චතුපාරිසුද‍්ධිසම‍්පාදනවිධි

චතුපාරිසුද්ධිසීල-පකිණ්ණක-කථා

මෙසේ මේ සිවුවැදෑරුම් ශීලයෙහි:- ප්‍රාතිමෝක්‍ෂ සංවර ශීලය ශ්‍රද්ධාව කරණකොටගෙන සැපයීය යුතුය; එය වනාහි ශ්‍රද්ධාවෙන් සාදා ගතයුතුය, ශික්‍ෂාපද පැනවීම ශ්‍රාවක විෂය ඉක්මවා සිටි හෙයින් එම ශික්‍ෂාපද පැනවීම (සඳහා අවසර පතමින් සැරියුත් තෙරුන් විසින් කරන ලද ආයාචනය) වචනයෙන්ම ප්‍රතික්‍ෂේප කිරීමද මෙහි නිදර්ශනයි. එහෙයින් යෝග්‍ය වූ පරිදි පනවනලද නිරවශේෂ ශික්‍ෂාපදය ශ්‍රද්ධාවෙන් සමාදන්ව ජීවිතය ගැන පවා අපේක්‍ෂා රහිතව මනාසේ සම්පාදනය කළයුතුය. කියනලදමැයි:

කිකීව අණ්ඩං චමරීව වාලධිං පියං ව පුත්තං නයනං ව එකකං තථෙව සීලං අනුරක්‍ඛමානකා සුපෙසලා හොථ සදා සගාරවා

අනෙකක්ද වදාරන ලදි. ‘මෙසේම මහරජ, ශ්‍රාවකයන් උදෙසා යම් ශික්‍ෂාපදයක් මවිසින් පනවන ලද්දේද, මාගේ ශ්‍රාවකයෝ ජීවිතය හේතුකොටගෙන පවා එය නොඉක්මවති’. මේ කාරණයෙහිලා සොරුන් විසින් වනයෙහි බැඳදමනලද තෙරුන්ගේ කථාවස්තූන් දතයුතුය.

මහාවත්තනි නම් වනයෙහි සොරු එක් තෙරනමක් කළුවැල්වලින් බැඳ හොවා තැබූහ. තෙරණුවෝ හෙවූ සැටියෙන්ම සත් දිනක් විදර්ශනා වඩා, අනාගාමී ඵලයට පත්ව එහිම කාලක්‍රියා කොට බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි උපන්හ.

අනෙක්, තෙරණු කෙනෙකු තාම්‍රපර්ණි දිවයිනෙහිදී කිඳිවැල්වලින් බැඳ හොවාපූහ. තෙරණුවෝ ලැව්ගිනි ඇවිල එද්දී වැල නොසිඳම විදර්ශනා වඩා ජීවිතය නිරුද්ධ වන්නා සමගම ක්ලේශප්‍රහාණයද කරමින් පිරිනිවන් පෑහ. දීඝභාණක අභය තෙරණුවෝ භික්‍ෂූන් පන්සිය නමක් සමඟ වඩින්නාහු තෙරුන්ගේ සිරුර දැක ආදාහන කරවා එහි සෑයක් කරවූහ. එහෙයින් අනෙක් සැදැහැවත් කුලපුත් තෙමේද:

පාතිමොක්‍ඛං විසොධෙන්තො අප්පෙව ජීවිතං ජහෙ, පඤ්ඤත්තං ලොකනාථෙන න භින්‍දෙ සිලසංවරං,

යම්සේ ප්‍රාතිමෝක්‍ෂ සංවරය ශ්‍රද්ධාවෙන් සම්පාදනය කළයුතු වේද, එසේම ඉන්‍ද්‍රියසංවරය සිහියෙන් සම්පාදනය කළයුතු වේ. සිහිය හේතුකොට සාදාගතයුතුය. සිහියෙන් ඉටාගන්නාලද ඉන්‍ද්‍රියයන් අභිධ්‍යා ආදී පාපධර්මයනට ලුහුබැඳියහැකි නොවන හෙයිනි. එහෙයින්, ‘මහණෙනි රත්වූ ඇවිල දිලියෙන ගිනිසහිත නාරාසනයෙකින් චක්‍ෂුරින්‍ද්‍රිය පළහනු ලැබීම මැනවි, චක්‍ෂුරින්‍ද්‍රියයෙන් දැකිය යුතු රූපයන් කෙරෙහි නැවත නැවත බැලීම් වශයෙන් සුබ නිමිති ගැනීම නොමැනවි’යි ආදී නයින් දෙසනලද ආදිත්තපරියාය දේශනාව මැනවින් සිහිකොට රූපාදී අරමුණු විෂයෙහි චක්‍ෂුර්ද්වාරාදියෙහි පවත්නා විඤ්ඤාණය අභිධ්‍යාදීන් විසින් ලුහුබැඳියහැකි නිමිති ආදිය ගැනීම නොමුළාවූ සිහියෙන් වලක්වමින් මේ ඉන්‍ද්‍රිය සංවරය මැනවින් සම්පාදනය කළයුතුය. මේ ඉන්‍ද්‍රියසංවරය මෙසේ සම්පාදිත නොවූ කල්හි ප්‍රාතිමෝක්‍ෂ ශීලයද කල් පවත්නේ නොවේ. දිගුකල් සිටිනුයේ නොවේ. මනාසේ සකස් නොකළ වැට සහිත ගොයමක් මෙනි. මේ ප්‍රාතිමෝක්‍ෂ සංවරශීලය කෙලෙස් සොරුන් විසින් වනසනු ලැබේ, නොවැසූ දොරටු සහිත ගමක් ගම්පහරන්නවුන් විසින් වනසනු ලබන්නාක් මෙනි. රාගය තෙමේ මොහුගේ සිතද විනිවිද යයි, වැස්ස මනාසේ සෙවෙනි නොකළ ගෙයක් විනිවිද යන්නාක් මෙනි. කියනලද මැයි:

