අට්ඨකනාගර සුත‍්තං
11. 2. 6.
11. 2. 6.
අට්ඨකනාගර සුත‍්තං
අට්ඨකනාගර සූත්‍රය
එකං සමයං ආයස‍්මා ආනන්‍දො වෙසාලියං විහරති බෙලුව ගාමකෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන දසමො ගහපති අට‍්ඨකනාගරො පාටලීපුත‍්තං අනුප‍්පත‍්තො හොති කෙනචි දෙව කරණීයෙන. අථ ඛො දසමො ගහපති අට‍්ඨකනාගරො යෙන කුක‍්කුටාරාමො යෙන අඤ‍්ඤතරො භික‍්ඛු තෙනුපසඞ‍්කමි. උපසඞ‍්කමිත්‍වා තං භික‍්ඛුං එතදවොච: කහං නු ඛො භන‍්තෙ ආයස‍්මා ආනන්‍දො එතරහි විහරති? දස‍්සනකාමා හි මයං භන‍්තෙ ආයස‍්මන‍්තං ආනන්‍දන‍්ති. එසො ගහපති ආයස‍්මා ආනන්‍දො වෙසාලියං විහරති බෙලුවගාමකෙ ති.
එක්සමයෙක්හි ආයුෂ්මත් ආනන්‍ද තෙරණුවෝ විසාලා නුවර බේලුව ගම්හි වාස කරත්. එකල්හි අට්ඨකනගර වැසි දසම ගැහැවි කිසියම් කරණී හේතුයෙන් පාටලීපුත්‍රයට අනුප්‍රාප්ත වෙයි. ඉක්බිති අට්ඨක නගර වැසි දසම ගැහැවි කුක්කුටාරාමයෙහි අන්‍යතර මහණකු කරා එළඹියේ ය. එළඹ එ මහණහට තෙල සැලකළේය: වහන්ස, මෙ කල්හි ආයුෂ්මත් ආනන්‍ද තෙරණුවෝ කොහි වාස කෙරෙත් ද, වහන්ස, අපි ආයුෂ්මත් ආනන්‍ද තෙරුන් දක්නා කැමැතියම්හ”යි. ගැහැවියෙනි, තෙල ආයුෂ්මත් ආනන්‍ද තෙරණුවෝ වේසාලියෙහි බේලුව ගම්හි වාස තෙරෙති යි.
අථ ඛො දසමො ගහපති අට‍්ඨකනාගරො පාටලීපුත‍්තෙ තං කරණීයං තීරෙත්‍වා යෙන වෙසාලී බෙලුවගාමකො යෙනායස‍්මා ආනන්‍දො තෙනුපසඞ‍්කමි. උපසඞ‍්කමිත්‍වා ආයස‍්මන‍්තං ආනන්‍දං අභිවාදෙත්‍වා එකමන‍්තං නිසීදි, එකමන‍්තං නිසින‍්නො ඛො දසමො ගහපති අට‍්ඨකනාගරො ආයස‍්මන‍්තං ආනන්‍දං එතදවොච:
ඉක්බිති අට්ඨකනගර වැසි දසම ගැහැවි පාටලී පුත්‍රයෙහි එ කරණී නිමවා වේසාලියෙහි බේලුව ගම්හි ආයුෂ්මත් ආනන්‍ද තෙරුන් කරා එළඹියේ ය. එළඹ ආයුෂ්මත් ආනන්‍ද තෙරුන් සකසා වැඳ එකත්පසෙක හින. එකත්පස්ව හුන් අට්ඨකනගර වැසි දසම ගහපති ආයුෂ්මත් ආනන්‍ද තෙරුන්ට තෙල කීය:
“අත්‍ථි නු ඛො භන‍්තෙ ආනන්‍ද තෙන භගවතා ජානතා පස‍්සතා අරහතා සම‍්මාසම‍්බුද‍්ධෙන එකධම‍්මො සම‍්මදක‍්ඛාතො යත්‍ථ භික‍්ඛුනො අප‍්පමත‍්තස‍්ස ආතාපිනො පහිතත‍්තස‍්ස විහරතො අවිමුත‍්තං වා චිත‍්තං විමුච‍්චති. අපරික‍්ඛීණා වා ආසවා පරික‍්ඛීණං ගච‍්ඡන‍්ති, අනනුප‍්පත‍්තං වා අනුත‍්තරං යොගක‍්ඛෙමං අනුපාපුණාතී”ති.
වහන්ස, ආනන්‍දයෙනි, ආසයානුසය දන්නා ඥේය ධර්‍මය දක්නා අර්‍හත් වු සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් යම් ධර්‍මයෙක්හි අප්‍රමත්ත වූ කෙලෙස් තවන වැර ඇති ප්‍රහිතාත්ම ව වාසය කරන භික්‍ෂුහුගේ අවිමුක්ත වූ හෝ චිත්තය මිදේ නම්, අපරික්‍ෂීණ වූ හෝ ආස්‍රවයෝ පරික්‍ෂීණයට යෙත් නම්, නොපැමිණියා වූ හෝ අනුත්තරයෝගක්‍ෂේමයට පැමිණේ නම් මොනොවට ප්‍රකාශ කරන ලද එ බඳු එක් ධර්‍මයෙක් ඇත්තේ දැ යි?
