති -පෙ- තණ‍්හාපච‍්චයා උපාදානන‍්ති -පෙ- උපාදානපච‍්චයා භවො’ති -පෙ- භවපච‍්චයා ජාතී’ති -පෙ- ජාතිපච‍්චයා ජරාමරණන‍්ති -පෙ- ජානතො පස‍්සතො පඤ්ඤායෙතෙ සොතා පිථියන‍්ති පච‍්ඡිජ‍්ජන‍්ති න සවන‍්ති න ආසවන‍්ති න සන්‍දන‍්ති නප‍්පවත‍්තන‍්ති.
‘අවිද්‍යා ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාරයෝ වෙති’ දන්නහු ගේ දක්නහු ගේ ප්‍රඥායෙන් තෙල ස්‍රෝතස්හු පියනු ලැබෙති පසිඳනු ලැබෙති නොවැගිරෙති යට බලා නොයෙති නො ගලති පුනපුනා නො පවතිත්. ‘සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඥානය වේ’ යයි ... ‘විඥාන ප්‍රත්‍යයෙන් නාමරූප වේ’ යයි ... “නාමරූපප්‍රත්‍යයෙන් ෂඩායතන වේ” යයි ... ‘ෂඩායතන ප්‍රත්‍යයෙන් ස්පර්‍ශ වේ’ යයි ... ‘ස්පර්ශප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව වේ’ යයි ... වේදනා ප්‍රත්‍යයෙන් තෘෂ්ණාව වේ’ යයි ... ‘තෘෂ්ණාප්‍රත්‍යයෙන් උපාදාන වේ’ යයි... “උපාදාන ප්‍රත්‍යයෙන් භවය වේ’ යයි ... “භව ප්‍රත්‍යයෙන් ජාතිය වේ’ යයි ... ‘ජාති ප්‍රත්‍යයෙන් ජරාමරණ වේ යයි’ දන්නහු ගේ දක්නහු ගේ ප්‍රඥායෙන් තෙල ස්‍රෝතස්හු පියනු ලැබෙති පසිඳනු ලැබෙති නොවැගිරෙති යට බලා නො යෙති නො ගලති පුනපුනා නො පවතිත්.
අවිජ‍්ජානිරොධා සඞ‍්ඛාරනිරොධො’ති -පෙ- සඞ‍්ඛාරනිරොධා විඤ‍්ඤාණනිරොධො’ති -පෙ- විඤ‍්ඤාණනිරොධා නාමරූපනිරොධො’ති -පෙ- නාමරූපනිරොධා සලායතනනිරොධො’ති -පෙ- සලායතනනිරොධා ඵස‍්සනිරොධො’ති -පෙ- ඵස‍්සනිරොධා වෙදනානිරොධො’ති -පෙ- වෙදනානිරොධා තණ‍්හානිරොධො’ති -පෙ- තණ‍්හානිරොධා උපාදානනිරොධො’ති -පෙ- උපාදානනිරොධා භවනිරොධො’ති -පෙ- භවනිරොධා ජාතිනිරොධො’ති -පෙ- ජාතිනිරොධා ජරාමරණනිරොධො’ති ජානතො පස‍්සතො පඤ්ඤායෙතෙ සොතා පිථියන‍්ති පච‍්ඡිජ‍්ජන‍්ති න සවන‍්ති න ආසවන‍්ති න සන්‍දන‍්ති නප‍්පවත‍්තන‍්ති.
