පකිණ‍්ණකදුකං
[දුකනිද‍්දෙසො]
[දුකනිර්දේශය]
(උපාදාරූපං)
(උපාදාරූප)
599. කතමං තං රූපං උපාදා?
599. ඒ උපාදාරූපය කවරෙ යත්:
චක‍්ඛායතනං, සොතායතනං, ඝානායතනං, ජිව‍්හායතනං, කායායතනං, රූපායතනං, සද‍්දායතනං, ගන්‍ධායතනං, රසායතනං, ඉත්‍ථින්‍ද්‍රියං, පුරිසින්‍ද්‍රියං, ජීවිතින්‍ද්‍රියං, කායවිඤ‍්ඤත‍්ති, වචීවිඤ‍්ඤත‍්ති, ආකාසධාතු, රූපස‍්ස ලහුතා, රූපස‍්ස මුදුතා, රූපස‍්ස කම්මඤ්ඤතා, රූපස‍්ස උපචයො, රූපස‍්ස සන්තති, රූපස‍්ස ජරතා, රූපස‍්ස අනිච්චතා, කබලිංකාරො ආහාරො.
චක්‍ෂුරායතන ය ශ්‍රෝත්‍රායතන ය ඝ්‍රාණායතන ය ජිහ්වායතන ය කායායතන ය රූපායතන ය ශබ්දායතන ය ගන්‍ධායතන ය රසායතන ය ස්ත්‍රීන්‍ද්‍රිය ය පුරුෂේන්‍ද්‍රිය ය ජීවිතේන්‍ද්‍රිය ය කායවිඥප්ති ය වාග්විඥප්ති ය ආකාශධාතු ය රූපලඝුත්ව ය රූපමෘදුත්‍ව ය රූපකර්‍මණ්‍යත්‍ව ය උපචය රූප ය සන්තතිරූප ය ජරතාරූප ය අනිත්‍යතාරූප ය කවලීකාරාහාර යි.
600. කතමං තං රූපං චක‍්ඛායතනං?
600. ඒ චක්‍ෂුරයාතනරූපය කවරෙ යත්:
යං චක‍්ඛුං චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත‍්තභාවපරියාපන‍්නො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යෙන චක‍්ඛුනා අනිදස‍්සනෙන සප‍්පටිඝෙන රූපං සනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං පස‍්සී වා පස‍්සති වා පස‍්සිස‍්සති වා පස‍්සෙ වා, චක‍්ඛුම‍්පෙතං, චක‍්ඛායතනම‍්පෙතං, චක‍්ඛුධාතුපෙසා, චක‍්ඛුන්‍ද්‍රියම‍්පෙතං, ලොකොපෙසො, ද‍්වාරාපෙසා, සමුද‍්දොපෙසො, පණ‍්ඩරම‍්පෙතං, ඛෙත‍්තම‍්පෙතං, වත්‍ථුම‍්පෙතං, නෙත‍්තම‍්පෙතං, නයනම‍්පෙතං, ඔරිමං තීරම‍්පෙතං, සුඤ‍්ඤො ගාමොපෙසො ඉදං තං රූපං චක‍්ඛායතනං.
යම් ඇසෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා (උපන්) ආත්මභාවපර්‍ය්‍යාපන්න වූ අනිදර්‍ශන වූ සප්‍රතිඝ වූ ප්‍රසාදය වේ ද, අනිදර්‍ශන වූ සප්‍රතිඝ වූ යම් ඇසෙකින් සනිදර්‍ශන වූ සප්‍රතිඝ වූ රූපය දුටුයේ හෝ දකී හෝ දක්නේ හෝ දකී නම් හෝ, (දර්‍ශනපරිණායකාර්‍ත්‍ථයෙන්) තෙලෙ චක්ඛු නමුදු වෙයි, (සඤ්ජාතිසමෝසරණාර්‍ත්‍ථයෙන්) තෙලෙ චක්ඛායතන නමුදු වෙයි, (ශුන්‍යතාදි අර්‍ත්‍ථයෙන්) තෙල චක්ඛුධාතු නමුදු වෙයි, (දර්‍ශන ලක්‍ෂණයෙහි ඉන්‍ද්‍රාර්‍ත්‍ථය කරවා නුයි) තෙලෙ චක්ඛුන්‍ද්‍රිය නමුදු වෙයි, (ලුජ්ජනපලුජ්ජනාර්‍ත්‍ථයෙන්) තෙලෙ ලෝක නමුදු වෙයි, (වලඤ්ජනාර්‍ත්‍ථයෙන්) තෙල ද්වාර නමුදු වෙයි, (අපරිපූරණීයාර්‍ත්‍ථයෙන්) තෙලෙ සමුද්ද නමුදු වෙයි, (පරිශුද්ධාර්‍ත්‍ථයෙන්) තෙලෙ පණ්ඩර නමුදු වෙයි, (ස්පර්‍ශාදීන් උපදනා හෙයින්) තෙලෙ ඛෙත්ත නමුදු වෙයි, (ඔවුනට මැ ප්‍රතිෂ්ඨා වන හෙයින්) තෙලෙ වත්‍ථු නමුදු වෙයි, (සමවිෂම දක්වමින් ආත්මභාවය පමුණුවානුයි) තෙලෙ නෙත්ත නමුදු වෙයි, (එ අරුතින් ම) තෙලෙ නයන නමුදු වෙයි, (සත්කාය පර්‍ය්‍යාපන්නාර්‍ත්‍ථයෙන්) තෙලෙ ඔරිමතිර නමුදු වෙයි, (බහුසාධාරණාර්‍ත්‍ථයෙන් අස්වාමිකාර්‍ත්‍ථයෙන්) තෙලෙ සුඤ්ඤගාම නමුදු වේ. මේ ඒ චක්‍ෂුරායතනරූප නම් වේ.
601. කතමං තං රූපං චක‍්ඛායතනං?
601. ඒ චක්‍ෂුරායතනරූපය කවරෙ යත්:
යං චක‍්ඛුං චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත‍්තභාවපරියාපන‍්නො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යම‍්හි චක‍්ඛුම‍්හි අනිදස‍්සනම‍්හි සප‍්පටිඝම‍්හි රූපං සනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං පටිහඤ‍්ඤි වා පටිහඤ‍්ඤති වා පටිහඤ‍්ඤිස‍්සති වා පටිහඤ‍්ඤෙ වා, චක‍්ඛුම‍්පෙතං, චක‍්ඛායතනම‍්පෙතං, චක‍්ඛුධාතුපෙසා, චක‍්ඛුන්‍ද්‍රියම‍්පෙතං, ලොකොපෙසො, ද‍්වාරාපෙසා, සමුද‍්දොපෙසො, පණ‍්ඩරම‍්පෙතං, ඛෙත‍්තම‍්පෙතං, වත්‍ථුම‍්පෙතං, නෙත‍්තම‍්පෙතං, නයනම‍්පෙතං, ඔරිමං තීරම‍්පෙතං, සුඤ‍්ඤො ගාමොපෙසො. ඉදං තං රූපං චක‍්ඛායතනං.
යම් ඇසෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා (උපන්) ආත්මභාවපර්‍ය්‍යාපන්න වූ අනිදර්‍ශන වූ සප්‍රතිඝ වූ ප්‍රසාදය වේ ද, අනිදර්‍ශන වූ සප්‍රතිඝ වූ යම් ඇසෙකැ සනිදර්‍ශන වූ සප්‍රතිඝ වූ රූපය ගැටුණේ හෝ ගැටෙයි හෝ ගැටෙන්නේ හෝ ගැටේ නම හෝ, තෙලෙ (චක්‍ෂුඃප්‍රසාදය) චක්‍ෂු නමුදු වෙයි, තෙලෙ චක්‍ෂුරායතන නමුදු වෙයි, තෙල චක්‍ෂුර්ධාතු නමුදු වෙයි, තෙලෙ චක්‍ෂුරින්‍ද්‍රිය නමුදු වෙයි, තෙලෙ ලෝක නමුදු වෙයි, තෙල ද්වාර නමුදු වෙයි, තෙලෙ සමුද්‍ර නමුදු වෙයි, තෙලෙ පණ්ඩර නමුදු වෙයි, තෙලෙ ක්‍ෂේත්‍ර නමුදු වෙයි, තෙලෙ වාස්තු නමුදු වෙයි, තෙලෙ නේත්‍ර නමුදු වෙයි, තෙලෙ නයන නමුදු වෙයි, තෙලෙ ඔරිමතිර නමුදු වෙයි, තෙලෙ ශුන්‍යග්‍රාම නමුදු වේ. මේ ඒ චක්‍ෂුරායතන රූප යයි.
602. කතමං තං රූපං චක‍්ඛායතනං?
602. ඒ චක්‍ෂුරායතනරූපය කවරෙ යත්:
යං චක‍්ඛුං චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත‍්තභාවපරියාපන‍්නො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යං චක‍්ඛුං අනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං රූපම‍්හි සනිදස‍්සනම‍්හි සප‍්පටිඝම‍්හි පටිහඤ‍්ඤි වා පටිහඤ‍්ඤති වා පටිහඤ‍්ඤිස‍්සති වා පටිහඤ‍්ඤෙ වා, චක‍්ඛුම‍්පෙතං, චක‍්ඛායතනම‍්පෙතං, චක‍්ඛුධාතුපෙසා, චක‍්ඛුන්‍ද්‍රියම‍්පෙතං, ලොකොපෙසො, ද‍්වාරාපෙසා, සමුද‍්දොපෙසො, පණ‍්ඩරම‍්පෙතං, ඛෙත‍්තම‍්පෙතං, වත්‍ථුම‍්පෙතං, නෙත‍්තම‍්පෙතං, නයනම‍්පෙතං, ඔරිමං තීරම‍්පෙතං, සුඤ‍්ඤො ගාමොපෙසො. ඉදං තං රූපං චක‍්ඛායතනං.
යම් ඇසෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් ආත්මභාවපර්‍ය්‍යාපන්න වූ අනිදර්‍ශන වූ සප්‍රතිඝ වූ ප්‍රසාදය වේ ද, අනිදර්‍ශන වූ සප්‍රතිඝ වූ යම් ඇසෙක් සනිදර්‍ශන වූ සප්‍රතිඝ වූ රූපයෙහි ගැටුණේ හෝ ගැටෙයි හෝ ගැටෙන්නේ හෝ ගැටේ නම හෝ, තෙලෙ චක්‍ෂු නමුදු වෙයි, තෙලෙ චක්‍ෂුරායතන ද වෙයි, තෙල චක්‍ෂුර්ධාතු ද වෙයි, තෙලෙ චක්‍ෂුරින්‍ද්‍රිය ද වෙයි, තෙලෙ ලෝක ද වෙයි, තෙල ද්වාර ද වෙයි, තෙලෙ සමුද්‍ර ද වෙයි, තෙලෙ පඬෙර ද වෙයි, තෙලෙ කේතු දු වෙයි, තෙලෙ වාස්තු දු වෙයි, තෙලෙ නෙතු ද වෙයි, තෙලෙ නයන දු වෙයි, තෙලෙ මෙතෙර දු වෙයි, තෙලෙ සිස්ගමු දු වේ. මේ ඒ චක්‍ෂුරායතනරූප යයි.
603. කතමං තං රූපං චක‍්ඛායතනං?
603. ඒ චක්‍ෂුරායතනරූපය කවරෙ යත්:
යං චක‍්ඛුං චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත‍්තභාවපරියාපන‍්නො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යං චක‍්ඛුං නිස‍්සාය රූපං ආරබ‍්භ චක‍්ඛුසම‍්ඵස‍්සො උප‍්පජ‍්ජී වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙවා -පෙ- යං චක‍්ඛුං නිස‍්සාය රූපං ආරබ‍්භ චක‍්ඛුසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- චෙතනා -පෙ- චක‍්ඛුවිඤ‍්ඤාණං උප‍්පජ‍්ජී වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා යං චක‍්ඛුං නිස‍්සාය රූපාරම‍්මණො චක‍්ඛුසම‍්ඵස‍්සො උප‍්පජ‍්ජී වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං චක‍්ඛුං නිස‍්සාය රූපාරම‍්මණා චක‍්ඛුසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- චෙතනා -පෙ- චක‍්ඛුවිඤ‍්ඤාණං උප‍්පජ‍්ජි වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා චක‍්ඛුම‍්පෙතං, චක‍්ඛායතනම‍්පෙතං, චක‍්ඛුධාතුපෙසා. චක‍්ඛුන්‍ද්‍රියම‍්පෙතං, ලොකොපෙසො, ද‍්වාරාපෙසා, සමුද‍්දොපෙසො, පණ‍්ඩරම‍්පෙතං, ඛෙත‍්තම‍්පෙතං, වත්‍ථුම‍්පෙතං, නෙත‍්තම‍්පෙතං, නයනම‍්පෙතං, ඔරිමං තීරම‍්පෙතං, සුඤ‍්ඤො ගාමොපෙසො. ඉදං තං රූපං චක‍්ඛායතනං.
යම් ඇසෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් ආත්මභාවපර්‍ය්‍යාපන්න වූ අනිදර්‍ශන වූ සප්‍රතිඝ වූ ප්‍රසාදය වේ ද, යම් චක්‍ෂුසක් නිසා රූපය අරමුණු කොට චක්ඛුසම්ඵස්සය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදී නම් හෝ … යම් චක්‍ෂුසක් නිසා රූපය අරමුණු කොට චක්ඛුසම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනාව … සංඥාව … චක්‍ෂුර්විඥානය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම හෝ … යම් චක්‍ෂුසක් නිසා රූපාලම්බන වූ චක්‍ෂුස්සංස්පර්‍ශය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදී නම් හෝ … යම් චක්‍ෂුසක් නිසා රූපාලම්බන වූ චක්‍ෂුස්සංපර්‍ශයෙන් උපන් වේදනාව … සංඥාව … චේතනාව … චක්‍ෂුර්විඥානය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදී නම් හෝ, තෙලෙ චක්‍ෂු ද වෙයි, තෙලෙ චක්‍ෂුරායතන ද වෙයි, තෙල චක්‍ෂුර්ධාතු ද වෙයි, තෙලෙ චක්‍ෂුරින්‍ද්‍රිය ද වෙයි, තෙලෙ ලෝක ද වෙයි, තෙල ද්වාර ද වෙයි, තෙලෙ සමුද්‍ර ද වෙයි, තෙලෙ පණ්ඩර ද වෙයි, තෙලෙ ක්‍ෂේත්‍ර ද වෙයි, තෙලෙ වාස්තු ද වෙයි, තෙලෙ නේත්‍ර ද වෙයි, තෙලෙ නයන ද වෙයි, තෙලෙ ඔරිමතිර ද වෙයි, තෙලෙ ශුන්‍යග්‍රාම ද වේ. මේ ඒ චක්‍ෂුරායතන රූප යයි.
604. කතමං තං රූපං සොතායතනං?
604. ඒ ශ්‍රෝත්‍රායතනරූපය කවරෙ යත්:
යං සොතං චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත‍්තභාවපරියාපන‍්නො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යෙන සොතෙන අනිදස‍්සනෙන සප‍්පටිඝෙන සද‍්දං අනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං සුණී වා සුණාති වා සුණිස‍්සති වා සුණෙ වා, සොතම‍්පෙතං, සොතායතනම‍්පෙතං, සොතධාතුපෙසා සොතින්‍ද්‍රියම‍්පෙතං, ලොකොපෙසො, ද‍්වාරාපෙසා, සමුද‍්දොපෙසො, පණ‍්ඩරම‍්පෙතං, ඛෙත‍්තම‍්පෙතං, වත්‍ථුම‍්පෙතං, ඔරිමං තීරම‍්පෙතං, සුඤ‍්ඤො ගාමොපෙසො. ඉදං තං රූපං සොතායතනං.
යම් ශ්‍රෝත්‍රයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් ආත්මභාවපර්‍ය්‍යාපන්න වූ අනිදර්‍ශන වූ සප්‍රතිඝ වූ ප්‍රසාදය වේ ද, අනිදර්‍ශන වූ සප්‍රතිඝ වූ යම් ශ්‍රෝත්‍රයෙකින් අනිදර්‍ශන වූ සප්‍රතිඝ වූ ශබ්දය ඇසුයේ හෝ අසා හෝ අසන්නේ හෝ අසා නම් හෝ තෙලෙ (ශ්‍රෝත්‍රප්‍රසාදය) ශ්‍රෝත්‍ර නමුදු වෙයි, තෙලෙ ශ්‍රෝත්‍රායතන නමුදු වෙයි, තෙල ශ්‍රෝත්‍රධාතු නමුදු වෙයි, තෙලෙ ශ්‍රෝත්‍රේන්‍ද්‍රිය නමුදු වෙයි, තෙලෙ ලෝක නමුදු වෙයි, තෙල ද්වාර නමුදු වෙයි, තෙලෙ සමුද්‍ර නමුදු වෙයි, තෙලෙ පණ්ඩර නමුදු වෙයි, තෙලෙ ක්‍ෂේත්‍ර නමුදු වෙයි, තෙලෙ වාස්තු නමුදු වෙයි, තෙලෙ ඔරිමතිර නමුදු වෙයි, තෙලෙ ශුන්‍යග්‍රාම නමුදු වේ. මේ ඒ ශ්‍රොත්‍රායතනරූප ය යි.
