5. පරමට‍්ඨකසුත‍්තනිද‍්දෙසවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

5. පරමට්ඨකසූත්‍රනිර්දේශ වර්ණනාව

පස්වන පරමට්ඨක සූත්‍රයේ පරමන්ති දිට්ඨිසු පරිබ්බසානො, ‘මෙය උතුම්’යැයි ගෙන තම තම දෘෂ්ටියෙහි ඇතුලත්ව වසනුයේ. යදුත්තරිං කුරුතෙ යම්බඳු තම ශාස්තෲa ආදිය උතුම් යැයි කියයි. හීනාති අඤ්ඤෙ තතො සබ්බමාහාති ඒ තම ශාස්තෲවරයා හැර, ‘ඉන් අන්‍ය වූ සියලු දෙන හීනයෝයැ’යි කියයි. තස්මා විවාදානි අවීතිවත්තො ඒ කාරණයෙන්, ඒ හේතුවෙන් හෙතෙම දෘෂ්ටි කලහයන් නො ඉක්මවා සිටියි.

වසන්ති පළමුවෙන් උපන් දෘෂ්ටි වශයෙන් ගෙන වාසය කරති. සංවසන්ති ඊට පිවිස වෙසෙති. ආවසන්ති විශේෂයෙන් වෙසෙති. පරිවසන්ති සියලු ආකාරයෙන් වෙසෙති. එය උපමාවකින් පෙන්වාදෙනුයේ යථා අගාරිකා වා යනාදිය කියන ලදී. අගාරිකා වා ගිහිගේ වසන්නෝ ඝරෙසු වසන්ති තමාගේ ගෙවල්වල සැක රහිතව වෙසෙත් ද සාපත්තිකා වා ආපත්ති බහුල වූ. සකිලෙසා රාගාදී කෙළෙස් බහුල වූ. උත්තරිං කරොති අතිරේක වූවක් කරයි. අයං සත්‍ථා සබ්බඤ්ඤු මේ අපගේ ශාස්තෲන් වහන්සේ සියල්ල දනියි.

සබ්බෙ පරවාදෙ වික්ඛිපති සියලු අන්‍ය ලබ්ධීන් අත්හැරදමයි. උක්ඛිපති බැහැර කරයි. පරික්ඛිපති ඉවතට හරවා ගත් මුහුණු ඇතිවේ. දිට්ඨි මෙධගානී දෘෂ්ටි වෙහෙසීම්ය.

දෙවන ගාථාවේ අර්ථ මෙසේය. මෙසේ දෘෂ්ටි කලහාදිය නො ඉක්මවූ තැනැත්තා රූපාලම්බනයේ ද ශබ්දාලම්බනයේ ද ශීලව්‍රත දෙක්හි ද ගන්ධ රස ස්පර්ශාලම්බනයෙහි ද යන මේ සිවු වස්තූන්හි උපන් දෘෂ්ටි සංඛ්‍යාත තමා කෙරෙහි පෙර කියූ ආකාරයෙන් අනුසස් දකියි. එසේම ඔහු එහි සක්කාය දෘෂ්ටියේ ආනිසංස ශ්‍රේෂ්ඨයැයි තදින් පිළිගෙන, සියලු අන්‍ය ශාස්තෲවරුන් නිහීන යැයි දකියි.

ද්වෙ ආනිසංසෙ පස්සති ගුණ දෙකක් බලයි. දිට්ඨධම්මිකං ච ඇස්පනාපිට, ප්‍රත්‍යක්‍ෂයෙන් ආත්මභාවයෙහි විපාක දෙන ගුණය ද සම්පරායිකං ච පරලොව දී ලැබිය යුතු ගුණය ද යං දිට්ඨිකො සත්‍ථා යම් ලබ්ධික ශාස්තෲවරයෙක්, තීර්ථායතන ප්‍රධානියෙක් අලං නාගත්තාය වා ඇස්පනාපිට, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ ආත්මභාවයෙහි විපාක දෙන නාග බවට හෝ ඊට කුඩා බවට පත්කරන. සුපණ්ණත්තා ආදියෙහි ද මේ ක්‍රමයෙන් අර්ථ ගතයුතුයි. දෙවත්තාය වා සම්මුති දේවාදි බවට. ආයතිඵල පාටිකංබී හොති අනාගතයේ විපාක ඵල ප්‍රාර්ථනා කරයි. දිට්ඨ සුද්ධියාපි ද්වෙ ආනිසංසෙ පස්සති චක්ඛු විඤ්ඤාණයෙන් දුටු රූපායතනයේ වශයෙන් ශුද්ධියට හේතු වූ ද තමා ග්‍රහණය කරගත් දෘෂ්ටිය නිසා ආනිසංස දෙකක් ලැබේ. සුතසුද්ධියා දියෙහි ද මේ ක්‍රමයමයි.