අත්‍ථි ඛො ගහපති තෙන භගවතා ජානතා පස‍්සතා අරහතා සම‍්මාසම‍්බුද‍්ධෙන එකධම‍්මො සම‍්මදක‍්ඛාතො යත්‍ථ භික‍්ඛුනො අප‍්පමත‍්තස‍්ස ආතාපිනො පහිතත‍්තස‍්ස විහරතො අවිමුත‍්තං වා චිත‍්තං විමුච‍්චති. අපරික‍්ඛීණා වා ආසවා පරික‍්ඛයං ගච‍්ඡන‍්ති, අනනුප‍්පත‍්තං වා අනුත‍්තරං යොගක‍්ඛෙමං අනුපාපුණාතී”ති.
ගැහැවියෙනි, යම් ධර්‍මයෙක් හි අප්‍රමත්ත වූ කෙලෙස් තවන වැර ඇති නිර්‍වාණය කෙරෙහි මෙහෙයූ සිත් ඇති වැ වසන භික්‍ෂුහුගේ අවිමුක්ත වූ හෝ චිත්තය මිදේ නම්, පරික්‍ෂීණ නො වූ ආස්‍රවයෝ හෝ පරික්‍ෂයට යෙත් නම් නො පැමිණියා වූ හෝ අනුත්තරයෝගක්‍ෂේමයට පිළිවෙළින් පැමිණේ නම්, ආසයානුසය දන්නා ඥේයධර්‍මය දක්නා අර්‍හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මොනොවට දෙසන ලද එබඳු එක් ධර්‍මයෙක් ඇත් මැයි.
කතමො ච පන භන‍්තෙ ආනන්‍ද තෙන භගවතා ජානතා පස‍්සතා අරහතා සම‍්මාසම‍්බුද‍්ධෙන එකධම‍්මො සම‍්මදක‍්ඛාතො යත්‍ථ භික‍්ඛුනො අප‍්පමත‍්තස‍්ස ආතාපිනො පහිතත‍්තස‍්ස විහරතො අවිමුත‍්තං වා චිත‍්තං මුච‍්චති. අපරික‍්ඛීණා වා ආසවා පරික‍්ඛයං ගච‍්ඡන‍්ති, අනනුප‍්පත‍්තං වා අනුත‍්තරං යොගක‍්ඛෙමං අනුපාපුණාතී ති.
වහන්ස, ආනන්‍දයෙනි, යම් ධර්‍මයෙක්හි අප්‍රමත්ත වූ කෙලෙස් තවන වැර ඇති නිවන් කෙරෙහි මෙහෙයූ සිත් ඇතිව වාස කරන භික්‍ෂුහුගේ නොමිදුනා වූ හෝ සිත මිදේ නම්, අපරික්‍ෂීණ වු හෝ ආස්‍රවයෝ පරික්‍ෂයට යෙත් නම් අනනුප්‍රාප්ත අනුත්තරයෝගක්‍ෂේමයට හෝ පැමිණේ නම්, දන්නා වූ දක්නා වු අර්‍හත් වු සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මොනොවට දෙසන ලද ඒ ධර්‍මය කවරේ දැයි.
ඉධ ගහපති භික‍්ඛු විවිච‍්චෙව කාමෙහි විවිච‍්ච අකුසලෙහි ධම‍්මෙහි සවිතක‍්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම‍්පජ‍්ජ විහරති. සො ඉති පටිසංචික‍්ඛති: “ඉදම‍්පි ඛො පඨමං ඣානං අභිසඞ‍්ඛතං අභිසඤ‍්චෙතයිතං, යං ඛො පන කිඤ‍්චි අභිසඞ‍්ඛතං අභිසඤ‍්චෙතයිතං තදනිච‍්චං නිරොධධම‍්මන‍්ති පජානාති. සො තත්‍ථ ඨිතො ආසවානං ඛයං පාපුණාති. නො චෙ ආසවානං ඛයං පාපුණාති, තෙනෙව ධම‍්මරාගෙන තාය ධම‍්මනන්‍දියා පඤ‍්චන‍්නං ඔරම‍්භාගියානං සඤ‍්ඤොජනානං පරික‍්ඛයා ඔපපාතිකො හොති. තත්‍ථ පරිනිබ‍්බායී අනාවත‍්තිධම‍්මො තස‍්මා ලොකා.