605. කතමං තං රූපං සොතායතනං?
605. ඒ ශ්‍රෝත්‍රායතනරූපය කවරෙ යත්:
යං සොතං චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත‍්තභාවපරියාපන‍්නො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යම‍්හි සොතම‍්හි අනිදස‍්සනම‍්හි සප‍්පටිඝම‍්හි සද‍්දො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො පටිහඤ‍්ඤී වා පටිහඤ‍්ඤති වා පටිහඤ‍්ඤිස‍්සති වා පටිහඤ‍්ඤෙ වා, සොතම‍්පෙතං, සොතායතනම‍්පෙතං, සොතධාතුපෙසා, සොතින්‍ද්‍රියම‍්පෙතං, ලොකොපෙසො, ද‍්වාරාපෙසා, සමුද‍්දොපෙසො, පණ‍්ඩරම‍්පෙතං, ඛෙත‍්තම‍්පෙතං, වත්‍ථුම‍්පෙතං, ඔරිමං තීරම‍්පෙතං, සුඤ‍්ඤො ගාමොපෙසො. ඉදං තං රූපං සොතායතනං.
යම් ශ්‍රෝත්‍රයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් ආත්මභාවපර්‍ය්‍යාපන්න වූ අනිදර්‍ශන වූ සප්‍රතිඝ වූ ප්‍රසාදය වේ ද, අනිදර්‍ශන වූ සප්‍රතිඝ වූ යම් ශ්‍රෝතයෙක්හි අනිදර්‍ශන වූ සප්‍රතිඝ වූ ශබ්දය ගැටුණේ හෝ ගැටෙයි හෝ ගැටෙන්නේ හෝ ගැටේ නම් හෝ, තෙලෙ ශ්‍රෝත්‍ර ද වෙයි, තෙලෙ ශ්‍රෝත්‍රායතන ද වෙයි, තෙල ශ්‍රෝත්‍රධාතු ද වෙයි, තෙලෙ ශ්‍රෝත්‍රේන්‍ද්‍රිය ද වෙයි, තෙලෙ ලෝක ද වෙයි, තෙල ද්වාර ද වෙයි, තෙලෙ සමුද්‍ර ද වෙයි, තෙලෙ පණ්ඩර ද වෙයි, තෙලෙ ක්‍ෂේත්‍ර ද වෙයි, තෙල වාස්තු ද වෙයි, තෙලෙ ඔරිමතීර ද වෙයි, තෙලෙ ශුන්‍යග්‍රාම ද වේ. මේ ඒ ශ්‍රොත්‍රායතනරූප ය යි.
606. කතමං තං රූපං සොතායතනං?
606. ඒ ශ්‍රෝත්‍රායතනරූපය කවරෙ යත්:
යං සොතං චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත‍්තභාවපරියාපන‍්නො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යං සොතං අනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං සද‍්දම‍්හි අනිදස‍්සනම‍්හි සප‍්පටිඝම‍්හි පටිහඤ‍්ඤී වා පටිහඤ‍්ඤති වා පටිහඤ‍්ඤිස‍්සති වා පටිහඤ‍්ඤෙ වා, සොතම‍්පෙතං, සොතායතනම‍්පෙතං, සොතධාතුපෙසා, සොතින්‍ද්‍රියම‍්පෙතං, ලොකොපෙසො, ද‍්වාරාපෙසා, සමුද‍්දොපෙසො, පණ‍්ඩරම‍්පෙතං, ඛෙත‍්තම‍්පෙතං, වත්‍ථුම‍්පෙතං, ඔරිමං තීරම‍්පෙතං, සුඤ‍්ඤො ගාමොපෙසො. ඉදං තං රූපං සොතායතනං.
යම් ශ්‍රෝත්‍රයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් ප්‍රසාදය වූයේ ආත්මභාවපර්‍ය්‍යාපන්න අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ ද, අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් ශ්‍රෝත්‍රයෙක් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ ශබ්දයෙහි ගැටුණේ හෝ ගැටෙයි ගැටෙන්නේ ගැටේ නම් හෝ තෙලෙ (ශොත්‍ර ප්‍රසාදය) ශොත්‍ර නමුදු, තෙලෙ ශ්‍රෝත්‍රායතන නමුදු, තෙල ශ්‍රෝත්‍රධාතු නමුදු, තෙලෙ ශ්‍රෝත්‍රේන්‍ද්‍රිය නමුදු, තෙලෙ ලෝක නමුදු, තෙල ද්වාර නමුදු, තෙලෙ සමුද්‍ර නමුදු, තෙලෙ පණ්ඩර නමුදු, තෙලෙ ක්‍ෂේත්‍ර නමුදු තෙලෙ වාස්තු නමුදු, තෙලෙ ඔරිමතීර නමුදු, තෙලෙ ශුන්‍යග්‍රාම නමුදු වේ. ඒ ශ්‍රොත්‍රායතනරූප ය යි.
607. කතමං තං රූපං සොතායතනං?
607. ඒ ශ්‍රෝත්‍රායතනරූපය කවරෙ යත්:
යං සොතං චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත‍්තභාවපරියාපන‍්නො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යං සොතං නිස‍්සාය සද‍්දං ආරබ‍්භ සොතසම‍්ඵස‍්සො උප‍්පජ‍්ජී වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං සොතං නිස‍්සාය සද‍්දං ආරබ‍්භ සොතසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- චෙතනා -පෙ- සොතවිඤ‍්ඤාණං උප‍්පජ‍්ජී වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං සොතං නිස‍්සාය සද‍්දාරම‍්මණො සොතසම‍්ඵස‍්සො උප‍්පජ‍්ජී වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං සොතං නිස‍්සාය සද‍්දාරම‍්මණා සොතසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- චෙතනා -පෙ- සොතවිඤ‍්ඤාණං උප‍්පජ‍්ජී වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා සොතම‍්පෙතං, සොතායතනම‍්පෙතං, සොතධාතුපෙසා, සොතින්‍ද්‍රියම‍්පෙතං, ලොකොපෙසො, ද‍්වාරාපෙසා, සමුද‍්දොපෙසො, පණ‍්ඩරම‍්පෙතං, ඛෙත‍්තම‍්පෙතං, වත්‍ථුම‍්පෙතං, ඔරිමං තීරම‍්පෙතං, සුඤ‍්ඤො ගාමොපෙසො. ඉදං තං රූපං සොතායතනං.
යම් ශ්‍රෝත්‍රයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් ප්‍රසාදය වූයේ ආත්මභාවපර්‍ය්‍යාපන්න අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ ද, යම් ශ්‍රොත්‍රයක් නිසා ශබ්දය අරමුණු කොට ශ්‍රෝත්‍රසංස්පර්‍ශය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් ශ්‍රොත්‍රයක් නිසා ශබ්දය අරමුණු කොට ශ්‍රෝත්‍රසංස්පර්‍ශයෙන් උපදනා වේදනාව … සංඥාව … චේතනාව … ශ්‍රෝත්‍රවිඥානය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් ශ්‍රොත්‍රයක් නිසා ශබ්දාලම්බන වූ ශ්‍රෝත්‍රසංස්පර්‍ශය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් ශ්‍රොත්‍රයක් නිසා ශබ්දාලම්බන වූ සොතසම්ඵස්සජ වේදනාව … සංඥාව … චේතනාව … ශ්‍රෝත්‍රවිඥානය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ, තෙලෙ (ශ්‍රෝත්‍ර ප්‍රසාදය) ශ්‍රෝත්‍ර නමුදු, තෙලෙ ශ්‍රෝත්‍රායතන නමුදු, තෙල ශ්‍රෝත්‍රධාතු නමුදු, තෙලෙ ශ්‍රෝත්‍රේන්‍ද්‍රිය නමුදු, තෙලෙ ලෝක නමුදු, තෙල ද්වාර නමුදු, තෙලෙ සමුද්‍ර නමුදු, තෙලෙ පණ්ඩර නමුදු, තෙලෙ ක්‍ෂේත්‍ර නමුදු, තෙලෙ වාස්තු නමුදු, තෙලෙ ඔරිමතිර නමුදු, තෙලෙ ශුන්‍යග්‍රාම නමුදු වේ. මේ ඒ ශ්‍රොත්‍රායතනරූප ය යි.
608. කතමං තං රූපං ඝානායතනං?
608. ඒ ඝ්‍රාණායතනරූපය කවරෙ යත්:
යං ඝානං චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත‍්තභාවපරියාපන‍්නො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යෙන ඝානෙන අනිදස‍්සනෙන සප‍්පටිඝෙන ගන්‍ධං අනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං ඝායී වා ඝායති වා ඝායිස‍්සති වා ඝායෙ වා ඝානම‍්පෙතං, ඝානායතනම‍්පෙතං, ඝානධාතුපෙසා, ඝානින්‍ද්‍රියම‍්පෙතං, ලොකොපෙසො, ද‍්වාරාපෙසා, සමුද‍්දොපෙසො, පණ‍්ඩරම‍්පෙතං, ඛෙත‍්තම‍්පෙතං, වත්‍ථුම‍්පෙතං, ඔරිමං තීරම‍්පෙතං, සුඤ‍්ඤො ගාමොපෙසො. ඉදං තං රූපං ඝානායතනං.
යම් ඝ්‍රාණයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් ප්‍රසාදය වූයේ ආත්මභාවපර්‍ය්‍යාපන්න අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ ද, අනිදර්‍ශන වූ සප්‍රතිඝ වූ යම් ඝ්‍රාණයෙකින් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ ගන්‍ධය ඇසී හෝ අසා හෝ අසන්නේ හෝ අසා නම් හෝ, තෙලෙ (ඝ්‍රාණප්‍රසාදය) ඝ්‍රාණ නමුදු, තෙලෙ ඝ්‍රාණායතන නමුදු, තෙල ඝ්‍රාණධාතු නමුදු, තෙලෙ ඝ්‍රාණේන්‍ද්‍රිය නමුදු, තෙලෙ ලෝක නමුදු, තෙල ද්වාර නමුදු, තෙලෙ සමුද්‍ර නමුදු, තෙලෙ පණ්ඩර නමුදු, තෙලෙ ක්‍ෂේත්‍ර නමුදු තෙල වාස්තු නමුදු, තෙලෙ ඔරිමතීර නමුදු, තෙලෙ ශුන්‍යග්‍රාම නමුදු වේ. මේ ඒ ඝ්‍රාණායතනරූප ය යි.
609. කතමං තං රූපං ඝානායතනං?
609. ඒ ඝ්‍රාණායතනරූපය කවරෙ යත්:
යං ඝානං චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත‍්තභාවපරියාපන‍්නො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යම‍්හි ඝානම‍්හි අනිදස‍්සනම‍්හි සප‍්පටිඝම‍්හි ගන්‍ධො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො පටිහඤ‍්ඤී වා පටිහඤ‍්ඤති වා පටිහඤ‍්ඤිස‍්සති වා පටිහඤ‍්ඤෙ වා, ඝානම‍්පෙතං, ඝානායතනම‍්පෙතං, ඝානධාතුපෙසො, ඝානින්‍ද්‍රියම‍්පෙතං, ලොකොපෙසො, ද‍්වාරාපෙසා, සමුද‍්දොපෙසො, පණ‍්ඩරම‍්පෙතං, ඛෙත‍්තම‍්පෙතං, වත්‍ථුම‍්පෙතං, ඔරිමං තීරම‍්පෙතං, සුඤ‍්ඤො ගාමොපෙසො. ඉදං තං රූපං ඝානායතනං.
යම් ඝ්‍රාණයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් ප්‍රසාදය වූයේ ආත්මභාවපර්‍ය්‍යාපන්න අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ ද, අනිදර්‍ශන වූ සප්‍රතිඝ වූ යම් ඝ්‍රාණයෙක්හි අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ ගන්‍ධය ගැටුණේ හෝ ගැටේ හෝ ගැටෙන්නේ හෝ ගැටේ නම් හෝ, තෙලෙ (ඝ්‍රාණප්‍රසාදය) ඝ්‍රාණ නමුදු, තෙලෙ ඝ්‍රාණායතන නමුදු, තෙල ඝ්‍රාණධාතු නමුදු තෙලෙ ඝ්‍රාණේන්‍ද්‍රිය නමුදු, තෙලෙ ලෝක නමුදු, තෙල ද්වාර නමුදු, තෙලෙ සමුද්‍ර නමුදු, තෙලෙ පණ්ඩර නමුදු, තෙලෙ ක්‍ෂේත්‍ර නමුදු, තෙල වාස්තු නමුදු, තෙලෙ ඔරිමතීර නමුදු, තෙලෙ ශුන්‍යග්‍රාම නමුදු වේ. මේ ඒ ඝ්‍රාණායතනරූප ය යි.
610. කතමං තං රූපං ඝානායතනං?
610. ඒ ඝ්‍රාණායතනරූපය කවරෙ යත්:
යං ඝානං චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත‍්තභාවපරියාපන‍්නො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යං ඝානං අනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං ගන්‍ධම‍්හි අනිදස‍්සනම‍්හි සප‍්පටිඝම‍්හි පටිහඤ‍්ඤී වා පටිහඤ‍්ඤති වා පටිහඤ‍්ඤිස‍්සති වා පටිහඤ‍්ඤෙ වා, ඝානම‍්පෙතං, ඝානායතනම‍්පෙතං, ඝානධාතුපෙසො, ඝානින්‍ද්‍රියම‍්පෙතං, ලොකොපෙසො, ද‍්වාරාපෙසා, සමුද‍්දොපෙසො, පණ‍්ඩරම‍්පෙතං, ඛෙත‍්තම‍්පෙතං, වත්‍ථුම‍්පෙතං, ඔරිමං තීරම‍්පෙතං, සුඤ‍්ඤො ගාමොපෙසො. ඉදං තං රූපං ඝානායතනං.
යම් ඝ්‍රාණයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් ප්‍රසාදය වූයේ ආත්මභාවපර්‍ය්‍යාපන්න අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ ද, අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් ඝ්‍රාණයෙක් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ ගන්‍ධයෙහි ගැටුණේ හෝ ගැටේ හෝ ගැටෙන්නේ හෝ ගැටේ නම් හෝ, තෙලෙ (ඝ්‍රාණප්‍රසාදය) ඝ්‍රාණ නමුදු, තෙලෙ ඝ්‍රාණායතන නමුදු, තෙල ඝ්‍රාණධාතු නමුදු, තෙලෙ ඝ්‍රාණේන්‍ද්‍රිය නමුදු, තෙලෙ ලෝක නමුදු, තෙල ද්වාර නමුදු, තෙලෙ සමුද්‍ර නමුදු, තෙලෙ පණ්ඩර නමුදු, තෙලෙ ක්‍ෂේත්‍ර නමුදු, තෙල වාස්තු නමුදු තෙලෙ ඔරිමතීර නමුදු, තෙලෙ ශුන්‍යග්‍රාම නමුදු වේ. මේ ඒ ඝ්‍රාණායතනරූප ය යි.
611. කතමං තං රූපං ඝානායතනං?
611. ඒ ඝ්‍රණායතනරූපය කවරෙ යත්:
යං ඝානං චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත‍්තභාවපරියාපන‍්නො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යං ඝානං නිස‍්සාය ගන්‍ධං ආරබ‍්භ ඝානසම‍්ඵස‍්සො උප‍්පජ‍්ජී වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං ඝානං නිස‍්සාය ගන්‍ධං ආරබ‍්භ ඝානසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- චෙතනා -පෙ- ඝානවිඤ‍්ඤාණං උප‍්පජ‍්ජී වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං ඝානං නිස‍්සාය ගන්‍ධාරම‍්මණො ඝානසම‍්ඵස‍්සො උප‍්පජ‍්ජි වා උපජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං ඝානං නිස‍්සාය ගන්‍ධාරම‍්මණා ඝානසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- චෙතනා -පෙ- ඝානවිඤ‍්ඤාණං උප‍්පජ‍්ජී වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා, ඝානම‍්පෙතං, ඝානායතනම‍්පෙතං, ඝානධාතුපෙසා, ඝානින්‍ද්‍රියම‍්පෙතං, ලොකොපෙසො, ද‍්වාරාපෙසා, සමුද‍්දොපෙසො, පණ‍්ඩරම‍්පෙතං, ඛෙත‍්තම‍්පෙතං, වත්‍ථුම‍්පෙතං, ඔරිමං තීරම‍්පෙතං, සුඤ‍්ඤො ගාමොපෙසො. ඉදං තං රූපං ඝානායතනං.