තෙවැනි ගාථාවේ අර්ථය මෙසේය. ‘මෙසේ දකින්නා තමාගේ යම් ශාස්තෲවරයෙකු ඇසුරු කරන ලද්දේ, එයින් අන්‍ය වූ වෙනත් ශාස්තෲවරුන් පහත්කර සිතයිද එසේ දැකීම (සිතීම) ද ග්‍රන්ථයක් (බැඳීමක්) ලෙසම දක්‍ෂ වූවෝ කියති. බන්ධනයකැයි ද කියන ලද්දේ වෙයි. එහෙයින්ම භික්‍ෂුව රූපාලම්බනය හෝ ශබ්දාලම්බනය හෝ ගන්ධ, රස, ස්පර්ශාලම්බනය හෝ ශීලව්‍රත නම් ධර්මාලම්බනයක් හෝ ඇසුරු නොකරන්නේය. සිත තුලට නොගන්නේ යැ’යි කියන ලදී.

කුසලා ස්කන්ධාදිය දැනගැනීමෙහි දක්‍ෂයෝ. ඛන්‍ධ කුසලා රූපාදී පංචස්කන්ධයෙහි දක්‍ෂයෝ. ධාතු, ආයතන, ප්‍රතීත්‍ය සමුත්පාද සතිපට්ඨාන, සම්‍යක් ප්‍රධාන, ඉද්ධිපාද, ඉන්‍ද්‍රිය, බල, බොජ්ඣංග, මාර්ගඵල, නිවනෙහි ද මේ ක්‍රමයෙන්ම අර්ථ ගතයුතුයි. එහි මග්ගකුසලා සතර මාර්ගයෙහි ඵල කුසලා සතර ඵලයෙහි නිබ්බාණ කුසලා දෙවැදෑරුම් නිවනෙහි දක්‍ෂයෝ. තෙ කුසලා මේ කියන ලද කරුණුවල දක්‍ෂයෝ. එවං වදන්ති මෙසේ කියති. ගන්‍ථො එසො දකින්නේ ද තමාගේ ශාස්තෲවර ආදිය දැඩිව ඇසුරුකොට ගනිමින් ද අන්‍ය ශාස්තෲවරුන් හීනවද පහත්කර ද දකින්නේ’ යන මෙය ග්‍රන්ථයකැයි ද බන්ධනයකැයි ද කියති. ලග්ගනං එතං මෙසේ කියන ලද පරිදිම, ඇත්දළෙහි එල්බුණු අයෙක් මෙන් යටිකුරුව එල්ලී. බන්‍ධනං එතං කැඩීමට දුෂ්කර අර්ථයෙන්, මාංචු බැඳීමක් වැනි බන්ධනය පළිබොධො එසො සංසාරයෙන් නික්මීමට නො දෙන්නේය යන අරුතින් මෙය පළිබෝධයකි.

සතරවන ගාථාවේ අර්ථය - හුදෙක් ඒ පැවිද්දා දෘෂ්ටි ශ්‍රැතාදිය ඇසුරු නොකරන්නේය. තවද නූපන් මතුමතුයෙහි වන දෘෂ්ටිය ද ලෝකයෙහි කල්පනය නොකරන්නේය. නූපදවන්නේ යයි කියන ලදී. කවරාකාරයෙන් ද? ඤාණෙන වා සීලබ්බතෙන වා සමාපත්ති ඤාණාදී ඤාණයකින් හෝ සීල ව්‍රතාදියකින් හෝ නූපදවන්නේය. මේ දෘෂ්ටිය නූපදවන්නේය. හුදෙක් මේ දෘෂ්ඨියම නූපදවන්නේ නොවේ. තවද මානයෙන් ද ජාති ආදි වස්තූන්ගෙන් ද සමයැයි තමා පිළිබඳව නොසිතන්නේය. වෙසෙසින් ම තමා හීනයෙකැයි නොසිතන්නේය.