ගැහැවිය, මෙසස්නෙහි මහණ කාමයන්ගෙන් වෙන්ව ම අකුශල ධර්‍මයන්ගෙන් වෙන්ව ම සවිතර්‍ක වූ සවිචාර වූ විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිසුඛ ඇති ප්‍රථමධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. හේ මෙසේ නුවණින් සිතයි, මේ ප්‍රථමධ්‍යානය ද උපදවන ලදුයේ කල්පිත වේ. යම් කිසිවක් උපදවන ලද නම් කල්පිත නම් එය අනිත්‍යය නිරුද්ධ වන සැහැවි ඇතියේ යයි දන්නේ ය. හේ ඒ ශමථ විදර්‍ශනාධර්‍මයෙහි පිහිටියේ ආස්‍රවයන්ගේ ක්‍ෂයට පැමිණෙයි. ඉදින් ආස්‍රවක්‍ෂයට නො පැමිණේ නම් එම (ශමථ විදර්‍ශනා) ධර්‍මරාගයෙන් එම ධර්‍මනන්‍දියෙන් පඤ්චවිධ ඕරම්භාගිය සංයෝජනයන්ගේ පරික්‍ෂයෙන් ඕපපාතික වූයේ එහි පිරිනිවෙන සුලුයේ එලොවින් පෙළා නො එන සැහැවි ඇතියේ වෙයි.
අයම‍්පි ඛො ගහපති තෙන භගවතා ජානතා පස‍්සතා අරහතා සම‍්මාසම‍්බුද‍්ධෙන එකධම‍්මො සම‍්මදක‍්ඛාතො, යත්‍ථ භික‍්ඛුනො අප‍්පමත‍්තස‍්ස ආතාපිනො පහිතත‍්තස‍්ස විහරතො අවිමුත‍්තං වා චිත‍්තං විමුච‍්චති. අපරික‍්ඛීණා වා ආසවා පරික‍්ඛයං ගච‍්ඡන‍්ති, අනනුප‍්පත‍්තං වා අනුත‍්තරං යොගක‍්ඛෙමං අනුපාපුණාති.
ගැහැවියෙනි, යම් ධර්‍මයෙක්හි අප්‍රමත්තව වූ කෙලෙස් තවන වැර ඇති නිවනට මෙහෙයූ සිත් ඇතිව වසන භික්‍ෂූහුගේ නො මිදුණු හෝ සිත මිදේ නම්, අපරික්‍ෂීණ වූ හෝ ආස්‍රවයෝ පරික්‍ෂයට යෙත් නම් අනනුප්‍රාප්ත වූ හෝ අනුත්තරයෝගක්‍ෂේමයට පැමිණේ නම්, එබඳු මේ එකම ධර්‍මය ද දන්නා වූ දක්නා වූ අර්‍හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මොනොවට දෙසන ලද්දේ ය.
පුන චපරං ගහපති භික‍්ඛු විතක‍්කවිචාරානං වූපසමා අජ‍්ඣත‍්තං සම‍්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක‍්කං අවිචාරං සමාධිජං පීති සුඛං දුතියං ඣානං උපසම‍්පජ‍්ජ විහරති -පෙ- තතියං ඣානං -පෙ- චතුත්‍ථං ඣානං උපසම‍්පජ‍්ජ විහරති. සො ඉති පටිසංචික‍්ඛති: “ඉදම‍්පි ඛො චතුත්‍ථං ඣානං අභිසඞ‍්ඛතං අභිසඤ‍්චෙතයිතං, යං ඛො පන කිඤ‍්චි අභිසඞ‍්ඛතං අභිසඤ‍්චෙතයිතං තදනිච‍්චං නිරොධධම‍්මන‍්ති පජානාති. සො තත්‍ථ ඨිතො ආසවානං ඛයං පාපුණාති. නො චෙ ආසවානං ඛයං පාපුණාති. තෙනෙව ධම‍්මරාගෙන තාය ධම‍්මනන්‍දියා පඤ‍්චන‍්නං ඔරම‍්භාගියානං සඤ‍්ඤොජනානං පරික‍්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්‍ථ පරිනිබ‍්බායී අනාවත‍්තිධම‍්මො තස‍්මා ලොකා.
ගැහැවියෙනි, තවද මහණ විතර්‍ක විචාරයන්ගේ ව්‍යුපශමයෙන් අධ්‍යාත්මයෙහි සම්ප්‍රසාදනය ඇති චිත්තයාගේ එකඟ බව ඇති අවිතර්‍ක අවිචාර වු සමාධියෙන් උපන් ප්‍රීතිසුඛ ඇති ද්විතීයධ්‍යානයට පැමිණ වාස කරයි .... තෘතීයධ්‍යානයට … චතුර්‍ත්‍ථධ්‍යානයට පැමිණ වාස කරයි. හේ මෙසේ නුවණින් සලකන්නේ ය. මේ චතුර්‍ත්‍ථධ්‍යානය ද අභිසංස්කෘතය. අභිසඤ්චේතයිතය. යම් කිසිවක් අභිසංස්කෘත නම් අභිසඤ්චේතයිත නම් එය අනිත්‍යය, නිරෝධස්වභාව ඇතිය යී දන්නේ ය. හේ ඒ සමථවිදර්‍ශනා ධර්‍මයෙහි සිටියේ ආස්‍රවක්‍ෂයට පැමිණෙයි. ඉදින් ආස්‍රවක්‍ෂයට නො පැමිණියේ නම් එම ධර්‍මරාගයෙන් එම ධර්‍මනන්‍දියෙන් පඤ්චවිධඔරම්භාගිය සඤ්ඤෝජනයන්ගේ පරික්‍ෂයෙන් ඕපපාතික වූයේ එහි පිරිනිවෙනසුලු වූයේ එලොවින් පෙරළා නො එන සැහැවි ඇතියේ වෙයි.