යම් ඝ්‍රාණයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් ප්‍රසාදය වූයේ ආත්මභාවපර්‍ය්‍යාපන්න අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ ද, යම් ඝ්‍රාණයක් නිසා ගන්‍ධය අරමුණු කොට ඝානසම්ඵස්ස උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් ඝ්‍රාණයක් නිසා ගන්‍ධය අරමුණු කොට ඝානසම්ඵස්සජ වේදනාව … සංඥාව … චේතනාව … ඝ්‍රාණවිඥානය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් ඝ්‍රාණයක් නිසා ගන්‍ධාලම්බන වූ ඝානසම්ඵස්සය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් ඝ්‍රාණයක් නිසා ගන්‍ධාලම්බන වූ ඝානසම්ඵස්සජ වේදනාව … සංඥාව … චේතනාව … ඝාණවිඥානය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ තෙලෙ (ප්‍රසාදය) ඝ්‍රාණ නමුදු, තෙලෙ ඝ්‍රාණායතන නමුදු, තෙල ඝ්‍රාණධාතු නමුදු, තෙලෙ ඝ්‍රාණේන්‍ද්‍රිය නමුදු, තෙලෙ ලෝක නමුදු, තෙල ද්වාර නමුදු, තෙලෙ සමුද්‍ර නමුදු, තෙලෙ පණ්ඩර නමුදු, තෙලෙ ක්‍ෂේත්‍ර නමුදු, තෙලෙ වාස්තු නමුදු, තෙලෙ ඔරිමතීර නමුදු, තෙලෙ ශුන්‍යග්‍රාම නමුදු වේ. මේ ඒ ඝ්‍රාණායතනරූප ය යි.
612. කතමං තං රූපං ජිව‍්හායතනං?
612. ඒ ජිහ්වායතනරූපය කවරෙ යත්:
යං ජිව්හා චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත‍්තභාවපරියාපන‍්නො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යාය ජිව‍්හාය අනිදස‍්සනාය සප‍්පටිඝාය රසං අනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං සායී වා සායති වා සායිස‍්සති වා සායෙ වා, ජිව‍්හාපෙසා ජිව‍්හායතනම‍්පෙතං, ජිව‍්හාධාතුපෙසා, ජිව‍්හින්‍ද්‍රියම‍්පෙතං, ලොකොපෙසො, ද‍්වාරාපෙසා, සමුද‍්දොපෙසො, පණ‍්ඩරම‍්පෙතං, ඛෙත‍්තම‍්පෙතං, වත්‍ථුම‍්පෙතං, ඔරිමං තීරම‍්පෙතං, සුඤ‍්ඤො ගාමොපෙසො. ඉදං තං රූපං ජිව‍්හායතනං.
යම් ජිහ්වාවක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් ප්‍රසාදය වූයේ ආත්ම භාවපාර්‍ය්‍යාපන්න අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ ද, අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් දිවෙකින් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ රසය වින්දේ හෝ විඳී හෝ විඳුනේ හෝ විඳී නම් හෝ, තෙලෙ (ජිහ්වාප්‍රසාදය) ජිහ්වා නමුදු, තෙලෙ ජිහ්වායතන නමුදු, තෙල ජිහ්වාධාතු නමුදු, තෙලෙ ජිහ්වේන්‍ද්‍රිය නමුදු, තෙලෙ ලෝක නමුදු, තෙල ද්වාර නමුදු, තෙලෙ සමුද්‍ර නමුදු, තෙලෙ පණ්ඩර නමුදු, තෙලෙ ක්‍ෂේත්‍ර නමුදු, තෙල වාස්තු නමුදු, තෙලෙ ඔරිමතීර නමුදු, තෙලෙ ශුන්‍යග්‍රාම නමුදු වේ. මේ ඒ ජිහ්වායතනරූප ය යි.
613. කතමං තං රූපං ජිව‍්හායතනං?
613. ඒ ජිහ්වායතනරූපය කවරෙ යත්:
යා ජිව්හා චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත‍්තභාවපරියාපන‍්නො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යාය ජිව‍්හාය අනිදස‍්සනාය සප‍්පටිඝාය රසො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො පටිහඤ‍්ඤී වා පටිහඤ‍්ඤති වා පටිහඤ‍්ඤිස‍්සති වා පටිහඤ‍්ඤෙ වා ජිව‍්හාපෙසා, ජිව‍්හායතනම‍්පෙතං, ජිව‍්හාධාතුපෙසා, ජිව‍්හින්‍ද්‍රියම‍්පෙතං, ලොකොපෙසො, ද‍්වාරාපෙසා, සමුද‍්දොපෙසො, පණ‍්ඩරම‍්පෙතං, ඛෙත‍්තම‍්පෙතං, වත්‍ථුම‍්පෙතං, ඔරිමං තීරම‍්පෙතං, සුඤ‍්ඤො ගාමොපෙසො. ඉදං තං රූපං ජිව‍්හායතනං.
යම් දිවක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් ප්‍රසාදය වූයේ ආත්මභාවපර්‍ය්‍යාපන්න අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ ද, අනිදර්‍ශන වූ සප්‍රතිඝ වූ යම් දිවෙක්හි අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ රසය ගැටුණේ හෝ ගැටේ හෝ ගැටෙන්නේ හෝ ගැටේ නම් හෝ, ජිහ්වා නමුදු තෙල ය, ජිහ්වායතන නමුදු තෙලෙ ය, ජිහ්වාධාතු නමුදු තෙල ය, ජිහ්වේන්‍ද්‍රිය නමුදු තෙලෙ ය, ලෝක නමුදු තෙලෙ ය, ද්වාර නමුදු තෙල ය, සමුද්‍ර නමුදු තෙලෙ ය, පණ්ඩර නමුදු තෙලෙ ය, ක්‍ෂේත්‍ර නමුදු තෙලෙ ය, වාස්තු නමුදු තෙලෙ ය, ඔරිමතීර නමුදු තෙලෙ ය, ශුන්‍යග්‍රාම නමුදු තෙලෙ යි. මේ ඒ ජිහ්වායතනරූප ය යි.
614. කතමං තං රූපං ජිව‍්හායතනං?
614. ඒ ජිහ්වායතන රූපය කවරෙ යත්:
යා ජිව්හා චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත‍්තභාවපරියාපන‍්නො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යා ජිව්හා අනිදස‍්සනා සප‍්පටිඝා රසම‍්හි අනිදස‍්සනම‍්හි සප‍්පටිඝම‍්හි පටිහඤ‍්ඤී වා පටිහඤ‍්ඤති වා පටිහඤ‍්ඤිස‍්සති වා පටිහඤ‍්ඤෙ වා ජිව‍්හාපෙසා, ජිව‍්හායතනම‍්පෙතං, ජිව‍්හාධාතුපෙසා, ජිව‍්හින්‍ද්‍රියම‍්පෙතං, ලොකොපෙසො, ද‍්වාරාපෙසා, සමුද‍්දොපෙසො, පණ‍්ඩරම‍්පෙතං, ඛෙත‍්තම‍්පෙතං, වත්‍ථුම‍්පෙතං, ඔරිමං තීරම‍්පෙතං, සුඤ‍්ඤො ගාමොපෙසො. ඉදං තං රූපං ජිව‍්හායතනං.
යම් දිවක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් ප්‍රසාදය වූයේ ආත්මභාවපර්‍ය්‍යාපන්න අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ ද, අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ ද, අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් දිවෙක් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ රසයෙහි ගැටුණේ හෝ ගැටේ හෝ ගැටෙන්නේ හෝ ගැටේ නම් හෝ ජිහ්වා නමුදු තෙල (ජිහ්වාප්‍රසාද) ය, ජිහ්වායතන නමුදු තෙලෙ ය, ජිහ්වාධාතු නමුදු තෙල ය, ජිහ්වේන්‍ද්‍රිය නමුදු තෙලෙ ය, ලෝක නමුදු තෙලෙ ය, ද්වාර නමුදු තෙල ය, සමුද්‍ර නමුදු තෙලෙ ය, පණ්ඩර නමුදු තෙලෙ ය, ක්‍ෂේත්‍ර නමුදු තෙලෙ ය, වාස්තු නමුදු තෙලෙ ය, ඔරිමතීර නමුදු තෙලෙ ය, ශුන්‍යග්‍රාම නමුදු තෙලෙ යි. මේ ඒ ජිහ්වායතනරූප ය යි.
615. කතමං තං රූපං ජිව‍්හායතනං?
615. ඒ ජිහ්වායතනරූපය කවරෙ යත්:
යා ජිව්හා චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත‍්තභාවපරියාපන‍්නො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යං ජිව‍්හං නිස‍්සාය රසං ආරබ‍්භ ජිව‍්හාසම‍්ඵස‍්සො උප‍්පජ‍්ජී වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං ජිව‍්හං නිස‍්සාය රසං ආරබ‍්භ ජිව‍්හාසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- චෙතනා -පෙ- ජිව‍්හාවිඤ‍්ඤාණං උප‍්පජ‍්ජි වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං ජිව‍්හං නිස‍්සාය රසාරම‍්මණො ජිව‍්හාසම‍්ඵස‍්සො උප‍්පජ‍්ජී වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං ජිව‍්හං නිස‍්සාය රසාරම‍්මණා ජිව‍්හාසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- චෙතනා -පෙ- ජිව‍්හාවිඤ‍්ඤාණං උප‍්පජ‍්ජී වා උප‍්පජ‍්ජති උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා, ජිව‍්හාපෙසා, ජිව‍්හායතනම‍්පෙතං, ජිව‍්හාධාතුපෙසා, ජිව‍්හින්‍ද්‍රියම‍්පෙතං, ලොකොපෙසො, ද‍්වාරාපෙසා, සමුද‍්දොපෙසා, පණ‍්ඩරම‍්පෙතං, ඛෙත‍්තම‍්පෙතං, වත්‍ථුම‍්පෙතං, ඔරිමං තීරම‍්පෙතං, සුඤ‍්ඤො ගාමොපෙසො. ඉදං තං රූපං ජිව‍්හායතනං.
යම් දිවෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් ප්‍රසාදය වූයේ ආත්මභාවපර්‍ය්‍යාපන්න අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ ද, යම් දිවක් නිසා රසය අරමුණු කොට ජිව්හාසම්ඵස්සය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් දිවක් නිසා රසය අරමුණු කොට ජිව්හාසම්ඵස්සජ වේදනාව … සංඥාව … චේතනාව … ජිහ්වාවිඥානය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් දිවක් නිසා රසාලම්බන වූ ජිව්හාසම්ඵස්සය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් දිවක් නිසා රසාලම්බන වූ ජිව්හාසම්ඵස්සජ වේදනාව … සංඥාව … චේතනාව … ජිහ්වාවිඥානය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ, ජිව්හා නුමුදු තෙල (ජිහ්වාප්‍රසාද) ය, ජිහ්වායතන නමුදු තෙලෙ ය, ජිහ්වාධාතු නමුදු තෙල ය, ජිහ්වේන්‍ද්‍රිය නමුදු තෙලෙ ය, ලෝක නමුදු තෙලෙ ය, ද්වාර නමුදු තෙලෙ ය, සමුද්‍ර නමුදු තෙලෙ ය, පණ්ඩර නමුදු තෙලෙ ය, ක්‍ෂේත්‍ර නමුදු තෙලෙ ය, වාස්තු නමුදු තෙලෙ ය, ඔරිමතිර නමුදු තෙලෙ ය, ශුන්‍යග්‍රාම නමුදු තෙලෙ යි. මේ ඒ ජිහ්වායතනරූප ය යි.
616. කතමං තං රූපං කායායතනං?
616. ඒ කායායතනරූපය කවරෙ යත්:
යො කායො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත‍්තභාවාපරියාපන‍්නො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යෙන කායෙන අනිදස‍්සනෙන සප‍්පටිඝෙන ඵොට‍්ඨබ‍්බං අනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං ඵුසී වා ඵුසති වා ඵුසිස‍්සති වා ඵුසෙ වා, කායොපෙසො, කායායතනම‍්පෙතං, කායධාතුපෙසා, කායින්‍ද්‍රියම‍්පෙතං, ලොකොපෙසො, ද‍්වාරාපෙසා, සමුද‍්දොපෙසො, පණ‍්ඩරම‍්පෙතං, ඛෙත‍්තම‍්පෙතං, වත්‍ථුම‍්පෙතං, ඔරිමං තීරම‍්පෙතං, සුඤ‍්ඤො ගාමොපෙසො. ඉදං තං රූපං කායායතනං.
යම් කයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් ප්‍රසාදය වූයේ ආත්මභාවපර්‍ය්‍යාපන්න අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ ද, අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් කයෙකින් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ ස්ප්‍රෂ්ටව්‍ය පැහැසී හෝ පහසා හෝ පහස්නේ හෝ පහසා නම් හෝ, කාය නුමුදු තෙලෙ (කායප්‍රසාද) ය, කායායතන නමුදු තෙලෙ ය, කායධාතු නමුදු තෙල ය, කායේන්‍ද්‍රිය නමුදු තෙලෙ ය, ලෝක නමුදු තෙලෙ ය, ද්වාර නමුදු තෙලෙ ය, සමුද්‍ර නමුදු තෙලෙ ය, පණ්ඩර නමුදු තෙලෙ ය, ක්‍ෂේත්‍ර නමුදු තෙලෙ ය, වාස්තු නමුදු තෙලෙ ය, ඔරිමතීර නමුදු තෙලෙ ය, ශුන්‍යග්‍රාම නමුදු තෙලෙ යි. මේ ඒ කායායතනරූප යි.
617. කතමං තං රූපං කායායතනං?
617. ඒ කායායතනරූපය කවරෙ යත්:
යො කායො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත‍්තභාවපරියාපන‍්නො සප‍්පටිඝො, යම‍්හි කායම‍්හි අනිදස‍්සනම‍්හි සප‍්පටිඝම‍්හි ඵොට‍්ඨබ‍්බො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො පටිහඤ‍්ඤී වා පටිහඤ‍්ඤති වා පටිහඤ‍්ඤිස‍්සති වා පටිහඤ‍්ඤෙ වා, කායොපෙසො, කායායතනම‍්පෙතං, කායධාතුපෙසා, කායින්‍ද්‍රියම‍්පෙතං, ලොකොපෙසො, ද‍්වාරාපෙසා, සමුද‍්දොපෙසො, පණ‍්ඩරම‍්පෙතං, ඛෙත‍්තම‍්පෙතං, වත්‍ථුම‍්පෙතං, ඔරිමං තීරම‍්පෙතං, සුඤ‍්ඤො ගාමොපෙසො. ඉදං තං රූපං කායායතනං.
යම් කයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් ප්‍රසාදය වූයේ ආත්මභාවපර්‍ය්‍යාපන්න අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ ද, අනිදර්‍ශන වූ සප්‍රතිඝ වූ යම් කයෙක්හි යම් ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යයෙක් ගැටුණේ හෝ ගැටේ හෝ ගැටෙන්නේ හෝ ගැටේ නම් හෝ කාය නමුදු තෙලෙ ය, කායායතන නමුදු තෙලෙ ය, කායධාතු නමුදු තෙල ය, කායේන්‍ද්‍රිය නමුදු තෙලෙ ය, ලෝක නමුදු තෙලෙ ය, ද්වාර නමුදු තෙල ය, සමුද්‍ර නමුදු තෙලෙ ය, පණ්ඩර නමුදු තෙලෙය, ක්‍ෂේත්‍ර නමුදු තෙලෙ ය, වාස්තු නමුදු තෙලෙ ය, ඔරිමතීර නමුදු තෙලෙ ය, ශුන්‍යග්‍රාම නමුදු තෙලෙ යි. මේ ඒ කායායතනරූප ය යි.
618. කතමං තං රූපං කායායතනං?
618. ඒ කායායතනරූපය කවරෙ යත්:
යො කායො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත‍්තභාවපරියාපන‍්නො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යො කායො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො ඵොට‍්ඨබ‍්බම‍්හි අනිදස‍්සනම‍්හි සප‍්පටිඝම‍්හි පටිහඤ‍්ඤී වා පටිහඤ‍්ඤති වා පටිහඤ‍්ඤිස‍්සති වා පටිහඤ‍්ඤෙ වා, කායොපෙසො. කායායතනම‍්පෙතං, කායධාතුපෙසා, කායින්‍ද්‍රියම‍්පෙතං, ලොකොපෙසො, ද‍්වාරාපෙසා, සමුද‍්දොපෙසො, පණ‍්ඩරම‍්පෙතං, ඛෙත‍්තම‍්පෙතං, වත්‍ථුම‍්පෙතං, ඔරිමං තීරම‍්පෙතං, සුඤ‍්ඤො ගාමොපෙසො. ඉදං තං රූපං කායායතනං.
