8. අඤ‍්ඤතරබ්‍රාහ‍්මණවත්‍ථු අට‍්ඨකථා
8. අඤ‍්ඤතරබ්‍රාහ‍්මණවත්‍ථු
8. එක්තරා බ්‍රාහ්මණයෙකුගේ කථා පුවත
තණ්හාය ජායතීති ඉමං ධම‍්මදෙසනං සත්‍ථා ජෙතවනෙ විහරන‍්තො අඤ‍්ඤතරං බ්‍රාහ‍්මණං ආරබ‍්භ කථෙසි.
“තණ්හාය ජායතී” යන මේ ධර්ම දේශනය ශාස්තෲන් වහන්සේ දෙව්රම වැඩසිටියදි එක්තරා බමුණෙක් නිමිති කරගෙන දේශනා කළහ.
සො කිර මිච‍්ඡාදිට‍්ඨිකො එකදිවසං නදීතීරං ගන‍්ත්‍වා ඛෙත‍්තං සොධෙති. සත්‍ථා තස‍්ස උපනිස‍්සයසම‍්පත‍්තිං දිස‍්වා තස‍්ස සන‍්තිකං අගමාසි. සො සත්‍ථාරං දිස‍්වාපි සාමීචිකම‍්මං අකත්‍වා තුණ‍්හී අහොසි. අථ නං සත්‍ථා පුරෙතරං ආලපිත්‍වා, “බ්‍රාහ‍්මණ, කිං කරොසී”ති ආහ.
මිථ්‍යාදෘෂ්ටික වූ මේ බ්‍රාහ්මණයා එක් දිනක් ගංතෙරට ගොස් කුඹුරක් ශුද්ධ පවිත්‍ර කරයි. බුදුහු ඔහුගේ හේතු සම්පත් දැක ඔහු වෙත වැඩම කළහ. ඔහු බුදුන් දැකද සතුටු සාමිචියේ පවා නොයෙදී නිහඬව සිටියේය. අනතුරුව බුදුහු පළමුවෙන් කථා කොට බමුණ කුමක් කරන්නේ දැයි විමසුහ.
“ඛෙත‍්තං, භො ගොතම, සොධෙමී”ති. සත්‍ථා එත‍්තකමෙව වත්‍වා ගතො. පුනදිවසෙපි තස‍්ස ඛෙත‍්තං කසිතුං ආගතස‍්ස සන‍්තිකං ගන‍්ත්‍වා, “බ්‍රාහ‍්මණ, කිං කරොසී”ති පුච‍්ඡිත්‍වා “ඛෙත‍්තං කසාමි, භො ගොතමා”ති සුත්‍වා පක‍්කාමි. පුනදිවසාදීසුපි තථෙව ගන‍්ත්‍වා පුච‍්ඡිත්‍වා, “භො ගොතම, ඛෙත‍්තං වපාමි නිද‍්දෙමි රක‍්ඛාමී”ති සුත්‍වා පක‍්කාමි. අථ නං එකදිවසං බ්‍රාහ‍්මණො ආහ – “භො ගොතම, ත්‍වං මම ඛෙත‍්තසොධනදිවසතො පට‍්ඨාය ආගතො. සචෙ මෙ සස‍්සං සම‍්පජ‍්ජිස‍්සති, තුය‍්හම‍්පි සංවිභාගං කරිස‍්සාමි, තුය‍්හං අදත්‍වා සයං න ඛාදිස‍්සාමි, ඉතො දානි පට‍්ඨාය ත්‍වං මම සහායො”ති.
භාග්‍යවත් ගෞතමයන් වහන්ස කෙතක් එළිපෙහෙළි කරමියි පැවසීය. බුදුහු ඔහු හා මෙපමණක් කථාකොට වැඩම කළහ. දෙවැනි දිනයේ දි කුඹුර සීසෑමට පැමිණිවිට බ්‍රාහ්මණය කුමක් කරන්නේදැයි විමසා - කුඹුර සීසාමියි පැවසුවට පිටත්ව ගියහ. ඊටපසු දිනවලද - පැමිණ වැපිරිම පැළසිටුවීම - රැකීම ආදිය ගැන විමසා පිටත්ව ගියහ. මෙලෙස යන විට එක් දිනක් බමුණා - භාග්‍යවත් ගෞතමයනි ඔබ මගේ කෙත ශුද්ධ කරන දිනයේ සිට ආවේය. ඉදින් මගේ අස්වැන්න සරුවේද ඔබට ද බෙදා දෙමි. ඔබට නොදී මම පමණක් නොකන්නෙමියි මෙතැන් පටන් ඔබ මගේ යහලුවෙකි.