අයම‍්පි ඛො ගහපති තෙන භගවතා ජානතා පස‍්සතා අරහතා සම‍්මාසම‍්බුද‍්ධෙන එකධම‍්මො සම‍්මදක‍්ඛාතො යත්‍ථ භික‍්ඛුනො අප‍්පමත‍්තස‍්ස ආතාපිනො පහිතත‍්තස‍්ස විහරතො අවිමුත‍්තං වා චිත‍්තං විමුච‍්චති. අපරික‍්ඛීණා වා ආසවා පරික‍්ඛයං ගච‍්ඡන‍්ති, අනනුප‍්පත‍්තං වා අනුත‍්තරං යොගක‍්ඛෙමං අනුපාපුණාති.
ගැහැවියෙනි, යම් ධර්‍මයෙක්හි අප්‍රමත්තව ආතාපී ව ප්‍රහිතාත්ම ව වාස කරන භික්‍ෂූහුගේ නො මිදුණු සිත හෝ මිදේ නම්, අපරික්‍ෂීණ වූ ආස්‍රවයෝ පරික්‍ෂයට යෙත් නම් අනනුප්‍රාප්ත වූ හෝ අනුත්තරයෝගක්‍ෂේමයට පැමිණේ නම්, දන්නා වූ දක්නා වූ අර්‍හත් වූ සම්‍යක්සම්බුද්ධ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ එකම ධර්‍මය ද මොනොවට දෙසන ලදි.
පුන චපරං ගහපති භික‍්ඛු මෙත‍්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්‍වා විහරති. තථා දුතියං - තථා තතියං - තථා චතුත්‍ථං - ඉති උද‍්ධමධො තිරියං සබ‍්බධි සබ‍්බත‍්තතාය සබ‍්බාවන‍්තං ලොකං මෙත‍්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග‍්ගතෙන අප‍්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ‍්ඣෙන ඵරිත්‍වා විහරති. සො ඉති පටිසඤ‍්චික‍්ඛති: “අයම‍්පි ඛො මෙත්තා චෙතො විමුත‍්ති අභිසඞ‍්ඛතා අභිසඤ‍්චෙතයිතා. යං ඛො පන කිඤ‍්චි අභිසඞ‍්ඛතං අභිසඤ‍්චෙතයිතං, තදනිච‍්චං නිරොධධම‍්මන‍්ති” පජානාති. සො තත්‍ථ ඨිතො ආසවානං ඛයං පාපුණාති, නො චෙ ආසවානං ඛයං පාපුණාති, තෙනෙව ධම‍්මරාගෙන තාය ධම‍්මනන්‍දියා පඤ‍්චන‍්නං ඔරම‍්භාගියානං සඤ‍්ඤොජනානං පරික‍්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්‍ථ පරිනිබ‍්බායී අනාවත‍්තිධම‍්මො තස‍්මා ලොකා.
ගැහැවියෙනි, තවද මහණ මෙත්සඟිය සිතින් එක් දිගක් පතුරුවා වෙසෙයි. එසේ ම දෙවන - එසේම තෙවන - එසේම සතරවන - මෙසේ උඩ යට සරස හැමතන්හි සර්‍වාත්මතාවෙන් හැම ලොව විපුල වූ මහත්ගත වූ අප්‍රමාණ වූ අවෛර වූ ව්‍යාබාධ රහිත වූ මෙත්සහගිය සිතින් පතුරුවා වෙසෙයි. හේ මෙසේ නුවණින් සලකයි, මේ මෙත්තා චේතෝවිමුක්තිය ද අභිසඞ්ඛත වෙයි, අභිසඤේචයිත වෙයි. යම් කිසිවක් අභිසඞ්ඛත, අභිසඤේචයිත නම් එය අනිත්‍ය නිරෝධධර්‍ම යයි දන්නේ ය. හේ එහි සිටියේ ආස්‍රවක්‍ෂයට පැමිණේ. ඉදින් ආස්‍රවක්‍ෂයට නො පැමිණේ නම් එම ධර්‍මරාගයෙන් එම ධර්‍මනන්‍දියෙන් පඤ්චවිධ ඕරම්භාගිය සංයෝජනයන්ගේ පරික්‍ෂයෙන් ඕපපාතික වූයේ එහි පිරිනිවෙන සුලු වූයේ එලොවින් පෙරළා නො එන සැහැවි ඇතියේ වෙයි.