රූපෙසු සද්දෙසු අථො රසෙසු ගන්‍ධෙසු ඵස්සෙසු ච රක්‍ඛ ඉන්‍ද්‍රියං, එතෙ හි ද්වාරා විවටා අරක්‍ඛිතා හනන්ති ගාමං ව පරස්ස හාරිනො

යථාගාරං දුච්ඡන්නං වුට්ඨි සමතිවිජ්ඣති, එවං අභාවිතං චිත්තං රාගො සමතිවිජ්ඣති

මේ ඉන්‍ද්‍රිය සංවර ශීලය සම්පාදිත වූ කල්හි ප්‍රාතිමෝක්‍ෂ ශීලයද කල් පවත්නේ වේ, දිගුකල් පිහිටනුයේද වේ, මනාසේ සකස්කළ වැට සහිත ගොයමක් මෙනි. මේ ප්‍රාතිමෝක්‍ෂ සංවර ශීලයද කෙලෙස් සොරුන් විසින් වැනසිය නොහැකි වේමය. වසනලද දොරටු සහිත ගමක් සොරුන් විසින් වනසනු නොහැකි වන්නාක් මෙනි. රාගය මොහුගේ සිතද විනිවිද නොයයි, වැස්ස මනාසේ සෙවිලි කළ ගෙයක් විනිවිද නොයන්නාක් මෙනි. කියනලද මැයි:

රූපෙසු සද්දෙසු අථො රසෙසු ගන්‍ධෙසු ඵස්සෙසු ච රක්‍ඛ ඉන්‍ද්‍රියං එතෙ හි ද්වාරා පිහිතා සුසංවුතා න හන්ති ගාමං ව පරස්ස හාරිනො

යථාගාරං සුච්ඡන්නං වුට්ඨි න සමතිවිජ්ඣති එවං සුභාවිතං චිත්තං රාගො න සමතිවිජ්ඣති

මේ වනාහි අතිශය උත්කෘෂ්ට දේශනායි.

මේ සිත වනාහි යුහුව පෙරළෙනසුලුය. එහෙයින් රාගයක් උපනහොත් එය අසුබ මෙනෙහි කිරීමෙන් දුර හැර ඉන්‍ද්‍රිය සංවරය සම්පාදනය කළයුතුය. පැවිදිව නොබෝකල් වූ වංගීස තෙරුන් මෙනි.

අලුත පැවිදිවූ වංගීස තෙරුන් පිඬු පිණිස හැසිරෙද්දී එක් ස්ත්‍රියක් දැක රාගය උපනි. ඉක්බිති ආනන්‍ද තෙරුන් අමතා මෙසේ කීහ:

කාමරාගෙන ඩය්හාමි චිත්තං මෙ පරිඩය්හති සාධු නිබ්බාපනං බ්‍රෑහි අනුකම්පාය ගොතමාති

තෙරණුවෝ මෙසේ කීහ:

සඤ්ඤාය විපරීයෙසා චිත්තං තෙ පරිඩය්හති, නිමිත්තං පරිවජ්ජෙහි සුභං රාගූපසංහිතං අසුහාය චිත්තං භාවෙහි එකග්ගං සුසමාහිතං

සඞ්ඛාරෙ පරතො පස්ස දුක්‍ඛතො නො ච අත්තතො නිබ්බාපෙහි මහාරාගං මා ඩයහිත්‍ථො පුනප්පුනං ති