යම් කයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් ප්‍රසාදය වූයේ ආත්මභාවපර්‍ය්‍යාපන්න අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ ද, අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් කයෙක් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යයෙහි ගැටුණේ හෝ ගැටේ හෝ ගැටෙන්නේ හෝ ගැටේ නම් හෝ කාය නමුදු තෙලෙ යැ, කායායතන නමුදු තෙලෙ ය, කායධාතු නමුදු තෙල ය, කායේන්‍ද්‍රිය නමුදු තෙලෙ ය, ලෝක නමුදු තෙලෙ ය, ද්වාර නමුදු තෙල ය, සමුද්‍ර නමුදු තෙලෙ ය, පණ්ඩර නමුදු තෙලෙ ය, ක්‍ෂේත්‍ර නමුදු තෙලෙ ය, වාස්තු නමුදු තෙලෙ ය, ඔරිමතීර නමුදු තෙලෙ ය, ශුන්‍යග්‍රාම නමුදු තෙලෙ යි. මේ ඒ කායායතනරූප යි.
619. කතමං තං රූපං කායායතනං?
619. ඒ කායායතනරූපය කවරෙ යත්:
යො කායො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත‍්තභාවපරියාපන‍්නො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යං කායං නිස‍්සාය ඵොට‍්ඨබ‍්බං ආරබ‍්භ කායසම‍්ඵස‍්සො උප‍්පජ‍්ජී වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං කායං නිස‍්සාය ඵොට‍්ඨබ‍්බං ආරබ‍්භ කායසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- චෙතනා -පෙ- කායවිඤ‍්ඤාණං උප‍්පජ‍්ජී වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං කායං නිස‍්සාය ඵොට‍්ඨබ‍්බාරම‍්මණො කායසම‍්ඵස‍්සො උප‍්පජ‍්ජී වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං කායං නිස‍්සාය ඵොට‍්ඨබ‍්බාරම‍්මණා කායසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- චෙතනා -පෙ- කායවිඤ‍්ඤාණං උප‍්පජ‍්ජී වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා, කායොපෙසො, කායායතනම‍්පෙතං, කායධාතුපෙසා, කායින්‍ද්‍රියම‍්පෙතං, ලොකොපෙසො, ද‍්වාරාපෙසා, සමුද‍්දොපෙසො, පණ‍්ඩරම‍්පෙතං, ඛෙත‍්තම‍්පෙතං, වත්‍ථුම‍්පෙතං, ඔරිමං තීරම‍්පෙතං, සුඤ‍්ඤො ගාමොපෙසො. ඉදං තං රූපං කායායතනං.
යම් කයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් ප්‍රසාදය වූයේ ආත්මභාවපර්‍ය්‍යාපන්න අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ ද, යම් කයක් නිසා ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යය අරමුණු කොට කායසංස්පර්‍ශය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් කයක් නිසා ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යය අරමුණු කොට කායසම්ඵස්සජ වේදනාව … සංඥාව … චේතනාව … කායවිඥානය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් කයක් නිසා ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යාලම්බන වූ කායසංස්පර්‍ශය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් කයක් නිසා ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යාලම්බන වූ කායසම්ඵස්සජ වේදනාව … සංඥාව … චේතනාව … කායවිඥානය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ කාය නමුදු තෙල (කායප්‍රසාද) ය, කායායතන නමුදු තෙලෙ ය, කායධාතු නමුදු තෙල ය, කායේන්‍ද්‍රිය නමුදු තෙලෙ ය, ලෝක නමුදු තෙලෙ ය, ද්වාර නමුදු තෙල ය, සමුද්‍ර නමුදු තෙලෙ ය, පණ්ඩර නමුදු තෙලෙ ය, ක්‍ෂේත්‍ර නමුදු තෙලෙ ය, වාස්තු නමුදු තෙලෙ ය, ඔරිමතිර නමුදු තෙලෙ ය, ශුන්‍යග්‍රාම නමුදු තෙලෙ යි. මේ ඒ කායායතන රූප යි.
620. කතමං තං රූපං රූපායතනං?
620. ඒ රූපායතනරූපය කවරෙ යත්:
යං රූපං චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ‍්ණනිභා සනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං: නීලං පීතකං ලොහිතකං ඔදාතං කාළකං මඤ‍්ජෙට‍්ඨකං හරි හරිවණ‍්ණං අම‍්බඞ‍්කුරවණ‍්ණං දීඝං රස‍්සං අණුං ථූලං වට‍්ටං පරිමණ‍්ඩලං චතුරස‍්සං ඡළංසං අට‍්ඨංසං සොළසංසං නින‍්නං ථලං ඡායා ආතපො ආලොකො අන්‍ධකාරො අබ‍්භා මහිකා ධූමො රජො චන්‍දමණ‍්ඩලස‍්ස වණ‍්ණනිභා සුරියමණ‍්ඩලස‍්ස වණ‍්ණනිභා තාරකරූපානං වණ‍්ණනිභා ආදාසමණ‍්ඩලස‍්ස වණ‍්ණනිභා මණිසඞ‍්ඛමුත‍්තාවෙළුරියස‍්ස වණ‍්ණනිභා ජාතරූපරජතසස වණ‍්ණනිභා, යං වා පනඤ‍්ඤම‍්පි අත්‍ථි රූපං චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ‍්ණනිභා සනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං, යං රූපං සනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං චක‍්ඛුනා අනිදස‍්සනෙන සප‍්පටිඝෙන පස‍්සි වා පස‍්සති වා පස‍්සිස‍්සති වා පස‍්සෙ වා, රූපම‍්පෙතං. රූපායතනම‍්පෙතං, රූපධාතුපෙසා. ඉදං තං රූපං රූපායතනං.
යම් රූපයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් පැහැසටහන වූයේ සනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ නිල් ය - කසාවනැ ලේපැහැ ය සුදු ය කළු ය මඳටවනැ සම්වනැ නිල්තණපැහැ ය අඹදළුපැහැ ය උස් ය මිටි ය කුදු ය මහතැ වට ය පිරිමඬුලු ය සියුරැසැ සඇසැ අටැසැ සොළොසැසැ වළ ය ගොඩ ය සෙවණ ය අව් ය එළි ය අඳුරු වලා ය හිම ය දුම් ය රජසැ සඳමඬලෙහි පැහැ ය හිරු මඬලෙහි පැහැ ය තරුපැහැ ය කැටපත්මඬලෙහි පැහැ ය මිණි සක් මුතු වෙරළුමිණි පැහැ ය රන් රිදී පැහැ ය, යළි අන්‍ය වූ ද සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් පැහැසටහනැ යි කියන ලද සනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් රූපයෙක් ඇද්ද, සනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් රූපයක් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ ඇසින් දුටුයේ හෝ දකී හෝ දක්නේ හෝ දකී නම් හෝ තෙලෙ (රූසටහන) රූප නුමුදු වෙයි, තෙලෙ රූපායතන නමුදු වෙයි, තෙල රූපධාතු නමුදු වේ. මේ ඒ රූපායතනරූප යි.
621. කතමං තං රූපං රූපායතනං?
621. ඒ රූපායතනරූපය කවරෙ යත්:
යං රූපං චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ‍්ණනිභා සනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං: නීලං පීතකං ලොහිතකං ඔදාතං කාළකං මඤ‍්ජෙට‍්ඨකං හරි හරිවණ‍්ණං අම‍්බඞ‍්කුරවණ‍්ණං දීඝං රස‍්සං අණුං ථූලං වට‍්ටං පරිමණ‍්ඩලං චතුරස‍්සං ඡළංසං අට‍්ඨංසං සොළසංස නින‍්නං ථලං ඡායා ආතපො ආලොකො අන්‍ධකාරො අබ‍්භා මහිකා ධූමො රජො චන්‍දමණ‍්ඩලස‍්ස වණ‍්ණනිභා සුරියමණ‍්ඩලස‍්ස වණ‍්ණනිභා තාරකරූපානං වණ‍්ණනිභා ආදාසමණ‍්ඩලස‍්ස වණ‍්ණනිභා මණිසඞ‍්ඛමුත‍්තාවෙළුරියස‍්ස වණ‍්ණනිභා ජාතරූපරජතසස වණ‍්ණනිභා, යං වා පනඤ‍්ඤම‍්පි අත්‍ථි රූපං චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ‍්ණනිභා සනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං, යම‍්හි රූපම‍්හි සනිදස‍්සනම‍්හි සප‍්පටිඝම‍්හි චක‍්ඛුං අනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං පටිහඤ‍්ඤී වා පටිහඤ‍්ඤති වා පටිහඤ‍්ඤිස‍්සති වා පටිහඤ‍්ඤෙ වා, රූපම‍්පෙතං. රූපායතනම‍්පෙතං, රූපධාතුපෙසා. ඉදං තං රූපං රූපායතනං.
යම් රූපයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් පැහැසටහන වූයේ සනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ - නිල් ය - කහවනැ ලේපැහැ ය සුදු ය කළු ය මඳටවනැ සම්වනැ නිල්තණපැහැ ය අඹදළුපැහැ ය උස් ය මිටි ය කුදු ය මහතැ වට ය පිරිමඬුලු ය සිවුරැසැ සඇසැ අටැසැ සොළොසැසැ වළ ය ගොඩ ය සෙවණ ය අව් ය එළි ය අඳුරු වලා ය හිම ය දුම් ය රජසැ සඳමඬලෙහි පැහැ ය හිරුමඬලෙහි පැහැ ය තරුපැහැ ය කැටපත් මඬලෙහි පැහැ ය මිණි සක් මුතු වෙරළුමණිපැහැ ය රන් රිදීපැහැ ය, යළි අන්‍ය වූ ද සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් පැහැසටහනැ යි කියන ලද සනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් රූපයෙක් ඇද්ද, සනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් රූපයෙක්හි අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ ඇස ගැටුණේ හෝ ගැටෙයි හෝ ගැටෙන්නේ හෝ ගැටේ නම් හෝ, තෙලෙ (රූසටහන) රූප නමුදු වෙයි, තෙලෙ රූපායතන නමුදු වෙයි, තෙල රූපධාතු නමුදු වේ. මේ ඒ රූපායතනරූප යි.
622. කතමං තං රූපං රූපායතනං?
622. ඒ රූපායතනරූපය කවරෙ යත්:
යං රූපං චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ‍්ණනිභා සනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං: නීලං පීතකං ලොහිතකං ඔදාතං කාළකං මඤ‍්ජෙට‍්ඨකං හරි හරිවණ‍්ණං අම‍්බඞ‍්කුරවණ‍්ණං දීඝං රස‍්සං අණුං ථූලං වට‍්ටං පරිමණ‍්ඩලං චතුරස‍්සං ඡළංසං අට‍්ඨංසං සොළසංසං නින‍්නං ථලං ඡායා ආතපො ආලොකො අන්‍ධකාරො අබ‍්භා මහිකා ධූමො රජො චන්‍දමණ‍්ඩලස‍්ස වණ‍්ණනිභා සුරියමණ‍්ඩලස‍්ස වණ‍්ණනිභා තාරකරූපානං වණ‍්ණනිභා ආදාසමණ‍්ඩලස‍්ස වණ‍්ණනිභා මණිසංඛමුත‍්තාවෙළුරියස‍්ස වණ‍්ණනිභා ජාතරූපරජතසස වණ‍්ණනිභා, යං වා පනඤ‍්ඤම‍්පි අත්‍ථි රූපං චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ‍්ණනිභා සනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං, යං රූපං සනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං චක‍්ඛුම‍්හි අනිදස‍්සනම‍්හි සප‍්පටිඝම‍්හි පටිහඤ‍්ඤී වා පටිහඤ‍්ඤති වා පටිහඤ‍්ඤිස‍්සති වා පටිහඤ‍්ඤෙ වා, රූපම‍්පෙතං. රූපායතනම‍්පෙතං, රූපධාතුපෙසා. ඉදං තං රූපං රූපායතනං.
යම් රූපයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් පැහැසටහන වූයේ සනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ - නිල් ය - කහවනැ ලේපැහැ ය සුදු ය කළු ය මදටවනැ සම්වනැ නිල්තණපැහැ ය අඹදළුපැහැ ය උස් ය මිටි ය කුදු ය මහතැ වට ය පිරිමඬුලු ය සිවුරැසැ සඇසැ අටැසැ සොළොසැසැ වළ ය ගොඩ ය සෙවණ ය අව් ය එළි ය අඳුරැ වලා ය හිම ය දුම් ය රජසැ සඳමඬලෙහි පැහැ ය හිරමඬලෙහි පැහැය තරුපැහැ ය කැටපත්මඬලෙහි පැහැ ය මිණි සක් මුතු වෙරළුමණිපැහැ ය රන් රිදීපැහැ ය, යළි අන්‍ය වූ ද සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් පැහැසටහනැ යි කියන ලද සනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් රූපයෙක් ඇද්ද, සනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් රූපයෙක් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ ඇසෙහි ගැටුණේ හෝ ගැටෙයි හෝ ගැටෙන්නේ හෝ ගැටේ නම් හෝ, තෙලෙ රූප නුමුදු වෙයි, තෙලෙ රූපායතන නමුදු වෙයි, තෙල රූපධාතු නමුදු වේ. මේ ඒ රූපායතන රූප යි.
623. කතමං තං රූපං රූපායතනං?
623. ඒ රූපායතනරූපය කවරෙ යත්:
යං රූපං චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ‍්ණනිභා සනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං: නීලං පීතකං ලොහිතකං ඔදාතං කාළකං මඤ‍්ජෙට‍්ඨකං හරි හරිවණ‍්ණං අම‍්බඞ‍්කුරවණ‍්ණං දීඝං රස‍්සං අණුං ථූලං වට‍්ටං පරිමණ‍්ඩලං චතුරස‍්සං ඡළංසං අට‍්ඨංසං සොළසංසං නින‍්නං ථලං ඡායා ආතපො ආලොකො අන්‍ධකාරො අබ‍්භා මහිකා ධූමො රජො චන්‍දමණ‍්ඩලස‍්ස වණ‍්ණනිභා සුරියමණ‍්ඩලස‍්ස වණ‍්ණනිභා තාරකරූපානං වණ‍්ණනිභා ආදාසමණ‍්ඩලස‍්ස වණ‍්ණනිභා මණිසඞ‍්ඛමුත‍්තාවෙළුරියස‍්ස වණ‍්ණනිභා ජාතරූපරජතසස වණ‍්ණනිභා, යං වා පනඤ‍්ඤම‍්පි අත්‍ථි රූපං චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ‍්ණනිභා සනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං, යං රූපං ආරබ‍්භ චක‍්ඛුං නිස‍්සාය චක‍්ඛුසම‍්ඵස‍්සො උප‍්පජ‍්ජි වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං රූපං ආරබ‍්භ චක‍්ඛුං නිස‍්සාය චක‍්ඛුසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- චෙතනා -පෙ- චක්ඛු විඤ‍්ඤාණං උප‍්පජ‍්ජී වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං චක‍්ඛුං නිස‍්සාය රූපාරම‍්මණො චක‍්ඛුසම‍්ඵස‍්සො උප‍්පජ‍්ජී වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං චක‍්ඛුං නිස‍්සාය රූපාරම‍්මණා චක‍්ඛුසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- චක‍්ඛුවිඤ‍්ඤාණං උප‍්පජ‍්ජි වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා, රූපම‍්පෙතං, රූපායතනම‍්පෙතං, රූපධාතුපෙසා ඉදං තං රූපං රූපායතනං.
යම් රූපයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් පැහැසටහන වූයේ සනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ - නිල් ය - කහවනැ ලේපැහැ ය සුදු ය කළු ය මඳටවනැ සම්වනැ නිල්තණපැහැ ය අඹදළුපැහැ ය උස් ය මිටි ය කුදු ය මහතැ වට ය පිරිමඬුලු ය සිවුරැසැ සඇසැ අටැසැ සොළොසැසැ වළ ය ගොඩ ය සෙවණ ය අව් ය එළි ය අඳුරැ වලා ය හිම ය දුම් ය රජසැ සඳමඬලෙහි පැහැ ය හිරුමඬලෙහි පැහැ ය තරුපැහැ ය කැටපත් මඬලෙහි පැහැ ය මිණි සක් මුතු වෙරළුමණිපැහැ ය රන් රිදීපැහැ ය, යළි අන්‍ය වූ ද සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් පැහැසටහනැ යි කියන ලද සනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් රූපයෙක් ඇද්ද, යම් රූපයක් අරමුණු කොට ඇස නිසා චක්ඛුසම්ඵස්සය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් රූපයක් අරමුණු කොට ඇස නිසා චක්ඛුසම්ඵස්සජ වේදනාව … සංඥාව … චේතනාව … චක්‍ෂුර්විඥානය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් ඇසක් නිසා රූපාලම්බන වූ චක්ඛුසම්ඵස්සය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් ඇසක් නිසා රූපාලම්බන වූ චක්ඛුසම්ඵස්සජ වේදනාව … සංඥාව … චේතනාව … චක්‍ෂුර්විඥානය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදී නම් හෝ, තෙලෙ රූප නමුදු වෙයි, තෙලෙ රූපායතන නමුදු වෙයි, තෙල රූපධාතු නමුදු වේ. මේ ඒ රූපායතනරූප යි.