අට්ඨ සමාපත්ති ඤාණෙ වා ප්‍රථම ධ්‍යානාදී අෂ්ට සමාපත්තීන්ගේ සම්ප්‍රයුක්ත ප්‍රඥාවෙන් හෝ පංචභිඤ්ඤා ඤාණෙන වා ලෞකික වූ පංචාභිඥාවෙන් සමන්විත ප්‍රඥාවෙන් හෝ, මිච්ඡා ඤාණෙන වා විපරිත වූ ස්වභාවයෙන් පැවති ප්‍රඥාවෙන්, ස්පර්ශ නොකළ දෙය ස්පර්ශ කරන ලදැයි මෙසේ උපන් වැරදි ඤාණයෙන් හෝ.

පස්වන ගාථාවේ අර්ථය - ‘මෙසේ දෘෂ්ටි ආදිය කල්පනය නොකරන, නොසිතන, ඒ රහතන් වහන්සේ ආත්මවාදය හැරදමා, පූර්වයෙන් පිළිගත් සියලු දෘෂ්ටි උපාදාන කර නොගෙන බැහැර ලා, අනිකක් ද අල්ලා නොගෙන, ඉහත කියන ලද ඤාණයෙහි පවා තෘෂ්ණා-දෘෂ්ටි යන දෙයාකාරයෙන් නිඃශ්‍රය නොකරයි. එසේ නොකරන උන්වහන්සේ භින්න වූ නානාවිධ දෘෂ්ටි වශයෙන් බිඳීගිය ඒ සෙසු සත්ත්වයන් අතරෙහි ඡන්දාදී වශයෙන් පක්‍ෂපාතී නොවී යෑමෙන් දෙසැට මිසදිටුවලින් කිසිදු දෘෂ්ටියක් නොපිළිගනියි. නොපැමිණෙයි යැයි කියන ලද්දේ වෙයි.

චතූහි උපාදානෙහි කාමූපාදානාදී සිවුවැදෑරුම් උපාදානයන් දැඩිව ගත්. සවෙ වියත්තෙසු ඒ පුද්ගලයා බිඳී ගියවුන් අතරෙහි, භින්නෙසු දෙකඩව බිඳුනවුන් අතර.

දැන් යමෙක් පිළිබඳව මේ ගාථාවෙන් කියන ලද්දේ ද ඒ ක්‍ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේගේ ගුණ පැවසීම සඳහා යස්සූභයන්තෙ යනාදී ගාථා තුන වදාළහ. ඒ ගාථා තුනින් පළමු ගාථාවේ යස්සූ භයන්තෙ පෙර කියන ලද ඵස්ස සමුදයාදී භේද ඇති පණිධී තණ්හාව භවාභවායා නැවත නැවත වන භවය සඳහා. ඉධං වා හුරං වා ස්වාත්මභාවාදී භේද වශයෙන් හෝ පරාත්මභාවාදී භේද වශයෙන් හෝ. ඵස්සො එකො අන්තො චක්ඛු සම්ඵස්සාදී එක් කොට්ඨාසයකි.

ඵස්ස සමුදයො වස්තු ආරම්මණය යමකින් හටගනීද උපදියිද ඒ සමුදය. දුතියො අන්තො දෙවැනි කොට්ඨාසය. අතීතං ඉක්මවන ලදී. ඉක්ම ගියේයැයි කියන ලදී. අනාගතං නොපැමිණියේ අනාගතයයි. නූපන්නේ යැයි කියන ලදී. සුඛ වේදනාදිය විෂභාග වශයෙන්ද නාමරූප ද්විකය නැමීම් වෙනස් වීම් වශයෙන් ද අධ්‍යාත්මික ආදිය අධ්‍යාත්මික හා බාහිර වශයෙන් ද සත්කායදිය ස්කන්ධ පංචකයේ අසම්පත්ති සමුදය වශයෙන් ද කියන ලදැයි දතයුතුය.

සකත්තභාවො තමාගේ ආත්මභාවය. පරත්ත භාවො අනුන්ගේ ආත්මභාවය.

දෙවැනි ගාථාවේ දිට්ඨෙ වා දෘෂ්ටි ශුද්ධියෙන් හෝ. සුතා දියෙහිද මේ ක්‍රමයමයි. සඤ්ඤා සංඥාවෙන් ඔසවා තැබූ දෘෂ්ටිය.

අපරාමසන්තං තෘෂ්ණා, මාන දෘෂ්ටීන්ගෙන් පරාමර්ශනය නොකරන, අනභිනිවිසන්තං ඒ දෘෂ්ටීන් නොපිළිගෙන,

විනිබද්ධොති වා මානයෙන් එකට බැඳී. පරාමට්ඨොති වා අතිශයින් නිත්‍ය, සුඛ, සුභ වශයෙන් දැඩිසේ සිතින් අල්ලා ගත්. වික්ඛෙපගතො උද්ධච්ච වශයෙන්. අනිට්ඨං ගතො විචිකිච්ඡා වශයෙන්. ථාමගතො අනුසය වශයෙන්. ගතියා යායුතු වශයෙන්.