‘අවිද්‍යා නිරෝධයෙන් සංස්කාර නිරෝධය වේ’ යයි ... ‘සංස්කාර නිරෝධයෙන් විඥානනිරෝධය වේ’ යයි ... විඥානනිරෝධයෙන් නාමරූප නිරෝධය වේ’ යයි ... ‘නාමරූපනිරෝධයෙන් ෂඩායතන නිරෝධය වේ’ යයි ... ‘ෂඩායතනනිරොධයෙන් ස්පර්‍ශ නිරෝධය වේ’ යයි ... ‘ස්පර්‍ශ නිරෝධයෙන් වේදනානිරෝධය වේ, යයි ... ‘වේදනා නිරෝධයෙන් තෘෂ්ණා නිරෝධය වේ යයි ... ‘තෘෂ්ණානිරෝධයෙන් උපාදානනිරෝධය වේ’ යයි ... ‘උපාදානනිරෝධයෙන් භවනිරෝධය වේ’ යයි ... භව නිරෝධයෙන් ජාතිනිරොධය වේ’ යයි ... ‘ජාතිනිරෝධයෙන් ජරාමරණනිරෝධය වේ’ යයි දන්නහුගේ දක්නහුගේ ප්‍රඥායෙන් තෙල ස්‍රෝතස්හු පියනු ලැබෙති පසිඳනු ලැබෙති නො වැගිරෙති යට බලා නො යෙති නො ගලති පුනපුනා නො පවතිත්.
ඉදං දුක‍්ඛන‍්ති -පෙ- අයං දුක‍්ඛසමුදයොති -පෙ- අයං දුක‍්ඛනිරොධොති -පෙ- අයං දුක‍්ඛනිරොධගාමිනීපටිපදාති ජානතො පස‍්සතො පඤ්ඤායෙතෙ සොතා පිථියන‍්ති පච‍්ඡිජ‍්ජන‍්ති න සවන‍්ති න ආසවන‍්ති න සන්‍දන‍්ති නප‍්පවත‍්තන‍්ති.
‘මේ දුකැ’ යි ... ‘මේ දුඃඛසමුදයැ’ යි ...‘මේ දුඃඛනිරෝධයැ’ යි ... ‘මේ දුඃඛනිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදා’ යි දන්නහුගේ දක්නහුගේ ප්‍රඥායෙන් තෙල ස්‍රෝතස්හු පියනු ලැබෙති පසිඳනු ලැබෙති නො වැගිරෙති යට බලා නො යෙති නො ගලති පුනපුනා නො පවතිත්.
ඉමෙ ආසවා’ති -පෙ- අයං ආසවසමුදයො’ති -පෙ- අයං ආසවනිරොධොති -පෙ- අයං ආසවනිරොධගාමිනීපටිපදා’ති ජානතො පස‍්සතො පඤ්ඤායෙතෙ සොතා පිථියන‍්ති පච‍්ඡිජ‍්ජන‍්ති න සවන‍්ති න ආසවන‍්ති න සන්‍දන‍්ති නප‍්පවත‍්තන‍්ති.
‘මොහු ආස්‍රවය’ යි ... ‘මේ ආස්‍රව සමුදය’ යි ... ‘මේ ආස්‍රවනිරොධය’ යි ... ‘මේ ආස්‍රවනිරොධගාමිනීප්‍රතිපදා’ යි දන්නහුගේ දක්නහුගේ ප්‍රඥායෙන් තෙල ස්‍රෝතස්හු පියනු ලැබෙති පසිඳනු ලැබෙති නො වැගිරෙති යට බලා නො යෙති නො ගලති පුනපුනා නො පවතිත්.
ඉමෙ ධම‍්මා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යාති -පෙ- ඉමෙ ධම‍්මා පරිඤ‍්ඤෙය්‍යාති -පෙ- ඉමෙ ධම‍්මා පහාතබ‍්බාති -පෙ- ඉමෙ ධම‍්මා භාවෙතබ‍්බාති, -පෙ- ඉමෙ ධම‍්මා සච‍්ඡිකාතබ‍්බාති ජානතො පස‍්සතො පඤ්ඤායෙතෙ සොතා පිථියන‍්ති පච‍්ඡිජ‍්ජන‍්ති න සවන‍්ති න ආසවන‍්ති න සන්‍දන‍්ති නප‍්පවත‍්තන‍්ති.