624. කතමං තං රූපං සද‍්දායතනං?
624. ඒ ශබ්දායතනරූපය කවරෙ යත්:
යො සද‍්දො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො: භෙරිසද‍්දො මුදිඞ‍්ගසද‍්දො සඞ‍්ඛසද‍්දො පණවසද‍්දො ගීතසද‍්දො වාදිතසද‍්දො සම‍්මසද‍්දො පාණිසද‍්දො සත‍්තානං නිග‍්ඝොසසද‍්දො ධාතූනං සන‍්නිඝාතසද‍්දො වාතසද‍්දො උදකසද‍්දො මනුස‍්සසද‍්දො අමනුස‍්සසද‍්දො, යො වා පනඤ‍්ඤොපි අත්‍ථි සද‍්දො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යං සද‍්දං අනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං සොතෙන අනිදස‍්සනෙන සප‍්පටිඝෙන සුණි වා සුණාති වා සුණිස‍්සති වා සුණෙ වා, සද‍්දොපෙසො, සද‍්දායතනම‍්පෙතං, සද‍්දධාතුපෙසා. ඉදං තං රූපං සද‍්දායතනං.
යම් ශබ්දයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ ද, - බෙරහඬ ය මිහිඟුහඬ ය සක්හඬ ය පණාබෙරහඬ ය ගීහඬ ය වැයුම් හඬ ය කස්තලහඬ ය අත්තලහඬ ය සත්ත්‍වයන්ගේ නිග්ඝෝස (-අවියත්) හඬ ය ධාතූන් ගේ (උනුනුන්) ගැටුම් හඬ ය සුළංහඬ ය දියහඬ ය මිනිස් හඬ ය නොමිනිස්හඬ ය, යළි අන්‍ය වූ ද සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් ශබ්දයෙකුත් ඇද්ද, අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් ශබ්දයක් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ ශ්‍රෝතයෙන් ඇසී හෝ අසා හෝ අසන්නේ හෝ අසා නම් හෝ, තෙලෙ ශබ්ද නමුදු වෙයි, තෙලෙ ශබ්දායතන නමුදු වෙයි, තෙල ශබ්දධාතු නමුදු වේ. මේ ඒ ශබ්දායතනරූප යි.
625. කතමං තං රූපං සද‍්දායතනං?
625. ඒ ශබ්දායතනරූපය කවරෙ යත්:
යො සද‍්දො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො: භෙරිසද‍්දො මුදිඞ‍්ගසද‍්දො සඞ‍්ඛසද‍්දො පණවසද‍්දො ගීතසද‍්දො වාදිතසද‍්දො සම‍්මසද‍්දො පාණිසද‍්දො සත‍්තානං නිග‍්ඝොසසද‍්දො ධාතූනං සන‍්නිඝාතසද‍්දො වාතසද‍්දො උදකසද‍්දො මනුස‍්සසද‍්දො අමනුස‍්සසද‍්දො, යො වා පනඤ‍්ඤොපි අත්‍ථි සද‍්දො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යම‍්හි සද‍්දම‍්හි අනිදස‍්සනම‍්හි සප‍්පටිඝම‍්හි සොතං අනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං පටිහඤ‍්ඤී වා පටිහඤ‍්ඤති වා පටිහඤ‍්ඤිස‍්සති වා පටිහඤ‍්ඤෙ වා, සද‍්දොපෙසො, සද‍්දායතනම‍්පෙතං, සද‍්දධාතුපෙසා. ඉදං තං රූපං සද‍්දායතනං.
යම් ශබ්දයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ ද, - බෙරහඬ ය මිහිඟු හඬ ය සක්හඬ ය පණාබෙරහඬ ය ගීහඬ ය වැයුම්හඬ ය කස්තලහඬ ය අත්තලහඬ ය සත්ත්‍වයන්ගේ අවියත් හඬ ය ධාතූන්ගේ ගැටුම් හඬ ය සුළංහඬ ය දියහඬ ය මිනිස්හඬ ය නොමිනිස් හඬ ය, යළි අන්‍ය වූ ද සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් ශබ්දයෙක් ඇද්ද, අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් ශබ්දයෙක්හි අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ ශ්‍රෝතය ගැටුණේ හෝ ගැටේ හෝ ගැටෙන්නේ හෝ ගැටේ නම් හෝ, තෙලෙ ශබ්ද නමුදු වෙයි, තෙලෙ ශබ්දායතන නමුදු වෙයි, තෙල ශබ්දධාතු නමුදු වේ. මේ ඒ ශබ්දායතනරූප යි.
626. කතමං තං රූපං සද‍්දායතනං?
626. ඒ ශබ්දායතනරූපය කවරෙ යත්:
යො සද‍්දො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො: භෙරිසද‍්දො මුදිඞ‍්ගසද‍්දො සඞ‍්ඛසද‍්දො පණවසද‍්දො ගීතසද‍්දො වාදිතසද‍්දො සම‍්මසද‍්දො පාණිසද‍්දො සත‍්තානං නිග‍්ඝොසසද‍්දො ධාතූනං සන‍්නිඝාතසද‍්දො වාතසද‍්දො උදකසද‍්දො මනුස‍්සසද‍්දො අමනුස‍්සසද‍්දො, යො වා පනඤ‍්ඤොපි අත්‍ථි සද‍්දො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යො සද‍්දො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො සොතම‍්හි අනිදස‍්සනම‍්හි සප‍්පටිඝම‍්හි පටිහඤ‍්ඤී වා පටිහඤ‍්ඤති වා පටිහඤ‍්ඤිස‍්සති වා පටිහඤ‍්ඤෙ වා, සද‍්දොපෙසො, සද‍්දායතනම‍්පෙතං, සද‍්දධාතුපෙසා. ඉදං තං රූපං සද‍්දායතනං.
යම් ශබ්දයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ - බෙරහඬ ය මිහිඟුහඬ ය සක්හඬ ය පණාබෙරහඬ ය ගීහඬ ය වැයුම්හඬ ය කස්තලහඬ ය අත්තලහඬ ය සත්ත්‍වයන්ගේ අවියත් හඬ ය ධාතූන්ගේ ගැටුම්හඬ ය සුළංහඬ ය දියහඬ ය මිනිස්හඬ ය නොමිනිස් හඬ ය, යළි අන්‍ය වූ ද සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් ශබ්දයෙක් ඇද්ද, අනිදර්‍ශන වූ සප්‍රතිඝ වූ යම් ශබ්දයෙක් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ ශ්‍රෝතයෙහි ගැටුණේ හෝ ගැටේ හෝ ගැටෙන්නේ හෝ ගැටේ නම් හෝ, තෙලෙ ශබ්ද නමුදු වෙයි, තෙලෙ ශබ්දායතන නමුදු වෙයි, තෙල ශබ්දධාතු නමුදු වේ. මේ ඒ ශබ්දායතනරූප යි.
627. කතමං තං රූපං සද‍්දායතනං?
627. ඒ ශබ්දායතනරූපය කවරෙ යත්:
යො සද‍්දො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො: භෙරිසද‍්දො මුදිඞ‍්ගසද‍්දො සඞ‍්ඛසද‍්දො පණවසද‍්දො ගීතසද‍්දො වාදිතසද‍්දො සම‍්මසද‍්දො පාණිසද‍්දො සත‍්තානං නිග‍්ඝොසසද‍්දො ධාතූනං සන‍්නිඝාතසද‍්දො වාතසද‍්දො උදකසද‍්දො මනුස‍්සසද‍්දො අමනුස‍්සසද‍්දො, යො වා පනඤ‍්ඤොපි අත්‍ථි සද‍්දො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යං සද‍්දං ආරබ‍්භ සොතං නිස‍්සාය සොතසම‍්ඵස‍්සො උප‍්පජ‍්ජි වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං සද‍්දං ආරබ‍්භ සොතං නිස‍්සාය සොතසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- චෙතනා -පෙ- සොතවිඤ‍්ඤාණං උප‍්පජ‍්ජි වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං සොතං නිස‍්සාය සද‍්දාරම‍්මණො සොතසම‍්ඵස‍්සො උප‍්පජ‍්ජි වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං සොතං නිස‍්සාය සද‍්දාරම‍්මණා සොතසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- චෙතනා -පෙ- සොතවිඤ‍්ඤාණං උප‍්පජ‍්ජි වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා, සද‍්දොපෙසො, සද‍්දායතනම‍්පෙතං, සද‍්දධාතුපෙසා. ඉදං තං රූපං සද‍්දායතනං.
යම් ශබ්දයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ - බෙරහඬ ය මිහිඟුහඬ ය සක්හඬ ය පණාබෙරහඬ ය ගීහඬ ය වැයුම් හඬය කස්තලහඬ ය අත්තලහඬ ය සත්ත්‍වයන්ගේ අවියත් හඬ ය ධාතූන්ගේ ගැටුම් හඬ ය සුළංහඬ ය දියහඬ ය මිනිස්හඬ ය නොමිනිස්හඬ ය, යළි අන්‍ය වූ ද සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් ශබ්දයෙක් හෝ ඇද්ද, යම් ශබ්දයක් අරමුණු කොට ශ්‍රෝතය නිසා සෝතසම්ඵස්සය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදී නම් හෝ … යම් ශබ්දයක් අරමුණු කොට ශ්‍රෝත්‍රය නිසා සොතසම්ඵස්සජ වේදනාව … සංඥාව … චේතනාව … ශ්‍රෝතවිඥානය උපනේ හෝ උපදි හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් ශ්‍රොත්‍රයක් නිසා ශබ්දාලම්බන වූ සෝතසම්ඵස්සය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් ශ්‍රොත්‍රයක් නිසා ශබ්දාලම්බන වූ සොතසම්ඵස්සජ වේදනාව … සංඥාව … චේතනාව … ශ්‍රෝතවිඥානය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ, තෙලෙ ශබ්ද නමුදු වෙයි, තෙලෙ ශබ්දායතන නමුදු වෙයි, තෙල ශබ්දධාතු නමුදු වේ. මේ ඒ ශබ්දායතන රූප යි.
628. කතමං තං රූපං ගන්‍ධායතනං?
628. ඒ ගන්‍ධායතන රූපය කවරෙ යත්:
යො ගන්‍ධො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො: මූලගන්‍ධො සාරගන්‍ධො තචගන්‍ධො පත‍්තගන්‍ධො පුප‍්ඵගන්‍ධො ඵලගන්‍ධො ආමකන්‍ධො විස‍්සගන්‍ධො සුගන්‍ධො දුග‍්ගන්‍ධො, යො වා පනඤ‍්ඤොපි අත්‍ථි ගන්‍ධො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යං ගන්‍ධං අනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං ඝානෙන අනිදස‍්සනෙන සප‍්පටිඝෙන ඝායි වා ඝායති වා ඝායිස‍්සති වා ඝායෙ වා, ගන්‍ධොපෙසො, ගන්‍ධායතනම‍්පෙතං, ගන්‍ධධාතුපෙසා. ඉදං තං රූපං ගන්‍ධායතනං.
යම් ගන්‍ධයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ ද - මුල්ගඳ ය හරගඳ ය පොතුගඳ ය පත්ගඳ ය මල්ගඳ ය පලගඳ ය අමුගඳ ය කුණුගඳ ය සුවඳ ය දුගඳ ය, යළි අන්‍ය වූ ද සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් ගන්‍ධයෙක් හෝ ඇද්ද, අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් ගන්‍ධයක් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ ඝ්‍රාණයෙන් ඇසී හෝ අසා හෝ අසන්නේ හෝ අසා නම් හෝ, ගඳ නුමුදු තෙලෙ ය, ගන්‍ධායතන නමුදු තෙලෙ ය, ගන්‍ධධාතු නමුදු තෙල යි. මේ ඒ ගන්‍ධායතන රූප යි.
629. කතමං තං රූපං ගන්‍ධායතනං?
629. ඒ ගන්‍ධායතනරූපය කවරෙ යත්:
යො ගන්‍ධො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො: මූලගන්‍ධො සාරගන්‍ධො තචගන්‍ධො පත‍්තගන්‍ධො පුප‍්ඵගන්‍ධො ඵලගන්‍ධො ආමකගන්‍ධො විස‍්සගන්‍ධො සුගන්‍ධො දුග‍්ගන්‍ධො, යො වා පනඤ‍්ඤොපි අත්‍ථි ගන්‍ධො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යම‍්හි ගන්‍ධම‍්හි අනිදස‍්සනම‍්හි සප‍්පටිඝම‍්හි ඝානං අනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං පටිහඤ‍්ඤි වා පටිහඤ‍්ඤති වා පටිහඤ‍්ඤිස‍්සති වා පටිහඤ‍්ඤෙ වා ගන්‍ධොපෙසො, ගන්‍ධායතනම‍්පෙතං, ගන්‍ධධාතුපෙසා. ඉදං තං රූපං ගන්‍ධායතනං.
යම් ගන්‍ධයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ - මූලගන්‍ධ ය සාරගන්‍ධ ය ත්‍වග්ගන්‍ධය ය පත්‍රගන්‍ධ ය පුෂ්පගන්‍ධ ය ඵලගන්‍ධය ය ආමකගන්‍ධ ය විස්‍රගන්‍ධ ය සුගන්‍ධ ය දුර්‍ගන්‍ධ ය, යළි අන්‍ය වූ ද සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් ගන්‍ධයෙක් හෝ ඇද්ද, අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් ගන්‍ධයෙක්හි අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ ඝ්‍රාණය ගැටුණේ හෝ ගැටේ හෝ ගැටෙන්නේ හෝ ගැටේ නම් හෝ, ගන්‍ධ නමුදු තෙලෙය ගන්‍ධායතන නමුදු තෙලෙ ය, ගන්‍ධධාතු නමුදු තෙල යි. මේ ඒ ගන්‍ධායතනරූප යි.
630. කතමං තං රූපං ගන්‍ධායතනං?
630. ඒ ගන්‍ධායතනරූපය කවරෙ යත්:
යො ගන්‍ධො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො: මූලගන්‍ධො සාරගන්‍ධො තචගන්‍ධො පත‍්තගන්‍ධො පුප‍්ඵගන්‍ධො ඵලගන්‍ධො ආමකගන්‍ධො විස‍්සගන්‍ධො සුගන්‍ධො දුග‍්ගන්‍ධො, යො වා පනඤ‍්ඤොපි අත්‍ථි ගන්‍ධො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යො ගන්‍ධො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො ඝානම‍්හි අනිදස‍්සනම‍්හි සප‍්පටිඝම‍්හි පටිහඤ‍්ඤි වා පටිහඤ‍්ඤති වා පටිහඤ‍්ඤිස‍්සති වා පටිහඤ‍්ඤෙ වා, ගන්‍ධොපෙසො, ගන්‍ධායතනම‍්පෙතං, ගන්‍ධධාතුපෙසා. ඉදං තං රූපං ගන්‍ධායතනං.
යම ගන්‍ධයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ - මුල්ගඳ ය හරගඳ ය පොතුගඳ ය පත්ගඳ ය මල්ගඳ ය පලගඳ ය අමුගඳ ය කුණුගඳ ය සුවඳ ය දුගඳ ය, යළි අන්‍ය වූ ද සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් ගන්‍ධයෙක් හෝ ඇද්ද, අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් ගන්‍ධයෙක් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ ඝ්‍රාණයෙහි ගැනුණේ හෝ හැනේ හෝ හැනෙන්නේ හෝ හැනේ නම් හෝ, ගන්‍ධ නමුදු තෙලෙ ය, ගන්‍ධායතන නමුදු තෙලෙ ය, ගන්‍ධධාතු නමුදු තෙල යි. මේ ඒ ගන්‍ධායතනරූප යි.
631. කතමං තං රූපං ගන්‍ධායතනං?