අයම‍්පි ඛො ගහපති තෙන භගවතා ජානතා පස‍්සතා අරහතා සම‍්මාසම‍්බුද‍්ධෙන එකධම‍්මො සම‍්මදක‍්ඛාතො යත්‍ථ භික‍්ඛුනො අප‍්පමත‍්තස‍්ස ආතාපිනො පහිතත‍්තස‍්ස විහරතො අවිමුත‍්තං වා චිත‍්තං විමුච‍්චති. අපරික‍්ඛීණා වා ආසවා පරික‍්ඛයං ගච‍්ඡන‍්ති, අනනුප‍්පත‍්තං වා අනුත‍්තරං යොගක‍්ඛෙමං අනුපාපුණාති.
ගැහැවියෙනි, යම් ධර්‍මයෙක්හි අප්‍රමත්ත ව ආතාපී ව ප්‍රහිතාත්ම ව වාස කරන භික්‍ෂූහුගේ නො මිදුණු සිත හෝ මිදේ නම් අපරික්‍ෂීණ වූ හෝ ආස්‍රවයෝ පරික්‍ෂයට යෙත් නම් අනනුප්‍රාප්ත වූ හෝ අනුත්තර යෝගක්‍ෂේමයට පැමිණේ නම් දන්නා වූ දක්නා වූ අර්‍හත් වු සම්‍යක්සම්බුද්ධ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ එක ධර්‍මය ද මොනොවට දෙසන ලදි.
පුන චපරං ගහපති භික‍්ඛු කරුණාසහගතෙන චෙතසා -පෙ- මුදිතාසහගතෙන චෙතසා -පෙ- උපෙක‍්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්‍වා විහරති. තථා දුතියං - තථා තතියං - තථා චතුත්‍ථං, ඉති උද‍්ධමධො කිරියං සබ‍්බධි සබ‍්බත‍්තතාය සබ‍්බාවන‍්තං ලොකං උපෙක‍්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග‍්ගතෙන අප‍්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ‍්ඣෙන ඵරිත්‍වා විහරති. සො ඉති පටිසඤ‍්චික‍්ඛති: අයම‍්පි ඛො උපෙක‍්ඛා චෙතොවිමුත‍්ති අභිසඞ‍්ඛතා අභිසඤ‍්චෙතයිතා. යං ඛො පන කිඤ‍්චි අභිසඞ‍්ඛතං අභිසඤ‍්චෙතයිතං තදනිච‍්චං නිරොධධම‍්මන‍්ති පජානාති. සො තත්‍ථ ඨිතො ආසවානං ඛයං පාපුණාති, නො චෙ ආසවානං ඛයං පාපුණාති, තෙනෙව ධම‍්මරාගෙන තාය ධම‍්මනන්‍දියා පඤ‍්චන‍්නං ඔරම‍්භාගියානං සඤ‍්ඤොජනානං පරික‍්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්‍ථ පරිනිබ‍්බායී අනාවත‍්තිධම‍්මො තස‍්මා ලොකා.
තවද ගැහැවියෙනි, මහණ කුළුණු සහගිය සිතින් … මුදිතා සහගිය සිතින් … උපේක්‍ෂා සහගිය සිතින් එක් දිගක් පතුරුවා වෙසෙයි. එසේ දෙවන - එසේ තෙවන - එසේ සිවුවන - මෙසේ උඩ යට සරස හැම තන්හි සර්‍වාත්මභාවයෙන් හැම ලොව විපුල වූ මහද්ගත වූ අප්‍රමාණ වූ අවෛර වූ ව්‍යාබාධ රහිත උපේක්‍ෂා සහගිය සිතින් පතුරුවා වෙසෙයි. හේ මෙසේ නුවණින් සිතයි: මේ උපේක්‍ෂාචිත්තවිමුක්තිය ද අභිසඞ්ඛතය, අභිසඤ්චේතයිත ය. යම් කිසිවක් වනාහි අභිසඞ්ඛත, අභිසඤ්චේතයිත නම් ඒ අනිත්‍ය වෙයි, නිරෝධ ධර්‍ම වේයයි දන්නේ ය. හේ අහි සිටියේ ආස්‍රවක්‍ෂයට පැමිණෙයි. ඉදින් ආස්‍රවක්‍ෂයට නො පැමිණේ නම්, එම ධර්‍මරාගයෙන් එම ධර්‍මනන්‍දියෙන් පඤ්චවිධ ඕරම්භාගිය සංයෝජනයන්ගේ පරික්‍ෂයෙන් ඕපපාතික වූයේ එහි පිරිනිවෙන සුලුයේ එ ලොවින් පෙරළා නො එන සුලුයේ වෙයි.