අථස‍්ස අපරෙන සමයෙන සස‍්සං සම‍්පජ‍්ජි, තස‍්ස “සම‍්පන‍්නං මෙ සස‍්සං, ස‍්වෙ දානි ලායාපෙස‍්සාමී”ති ලායනත්‍ථං කත‍්තබ‍්බකිච‍්චස‍්ස රත‍්තිං මහාමෙඝො වස‍්සිත්‍වා සබ‍්බං සස‍්සං හරි, ඛෙත‍්තං තච‍්ඡෙත්‍වා ඨපිතසදිසං අහොසි. සත්‍ථා පන පඨමදිවසංයෙව “තං සස‍්සං න සම‍්පජ‍්ජිස‍්සතී”ති අඤ‍්ඤාසි. බ්‍රාහ‍්මණො පාතොව “ඛෙත‍්තං ඔලොකෙස‍්සාමී”ති ගතො තුච‍්ඡං ඛෙත‍්තං දිස‍්වා උප‍්පන‍්නබලවසොකො චින‍්තෙසි – “සමණො ගොතමො මම ඛෙත‍්තසොධනකාලතො පට‍්ඨාය ආගතො, අහම‍්පි නං ‘ඉමස‍්මිං සස‍්සෙ නිප‍්ඵන‍්නෙ තුය‍්හම‍්පි සංවිභාගං කරිස‍්සාමි, තුය‍්හං අදත්‍වා සයං න ඛාදිස‍්සාමි, ඉතො පට‍්ඨාය දානි ත්‍වං මම සහායො’ති අවචං. සොපි මෙ මනොරථො මත්‍ථකං න පාපුණී”ති ආහාරූපච‍්ඡෙදං කත්‍වා මඤ‍්චකෙ නිපජ‍්ජි. අථස‍්ස සත්‍ථා ගෙහද‍්වාරං අගමාසි. සො සත්‍ථු ආගමනං සුත්‍වා “සහායං මෙ ආනෙත්‍වා ඉධ නිසීදාපෙථා”ති ආහ. පරිජනො තථා අකාසි. සත්‍ථා නිසීදිත්‍වා “කහං බ්‍රාහ‍්මණො”ති පුච‍්ඡිත්‍වා “ගබ‍්භෙ නිපන‍්නො”ති වුත‍්තෙ “පක‍්කොසථ න”න‍්ති පක‍්කොසාපෙත්‍වා ආගන‍්ත්‍වා එකමන‍්තං නිසින‍්නං ආහ “කිං, බ්‍රාහ‍්මණා”ති? භො ගොතම, තුම‍්හෙ මම ඛෙත‍්තසොධනදිවසතො පට‍්ඨාය ආගතා, අහම‍්පි “සස‍්සෙ නිප‍්ඵන‍්නෙ තුම‍්හාකං සංවිභාගං කරිස‍්සාමී”ති අවචං. සො මෙ මනොරථො අනිප‍්ඵන‍්නො, තෙන මෙ සොකො උප‍්පන‍්නො, භත‍්තම‍්පි මෙ නච‍්ඡාදෙතීති. අථ නං සත්‍ථා “ජානාසි පන, බ්‍රාහ‍්මණ, කිං තෙ නිස‍්සාය සොකො උප‍්පන‍්නො”ති පුච‍්ඡිත්‍වා “න ජානාමි, භො ගොතම, ත්‍වං පන ජානාසී”ති වුත‍්තෙ, “ආම, බ්‍රාහ‍්මණ, උප‍්පජ‍්ජමානො සොකො වා භයං වා තණ‍්හං නිස‍්සාය උප‍්පජ‍්ජතී”ති වත්‍වා ඉමං ගාථමාහ –