631. ඒ ගන්‍ධායතනරූපය කවරෙ යත්:
යො ගන්‍ධො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො: මූලගන්‍ධො සාරගන්‍ධො තචගන්‍ධො පත‍්තගන්‍ධො පුප‍්ඵගන්‍ධො ඵලගන්‍ධො ආමකගන්‍ධො විස‍්සගන්‍ධො සුගන්‍ධො දුග‍්ගන්‍ධො, යො වා පනඤ‍්ඤොපි අත්‍ථි ගන්‍ධො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යං ගන්‍ධං ආරබ‍්භ ඝානං නිස‍්සාය ඝානසම‍්ඵස‍්සො උප‍්පජ‍්ජි වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං ගන්‍ධං ආරබ‍්භ ඝානං නිස‍්සාය ඝානසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- චෙතනා -පෙ- ඝානවිඤ‍්ඤාණං උප‍්පජ‍්ජි වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං ඝානං නිස‍්සාය ගන්‍ධාරම‍්මණො ඝානසම‍්ඵස‍්සො උප‍්පජ‍්ජි වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං ඝානං නිස‍්සාය ගන්‍ධාරම‍්මණා ඝානසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- චෙතනා -පෙ- ඝානවිඤ‍්ඤාණං උප‍්පජ‍්ජි වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා, ගන්‍ධොපෙසො, ගන්‍ධායතනම‍්පෙතං, ගන්‍ධධාතුපෙසා. ඉදං තං රූපං ගන්‍ධායතනං.
යම් ගන්‍ධයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ - මුල්ගඳ ය හරගඳ ය පොතුගඳ ය පත්ගඳ ය මල්ගඳ ය පලගඳ ය අමුගඳ ය කුණුගඳ ය සුවඳ ය දුගඳ ය, යළි අන්‍ය වූ ද සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් ගන්‍ධයෙක් හෝ ඇද්ද, යම් ගන්‍ධයක් අරමුණු කොට ඝ්‍රාණය නිසා ඝානසම්ඵස්සය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් ගන්‍ධයක් අරමුණු කොට ඝ්‍රාණය නිසා ඝානසම්ඵස්සජ වේදනාව … සංඥාව … චේතනාව … ඝ්‍රාණවිඥානය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ ... යම් ඝ්‍රාණයක් නිසා ගන්‍ධාලම්බන වූ ඝානසම්ඵස්සය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් ඝ්‍රාණයක් නිසා ගන්‍ධාලම්බන වූ ඝානසම්ඵස්සජ වේදනාව … සංඥාව … චේතනාව … ඝ්‍රාණවිඥානය උපනේ හෝ උපදි හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ, ගන්‍ධ නමුදු තෙලෙ ය, ගන්‍ධායතන නමුදු තෙලෙ ය, ගන්‍ධධාතු නමුදු තෙල යි. මේ ඒ ගන්‍ධායතන රූප ය.
632. කතමං තං රූපං රසායතනං?
632. ඒ රසායතනරූපය කවරෙ යත්:
යො රසො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො: මූලරසො ඛන්‍ධරසො තචරසො පත‍්තරසො පුප‍්ඵරසො ඵලරසො අම‍්බිලං මධුරං තිත‍්තකං කටුකං ලොණිකං ඛාරිකං ලපිලං කසාවො සාදු අසාදු, යො වා පනඤ‍්ඤොපි අත්‍ථි රසො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යං රසං අනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං ජිව‍්හාය අනිදස‍්සනාය සප‍්පටිඝාය සායි වා සායති වා සායිස‍්සති වා සායෙ වා, රසොපෙසො, රසායතනම‍්පෙතං, රසධාතුපෙසා. ඉදං තං රූපං රසායතනං.
යම් රසයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ - මුල්රස ය කඳරස ය පොතුරස ය පත්රස ය මල්රස ය පලරස ය ඇඹුලැ මිහිරැ තිත්ත ය කුළු ය ලුණු ය කර ය ලපිල (-දිවුල් ඈ කසටැඹුල) ය කසට ය මිහිරි ය නොමිහිරි ය, යළි අන්‍ය වූ ද සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් රසයෙක් හෝ ඇද්ද, අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් රසයක් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ දිවින් වින්දේ හෝ විඳී හෝ විඳුනේ හෝ විඳි නම් හෝ, තෙලෙ රස නුමුදු වෙයි, තෙලෙ රසායතන නමුදු වෙයි, තෙල රසධාතු නමුදු වේ. මේ ඒ රසායතන රූප යි.
633. කතමං තං රූපං රසායතනං?
633. ඒ රසායතනරූපය කවරෙ යත්:
යො රසො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො: මූලරසො ඛන්‍ධරසො තචරසො පත‍්තරසො පුප‍්ඵරසො ඵලරසො අම‍්බිලං මධුරං තිත‍්තකං කටුකං ලොණිකං ඛාරිකං ලපිලං කසාවො සාදු අසාදු, යො වා පනඤ‍්ඤොපි අත්‍ථි රසො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යම‍්හි රසම‍්හි අනිදස‍්සනම‍්හි සප‍්පටිඝම‍්හි ජිව්හා අනිදස‍්සනා සප‍්පටිඝා පටිහඤ‍්ඤී වා පටිහඤ‍්ඤති වා පටිහඤ‍්ඤිස‍්සති වා පටිහඤ‍්ඤෙ වා, රසොපෙසො, රසායතනම‍්පෙතං, රසධාතුපෙසා. ඉදං තං රූපං රසායතනං.
යම් රසයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ - මූලරස ය ස්කන්‍ධරස ය ත්‍වග්රස ය පත්‍රරස ය පුෂ්පරස ය අම්බිල ය මධුර ය තික්ත ය කටුක ය ලවණ ය ක්‍ෂාර ය ලපිල ය කසාව ය ස්වාදු ය අස්වාදු ය, යළි අන්‍ය වූ ද සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් රසයෙක් හෝ ඇද්ද, අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් රසයෙක්හි අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ දිව ගැටුණේ හෝ ගැටේ හෝ ගැටෙන්නේ හෝ ගැටේ නම් හෝ, තෙලෙ රස නමුදු වෙයි, තෙලෙ රසායතන නමුදු වෙයි, තෙල රසධාතු නමුදු වේ. මේ ඒ රසායතනරූප යි.
634. කතමං තං රූපං රසායතනං?
634. ඒ රසායතනරූපය කවරෙ යත්:
යො රසො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො: මූලරසො ඛන්‍ධරසො තචරසො පත‍්තරසො පුප‍්ඵරසො ඵලරසො අම‍්බිලං මධුරං තිත‍්තකං කටුකං ලොණිකං ඛාරිකං ලපිලං කසාවො සාදු අසාදු, යො වා පනඤ‍්ඤොපි අත්‍ථි රසො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යො රසො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො ජිව‍්හාය අනිදස‍්සනාය සප‍්පටිඝාය පටිහඤ‍්ඤි වා පටිහඤ‍්ඤති වා පටිහඤ‍්ඤිස‍්සති වා පටිහඤ‍්ඤෙ වා, රසොපෙසො, රසායතනම‍්පෙතං, රසධාතුපෙසා. ඉදං තං රූපං රසායතනං.
යම් රසයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ - මුල්රස ය කඳරස ය පොතුරස ය පත්රස ය මල්රස ය පලරස ය ඇඹුලැ මිහිරැ ය තිත්ත ය කුළුරස ය ලුණුරස ය කරරස ය ලපිලරස ය කසටරස ය මිහිරි ය නොමිහිරි ය, යළි අන්‍ය වූ ද සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් යම් රසයෙක් හෝ ඇද්ද, අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් රසයෙක් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ දිවෙහි ගැටුණේ හෝ ගැටේ හෝ ගැටෙන්නේ හෝ ගැටේ නම් හෝ, තෙලෙ රස නුමුදු වෙයි, තෙලෙ රසායතන නමුදු වෙයි, තෙල රසධාතු නමුදු වේ. මේ ඒ රසායතනරූප යි.
635. කතමං තං රූපං රසායතනං?
635. ඒ රසායතනරූපය කවරෙ යත්:
යො රසො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො: මූලරසො ඛන්‍ධරසො තචරසො පත‍්තරසො පුප‍්ඵරසො ඵලරසො අම‍්බිලං මධුරං තිත‍්තකං කටුකං ලොණිකං ඛාරිකං ලපිලං කසාවො සාදු අසාදු, යො වා පනඤ‍්ඤොපි අත්‍ථි රසො චතුන‍්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො, යං රසං ආරබ‍්භ ජිව‍්හං නිස‍්සාය ජිව‍්හාසම‍්ඵස‍්සො උප‍්පජ‍්ජි වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං රසං ආරබ‍්භ ජිව‍්හං නිස‍්සාය ජිව‍්හාසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- චෙතනා -පෙ- ජිව‍්හාවිඤ‍්ඤාණං උප‍්පජ‍්ජි වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං ජිව‍්හං නිස‍්සාය රසාරම‍්මණො ජිව‍්හාසම‍්ඵස‍්සො උප‍්පජ‍්ජි වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං ජිව‍්හං නිස‍්සාය රසාරම‍්මණා ජිව‍්හාසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- චෙතනා -පෙ- ජිව‍්හාවිඤ‍්ඤාණං උප‍්පජ‍්ජි වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා, රසොපෙසො, රසායතනම‍්පෙතං, රසධාතුපෙසා. ඉදං තං රූපං රසායතනං.
යම් රසයෙක් සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූයේ - මුල්රස ය කඳරස ය පොතුරස ය පත්රස ය මල්රස ය පලරස ය ඇඹුලැ මිහිරි ය තිත්ත ය කටුක ය ලුණු ය කර ය ලපිලරස ය කසට ය මිහිරි ය නොමිහිරි ය, යළි අන්‍ය වූ ද සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් රසයෙක් හෝ ඇද්ද, යම් රසයක් අරමුණු කොට දිව නිසා ජිව්හාසම්ඵස්සය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදී නම් හෝ … යම් රසයක් අරමුණු කොට දිව නිසා ජිව්හාසම්ඵස්සජ වේදනාව … සංඥාව … චේතනාව … ජිහ්වාවිඥානය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් දිවක් නිසා රසාලම්බන වූ ජිව්හාසම්ඵස්සය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් දිවක් නිසා රසාලම්බන වූ ජිව්හාසම්ඵස්සජ වේදනාව .. සංඥාව .. චේතනාව .. ජිහ්වාවිඥානය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ, තෙලෙ රස නමුදු වෙයි, තෙලෙ රසායතන නමුදු වෙයි, තෙල රසධාතු නමුදු වේ. මේ ඒ රසායතන රූප යි.
636. කතමං තං රූපං ඉත්‍ථින්‍ද්‍රියං?
636. ඒ ඉත්‍ථින්‍ද්‍රිය රූපය කවරෙ යත්:
යං ඉත්‍ථියා ඉත්‍ථිලිඞ‍්ගං ඉත්‍ථිනිමිත‍්තං ඉත්‍ථිකුත‍්තං ඉත්‍ථාකප‍්පො ඉත්‍ථත‍්තං ඉත්‍ථිභාවො, ඉදං තං රූපං ඉත්‍ථින්‍ද්‍රියං.
යම් කරුණෙකින් ස්ත්‍රිය පිළිබඳ ස්ත්‍රිසටහන ස්ත්‍රීසලකුණ ස්ත්‍රීක්‍රියා ස්ත්‍රීආකල්පය ස්ත්‍රීත්‍වය ස්ත්‍රීභාවය වේ ද, මේ ඒ ස්ත්‍රීන්‍ද්‍රියරූප යි.
637. කතමං තං රූපං පුරිසින්‍ද්‍රියං?
637. ඒ පුරිසින්‍ද්‍රියරූපය කවරෙ යත්:
යං පුරිසස‍්ස පුරිසලිඞ‍්ගං පුරිසනිමිත‍්තං පුරිසකුත‍්තං පුරිසාකප‍්පො පුරිසත‍්තං පුරිසභාවො, ඉදං තං රූපං පුරිසින්‍ද්‍රියං.
යම් කරුණෙකින් පුරුසයාගේ පුරුෂසටහන පුරුෂසලකුණ පුරුෂක්‍රියා පුරුෂාකල්පය පුරුෂත්‍වය පුරුෂභාවය වේ ද, මේ ඒ පුරුෂේන්‍ද්‍රියරූපයි.
638. කතමං තං රූපං ජීවිතින්‍ද්‍රියං?
638. ඒ ජිවිතින්‍ද්‍රියරූපය කවරෙ යත්:
යං තෙසං රූපීනං ධම‍්මානං ආයු ඨිති යපනා යාපනා ඉරීයනා වත‍්තනා පාලනා ජීවිතං ජීවිතින්‍ද්‍රියං, ඉදං තං රූපං ජීවිතින්‍ද්‍රියං.
ඒ රූපීධර්‍මයන්ගේ යම් ආයුෂයෙක් සිටීමෙක් යපනයෙක් යාපනෙයක් ඉරීයනයෙක් පැවැත්මෙක් පාලනයෙක් ජීවිතයෙක් ජීවිතේන්‍ද්‍රියයෙක් වේ ද, මේ ඒ ජිවිතෙන්‍ද්‍රියරූප යි.
639. කතමං තං රූපං කායවිඤ‍්ඤත‍්ති?
639. ඒ කායවිඤ්ඤප්තිරූපය කවරෙ යත්:
යා කුසලචිත‍්තස‍්ස වා අකුසලචිත‍්තස‍්ස වා අව්‍යාකතචිත‍්තස‍්ස වා අභික‍්කමන‍්තස‍්ස වා පටික‍්කමන‍්තස‍්ස වා ආලොකෙන‍්තස‍්ස වා විලොකෙන‍්තස‍්ස වා සම‍්මිඤ‍්ජෙන‍්තස‍්ස වා පසාරෙන‍්තස‍්ස වා කායස‍්ස ථම‍්භනා සන්‍ථම‍්භනා සන්‍ථම‍්භිතත‍්තං විඤ‍්ඤත‍්ති විඤ‍්ඤාපනා විඤ‍්ඤාපිතත‍්තං, ඉදං තං රූපං කායවිඤ‍්ඤත‍්ති.
කුසල්සිත් ඇත්තහුගේ හෝ අකුසල්සිත් ඇත්තහුගේ හෝ අව්‍යාකෘත සිත් ඇත්තහුගේ හෝ ඉදිරියට යන්නහුගේ හෝ පෙරළා එන්නහුගේ හෝ ඍජු ව බලන්නහුගේ හෝ හාත්පස බලන්නහුගේ හෝ සන්‍ධි හකුළුවන්නහුගේ හෝ දිගහරින්නහුගේ හෝ ශරීරය පිළිබඳ යම් තද කිරීමෙක් බලවත් තද කිරීමෙක් තද කළ බවෙක් විඥාපනයෙක් විඥාපනාකාරයෙක් විඥාපනය කළ බවෙක් වේ ද, මේ ඒ කායවිඥප්තිරූප යි.
640. කතමං තං රූපං වචීවිඤ‍්ඤත‍්ති?
640. ඒ වචීවිඤ්ඤප්තිරූපය කවරෙ යත්:
යා කුසලචිත‍්තස‍්ස වා අකුසලචිත‍්තස‍්ස වා අව්‍යාකතචිත‍්තස‍්ස වා වාචා ගිරා ව්‍යප‍්පථො උදීරණං ඝොසො ඝොසකම‍්මං වාචා වචීභෙදො, අයං වුච‍්චති වාචා. යා තාය වාචාය විඤ‍්ඤත‍්ති විඤ‍්ඤාපනා විඤ‍්ඤාපිතත‍්තං, ඉදං තං රූපං වචීවිඤ‍්ඤත‍්ති.
කුසල් සිත් ඇත්තහුගේ හෝ අකුසල්සිත් ඇත්තහුගේ හෝ අව්‍යාකෘත සිත් ඇත්තහුගේ හෝ යම් වචනයෙක් තෙපුලෙක් වාක්‍යභේදයෙක් උදීරණයෙක් ඝෝෂයෙක් ඝොෂකර්‍මයෙක් වාක්සඞ්ඛ්‍යාත වාග්භේදයෙක් වේ ද, මේ වාචා යයි කියනු ලැබේ. ඒ වචනයෙන් යම් විඥප්තියෙක් විඥාපනාකාරයෙක් විඥාපනය කළ බවෙක් වේ ද, මේ ඒ වාග්විඥප්තිරූප යි.
641. කතමං තං රූපං ආකාසධාතු?
641. ඒ ආකාසධාතුරූපය කවරෙ යත්:
යො ආකාසො ආකාසගතං අඝං අඝගතං විවරො විවරගතං අසම‍්ඵුට‍්ඨං චතූහි මහාභූතෙහි, ඉදං තං රූපං ආකාසධාතු.
යම් ආකාශයෙක් ආකාශගතයෙක් (නො ගැටියැ හැකි) අඝයෙක් අඝගතයෙක් විවරයෙක් විවරගතයෙක් සතර මහාභූතයන් විසින් නො පහස්නා ලදුයෙක් වේ ද, මේ ඒ ආකාශධාතුරූප යි.
642. කතමං තං රූපං රූපස‍්ස ලහුතා?
642. ඒ රූපයාගේ ලහුතාරූපය කවරෙ යත්:
යා රූපස‍්ස ලහුතා ලහුපරිනාමතා අදන්‍ධනතා අවිත්‍ථනතා. ඉදං තං රූපං රූපස‍්ස ලහුතා.