අයම‍්පි ඛො ගහපති තෙන භගවතා ජානතා පස‍්සතා අරහතා සම‍්මාසම‍්බුද‍්ධෙන එකධම‍්මො සම‍්මදක‍්ඛාතො යත්‍ථ භික‍්ඛුනො අප‍්පමත‍්තස‍්ස ආතාපිනො පහිතත‍්තස‍්ස විහරතො අවිමුත‍්තං වා චිත‍්තං විමුච‍්චති. අපරික‍්ඛීණා වා ආසවා පරික‍්ඛයං ගච‍්ඡන‍්ති, අනනුප‍්පත‍්තං වා අනුත‍්තරං යොගක‍්ඛෙමං අනුපාපුණාති.
ගැහැවියෙනි, යම් ධර්‍මයෙක්හි අප්‍රමත්ත ව ආතාපී ව ප්‍රහිතාත්ම ව වාස කරන භික්‍ෂුහුගේ අවිමුක්ත වූ හෝ චිත්තය මිදේ නම්, අපරික්‍ෂීණ වූ හෝ ආස්‍රවයෝ පරික්‍ෂයට යෙත් නම් අනනුප්‍රාප්ත වූ හෝ අනුත්තරයෝගක්‍ෂේමයට පැමිණේ නම්, දන්නා වූ දක්නා වූ අර්‍හත් වූ සම්‍යක්සම්බුද්ධ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ එකම ධර්‍මය ද මොනොවට දෙසන ලද්දේය.
පුන චපරං ගහපති භික‍්ඛු සබ‍්බසො රූපසඤ‍්ඤානං සමතික‍්කමා පටිඝසඤ‍්ඤානං අත්‍ථඞ‍්ගමා නානත‍්තසඤ‍්ඤානං අමනසිකාරා අනන‍්තො ආකාසොති ආකාසානඤ‍්චායතනං උපසම‍්පජ‍්ජ විහරති. සො ඉති පටිසඤ‍්චික‍්ඛති: අයම‍්පි ඛො ආකාසානඤ‍්චායතනසමාපත‍්ති අභිසඞ‍්ඛතා අභිසඤ‍්චෙතයිතා. යං ඛො පන කිඤ‍්චි අභිසඞ‍්ඛතං අභිසඤ‍්චෙතයිතං තදනිච‍්චං නිරොධධම‍්මන‍්ති පජානාති. සො තත්‍ථ ඨිතො ආසවානං ඛයං පාපුණාති. නො චෙ ආසවානං ඛයං පාපුණාති, තෙනෙව ධම‍්මරාගෙන තාය ධම‍්මනන්‍දියා පඤ‍්චන‍්නං ඔරම‍්භාගියානං සඤ‍්ඤොජනානං පරික‍්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්‍ථ පරිනිබ‍්බායී අනාවත‍්තිධම‍්මො තස‍්මා ලොකා.
තවද ගැහැවියෙනි, මහණ සර්‍වප්‍රකාරයෙන් රූපසංඥාවන්ගේ සමතික්‍රමණයෙන් ප්‍රතිඝසංඥාවන්ගේ අස්තංගමයෙන් නානාත්‍වසංඥාවන්ගේ අමනසිකාරයෙන් ‘ආකාශය අනන්තය’යි ආකාසානඤ්චායතනයට එළඹ වාසය කරයි. හේ මෙසේ නුවණින් කලකයි: ‘ආකාසානඤ්චායතනසමාපත්තිය ද අභිසංස්කෘත ය, අභිසඤ්චේතයිත ය, යම් කිසිවක් අභිසඞ්ඛත වේ නම්, අභිසඤ්චේතයිත වේ නම්, ඒ අනියත්‍ය ය, නිරෝධ ධර්‍මය’යි දන්නේ ය. හේ එහි සිටි ආස්‍රයන්ගේ ක්‍ෂයට පැමිණේ. ඉදින් ආස්‍රවක්‍ෂයට නො පැමිණේ නම් එම ධර්‍මරාගයෙන් එම ධර්‍ම නන්‍දියෙන් පඤ්චවිධ ඕරම්භාගිය සංයෝජනයන්ගේ පරික්‍ෂයයෙන් ඖපපාදුක වූයේ එහි පිරිනිවෙනසුලුයේ එලොවින් පෙරළා නො එන සුලුයේ වෙයි.
අයම‍්පි ඛො ගහපති තෙන භගවතා ජානතා පස‍්සතා අරහතා සම‍්මාසම‍්බුද‍්ධෙන එකධම‍්මො සම‍්මදක‍්ඛාතො යත්‍ථ භික‍්ඛුනො අප‍්පමත‍්තස‍්ස ආතාපිනො පහිතත‍්තස‍්ස විහරතො අවිමුත‍්තං වා චිත‍්තං විමුච‍්චති. අපරික‍්ඛීණා වා ආසවා පරික‍්ඛයං ගච‍්ඡන‍්ති, අනනුප‍්පත‍්තං වා අනුත‍්තරං යොගක‍්ඛෙමං අනුපාපුණාති.