තෙවන ගාථාවෙහි, ධම්මාපි තෙසං න පටිච්ඡිතාසෙ දෙසැටක් දෘෂ්ටිගත ධර්මයෝ ද ඔවුන්ගේ ‘මෙයම සත්‍යය. සෙස්ස බොරුය’යි මෙසේ පිළි නොගත්තේය. පාරගතො න පච්චෙති තාදී නිවන් පරතෙරට ගිය, ඒ ඒ මාර්ගයෙන් ප්‍රහීණ වූ ක්ලේශයන්ට නැවත නොපැමිණෙයි. පස් ආකාරයකින් තාදිය වේ. සෙසු වදන්හි අර්ථ ප්‍රකටමය.

වීසති වත්‍ථුකා සක්කාය දිට්ඨි ‘රූපය ආත්ම වශයෙන් දකියි’ යනාදී වශයෙන් එක් එක් ස්කන්ධයෙහි සතර සතර ආකාරයන්ගෙන් පංචස්කන්ධයෙහි පිහිටා පවතින විද්‍යමාන වූ කයෙහි පවතින දෘෂ්ටිය. දසවත්‍ථුකා මිච්ඡාදිට්ඨි ‘දුන් දෙයෙහි විපාක නැත’ ආදී වශයෙන් පවතින දෘෂ්ටිය. අන්තග්ගාහිතා දිට්ඨි ‘ලෝකය ශාස්වතය’ ‘මෙයම සත්‍යය. සෙස බොරුය’ ආදී වශයෙන් පවතින එක් එක් අන්තයක් ඇතැයි රැගෙන පැවති දෘෂ්ටිය. යා එවරූපා දිට්ඨි දැන් මතු කියනු ලබන දහනවයක් වූ පදයන්ට සාධාරණ වූ මූලපදය, යම් දෘෂ්ටියක් වේද ඒ දෘෂ්ඨිගතයම, යම් දෘෂ්ටියක් වේද එම දෘෂ්ටි ග්‍රහණයම, මෙසේ සියල්ල සම්බන්ධ කරගත යුතුයි. යමක් අයථාකාරයෙන් දැකීම් වශයෙන් දෘෂ්ටියක් වේද, ඒ දෘෂ්ටිගතයම, දැකීම දර්ශනය, දෙසැටක් මිසදිටු අන්තර්ගත වූයේනුයි දිට්ඨිගත නම් වේ. යට පදයන්හි අර්ථ කියන ලද්දේමය.

අන්ත දෙකෙන් එක් අන්තයකට ගිය හෙයින් ද දිට්ඨිගත නම් වේ. එහි සස්සතො නිත්‍ය වූ. ලොකො ආත්මය, මෙහිදී ශරීරයම නැසේ. ආත්මය වනාහි මෙලොව සිට පරලොවට යන්නේයැයි සිතති. එය වනාහි තමන්ම බලන්නේ නුයි ලෝක නම් වේ. අසස්සතො අනිත්‍යය. ආත්මය ශරීරයත් සමගම නැසේ යයි සිතති. අන්තවා කුඩා වූ (පරිත්ත) කසිණයක් පාදක කරගෙන ධ්‍යාන උපදවා ඒ පරිත්ත කසිණාරම්මණ චේතනාව කෙළවරක් ඇති ආත්මයකැයි සිතති. අනන්තවා අන්තයක් නැත. අප්‍රමාණ වූ කසිණය පාදක කරගෙන ධ්‍යාන උපදවා, ඒ අප්‍රමාණ කසිණාරම්මණ චේතනාව කෙළවරක් රහිත ආත්මයකැයි සිතති. තං ජීවං තං සරීරං ජීවයත් ශරීරයත් එයම ය. ‘ජීවො’ යනු ආත්මයයි. ලිංග විපර්යාස වශයෙන් නපුංසක වචනයෙන් තබන ලදී. සරීරං යනු රාශි අර්ථයෙන් ස්කන්ධ පංචකයයි. අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරං ජීවය අනිකකි. ස්කන්ධ පංචකය අනිකකි. හොති තථාගතො පරම්මරණා ස්කන්ධයෝ මෙහිදීම විනාශ වෙති. සත්ත්වයා මරණින් පසුව සිටී. විද්‍යමාන වේ. නොනැසේ. තථාගතො යනුවෙන් සත්ත්වයාම අදහස් වේ. ඇතැමෙක් තථාගත යනු රහතන් වහන්සේ යැයි කියති. මොවුහු (මරණින් මතු) නොවෙති’යි යන පක්‍ෂයේ දෝෂය දැක මෙසේ ගනිති. න හොති තථාගතො පරම්මරණා ස්කන්ධයෝ ද මෙහිදීම නැසෙති. සත්ත්වයා ද මරණින් පසුව නොවේ. වැනසේ. මොවුහු (මරණින් මතු) වෙති යන පක්‍ෂයෙහි දොස් දැක මෙසේ ගනිති. හොති ච නච හොති මොවුහු එක් එක් පක්‍ෂය දැඩිව ගැනීමේ දොස් දැක පක්‍ෂ දෙකම ගනිති. නෙව හොති න නහොති මොවුහු පක්‍ෂ දෙකෙහිම ගැනීම්වල දෝෂාපත්ති දෙක දැක ‘වන්නේද වේ. නොවන්නේද වේ’ යනුවෙන් අමරා වික්ඛෙපවාදය පිළිගනිති.