රූපයාගේ යම් ලඝුත්‍වාකාරයෙක් යුහු වැ පරිවර්‍තන වන බවෙක් නො බර බවෙක් නො තද බවෙක් වේ ද, මේ ඒ රූපයාගේ ලඝුත්‍ව රූප යි.
643. කතමං තං රූපං රූපස‍්ස මුදුතා?
643. ඒ රූපයාගේ මුදුතාරූපය කවරෙ යත්:
යා රූපස‍්ස මුදුතා මද‍්දවතා අකක‍්ඛළතා අකඨිනතා, ඉදං තං රූපං රූපස‍්ස මුදුතා.
රූපයාගේ යම මෘදුත්‍වයෙක් මාර්‍දවයෙක් (-සිනිඳු බවෙක්) නො කැකුළු බවෙක් නො තද බවෙක් වේ ද, මේ ඒ රූපයාගේ මෘදුත්‍වරූප යි.
644. කතමං තං රූපං රූපස‍්ස කම්මඤ්ඤතා?
644. ඒ රූපයාගේ කම්මඤ්ඤතා රූපය කවරෙ යත්:
යා රූපස‍්ස කම්මඤ්ඤතා කම‍්මඤ‍්ඤත‍්තං කම‍්මඤ‍්ඤභාවො, ඉදං තං රූපං රූපස‍්ස කම්මඤ්ඤතා.
රූපයාගේ යම් කර්‍මණ්‍ය බවෙක් කර්‍මණ්‍යත්‍වයෙක් කර්‍මණ්‍යභාවයෙක් වේ ද, මේ ඒ රූපයාගේ කර්‍මණ්‍යතාරූප යි.
645. කතමං තං රූපං රූපස‍්ස උපචයො?
645. ඒ රූපයාගේ උපචයරූපය කවරෙ යත්:
යො ආයතනානං ආචයො, සො රූපස‍්ස උපචයො. ඉදං තං රූපං රූපස‍්ස උපචයො.
(අඩෙකොළොස් රූපායතන සඞ්ඛ්‍යාත) ආයතනයන්ගේ යම් නිපැද්මෙක් වේ ද, හේ රූපයාගේ උපචය නමි. මේ ඒ රූපයාගේ උපචයරූප යි.
646. කතමං තං රූපං රූපස‍්ස සන්තති?
646. ඒ රූපයාගේ සන්තතිරූපය කවරෙ යත්:
යො රූපස‍්ස උපචයො, සා රූපස‍්ස සන්තති. ඉදං තං රූපං රූපස‍්ස සන්තති.
රූපයාගේ යම් වැඩීමෙක් වේ ද, ඒ රූපයාගේ සන්තති නමි. මේ ඒ රූපයාගේ සන්තතිරූප යි.
647. කතමං තං රූපං රූපස‍්ස ජරතා?
647. ඒ රූපයාගේ ජරතාරූපය කවරෙ යත්:
යා රූපස‍්ස ජරා ජීරණතා ඛණ‍්ඩිච‍්චං පාලිච‍්චං වලිත‍්තචතා ආයුනො සංහානි ඉන්‍ද්‍රියානං පරිපාකො, ඉදං තං රූපං රූපස‍්ස ජරතා.
රූපයාගේ ජරාවක් ජීර්‍ණාකාරයෙක් (දන්තාදිය) කැඩුණු බවෙක් (කේශයන්ගේ) පලිත බවෙක් රැළි වැටුණු සම ඇති බවෙක් ආයුෂයාගේ පිරිහීමෙක් ඉන්‍ද්‍රියයන් මිහිකිරීමෙක් වේ ද, මේ ඒ රූපයාගේ ජරතාරූප යි.
648. කතමං තං රූපං රූපස‍්ස අනිච්චතා?
648. ඒ රූපයාගේ අනිච්චතා රූපය කවරෙ යත්:
යො රූපස‍්ස ඛයො වයො භෙදො පරිභෙදො අනිච්චතා අන‍්තරධානං, ඉදං තං රූපං රූපස‍්ස අනිච්චතා.
රූපයාගේ යම් ක්‍ෂය වීමෙක් විනාශයෙක් බිඳීමෙක් පරිභේදයෙක් අනිත්‍යතායෙක් අතුරුදහන් වීමෙක් වේ ද, මේ ඒ රූපයාගේ අනිත්‍යතා රූප යි.
649. කතමං තං රූපං කබලිංකාරො ආහාරො?
649. ඒ කවලීකාරාහාරරූපය කවරෙ යත්:
ඔදනො කුම‍්මාසො සත‍්තු මච‍්ඡො මංසං ඛීරං දධි සප‍්පි නවනීතං තෙලං මධු ඵාණිතං, යං වා පනඤ‍්ඤම‍්පි අත්‍ථි රූපං යම‍්හි යම‍්හි ජනපදෙ තෙසං තෙසං සත‍්තානං මුඛාසියං දන‍්තවිඛාදනං ගලජ‍්ඣොහරණීයං කුච‍්ඡිවිත්‍ථම‍්භනං යාය ඔජාය සත‍්තා යාපෙන‍්ති, ඉදං තං රූපං කබලිංකාරො ආහාරො. ඉදං තං රූපං උපාදා.
ඕදන ය කුල්මාස ය හත්වට ය මාළු මස් ය කිරි ය දිහි ය ගිතෙල් ය වෙඬරු ය තෙල් ය මිහි ය පැණි ය, තවද යම් යම් ජන පදයෙක් හි ඒ ඒ සත්ත්‍වයන් විසින් මුවින් කෑ යුතු දතින් විකිය යුතු ගෙලෙන් ගිලිය යුතු කුස පුරාලන යම් ඔජාවෙකින් සත්ත්‍වයෝ යැපෙත් නම්, එබඳු වූ අන්‍ය වූත් යම් රූපයෙක් ඇද්ද, මේ ඒ කවලීකාරාහාර රූප යි. මේ ඒ උපාදාරූප යි.
උපාදා භාජනීයං.
උපාදාභාජනීය යි.
රූපකණ‍්ඩෙ පඨමභාණවාරං.
රූපකාණ්ඩයෙහි පළමුවැනි බණවර යි.
650. කතමං තං රූපං නො උපාදා?
650. ඒ උපාදා නො වූ රූපය කවරෙ යත්:
ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනං ආපොධාතු, ඉදං තං රූපං නො උපාදා.
ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යායතන ය, අබ්ධාතු යි. මේ ඒ උපාදා නො වූ රූප යි.
651. කතමං තං ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනං?
651. ඒ ඵොට්ඨබ්බායතනය කවරෙ යත්:
පඨවීධාතු තෙජොධාතු වායොධාතු කක‍්ඛළං මුදුකං සණ‍්හං ඵරුසං සුඛසම‍්ඵස‍්සං දුක‍්ඛසම‍්ඵස‍්සං ගරුකං ලහුකං, යං ඵොට‍්ඨබ‍්බං අනිදස‍්සනං සප‍්පටිඝං කායෙන අනිදස‍්සනෙන සප‍්පටිඝෙන ඵුසි වා ඵුසති වා ඵුසිස‍්සති වා ඵුසෙ වා, ඵොට‍්ඨබ‍්බොපෙසො, ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනම‍්පෙතං, ඵොට‍්ඨබ‍්බධාතුපෙසා. ඉදං තං රූපං ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනං.
තද වූ මොළොක් වූ සිලුටු වූ රළු වූ සුවපහස් වූ දුක්පහස් වූ බර වූ නොබර වූ (කර්‍කශත්‍වලක්‍ෂණ) පෘථිවිධාතු ය උෂ්ණත්‍ව ලක්‍ෂණ වූ තේජෝ ධාතු ය (විස්තම්බ්භනලක්‍ෂණ වූ) වායෝධාතු යි. අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යයක් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ කයින් පැහැසී හෝ පහසා හෝ පහස්නේ හෝ පහසා නම් හෝ, තෙලෙ (පඨවි - තේජෝ - වායෝධාතුව) ඵොට්ඨබ්බ නමුදු වෙයි, තෙලෙ ඵොට්ඨබ්බායතන නමුදු වෙයි, තෙල ඵොට්ඨබ්බධාතු නමුදු වේ. මේ ඒ ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යායතනරූප යි.
652. කතමං තං රූපං ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනං?
652. ඒ ඵොට්ඨබ්බායතනරූපය කවරෙ යත්:
පඨවීධාතු තෙජොධාතු වායොධාතු කක‍්ඛළං මුදුකං සණ‍්හං ඵරුසං සුඛසම‍්ඵස‍්සං දුක‍්ඛසම‍්ඵස‍්සං ගරුකං ලහුකං, යම‍්හි ඵොට‍්ඨබ‍්බම‍්හි අනිදස‍්සනම‍්හි සප‍්පටිඝම‍්හි කායො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො පටිහඤ‍්ඤී වා පටිහඤ‍්ඤති වා පටිහඤ‍්ඤිස‍්සති වා පටිහඤ‍්ඤෙ වා, ඵොට‍්ඨබ‍්බොපෙසො, ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනම‍්පෙතං, ඵොට‍්ඨබ‍්බධාතුපෙසා. ඉදං තං රූපං ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනං.
කර්‍කශ වූ මෘදු වූ සිලුටු වූ පරුෂ වූ සුවපහස් වූ දුක්පහස් වූ බර වූ නො බර වූ පෘථිවිධාතු ය තෙජොධාතු ය වායෝධාතු යි. අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යයෙක්හි අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ කය ගැටුණේ හෝ ගැටේ හෝ ගැටෙන්නේ හෝ ගැටේ නම් හෝ, තෙලෙ ඵොට්ඨබ්බ නමුදු වෙයි, තෙලෙ ඵොට්ඨබ්බායතන නමුදු වෙයි, තෙල ඵොට්ඨබ්බධාතු නමුදු වේ. මේ ඒ ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යායතනරූප යි.
653. කතමං තං රූපං ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනං?
653. ඒ ඵොට්ඨබ්බායතන රූපය කවරෙ යත්:
පඨවීධාතු තෙජොධාතු වායොධාතු කක‍්ඛළං මුදුකං සණ‍්හං ඵරුසං සුඛසම‍්ඵස‍්සං දුක‍්ඛසම‍්ඵස‍්සං ගරුකං ලහුකං, යො ඵොට‍්ඨබ‍්බො අනිදස‍්සනො සප‍්පටිඝො කායම‍්හි අනිදස‍්සනම‍්හි සප‍්පටිඝම‍්හි පටිහඤ‍්ඤි වා පටිහඤ‍්ඤති වා පටිහඤ‍්ඤිස‍්සති වා පටිහඤ‍්ඤෙ වා, ඵොට‍්ඨබ‍්බොපෙසො, ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනම‍්පෙතං, ඵොට‍්ඨබ‍්බධාතුපෙසා. ඉදං තං රූපං ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනං.
තද වූ මොළොක් වූ සිලුටු වූ රළු වූ සුවපහස් වූ දුක්පහස් වූ බර වූ නොබර වූ පෘථිවිධාතු ය තෙජොධාතු ය වායෝධාතු යි. අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ යම් ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යයෙක් අනිදර්‍ශන සප්‍රතිඝ වූ කයෙහි ගැටුණේ හෝ ගැටේ හෝ ගැටෙන්නේ හෝ ගැටේ නම් හෝ, තෙලෙ ඵොට්ඨබ්බ නමුදු වෙයි, තෙලෙ ඵොට්ඨබ්බායතන නමුදු වෙයි, තෙල ඵොට්ඨබ්බධාතු නමුදු වේ. මේ ඒ ඵොට්ඨබ්බායතනරූප යි.
654. කතමං තං රූපං ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනං?
654. ඒ ඵොට්ඨබ්බායතනරූපය කවරෙ යත්:
පඨවීධාතු තෙජොධාතු වායොධාතු කක‍්ඛළං මුදුකං සණ‍්හං ඵරුසං සුඛසම‍්ඵස‍්සං දුක‍්ඛසම‍්ඵස‍්සං ගරුකං ලහුකං, යං ඵොට‍්ඨබ‍්බං ආරබ‍්භ කායං නිස‍්සාය කායසම‍්ඵස‍්සො උප‍්පජ‍්ජි වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං ඵොට‍්ඨබ‍්බං ආරබ‍්භ කායං නිස‍්සාය කායසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- චෙතනා -පෙ- කායවිඤ‍්ඤාණං උප‍්පජ‍්ජී වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං කායං නිස‍්සාය ඵොට‍්ඨබ‍්බාරම‍්මණො කායසම‍්ඵස‍්සො උප‍්පජ‍්ජී වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා -පෙ- යං කායං නිස‍්සාය ඵොට‍්ඨබ‍්බාරම‍්මණා කායසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- චෙතනා -පෙ- කායවිඤ‍්ඤාණං උප‍්පජ‍්ජි වා උප‍්පජ‍්ජති වා උප‍්පජ‍්ජිස‍්සති වා උප‍්පජ‍්ජෙ වා, ඵොට‍්ඨබ‍්බොපෙසො, ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනම‍්පෙතං, ඵොට‍්ඨබ‍්බධාතුපෙසා. ඉදං තං රූපං ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනං.
තද වූ මොළොක් වූ සිලුටු වූ රළු වූ සුවපහස් වූ දුක් පහස් වූ බර වූ නොබර වූ පෘථිවිධාතු ය තෙජොධාතු ය වායෝධාතු යි. යම් ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යයක් අරමුණු කොට කය නිසා කායසංස්පර්‍ශය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යයක් අරමුණු කොට කය නිසා කායසම්ඵස්සජ වේදනාව … සංඥාව … චේතනාව … කායවිඥානය උපනේ හෝ උපදි හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් කයක් නිසා ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යාලම්බන වූ කායසම්ඵස්සය උපනේ හෝ උපදී හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ … යම් කයක් නිසා ස්ප්‍ර්ෂ්ටව්‍යාලම්බන වූ කායසම්ඵස්සජ වේදනාව … සංඥාව … චේතනාව … කායවිඥානය උපනේ හෝ උපදි හෝ උපදනේ හෝ උපදි නම් හෝ තෙලෙ ඵොට්ඨබ්බ නමුදු වෙයි, තෙලෙ ඵොට්ඨබ්බායතන නමුදු වෙයි, තෙල ඵොට්ඨබ්බධාතු නමුදු වේ. මේ ඒ ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යායතනරූප යි.
655. කතමං තං රූපං ආපොධාතු?
655. එ ආපෝධාතුරූපය කවරෙ යත්:
යං ආපො ආපොගතං සිනෙහො සිනෙහගතං බන්‍ධනත‍්තං රූපස‍්ස, ඉදං තං රූපං ආපොධාතු. ඉදං තං රූපං නො උපාදා.
යම් අපායෙක් අපාගතයෙක් ස්නේහයෙක් ස්නේහගතයෙක් (පෘතුවිධාත්‍වාදී) භූතරූපයාගේ බන්‍ධභාවයෙක් වේ ද, මේ ඒ ආපෝධාතුරූප යයි. මේ ඒ උපාදා නො වූ රූප යි.
656. කතමං තං රූපං උපාදින‍්නං?
656. ඒ උපාදින්නරූපය කවරෙ යත්:
චක‍්ඛායතනං සොතායතනං ඝානායතනං ජිව‍්හායතනං කායායතනං ඉත්‍ථින්‍ද්‍රියං පුරිසින්‍ද්‍රියං ජීවිතින්‍ද්‍රියං, යං වා පනඤ‍්ඤම‍්පි අත්‍ථි රූපං කම‍්මස‍්ස කතත‍්තා රූපායතනං ගන්‍ධායතනං රසායතනං ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස‍්ස උපචයො රූපස‍්ස සන්තති කබලිංකාරො ආහාරො, ඉදං තං රූපං උපාදින‍්නං.
චක්‍ෂුරායතන ය ශ්‍රෝත්‍රායතන ය ඝ්‍රාණායතන ය ජිහ්වායතන ය කායායතන ය ස්ත්‍රීන්‍ද්‍රිය පුරුෂේන්‍ද්‍රිය ජීවිතේන්‍ද්‍රිය ය, යළි අන්‍ය වූ ද කර්‍මසමුත්‍ථාන වූ යම් රූපයෙක් ඇද්ද, රූපායතන ය ගන්‍ධායතන ය රසායතන ය ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යායතන ය අකාශධාතු ය අබ්ධාතු ය රූපයාගේ උපචය ය රූපයාගේ සන්තති ය කවලීකාරාහාර යි. මේ ඒ උපාදින්න රූප යි.
657. කතමං තං රූපං අනුපාදින‍්නං?