අනතුරුව පසු දිනෙකදී ශෂ්‍ය සම්පත පැසුනි. දැන් කුඹුර පැසී ඇත. හෙට දිනයේ දෙන්නෙමියි ගොයම් කැපීමට සුදානම් කර තිබියදි රාත්‍රි මහා මේඝයක් ඇති වී සියලු ගොයම් ගසාගෙන ගියේය. කෙත සහින ලද බිමක් වැනිවිය. බුදුරජාණන් වහන්සේ පළමු දිනයේදීම එම අස්වැන්න ලබාගත නොහැකියයි දැනගත්හ. බමුණා උදයේ කුඹුර බලන්න ගියවිට හිස් කුඹුර දැක බලවත් ශෝකයක් ඇතිවී, මෙසේ සිතුවේය. ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයන් මම කෙත ශුද්ධ කරන අවස්ථාවේ සිට පැමිණියේය. මම ද මේ ගොයම් පැසුනවිට ඔබට ද බෙදා දෙමියි තනියම නොගනිමියිද ඔබ මගේ මිතුරායයිද පැවසුවෙමි. එහෙත් මගේ අදහස ඉටුනොවීය. මෙසේ සිතා ආහාර නොගෙනම ඇඳේ වැතුරුණි. අනතුරුව බුදුහු ගෙදොරට වැඩම කළහ. ඔහු බුදුන් වැඩම කළ බව අසා මගේ මිතුරා ගෙට කැඳවා මෙහි වාඩි කරවන්න යැයි පැවසුවේය. පිරිවරා ජනයා එසේ කළෝය. බුදුහු වැඩ හිඳ බ්‍රාහ්මණයා කොහිදැයි විමසුහ. කාමරයේ නිදා සිටීයයි පැවසුවිට ඔහුට කැඳවන්නැයි කැඳවා වාඩිවූවිට මෙසේ පැවසුහ. බමුණ කුමක්ද? ස්වාමීනි ඔබ වහන්සේ මම කුඹුර කැලෑ කපා ශුද්ධ කරන අවස්ථාවේ සිට වැඩම කළ හෙයින් මම අස්වැන්න පැසුන විට දෙන බවත් පැවසුවෙමි. ඒ මගේ අදහස ඉටු නොවීය. එනිසා මට මහත් ශෝකයක් ඇතිවිය. කැම පවා මට දැන් රුචිනොවේ යයි පැවසීය. අනතුරුව බුදුරජාණන් වහන්සේ බමුණාගෙන් බ්‍රහ්මණය ඔබට මෙතරම් ශෝකයක් ඇතිවුයේ කුමක් නිසාදැයි දන්නේදැයි විමසුහ. භාග්‍යවත් ගෞතමයන් වහන්ස මා නොදනිමි. පැවසුවිට ඔබ දන්නේය එසේය බ්‍රාහ්මණය ශෝක - බිය ඇතිවන්නේ තෘෂ්ණාව නිසාය යනුවෙන් පවසා “තණ්හාය ජායති සෝකො” යන ගාථාව දේශනා කළහ.
“තණ්හාය ජායතී සොකො, තණ්හාය ජායතී භයං; තණ්හාය විප‍්පමුත‍්තස‍්ස, නත්‍ථි සොකො කුතො භය”න‍්ති.
සෝකයට හා බියට තන්හාව මුල් වේමැයි ආශාව දුරු කළවිට සෝ බිය දෙකම නැතිවේ.
තත්‍ථ තණ‍්හායාති ඡද‍්වාරිකාය තණ්හාය, එතං තණ‍්හං නිස‍්සාය උප‍්පජ‍්ජතීති අත්‍ථො.
එම තෘෂ්ණාව සදොර නිසා - ඇතිවන්නේ යයි පැවසුහ.
දෙසනාවසානෙ බ්‍රාහ‍්මණො සොතාපත‍්තිඵලෙ පතිට‍්ඨහීති.
දේශනාවසානයේ බ්‍රාහ්මණයා සෝවාන් ඵලයට පත්විය.
අඤ‍්ඤතරබ්‍රාහ‍්මණවත්‍ථු ඡට‍්ඨං.