මේ දැක්වූයේ අට්ඨකථා න්‍යායයි. ‘ලෝකය ශාස්වතය’ යනාදී ලෙස දස ආකාරයකින් දෘෂ්ටියේ ප්‍රභේදයම කියන ලදී. එහි සස්සතො ලොකො යනු ස්කන්ධ පංචකය ලෝකය යැයි ගෙන මේ ලෝකය, නිත්‍යය, ස්ථිරය, සර්වකාලිකයැයි ගන්නා හට සදාකාලික යැයි ග්‍රහණාගාරයෙන් පවතින දෘෂ්ටියයි. අසස්සතො යනු ඒ ලෝකයම සිඳ දමනු ලැබේ. විනාශ වේ යැයි ගන්නා හට උච්ඡේදය ග්‍රහණය කරන අයුරින් පවතින දෘෂ්ටියයි. අන්ත වා පරිත්ත කසිණලාභියාගේ කුල්ලක් පමණ හෝ නෑඹිලියක් පමණ වූ හෝ කසිණයෙහි ධ්‍යාන වඩා සමවැදුනහුගේ, සමාපත්තියේ පවතින රූපාරූප ධර්මය පිළිබඳව ලෝකය යැයි ද කසිණය පිරිසිඳීමෙන් අන්තවත් යැයි ද ගන්නා හට ලෝකය අන්තවත් යැයි පිළිගන්නා ආකාරයෙන් පවතින දෘෂ්ටියයි. එය ශාස්වත දෘෂ්ටියක් ද උච්ඡේද දෘෂ්ටියක් ද වේ. මහත් වූ කසිණයක් ගෙන ඒ කසිණයෙහි ධ්‍යාන භාවනා වඩා සමවැදුනහුට කසිණ පරිච්ඡේදය අනන්තවත් බැවින් අනන්තයැයි පිළිගන්නා හට ලෝකය අනන්තවත් යැයි ග්‍රහණය කරගන්නා අයුරින් පවතින දෘෂ්ටියයි. එයද ශාස්වත දෘෂ්ටියක්ද උච්ඡේද දෘෂ්ටියක් ද වේ. තං ජීවං තං සරීරං බිදීම ස්වභාවකොට ඇති ශරීරයෙහිම පවතියි’යැයි පිළිගත් බැවින් ශරීරය වැනසී යන කල්හි ජීවයද වැනසේ යැයි උච්ඡේද ගහණාකාරයෙන් පවත්නා දෘෂ්ටියයි. පිළිගැනීමයි. දෙවැනි පදයෙන් ශරීරයෙන් අන්‍ය වූවක් ලෙස ජීවිතය ගත් බැවින් ශරීරය වැනසුනත් ජීවය නොනැසේයැයි ශාස්වත යැයි පිළිගත් දෘෂ්ටිය අදහස් වේ. හොති තථාගතො ආදියෙහි සත්ත්වයා තථාගත නම් වේ. සත්ත්වයා මරණින් පසු සිටියි යනුවෙන් පිළිගන්නා තැනැත්තාට පළමු ශාස්වත දෘෂ්ටිය වේ. නොපවතියි යැයි පිළිගන්නා තැනැත්තාට දෙවන උච්ඡේද දෘෂ්ටිය වේ. පවතියි ද නොපවතියි ද ගැනීම් වශයෙන් පවතිනුයේ තෙවැනි එකච්ච ශාස්වත දෘෂ්ටියයි. නොමවෙයි, නොපවත්නේ නොවේ යැයි ගන්නා තැනැත්තාට සිවුවන අමරාවික්ඛේප දෘෂ්ටිය වේ යයි කියන ලද ආකාරයේ දසවිධ දෘෂ්ටීන් සුදුසු පරිදි භවදිට්ඨි හා විභව දිට්ඨි යනුවෙන් දෙකොටසකට බෙදේ. ඒ දෘෂ්ටීන්ගෙන් එකක්වත් ඒ රහතන් වහන්සේ පිළි නොගනිති යන අර්ථයයි.