තෙරණුවෝ රාගය දුරු කොටම පිඬු සිඟා වැඩියහ. තවද ඉන්‍ද්‍රියසංවරය පුරන පැවිද්දා විසින් කුරණ්ඩක මහලෙන් වැසි චිත්තගුත්ත තෙරුන් මෙන්ද චෝරක මහවෙහෙර වැසි මහාමිත්ත තෙරුන් මෙන්ද වියයුතුය. කුරණ්ඩක ලෙනෙහි වනාහි සත්බුදුවරයන්ගේ අභිනිෂ්ක්‍රමණය විදහාපාන මනරම් සිතුවම් විය. බොහෝ භික්‍ෂූහු සේනාසනචාරිකාවෙහි හැසිරෙන්නාහු සිතුවම් දැක, ‘ස්වාමීනි, සිතුවම් මනහරය’යි කීහ. තෙරණුවෝ, ‘ඇවැත්නි, සැට වසකට වැඩි කලක් ලෙණෙහි වසන්නෙම් සිතුවමක් ඇති බව හෝ නොදනිමි, අද ඇස් ඇත්තවුන් නිසා දැන ගතිමි’යි කීහ. මේසා දිගු කලක් ලෙණෙහි වසන තෙරුන් විසින් ඇස් ඇර ලෙණ දෙස නොබලනලද විරූය. ලෙන් දොර අබියස මහ නා රුකක් විය. තෙරුන් විසින් උඩට ඇස් යොමා එයද නොබලනලද විරූය. වසරක් පාසා එහි බිම වැගුරුණු රේණු දැකම එය පිපීගියබව දැනගනිති.

රජ තෙමේ තෙරුන්ගේ ගුණ සම්පත්තිය අසා වඳිනු කැමැතිව තුන් වරක් කැඳවා යවාද, තෙරුන් නොඑන කල ‘යම්තාක් තෙරුන්වහන්සේ නොඑන සේක්ද ඒ තාක් දරුවෝ කිරි නොලබත්වා’යි එගම ළදරුවන් ඇති ස්ත්‍රීන්ගේ පියොවුරු බඳවා හස් තබවා පීය. තෙරණුවෝ දරුවන් කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් මාගමට වැඩියහ. රජතෙමේ එපවත් අසා, ‘යවු දරුවෙනි, තෙරුන්වහන්සේ කැඳවාගෙන එවු, සිල් ගනු කැමැත්තෙමැ’යි අන්තඃපුරයට ගෙන්වා වැඳ, දන් වළඳවා, ‘ස්වාමීනි, අද අවසර නැත, හෙට සිල් ගන්නෙමැ’යි තෙරුන්ගේ පාත්‍රය ගෙන මඳක් පසු ගමන් ගොස් බිසොව හා වැඳ නැවතියේය. තෙරුන්වහන්සේ රජු හෝ වේවයි බිසොව හෝ වේවයි, වඳින කල, ‘මහරජ සුවපත් වේවා’යි කියති. මෙසේ සත් දිනක් ඉකුත්ව ගියේය. භික්‍ෂූහු මෙසේ කීහ. ‘කිමෙක්ද ස්වාමීනි, ඔබවහන්සේ රජු වඳින කලද, බිසොව වඳින කලද, ‘මහරජ, සුවපත් වේව’යි කියන සේකැ’යි පැවසූහ. තෙරණුවෝ, ‘ඇවැත්නි, මම් රජුදැයි හෝ බිසොවදැ’යි හෝ විපරම් නොකෙරෙමි’යි පවසා, සත් දිනක් ඉකුත්ව ගිය කල්හි, ‘තෙරුන්හට මෙහි විසීම අපහසුය’යි රජු විසින් මුදවාහළ කල්හි කුරණ්ඩක මහලෙණට ගොස් රාත්‍රිභාගයෙහි සක්මන් මලුවට නැඟියාහ. එහි නාරුකට අධිගෘහිත දෙවියා දඬුවැට පහනක් ගෙන සිටියේය. ඉක්බිති, උන්වහන්සේට කමටහන් ඉතා පිරිසුදු ලෙස වැටහිණි. තෙරණුවෝ, ‘කිමෙක්ද අද මාගේ කමටහන් ඉතා පැහැදිලියයි සතුටුව, මැදයම ඉකුත්වත්ම මුළු පර්වතය සාධුනාදයෙන් උන්නාද කරවමින් රහත්බවට පැමිණියහ. එහෙයින්, වැඩකැමැති සෙසු කුලපුත්‍රයකු වුවද,

මක්කටො’ව අරඤ්ඤම්හි වනෙ භන්තමිගො විය බාලො විය ච උත්‍රසෙතා න භවෙ ලොලලොචනො

අධො ඛිපෙය්‍ය චක්‍ඛූනි යුගමත්තදසො සියා වනමක්කටලොලස්ස න චිත්තස්ස වසං වජෙ ති.