‘මේ ධර්‍මයෝ ස්වලක්ෂණාවබෝධයෙන් දතයුත්තාහ’ යි ... ‘මේ ධර්‍මයෝ සාමාන්‍ය ලක්ෂණාවබෝධයෙන් දතයුත්තාහ’ යි ... ‘මේ ධර්‍මයෝ ප්‍රහාතව්‍යහ’ යි ... ‘මේ ධර්‍මයෝ භාවිතව්‍යහ’ යි ... ‘මේ ධර්‍මයෝ සාක්‍ෂාත් කර්තව්‍යහ’ යි දන්නහු ගේ දක්නහුගේ ප්‍රඥායෙන් තෙල ස්‍රෝතස්හු පියනු ලැබෙති පසිඳනු ලැබෙති නො වැගිරෙති යට බලා නො යෙති නො ගලති පුනපුනා නො පවතිත්.
ඡන‍්නං ඵස‍්සායතනානං සමුදයඤ‍්ච අත්‍ථඞ‍්ගමඤ‍්ච අස‍්සාදඤ‍්ච ආදීනවඤ‍්ච නිස‍්සරණඤ‍්ච ජානතො පස‍්සතො පඤ්ඤායෙතෙ සොතා පිථියන‍්ති පච‍්ඡිජ‍්ජන‍්ති න සවන‍්ති න ආසවන‍්ති න සන්‍දන‍්ති නප‍්පවත‍්තන‍්ති.
ෂඩ්විධ ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ සමුදය (ප්‍රත්‍යය) ද අස්තගමන ද අනුසසුදු දොසුදු නිර්ගමනදු දන්නහුගේ දක්නහුගේ ප්‍රඥායෙන් තෙල ස්‍රෝතස්හු පියනු ලැබෙති පසිඳිනු ලැබෙති නො වැගිරෙති යට බලා නො යෙති නො ගලති පුනපුනා නො පවතිත්.
පඤ‍්චන‍්නං උපාදානක‍්ඛන්‍ධානං සමුදයඤ‍්ච අත්‍ථඞ‍්ගමඤ‍්ච අස‍්සාදඤ‍්ච ආදීනවඤ‍්ච නිස‍්සරණඤ‍්ච ජානතො පස‍්සතො -පෙ- චතුන‍්නං මහාභූතානං සමුදයඤ‍්ච අත්‍ථඞ‍්ගමඤ‍්ච අස‍්සාදඤ‍්ච ආදීනවඤ‍්ච නිස‍්සරණඤ‍්ච ජානතො පස‍්සතො -පෙ- යං කිඤ‍්චි සමුදයධම‍්මං සබ‍්බං තං නිරොධධම‍්මන‍්ති ජානතො පස‍්සතො පඤ්ඤායෙතෙ සොතා පිථියන‍්ති පච‍්ඡිජ‍්ජන‍්ති න සවන‍්ති න ආසවන‍්ති න සන්‍දන‍්ති නප‍්පවත‍්තන‍්තීති. “පඤ්ඤායෙතෙ පිථියරෙ”
පඤ්ච උපාදානස්කන්‍ධයන්ගේ සමුදය ද අස්තගමන ද අනුසසුදු දොසුදු නිර්ගමන දු දන්නහුගේ දක්නහුගේ...සතර මහාභූතයන්ගේ සමුදය ද අස්තගමන ද අනුසසුදු දොසුදු නිර්ගමන දු දන්නහුගේ දක්නහුගේ ... සමුදය ස්වභාවය ඇති යම් කිසිවක් වේ නම් එහැම නිරෝධස්වභාවය ඇත්තේ යයි දන්නහුගේ දක්නහුගේ ප්‍රඥායෙන් තෙල ස්‍රෝතස්හු පිසනු ලැබෙති පසිඳිනු ලැබෙති නො වැගිරෙති යට බලා නො යෙති නො ගලති පුනපුනා නො පවතිත් නුයි “පඤ්ඤායෙතෙ පිථියරෙ” යනු වේ.
තෙනාහ භගවා:
එයින් වදාළහ බුදුහු:
“යානි සොතානි ලොකස‍්මිං (අජිතාති භගවා) සති තෙසං නිවාරණං සොතානං සංවරං බ්‍රූමි පඤ්ඤායෙතෙ පිථීයරෙ”ති.
“යානි සෝතානි ලෝකස්මිං -පෙ- පඤ්ඤායෙතෙ පිථියරෙ” යී.