යෙ කිලෙසා යම් ක්ලේශයක් සෝවාන් ආර්ය මාර්ගයෙන් ප්‍රහීණ වූයේ ද ඒ කෙලෙස් නැවත ඇති නොවේ. නැවත හටගෙන ප්‍රතිසන්ධියට නො පැමිණේ. න පච්ඡාගච්ඡති පසුපස නොයයි. පඤ්චහාකාරෙහි තාදි කරුණු පසකින්, කොටස් පහකින් හෝ සමාන වූ. ඉට්ඨානිට්ඨෙතාදි ඉෂ්ටාරම්මණයෙහි ද අනිෂ්ටාරම්මණයෙහිද අනුකූල වූ ප්‍රතිඝය අත්හැර සිටි බැවින් දෙකෙක්හි සමාන වූ, චත්තාවී කෙලෙස් අත්හැරි. දුරුකළ. තිණ්ණාවී සංසාරය ඉක්මවූ. මුත්තාවී රාගාදියෙන් මිදුණු, තංනිද්දෙසාතාදී ඒ ඒ සීල ශ්‍රද්ධාදියෙන් විස්තර කරමින් කිවයුතු බැවින් ඊට සමාන වූ.

මේ පංචවිධ කාරණා විස්තර කර දක්වනු කැමැතිව කථං අරහා ඉට්ඨානිට්ඨෙ තාදී යනාදිය කියන ලදී. තත්‍ථ ලාභෙපි සිවුපසය ලැබීමෙහි දී අලාභෙපි ඒවා නොලැබීමෙහි දී යසෙපි පිරිවර ඇතිවිට අයසෙපි පිරිවර නැතිවිට පසංසා යපි ප්‍රශංසා කරනවිට නින්‍දායපි ගරහනවිට සුඛෙපි කායික සුඛයෙහි දී දුක්ඛෙපි කායික දුකෙහි දී. එකං චෙ බාහං ගන්‍ධෙන ලිම්පෙය්‍යුං, ඉදින් එක් අතක් සිවු වැදෑරුම් සුගන්‍ධාලේපයෙන් නැවත නැවත අලංකාර කරන්නේ නම් වාසියා තච්ඡෙය්‍යුං අනික් අත වඩුවාගේ වෑයෙන් සැස තුනී කරන්නේ නම් අමුස්මිං නත්‍ථිරාගො මේ සුගන්‍ධාලේපයෙහි සෙනෙහසක්, ඇලීමක් නැත. අමුස්මිං නත්‍ථි පටිඝං මේ වෑයෙන් සැස නැසීම පිළිබඳ ප්‍රතිඝයක්, කෝපයක්ද නැත. අනුනය පටිඝ විප්පහීනො සෙනෙහස ද කෝපය ද ඉවතලා සිටී. උග්ඝාති නිඝාති වීතිවත්තො ඇලීම් වශයෙන් අනුග්‍රහය ද ප්‍රතිඝ වශයෙන් නිග්‍රහය ද ඉක්මවා සිටී. අනුරොධ විරොධං සමතික්කන්තො අනුකූලභාවයත් ප්‍රතිඝයත් මනාව ඉක්මවා සිටියේ.

සීලෙසතී සීලය විද්‍යමාන වන කල්හි සීලවා සීලසම්පන්නයෙකැයි යනාදී ලෙස ප්‍රශංසා ලබයිනුයි තාදි නම් වේ. සද්ධාය සති සද්ධො යනාදියෙහි ද මේ ක්‍රමයයි.

සද්ධම්මපජ්ජොතිකා නම් මහා නිද්දේසට්ඨකථාවේ

පස්වන පරමට්ඨක සූත්‍ර නිර්දේශ වර්ණනාව නිමියේ ය.