මහාමිත්ත තෙරුන්ගේද මෑණියන්හට විසගඩු රෝගයෙක් උපනි. ඇයගේ දියණියෝද මෙහෙණවරෙහි පැවිදිව වෙසෙති. ඕතොමෝ ‘ආර්යාවෙනි, බෑණන් වෙත යනු මැනවි, ගොස් මට අසනීපබව දන්වා බෙහෙතක් සපයාගෙන එනු මැනවැ’යි මෙහෙණියන්හට කීවාය. මෙහෙණියෝද ගොස් එපවත් දැන්වූහ. තෙරණුවෝ, ‘මම බොහෝ මුල් ආදිය රැස්කොට බෙහෙත් පිසන්නට නොදනිමි. එතෙකුදු වුවත් ඔබට බෙහෙතක් කියන්නෙමි, යම්හෙයකින් මා පැවිදි වූ තැන් පටන් මවිසින් ලොභ සහගත සිතින්, ඉන්‍ද්‍රිය සංවරය බිඳ කෙලෙසුන් ඉපැදවීමට හේතුවන විෂම රූපයක් නොබලන ලද විරූද, මේ සත්‍ය වචනයෙන් මාගේ මෑණියන්හට සුවවේවා! යනු මැනව. මේ බව කියා උපාසිකාවගේ ශරීරය පිරිමදිනු මැනවැ’යි කීහ. තෙරණියෝද ගොස් මෙපවත් දන්වා එසේ කළහ. එකෙණෙහිම උපාසිකාවගේ විසගඩුව පෙණපිඬක් මෙන් දියවී අතුරුදන් විය. ඕ තොමෝ නැඟී සිට, ‘ඉදින් සම්මා සම්බුදුන්වහන්සේ ජීවමාන වූසේක් නම්, මා පුත් තෙරුන් වැනි භික්‍ෂු කෙනෙකුගේ හිස දැලක් වැනි විසිතුරු අතින් කවර හෙයින් නොපිරිමදින සේක්දැ’යි ප්‍රීතිවාක්‍ය ප්‍රකාශ කළාය. එහෙයින්,

කුලපුත්තමානී අඤ්ඤොපි පබ්බජිත්‍වාන සාසනෙ මිත්තත්‍ථෙරො’ව තිට්ඨෙය්‍ය චරෙ ඉන්‍ද්‍රියසංවරෙ

යම්සේ ඉන්‍ද්‍රියසංවරය සිහියෙන් සම්පාදනය කළයුතුවේද, එසේම ආජීව පාරිශුද්ධි ශීලය වීර්යයෙන් සම්පාදනය කළයුතුය, එය වනාහි වීර්යය හේතුකොට සාධනය කරනු ලැබේ. මනාකොට ඇරඹි වීර්ය ඇත්තහුට මිථ්‍යාජීවප්‍රහාණය සිදුවන හෙයිනි. එහෙයින් උචිත නොවූ ප්‍රත්‍යයාන්වේෂණය (සිවුපසය ඉපයීම) හැරපියා වීර්යයෙන් පිණ්ඩපාතචර්යා ආදියෙන් උචිත ලෙස ප්‍රත්‍යයාන්වේෂණය සම්පාදනය කළයුතුය. පිරිසුදු ලෙස උපයාගත් සිවුපසය සෙවුමින් අපිරිසුදු ලෙස උපදවනු ලබන ප්‍රත්‍යයන් ආශීර්විෂයන් මෙන් දුරු කරමින් මේ ප්‍රත්‍යයාන්වේෂණය සම්පාදනය කළයුතුය. එහි ධුතාංග සමාදන් නොවූවහුට නම්, සංඝයා කෙරෙන්ද, (සෞත්‍රාන්තික ආදී) ගණයා කෙරෙන්ද, ධර්මදේශනා ආදී ගුණයෙහි පහන් ගිහි ජනයාගෙන්ද උපන් සිවුපසය පිරිසුදු ඉපැදවීම නමි. පිණ්ඩපාතචර්යා ආදියෙන් ලද සිවුපසය ඉතාපිරිසුදු ඉපැදවීම වේ. ධුතාංග සමාදන් වූවහුට පිණ්ඩපාත චර්යාවෙන්ද, ධුතාංග ගුණයෙහි පහන් ජනයාගෙන්ද, ධුතාංග නියමයට අනුකුලව උපන් ප්‍රත්‍යය පිරිසුදු ඉපැදවීම නමි. කිසියම් ව්‍යාධියක් ශමනය කරනු පිණිස, ගෝමූත්‍රයෙන් පැසවනලද අරළුද චතුමධුරද ලැබුණ විටෙක, සෙසු සබ්‍රම්සරහුද චතුමධුරය පරිභෝග කරන්නාහුයයි සලකා අරළු කැබැල්ල පමණක් පරිභෝග කරන්නහුට ධූතාංග සමාදානය යෝග්‍ය වේ. (මෙවන් ස්වභාව ඇති) මේ තෙමේ ආර්යයන්ගේ වංශයට අයත් උතුම් භික්‍ෂුකෙනකැ’යි කියනු ලැබේ. යම් මේ චීවරාදී ප්‍රත්‍යයෝ වෙත්ද, ඔවුනතුරෙන් චීවරය, පිණ්ඩපාතය යන දෙක පිළිබඳව නිමිත්තය, ඕභාසය, පරිකථාය, විඤ්ඤත්තිය යන සතර, ආජීවය පිරිසිදුකරන භික්‍ෂු කෙනකුට යෝග්‍ය නොවේ. සේනාසන විෂයෙහි වනාහි, ධූතාංග සමාදන් නොවූවකුට නම්, නිමිත්තය, ඕභාසය, පරිකථාය යන තුන නොසුදුසු නොවේ.