657. ඒ අනුපාදින්නරූපය කවරෙ යත්:
සද‍්දායතනං කායවිඤ‍්ඤත‍්ති වචීවිඤ‍්ඤත‍්ති රූපස‍්ස ලහුතා රූපස‍්ස මුදුතා රූපස‍්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස‍්ස ජරතා රූපස‍්ස අනිච්චතා, යං වා පනඤ‍්ඤම‍්පි අත්‍ථි රූපං න කම‍්මස‍්ස කතත‍්තා රූපායතනං ගන්‍ධායතනං රසායතනං ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස‍්ස උපචයො රූපස‍්ස සන්තති කබලිංකාරො ආහාරො, ඉදං තං රූපං අනුපාදින‍්නං.
ශබ්දායතන ය කායවිඥප්ති ය වාග්විඥප්ති ය රූපයාගේ ලඝුත්‍ව ය රූපායගේ මෘදුත්‍ව ය රූපයාගේ කර්‍මණ්‍යත්‍ව ය රූපයාගේ ජරතා ය රූපයාගේ අනිත්‍යතා ය, යළි අන්‍ය වූ ද කර්‍මසමුත්‍ථාන නො වූ යම් රූපයෙක් ඇද්ද, රූපායතන ය ගන්‍ධායතන ය රසායතන ය ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යායතන ය අකාශධාතු ය රූපයාගේ උපචය ය රූපායගේ සන්තති ය කවලීකාරාහාර යි. මේ ඒ අනුපාදින්නරූප යි.
658. කතමං තං රූපං උපාදින‍්නුපාදානියං?
658. ඒ උපාදින්නුපාදානියරූපය කවරෙ යත්:
චක‍්ඛායතනං -පෙ- කායායතනං ඉත්‍ථින්‍ද්‍රියං පුරිසින්‍ද්‍රියං ජීවිතින්‍ද්‍රියං, යං වා පනඤ‍්ඤම‍්පි අත්‍ථි රූපං කම‍්මස‍්ස කතත‍්තා රූපායතනං ගන්‍ධායතනං රසායතනං ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස‍්ස උපචයො රූපස‍්ස සන්තති කබලිංකාරො ආහාරො, ඉදං තං රූපං උපාදින‍්නුපාදානියං.
චක්‍ෂුරායතන ය … කායායතන ය ස්ත්‍රීන්‍ද්‍රිය ය පුරුෂේන්‍ද්‍රිය ය ජීවිතේන්‍ද්‍රිය ය, යළි අන්‍ය වූ ද කර්‍මසමුත්‍ථාන වූ යම් රූපයෙක් ඇද්ද, රූපායතන ය ගන්‍ධායතන ය රසායතන ය ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යායතන ය ආකාශධාතු ය අබ්ධාතු ය රූපයාගේ උපචය ය රූපයාගේ සන්තති ය කවලීකාරාහාර යි. මේ ඒ උපාදින්නුපාදානියරූප යි.
659. කතමං තං රූපං අනුපාදින‍්නුපාදානියං?
659. ඒ අනුපාදින්නුපාදානියරූපය කවරෙ යත්:
සද‍්දායතනං කායවිඤ‍්ඤත‍්ති වචීවිඤ‍්ඤත‍්ති රූපස‍්ස ලහුතා රූපස‍්ස මුදුතා රූපස‍්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස‍්ස ජරතා රූපස‍්ස අනිච්චතා, යං වා පනඤ‍්ඤම‍්පි අත්‍ථි රූපං න කම‍්මස‍්ස කතත‍්තා රූපායතනං සද‍්දායතනං ගන්‍ධායතනං රසායතනං ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස‍්ස උපචයො රූපස‍්ස සන්තති කබලිංකාරො ආහාරො, ඉදං තං රූපං අනුපාදින‍්නුපාදානියං.
ශබ්දායතන ය කායාවිඥප්ති ය වාග්විඥප්ති ය රූපයාගේ ලඝුත්‍ව ය රූපයාගේ මෘදුත්‍ව ය රූපයාගේ කර්‍මණ්‍යත්‍ව ය රූපයාගේ ජරතා ය රූපයාගේ අනිත්‍යතා ය, යළි අන්‍ය වූ ද කර්‍මසමුත්‍ථාන නො වූ යම් රූපයෙක් ඇද්ද, රූපායතන ය ශබ්දායතන ය ගන්‍ධායතන ය රසායතන ය ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යායතන ය ආකාශධාතු ය අබ්ධාතු ය රූපයාගේ උපචය ය රූපයාගේ සන්තති ය කවලීකාරාහාර ය යි. මේ ඒ අනුපාදින්නුපාදානිය රූප යි.
660. කතමං තං රූපං සනිදස‍්සනං?
660. ඒ සනිද්ස්සනරූපය කවරෙ යත්:
රූපායතනං, ඉදං තං රූපං සනිදස‍්සනං.
රූපායතන යි. මේ ඒ සනිදර්‍ශනරූප යි.
661. කතමං තං රූපං අනිදස‍්සනං?
661. ඒ අනිදස්සනරූපය කවරෙ යත්:
චක‍්ඛායතනං -පෙ- කබලිංකාරො ආහාරො, ඉදං තං රූපං අනිදස‍්සනං.
චක්‍ෂුරායතන ය ... කවලීකාරාහාර යි. මේ ඒ අනිදර්‍ශනරූප යි.
662. කතමං තං රූපං සප‍්පටිඝං?
662. ඒ සප්පටිඝරූපය කවරෙ යත්:
චක‍්ඛායතනං සොතායතනං ඝානායතනං ජිව‍්හායතනං කායායතනං රූපායතනං සද‍්දායතනං ගන්‍ධායතනං රසායතනං ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනං, ඉදං තං රූපං සප‍්පටිඝං.
චක්‍ෂුරායතන ය ශ්‍රෝතායතන ය ඝ්‍රාණායතන ය ජිහ්වායතන ය කායායතන ය රූපායතන ය ශබ්දායතන ය ගන්‍ධායතන ය රසායතනය ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යායතන යි. මේ ඒ සප්‍රතිඝරූප යි.
663. කතමං තං රූපං අප‍්පටිඝං?
663. ඒ අප්පටිඝරූපය කවරෙ යත්:
ඉත්‍ථින්‍ද්‍රියං -පෙ- කබලිංකාරො ආහාරො, ඉදං තං රූපං අප‍්පටිඝං.
ස්ත්‍රීන්‍ද්‍රිය ය … කවලීකාරාහාර යි. මේ ඒ අප්‍රතිඝරූප යි.
664. කතමං තං රූපං ඉන්‍ද්‍රියං?
664. ඒ ඉන්‍ද්‍රියරූපය කවරෙ යත්:
චක‍්ඛුන්‍ද්‍රියං සොතින්‍ද්‍රියං ඝානින්‍ද්‍රියං ජිව‍්හින්‍ද්‍රියං කායින්‍ද්‍රියං ඉත්‍ථින්‍ද්‍රියං පුරිසින්‍ද්‍රියං ජීවිතින්‍ද්‍රියං, ඉදං තං රූපං ඉන්‍ද්‍රියං.
චක්‍ෂුරින්‍ද්‍රිය ය ශ්‍රෝත්‍රේන්‍ද්‍රිය ය ඝ්‍රාණේන්‍ද්‍රිය ය ජිහ්වේන්‍ද්‍රිය ය කායේන්‍ද්‍රිය ය ස්ත්‍රීන්‍ද්‍රිය ය පුරුෂේන්‍ද්‍රිය ය ජීවිතේන්‍ද්‍රිය යි. මේ ඒ ඉන්‍ද්‍රියරූප යි.
665. කතමං තං රූපං න ඉන්‍ද්‍රියං?
665. ඒ ඉන්‍ද්‍රිය නො වූ රූපය කවරෙ යත්:
රූපායතනං -පෙ- කබලිංකාරො ආහාරො, ඉදං තං රූපං න ඉන්‍ද්‍රියං.
රූපායතන ය … කවලීකාරාහාර යි. මේ ඒ ඉන්‍ද්‍රිය නො වූ රූප යි.
666. කතමං තං රූපං මහාභූතං?
666. ඒ මහාභූතරූපය කවරෙ යත්:
ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනං ආපොධාතු, ඉදං තං රූපං මහාභූතං.
ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යායතන ය අබ්ධාතු යි. මේ ඒ මහාභූතරූප යි.
667. කතමං තං රූපං න මහාභූතං?
667. ඒ මහාභූත නො වූ රූපය කවරෙ යත්:
චක‍්ඛායතනං -පෙ- කබලිංකාරො ආහාරො, ඉදං තං රූපං න මහාභූතං.
චක්‍ෂුරායතන ය … කවලීකාරාහාර යි. මේ ඒ මහාභූත නො වූ රූප යි.
668. කතමං තං රූපං විඤ‍්ඤත‍්ති?
668. ඒ විඥප්තිරූපය කවරෙ යත්:
කායවිඤ‍්ඤත‍්ති වචීවිඤ‍්ඤත‍්ති, ඉදං තං රූපං විඤ‍්ඤත‍්ති.
කායවිඥප්ති ය, වාග්විඥප්ති යි. මේ ඒ විඥප්තිරූප යි.
669. කතමං තං රූපං න විඤ‍්ඤත‍්ති?
669. විඥප්ති නො වූ රූපය කවරෙ යත්:
චක‍්ඛායතනං -පෙ- කබලිංකාරො ආහාරො, ඉදං තං රූපං න විඤ‍්ඤත‍්ති.
චක්‍ෂුරායතන ය … කවලීකාරාහාර යි. මේ ඒ විඥප්ති නො වූ රූප යි.
670. කතමං තං රූපං චිත‍්තසමුට‍්ඨානං?
670. ඒ චිත්තසමුට්ඨානරූපය කවරෙ යත්:
කායවිඤ‍්ඤත‍්ති වචීවිඤ‍්ඤත‍්ති, යං වා පනඤ‍්ඤම‍්පි අත්‍ථි රූපං චිත‍්තජං චිත‍්තහෙතුකං චිත‍්තසමුට‍්ඨානං රූපායතනං සද‍්දායතනං ගන්‍ධායතනං රසායතනං ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස‍්ස ලහුතා රූපස‍්ස මුදුතා රූපස‍්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස‍්ස උපචයො රූපස‍්ස සන්තති කබලිංකාරො ආහාරො, ඉදං තං රූපං චිත‍්තසමුට‍්ඨානං.
කායවිඥප්ති ය වාග්විඥප්ති ය, යළි අන්‍ය වූ ද චිත්තජ වූ චිත්තහේතුක වූ චිත්තසමුත්‍ථාන වූ යම් රූපයෙක් ඇද්ද, රූපායතන ය ශබ්දායතන ය ගන්‍ධායතන ය රසායතන ය ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යායතන ය ආකාශධාතු ය අබ්ධාතු ය රූපලඝුත්ව ය රූපමෘදුත්‍ව ය රූපකර්‍මණ්‍යත්‍ව ය රූපෝපචය ය රූපසන්තති ය කවලීකාරාහාර යි. මේ ඒ චිත්තසමුත්‍ථානරූප යි.
671. කතමං තං රූපං න චිත‍්තසමුට‍්ඨානං?
671. ඒ චිත්තසමුට්ඨාන නො වූ රූපය කවරෙ යත්:
චක‍්ඛායතනං -පෙ- කායායතනං ඉත්‍ථින්‍ද්‍රියං පුරිසින්‍ද්‍රියං ජීවිතින්‍ද්‍රියං රූපස‍්ස ජරතා රූපස‍්ස අනිච්චතා, යං වා පනඤ‍්ඤම‍්පි අත්‍ථි රූපං න චිත‍්තජං න චිත‍්තහෙතුකං න චිත‍්තසමුට‍්ඨානං රූපායතනං සද‍්දායතනං ගන්‍ධායතනං රසායතනං ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස‍්ස ලහුතා රූපස‍්ස මුදුතා රූපස‍්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස‍්ස උපචයො රූපස‍්ස සන්තති කබලිංකාරො ආහාරො, ඉදං තං රූපං න චිත‍්තසමුට‍්ඨානං.
චක්‍ෂුරායතන ය … කායායතන ය ස්ත්‍රීන්‍ද්‍රිය ය පුරුෂේන්‍ද්‍රිය ය ජීවිතේන්‍ද්‍රිය ය රූපයාගේ ජරතා ය රූපයාගේ අනිත්‍යතා ය, යළි අන්‍ය වූ ද චිත්තජ නො වූ චිත්තහේතුක නො වූ චිත්තසමුත්‍ථාන නො වූ යම් රූපයෙක් ඇද්ද, රූපායතන ය ශබ්දායතන ය ගන්‍ධායතන ය රසායතන ය ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යායතන ය ආකාශධාතු ය අබ්ධාතු ය රූපලඝුත්ව ය රූපමෘදුත්‍ව ය රූපකර්‍මණ්‍යත්‍ව ය රූපෝපචය ය රූපසන්තති ය කවලීකාරාහාර යි. මේ ඒ චිත්තසමුත්‍ථාන නො වූ රූප යි.
672. කතමං තං රූපං චිත්තසහභූ?
672. ඒ චිත්තසහභූරූපය කවරෙ යත්:
කායවිඤ‍්ඤත‍්ති වචීවිඤ‍්ඤත‍්ති, ඉදං තං රූපං චිත්තසහභූ.
කායවිඥප්ති ය වාග්විඥප්ති යි. මේ ඒ චිත්ත සහභූරූප යි.
673. කතමං තං රූපං න චිත්තසහභූ?
673. ඒ චිත්තසහභූ නො වූ රූපය කවරෙ යත්:
චක‍්ඛායතනං -පෙ- කබලිංකාරො ආහාරො, ඉදං තං රූපං න චිත්තසහභූ.
චක්‍ෂුරායතන ය … කවලීකාරාහාර යි. මේ ඒ චිත්තසහභූ නො වූ රූප යි.
674. කතමං තං රූපං චිත‍්තානුපරිවත‍්ති?
674. ඒ චිත්තානුපරිවර්ති රූපය කවරෙ යත්:
කායවිඤ‍්ඤත‍්ති වචීවිඤ‍්ඤත‍්ති, ඉදං තං රූපං චිත‍්තානුපරිවත‍්තී.
කායවිඥප්ති ය වාග්විඥප්ති යි. මේ ඒ චිත්තානුපරිවර්ති රූප යි.
675. කතමං තං රූපං න චිත‍්තානුපරිවත‍්ති?
675. ඒ චිත්තානුපරිවර්ති නො වූ රූපය කවරෙ යත්:
චක‍්ඛායතනං -පෙ- කබලිංකාරො ආහාරො, ඉදං තං රූපං න චිත‍්තානුපරිවත‍්ති.
චක්‍ෂුරායතන ය … කවලීකාරාහාර යි. මේ ඒ චිත්තානුපරිවර්ති නො වූ රූප යි.
676. කතමං තං රූපං අජ‍්ඣත‍්තිකං?
676. ඒ අජ්ඣත්තිකරූපය කවරෙ යත්:
චක‍්ඛායතනං -පෙ- කායායතනං, ඉදං තං රූපං අජ‍්ඣත‍්තිකං.
චක්‍ෂුරායතන ය … කායායතන යි. මේ ඒ අධ්‍යාත්මිකරූප යි.
677. කතමං තං රූපං බාහිරං?
677. ඒ බාහිරරූපය කවරෙ යත්:
රූපායතනං -පෙ- කබලිංකාරො ආහාරො, ඉදං තං රූපං බාහිරං.
රූපායතන ය … කවලීකාරාහාර යි. මේ ඒ බාහ්‍යරූප යි.
678. කතමං තං රූපං ඔළාරිකං?
678. ඒ ඕළාරිකරූපය කවරෙ යත්:
චක‍්ඛායතනං -පෙ- ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනං, ඉදං තං රූපං ඔළාරිකං.
චක්‍ෂුරායතන ය … ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යායතන යි. මේ ඒ ඖදාරික රූප යි.
679. කතමං තං රූපං සුඛුමං?
679. ඒ සුඛුමරූපය කවරෙ යත්:
ඉත්‍ථින්‍ද්‍රියං -පෙ- කබලිංකාරො ආහාරො, ඉදං තං රූපං සුඛුමං.
ස්ත්‍රීන්‍ද්‍රිය ය … කවලීකාරාහාර යි. මේ ඒ සූක්‍ෂමරූප යි.
680. කතමං තං රූපං දූරෙ?
680. ඒ දූරේරූපය කවරෙ යත්:
ඉත්‍ථින්‍ද්‍රියං -පෙ- කබලිංකාරො ආහාරො, ඉදං තං රූපං දූරෙ.
ස්ත්‍රීන්‍ද්‍රිය ය … කවලීකාරාහාර යි. මේ ඒ දූරේරූප යි.
681. කතමං තං රූපං සන‍්තිකෙ?
681. ඒ සන්තිකෙරූපය කවරෙ යත්:
චක‍්ඛායතනං -පෙ- ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනං, ඉදං තං රූපං සන‍්තිකෙ.
චක්‍ෂුරායතන ය … ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යායතන යි. මේ ඒ සන්තිකේරූප යි.