ගැහැවියෙනි, යම් ධර්‍මයෙක්හි අප්‍රමත්ත ව ආතාපී ව ප්‍රහිතාත්ම ව වාසය කරන මහණහුගේ අවිමුක්ත හෝ සිත මිදේ නම්, අපරික්‍ෂීණ ආස්‍රවයෝ හෝ පරික්‍ෂයට යෙත් නම් අනනුප්‍රාප්ත වූ හේ අනුත්තරයෝගක්‍ෂේමයට පැමිණේ නම්, ආසයානුසය දන්නා සකලඥේයමණ්ඩලය දක්නා අර්‍හත් සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙ එක ධර්‍මය ද මොනොවට දෙසන ලදී.
පුන චපරං ගහපති භික‍්ඛු සබ‍්බසො ආකාසානඤ‍්චායතනං සමතික‍්කම‍්ම අනන‍්තං විඤ‍්ඤාණන‍්ති විඤ‍්ඤාණඤ‍්චායතනං උපසම‍්පජ‍්ජ විහරති -පෙ- සබ‍්බසො විඤ‍්ඤාණඤ‍්චායතනං සමතික‍්කම‍්ම නත්‍ථි කිඤ‍්චීති ආකිඤ‍්චඤ‍්ඤායතනං උපසම‍්පජ‍්ජ විහරති. සො ඉති පටිසඤ‍්චික‍්ඛති: අයම‍්පි ඛො ආකිඤ‍්චඤ‍්ඤායතනසමාපත‍්ති අභිසඞ‍්ඛතා අභිසඤ‍්චෙතයිතා. යං ඛො පන කිඤ‍්චි අභිසඞ‍්ඛතං අභිසඤ‍්චෙතයිතං තදනිච‍්චං නිරොධ ධම‍්මන‍්ති පජානාති. සො තත්‍ථ ඨිතො ආසවානං ඛයං පාපුණාති, නො චෙ ආසවානං ඛයං පාපුණාති, තෙනෙව ධම‍්මරාගෙන තාය ධම‍්මනන්‍දියා පඤ‍්චන‍්නං ඔරම‍්භාගියානං සඤ‍්ඤොජනානං පරික‍්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්‍ථ පරිනිබ‍්බායී අනාවත‍්තිධම‍්මො තස‍්මා ලොකා.
තවද ගැහැවියෙනි, මහණ සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකාසානඤ්චායතනය සමතික්‍රම කොට ‘විඥානය අනන්තය’යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට එළඹ වාසය කරයි. සර්‍වප්‍රකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය සමතික්‍රම කොට ‘කිසිදු නැතැ’යි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට එළඹ වෙසෙයි. හේ මෙසේ නුවණින් සලකන්නේ ය: ‘මෙ ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සමාපත්තිය ද අභිසඞ්ඛත ය, අභිසඤ්චේතයිත ය, යම් කිසිවක් අභිසඞ්ඛත ද, අභිසඤ්චේතයිත ද, එ අනිත්‍ය ය නිරෝධ ධර්‍මය’යි දන්නේ ය. හේ එහි සිටියේ ආස්‍රවක්‍ෂයයට පැමිණේ. ඉදින් ආස්‍රවක්‍ෂයට නො පැමිණේ නම් එම ධර්‍මරාගයෙන් එම ධර්‍මනන්‍දියෙන් පඤ්චවිධ ඕරම්භාගිය සංයෝජනයන්ගේ පරික්‍ෂයෙන් ඕපපාතික වූයේ එහි පිරිනිවෙන සුලුයේ එ ලොවින් පෙරළා නො එන සැහැවි ඇතියේ වෙයි.
අයම‍්පි ඛො ගහපති තෙන භගවතා ජානතා පස‍්සතා අරහතා සම‍්මාසම‍්බුද‍්ධෙන එකධම‍්මො සම‍්මදක‍්ඛාතො තත්‍ථ භික‍්ඛුනො අප‍්පමත‍්තස‍්ස ආතාපිනො පහිතත‍්තස‍්ස විහරතො අවිමුත‍්තං වා චිත‍්තං විමුච‍්චති. අපරික‍්ඛීණා වා ආසවා පරික‍්ඛයං ගච‍්ඡන‍්ති, අනනුප‍්පත‍්තං වා අනුත‍්තරං යොගක‍්ඛෙමං අනුපාපුණාතී ති.
ගැහැවියෙනි, යම් තැනෙක අප්‍රමත්ත ආතාපී, ප්‍රහිතාත්ම ව වසන භික්‍ෂුහු ගේ අවිමුක්ත හෝ චිත්තය මිදේ නම්, අපරික්‍ෂීණ හෝ ආස්‍රවයෝ පරික්‍ෂයට යෙත් නම්, අනනුප්‍රාප්ත හෝ අනුත්තරයෝගක්‍ෂේමයට පැමිණේ නම්, දන්නා, දක්නා, අර්‍හත් සම්‍යක් සම්බුද්ධ වු ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙ එක ධර්‍මය ද මොනොවට දෙසන ලදැයි.