එහි නිමිත්ත නම්: සේනාසනයක් ඉදි කිරීම පිණිස බිම සකස් කරන විට, ‘ස්වාමීනි, කුමක් කරයිද? කවරෙක් කරවාදැ’යි ගිහියන් විමසන කල ‘කිසිවෙක් නැතැ’යි පිළිතුරු දීමයි. නැතහොත් වෙනත් මෙබඳු ඉඟියකින් පිළිතුරු දීමයි. ඕභාස නම්: ‘උපාසකවරුනි, තෙපි කොහි වෙසෙවුද?’, ‘ස්වාමීනි, පහයෙක්හිය,’ ‘උපාසකවරුනි, භික්‍ෂූන්හට පහයක් නොවටීදැ?’යි යන මෙවැනි වචනයි. නැතහොත්, මෙබඳු වෙනත් හැඟවීමක් කිරීමයි. පරිකථා නම්: ‘භික්‍ෂු සංඝයාහට සේනාසනය ගැහැට සහිතය’යි කීමයි. නැතහොත්, වෙනත් මෙබඳු ඇඟවීමක් කිරීමයි. බෙහෙත් පසයෙහිදී දේ මේ සියල්ල (සතර)ම යෝග්‍ය වේ. එසේ උපන් බෙහෙත් පසය රෝගය සුවවූ පසු පරිභෝග කිරීම සුදුසුද, නොසුදුසුදැ’යි යන මේ කාරණයෙහිලා විනයධර භික්‍ෂූහු, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් අවසර දී ඇති හෙයින් වළදනු වටී’යයි කියති, සෞත්‍රාන්තික භික්‍ෂූහු වනාහි, කිසිදු ඇවැතක් සිදුනොවෙතත්, ‘ආජීවය පලුදුවන හෙයින් නොවටීමය’යි කියති.

යම් භික්‍ෂු කෙනෙක් වනාහි භාග්‍යවතුන්වහන්සේ විසින් අනුදත් තන්හි පවා නිමිත්තය, ඕභාසය, පරිකථාය, විඤ්ඤත්තිය යන මේවා නොකෙරෙමින් අල්පේච්ඡාතාදී ගුණයන් නිසාම මරණය එළඹි කල්හි පවා ඔභාසාදිය හේතුකොට උපන් සිවුපසය හැර වැළදීම කෙරෙත්ද, මේ භික්‍ෂු තෙමේ පරමසල්ලේඛ වූ පැවතුම් ඇත්තෙකැ’යි කියනු ලැබේ, සැරියුත් තෙරණුවන් මෙනි.

ඒ ආයුෂ්මතුන්වහන්සේ වනාහි එක් සමයෙක්හි පවිවේකය (පලසමවත්) වඩනසේක් මහමුගලන් තෙරුන් හා සමඟ එක්තරා වනයෙක්හි වාසය කරන සේක. ඉක්බිති, එක් දවසක් උදරවාතාබාධයක් හටගෙන අධික දුක් වේදනා දෙන්නට විය. මුගලන් තෙරණුවෝ සවස් කාලයෙහි උන්වහන්සේ වෙත එළඹ වැදහොත් තෙරුන් දැක, එපවත් අසා, ‘ඇවැත්නි, පෙර ඔබවහන්සේට මෙබඳු ආබාධයක් හටගත් කල කුමක් කොට සුව වීදැ’යි විචාළහ. සැරියුත්තෙරණුවෝ ‘ඇවැත්නි, ගිහිකල මාගේ මෑණියෝ ගිතෙල් මීපැණි උක්සකුරු ආදිය යොදා දිය නොමුසු කිරිබත් දුන්හ, එයින් සුව වීය’යි කීහ. ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේද, ‘එසේ වේවා, ඇවැත්නි, ඉදින් මාගේ හෝ ඔබගේ හෝ පිනක් ඇත්නම්, හෙට ලැබේවි’යි කීහ.

ඔවුන් දෙදෙනා වහන්සේගේ මේ කථා සල්ලාපය සක්මන්මලු කෙළවර ගසක් අධිගෘහීත දේවතා කෙනෙක් අසා සිට, හෙට ආර්යයන්වහන්සේට කිරිබත් ලබා දෙමි’යි එකෙණෙහිම ආර්යයන්වහන්සේගේ දායක ගෙයකට ගොස් වැඩිමහල් දරුවාගේ සිරුරට ආවිෂ්ටව පීඩා ඉපදවීය. ඉක්බිති ඔහුට ප්‍රතිකාර සඳහා රැස්වූ නෑයන්හට, ‘හෙට තෙරුන්වහන්සේට මෙවන් කිරිබතක් පිළියෙළකොට දෙවු, එවිට ඔහු මුදවා ලමි’යි කීහ. ඔවුහු ‘ඔබ නොකීවද අපි තෙරුන් වහන්සේට නිරතුරු දන් දෙන්නමෝය’යි පවසා පසුදින එවන් කිරිබතක් පිළියෙළ කළාහුය.

මහමුගලන් තෙරණුවෝ උදාසනින්ම අවුත්, ‘ඇවැත්නි, මා පිඩුසිඟා එන තෙක් මෙහිම සිටිනු මැනවැ’යි පවසා ගමට පිවිසියහ. ඒ මිනිස්සු පෙර ගමන් ගොස් තෙරුන්ගේ පාත්‍රය රැගෙන කියනලද ආකාර ඇති කිරිබතින් පාත්‍රය පුරවා පිළිගැන්වූහ. තෙරණුවෝ යනු කැමැතිබව දැක්වූහ. ‘ස්වාමීනි, ඔබවහන්සේ වළදනු මැනවි, වෙනත් එකක් දෙන්නමෝය’යි තෙරුන් වළදවා යළි පාත්‍රය පුරවා දුන්හ. තෙරණුවෝ සෙනසුනට ගොස්, ‘ඇවැත්නි, සැරියුත් තෙරණුවනි, වළඳනු මැනවැ’යි පාත්‍රය එළවූහ. සැරියුත් තෙරණුවෝද එය දැක ඉතා සතුටුව, පායාසය කෙසේ නම් උපන්නේදැයි සිතන්නාහු එය ලැබීමට හේතු වූ කරුණ දැක, ‘ඇවැත්නි, මුගලන් තෙරණුවනි, ඉවත ලනු මැනවි, මෙය පරිභෝගයට යෝග්‍ය නොවන පිණ්ඩපාතයෙකැ’යි කීහ. ඒ ආයුෂ්මත්හුද, ‘මා වැන්නකු ගෙනවුත් දුන් පිණ්ඩපාතය පවා නොවළදිති’යි සිතිවිලි පමණකුදු නො-උපදවා එක් වචනයෙන්ම පාත්‍රය මුවවිටින් ගෙන පසෙක හළාපූහ. පායාසය බිමට වැටෙත්ම තෙරුන්ගේ ආබාධය පහවී ගියේය, එතැන් සිට සාලිස්වසක් යන තෙක් යළි නො-උපනි. ඉක්බිති මහමුගලන් තෙරුන් අමතා, ‘ඇවැත්නි, වාග් විඥප්තියෙන් (වචනයෙන් දැන්වීමෙන්) උපන් පායාසය අතුනු නික්ම බිම ඇවිදිතත් වළදන්නට යෝග්‍ය නොවේය’යි පැවසූහ. මේ උදානයද ප්‍රකාශ කළහ:

වචීවිඤ්ඤත්තිවිප්ඵාරා උප්පන්නං මධුපායසං සචෙ භුත්තො භවෙය්‍යාහං සාජීවො ගරහිතො මම

යදිපි මෙ අන්තගුණං නික්‍ඛමිත්‍වා බහී චරෙ නෙව භින්‍දෙය්‍යමාජීවං චජමානො’පි ජීවිතං

ආරාධෙමි සකං චිත්තං විවජ්ජෙමි අනෙසනං අහං හි බුද්ධපතිකුට්ඨං න කාහාමි අනෙසන්නති.

චීවරගුම්බ නම් ස්ථානයෙහි විසූ අම්බඛාදක මහාතිස්ස නම් තෙරුන්ගේ වතද මෙහිදී සඳහන් කළ යුතුය. මෙසේ සෑම අතින්ම

‘අනෙසනාය චිත්තම්පි අජනෙත්‍වා විචක්‍ඛණො, ආජීවං පරිසොධෙය්‍ය සද්ධා පබ්බජිතො යතී’ති

මේ ආකාරයෙන් ආජීව පාරිශුද්ධිය වීර්යයෙන් සම්පාදනය කළයුතු වේනම්, එසේම ප්‍රත්‍යය සන්නිශ්‍රිත ශීලය ප්‍රඥාවෙන් සම්පාදනය කළයුතු වේ. එය වනාහි ප්‍රඥාවෙන් සාදාගත යුතුය. ප්‍රඥාවන්තයා ප්‍රත්‍යයන් පිළිබඳ දොස් හෝ අනුසස් දකිනු සමත්වන හෙයිනි. එහෙයින් ප්‍රත්‍යයන් කෙරෙහි ගිජුබව හැර දැහැමෙන් සෙමෙන් උපන් ප්‍රත්‍යය විෂයෙහි, කියන ලද නයින් නුවණින් මෙනෙහි කොට පරිභෝග කිරීමෙන් එය සම්පාදනය කළයුතුය.