එවං වුත‍්තෙ දසමො ගහපති අට‍්ඨකනාගරො ආයස‍්මන‍්තං ආනන්‍දං එතදවොච: සෙය්‍යථාපි භන‍්තෙ ආනන්‍ද පුරිසො එකං නිධිමුඛං ගවෙසන‍්තො සකිදෙව එකාදස නිධිමුඛානි අධිගච‍්ඡෙය්‍ය. එවමෙව ඛො අහං භන‍්තෙ එකං අමතද‍්වාරං ගවෙසන‍්තො සකිදෙව එකාදසන‍්නං අමතද‍්වාරානං අලත්‍ථං සවණාය. සෙය්‍යථාපි භන‍්තෙ පුරිසස‍්ස අගාරං එකාදසද‍්වාරං, සො තස‍්මිං අගාරෙ ආදිත‍්තෙ එකමෙකෙනපි ද‍්වාරෙන සක‍්කුණෙය්‍ය අත‍්තානං සොත්‍ථිං කාතුං.
මෙසේ වදාළ කල්හි අට්ඨක නගර වාසී දසම ගෘහපති තෙම ආයුෂ්මත් ආනන්‍ද තෙරුන්ට තෙල කරුණ කීය: වහන්ස, ආනන්‍දයෙනි, යම් පරිදි එක් ම නිධිමුඛයක් සොයන පුරුෂයෙක් එක්වර ම එකොළොස් නිධිමුඛයන් ලබන්නේ ද, වහන්ස, එපරිදි ම මම එක් ම අමෘතද්වාරයක් සොයනෙම් එක්වරම එකොළොස් අමෘතද්වාර කෙනෙකුන් සෙවුනට ලදිමි. වහන්ස, යම් පරිදි පුරුෂයකුහට එකොළොස් දොරටු ඇති ගෘහයෙක් වේ නම්, හේ එ ගින්නෙන් ඇවිළැ ගත් එ ගෙහි එක් එක් දෙරකිනුදු තමහට ස්වස්තිය කරනට හැකිවන්නේ ද,
එවමෙව ඛො අහං භන‍්තෙ ඉමෙසං එකාදසන‍්නං අමතද‍්වාරානං එකමෙකෙනපි අමතද‍්වාරෙන සක‍්කුණිස‍්සාමි අත‍්තානං සොත්‍ථිං කාතුං. ඉමෙ හි නාම භන‍්තෙ අඤ‍්ඤතිත්‍ථියා ආචරියස‍්ස ආචරියධනං පරියෙසිස‍්සන‍්ති. කිං පනාහං ආයස‍්මතො ආනන්‍දස‍්ස පූජං න කරිස‍්සාමීති.
වහන්ස, එ පරිද්දෙන් ම මම මේ එකොළොස් අමෘතද්වාරයන් අතුරෙන් එක් එක් අමෘතද්වාරයෙකිනුදු තමාහට ස්වස්තිය කරනට හැකි වන්නෙමි. වහන්ස, මේ අන්තොටුවෝ ඇදුරුහට ආචාර්‍ය්‍යධනය සොයා දෙන්නාහ. මම ආයුෂ්මත් ආනන්‍ද තෙරුන්හට කවර හෙයින් පූජා නො කරන්නෙම් දැයි.
අථ ඛො දසමො ගහපති අට‍්ඨකනාගරො වෙසාලිකඤ‍්ච පාටලීපුත‍්තකඤ‍්ච භික‍්ඛුසඞ‍්ඝං සන‍්නිපාතෙත්‍වා පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්‍ථා සන‍්තප‍්පෙසි සම‍්පවාරෙසි. එකමෙකඤ‍්ච භික‍්ඛුං පච‍්චෙක දුස‍්සයුගෙන අච‍්ඡාදෙසි ආයස‍්මන‍්තඤ‍්ච ආනන්‍දං තිචීවරෙන. ආයස‍්මතො ච ආනන්‍දස‍්ස පඤ‍්චසතං විහාරං කාරාපෙසීති.
ඉක්බිති අට්ඨක නගර වාසී දසම ගෘහපති තෙම විසල් පුර වැසි වූ ද පාටලීපුත්‍ර නිවාසී වූ ද භික්‍ෂු සඞ්ඝයා රැස් කරවා සියතින් ප්‍රණීතඛාද්‍යයෙන් හා භෝජ්‍යයෙන් සන්තර්‍පණ කෙළේ ය, සම්පවාරණ කෙළේ ය. එක් එක් මහණහට ප්‍රත්‍යෙක වස්ත්‍රයුග්මයක් දින. ආයුෂ්මත් ආනන්‍ද තෙරුන් තුන් සිවුරෙන් පිදී ය. ආයුෂ්මත් ආනන්‍ද තෙරුන් සඳහා පන්සියයක් අගනා විහාර ද කරවී ය යි.