එහි ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂණය (නුවණින් මෙනෙහි කිරීම) ප්‍රත්‍යයන්ගේ ප්‍රතිලාභ කාලයෙහිද, පරිභෝග කාලයෙහිදැ’යි දෙ-ආකාර වේ. ප්‍රතිලාභ කාලයෙහි වනාහි ධාතු වශයෙන් හෝ ප්‍රතිකූල වශයෙන් හෝ ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කොට තබන ලද සිවුරු ආදිය පසුව පරිභෝග කරන්නහුගේ එම පරිභෝගය නිරවද්‍ය වේ. පරිභෝග කාලයෙහිද, එසේම ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කළ යුතුවේ. පරිභෝගකාල ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂණය පිළිබඳව සනිටුහන් කරන විනිශ්චය මෙසේය:-

පරිභෝගයෝ වනාහි, ථෙය්‍ය පරිභෝගය, ඉණපරිභෝගය දායජ්ජපරිභෝගය, සාමිපරිභෝගයයි, සතර ආකාර වෙති. එහි සඟ මැද හිඳ වළඳන දුශ්ශීලයාගේ පරිභෝගය ථෙය්‍යපරිභෝග නමි. සිල්වත්හුගේ වුවද, ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා නොකොට කරන පරිභෝගය ඉණපරිභෝග නමි. එහෙයින් සිවුරු පොරවන වාරයක් වාරයක් පාසා, පිණ්ඩපාතය පිඩක් පිඩක් පාසා ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කළ යුතුය. එසේ නොහැකි වුවහොත් පෙරවරු, පස්වරු, පෙරයම්, මැදයම්, අළුයම් කාලයන්හිදී කළයුතුය. ඉදින් ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා නොකොට සිටියදී අරුණ නැංගහොත් ඉණපරිභෝගස්ථානයෙහිම සිටියේ වේ. සේනාසනයද පරිභෝග කරන වාරයක් වාරයක් පාසා ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කළ යුතුය. බෙහෙත් පිළිගැනීමෙහිද, පරිභෝග කිරීමෙහිද සිහියෙන් ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කිරීම යෝග්‍ය වේ, එසේවුවද, පිළිගැනීමෙහිදී සිහිකොට නමුදු පරිභෝග කිරීමෙහිදී නොකළහොත් ඇවැත් සිදුවේ. පිළිගැනීමේදී සිහි නොකොටවුවද පරිභෝග කිරීමෙහිදී සිහිකළහොත් ඇවැත් නොවේ

ශුද්ධිය (පිරිසුදුබව) වනාහි, දේශනාශුද්ධිය, සංවරශුද්ධිය, පරියෙට්ඨිශුද්ධිය, ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂණශුද්ධියයි සිවු ආකාර වේ. එහි දේශනාශුද්ධි නම් ප්‍රාතිමෝක්‍ෂ සංවරශීලයයි, එය වනාහි දේශනා නයින් පිරිසුදුවන හෙයින් දේශනාශුද්ධියයි කියනු ලැබේ. සංවරශුද්ධි නම් ඉන්‍ද්‍රිය සංවරශීලයයි. එය වනාහි යළි මෙසේ නොකරන්නෙමියි සිතින් ඉටාගත් සංවරයෙන්ම පිරිසුදුවන හෙයින් සංවරශුද්ධියයි කියනු ලැබේ. පරියෙට්ඨිශුද්ධිනම් ආජීව පාරිශුද්ධිශීලයයි. එය වනාහි අයුතු සෙවීම අත්හැර දැහැමෙන් සෙමෙන් සිවුපසය උපදවන්නහුගේ සෙවීම පිරිසුදුවන හෙයින් පරියෙට්ඨිශුද්ධියයි කියනු ලැබේ. ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂණශුද්ධි නම් ප්‍රත්‍යය සන්නිශ්‍රිත ශීලයයි. එය වනාහි කියනලද නයින් ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කිරීමෙන් පිරිසුදුවන හෙයින් ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂණශුද්ධියයි කියනු ලැබේ. එහෙයින් පිළිගැනීමෙහිදී සිහිනොකොට නමුදු පරිභෝග කිරීමෙහිදී සිහි කරන්නහුට ඇවැත් නොවේය’යි කියන ලදී.

ශෛක්‍ෂ්‍යයන් (සෝවාන් මඟ සිටියහු ආදි කොට ඇති වෙනෙය්‍ය ජනයන්) සත්දෙනාගේ ප්‍රත්‍යයපරිභෝගය දායජ්ජ පරිභෝග නමි. ඔවුහු වනාහි භාග්‍යවතුන්වහන්සේගේ පුත්‍රයෝ නම් වෙති. එහෙයින් පියසන්තකවූ ප්‍රත්‍යයන් ප්‍රවේණි උරුමයෙන් ලැබ පරිභෝග කරන්නෝනම් වෙති. කිමෙක්ද? ඔවුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ප්‍රත්‍යයන් පරිභෝග කෙරෙත්ද? නැතහොත් ගිහියන්ගේ ප්‍රත්‍යයන් පරිභෝග කෙරෙත්ද? ගිහියන් විසින් දෙනු ලබන නමුදු භාග්‍යවතුන්වහන්සේ විසින් අනුදන්නාලද හෙයින් ප්‍රත්‍යයෝ භාග්‍යවතුන්වහන්සේ සතු වෙති. එහෙයින් භාග්‍යවතුන්වහන්සේගේ ප්‍රත්‍යයන් පරිභෝග කරන්නාහුයයි දතයුතුය. මෙහිලා ධම්මදායාද සූත්‍රයද, සාධක වේ.

රහතුන්ගේ පරිභෝගය සාමිපරිභෝග නමි. ඔවුහු වනාහි තෘෂ්ණාදාසත්‍වය ඉක්මවා සිටි හෙයින් ස්වාමිත්‍වය ඇතිව පරිභෝග කෙරෙති.

මෙකී පරිභෝගයන් අතුරෙන් දායජ්ජපරිභෝගයද, සාමිපරිභෝගයද සියල්ලනටම යෝග්‍ය වේ. ඉණපරිභෝගය සුදුසු නොවේ. ථෙය්‍යපරිභෝගය ගැන කවර කථාද? සිල්වතුන්ගේ යම් මේ ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා සහිත පරිභෝගයක් ඇත්ද, එය ඉණපරිභෝගයට ප්‍රතිපක්‍ෂ වන හෙයින් ආණන්‍ය (ණය නැති) පරිභෝගනම් හෝ වේ. නැතහොත් එය දායජ්ජපරිභෝගය තුළම සංග්‍රහයට යෙයි (එහිම ඇතුළත්වෙයි). සිල්වත්හු ශික්‍ෂාවෙන් සමන්විත වන හෙයින්ම ශෛක්‍ෂ්‍ය වෙතැ’යි කියනු ලැබේ. මෙකී පරිභෝගයන් අතුරෙන් සාමිපරිභෝගය ශ්‍රේෂ්ඨවන හෙයින් එය පතන භික්‍ෂුව විසින් කියන ලද ආකාර ඇති ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂණයෙන් ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂාකොට පරිභෝග කරමින් ප්‍රත්‍යය සන්නිශ්‍රිත ශීලය පිරිය යුතුය. මෙසේ කරනුයේ වනාහි කළයුතු කාර්යය ඉටුකරනුයේ නම් වේ. කියනලද මැයි:

පිණ්ඩං විහාරං සයනාසනඤ්ච ආපඤ්ච සඞ්ඝාටි-රජූපවාහනං සුත්‍වාන ධම්මං සුගතෙන දෙසිතං සඞ්ඛාය සෙවෙ වරපඤ්ඤසාවකො

තස්මා හි පිණ්ඩෙ සයනාසනෙ ච ආපෙ ච සඞ්ඝාටි-රජූපවාහනෙ එතෙසු ධම්මෙසු අනූපලිත්තො භික්‍ඛු යථා පොක්‍ඛරෙ වාරිබින්‍දු

කාලෙන ලද්ධා පරතො අනුග්ගහා ඛජ්ජෙසු භොජ්ජෙසු ච සායනෙසු මත්තං ස ජඤ්ඤා සතතං උපට්ඨිතො වණස්ස ආලෙපනරූහනෙ යථා

කන්තාරෙ පුත්තමංසං’ව අක්‍ඛස්ස’බ්හඤ්ජනං යථා එවං ආහරි ආහාරං යාපනත්‍ථාය’ මුච්ඡිතො ති

මේ ප්‍රත්‍යය සන්නිශ්‍රීත ශීලය සම්පූර්ණ කිරීමෙහිලා භාගිණෙය්‍ය සංඝරක්ඛිත සාමරණේරයන්ගේ කථාවස්තුව කිවයුතුය. ඔහු මැනවින් ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කොටම පරිභෝග කළහ. යම්සේ කියනලදද:

උපජ්ඣායො මං භුඤ්ජමානං සාලිකූරං සුනිබ්බුතං මා හෙව ත්‍වං සාමණෙර ජීව්හං ඣාපෙසි අසඤ්ඤතො

උපජ්ඣායස්ස වචො සුත්‍වා සංවෙගමලහිං තදා, එකාසනෙ නිසීදිත්‍වා අරහත්තං අපාපුණිං

සො’හං පරිපුණ්ණසඞ්කප්පො චන්‍දො පණ්ණරසො යථා සබ්බාසවපරික්‍ඛීණො නත්‍ථිදානි පුනබ්භවො’ති

තස්මා අඤ්ඤොපි දුක්‍ඛස්ස පත්‍ථයන්තො පරික්‍ඛයං යොනිසො පච්චවෙක්‍ඛිත්‍වා පටිසෙවෙථ පච්චයෙ ති

මෙසේ ප්‍රාතිමෝක්‍ෂ සංවරශීලාදි වශයෙන් ශීලය සිවු ආකාර වේ.