3. පුණ‍්ණකමාණවසුත‍්තනිද‍්දෙසවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

3. පුණ්ණක සූත්‍ර නිර්දේශ වර්ණනාව

තුන්වන පුණ්ණක සූත්‍ර විස්තරයයි. ‘අනෙජං’ යනුවෙන් (ඇරඹෙන) මෙම සූත්‍රයද පෙර පරිදිම මෝඝරාජගේ (ඉල්ලීම) පිළිකෙව් කොට වදාරන ලදී. එහි මූල දස්සාවි අකුසල් මුල් ආදිය දකින, ඉසයො ඉසිවරු නම් වූ ජටිලයෝ, යඤ්ඤං දිය යුතු දෙයක්, අකප්පයිංසු සෙවූහ.

හෙතු දස්සාවී සියළු කරුණු දකින, සමාන වදනකි. කරුණු නම්, යම් අයුරකින් ඵලය පිණිස පවතීද එහෙයින් හේතු යැයි කියනු ලැබේ. එහෙයින් ඒ ඵලය පෙන්වා දෙයි. ‘එසේනම්, ඔහු අල්ලා ගනිවු’ යැයි (ඒ කරුණෙහි) පිහිටුවන්නාක් මෙනි. එහෙයින් නිදාන හෙවත් එය හේතුකොටගෙන යන අදහසයි. ‘හටගැනීම දකින’ හෙවත් සම්භව දස්සාවී ආදී වචන පහ ගැනද කී පරිද්දෙනි. යම් හෙයකින් එය හේතුවෙයිද, පවතීද, එහි ඵලය අනුව එයින් හටගනීද උපදීද එහෙයින් හේතුවද, හටගැන්මද කියනු ලැබේ.

යා වා පනඤ්ඤාපි කාචි සුගතියො සතර අපායෙන් මිදුණු උත්තර මාතා ආදී ඉසුරුමත් නොවූ දිළිඳු මිනිසුන් ද - ආහාරපාන දුලබ වූ දුකින් පීඩිත වූවන් දත යුතුය. යා වා පනඤ්ඤාපි කාචි දුග්ගතියො යමරජු, නාග, ගුරුළු, මළවුන් ආදීහු මහ ඉඳිමතුන් සැළකේ. අත්තභාවාහි නිබ්බත්තියා (නිරය, තිරිසන්, ප්‍රේත) තුන් තැන්හී පිළිසිඳ ගැනීම් ලෙසින් සිරුරක් (අත්තභාව) ලබනු පිණිස, ජානාති සියල්ල දන්නා නුවණින් දැනගනී. පස්සති හාත්පස දකින ඇසින් බලයි.

අකුසලා නොහැකියාවෙන්, අයහපතෙහි යෙදෙතැයි අකුසලභාගියා අයහපත් පැත්තට යොමුවේ යැයි අකුසල පක්ඛිකා ඒ සියල්ලක්ම නොදැනීම හෙවත් අවිජ්ජා මුල් වූ කරුණු වෙතැයි අවිජ්ජා මූලකා, නොදැනීමෙන්ම සැරිසරමින්, එහිම මැනවින්, (තදින්) බැස ගනිති. එහිම ගමන් කරතියි - අවිජ්ජා සමොසරණ, අවිජ්ජා සමුග්ඝාතා යනු අරහත් මගෙන් අවිජ්ජාව නසන ලදුව, සබ්බෙ තෙ සමුග්ඝාතං ගච්ඡන්ති කියන ලද පරිදි අකුසල කරුණු සියල්ලම නසන ලද බවට පැමිණෙති.

අප්පමාද මූලකා සිහියෙන් යුතුව (යහපත් දෙයෙහි) නොපමා වීම මූලික කරුණ සේ සැළකේ. අප්පමාද සමොසරණ නොපමා වීමෙහි මැනවින් බැස (යෙදී) එහිම ගමන් කරති. අප්පමාදො තෙසං ධම්මානං අග්ගමක්ඛායති තමා කාමාවචර ලෝකයෙහි මෙන් සිවු බඹතලයෙහි පිහිටීමෙන් උසස් සේ උපත ලදුව.

අලමත්තො සමත් වූ, මයා පුච්ඡිතං මා විසින් විමසන ලද, මහස්සෙ තං භාරං ඒ පැමිණි බර, (අසන ලද පැනය විසඳීම) උසුලනු මැනවි. ඉසයො ඉසිවර පැවිද්දන් පැවිදි වූ කිසියම් කෙනෙක්, ඉසිපබ්බජ්ජා පබ්බජිතා යැයි ද පාඨයකි.

ආජීවක සාවකානං ආජීවිකා දෙවතා යමෙක් ආජීවිකයන්ගේ වචන අසත්ද, කීකරුව ඇහුම්කන් දෙත්ද ඔව්හු ආජීවික සව්වෝ වෙති. එම ආජීවික සව්වන් දෙනු ලබන දේවල් ආජීවිකයන් පිළිගනු ලබත්ද, ඔවුන් ආජීවිකා දේවතාවෝය. අදාල වන හැමතන්හිම මේ අයුරුය. යෙ යෙසං දක්ඛිණෙය්‍යා දිසා කෙළවර සිටින යම් ආජීවිකාදීන්ට ඒ ඒ කැත් කුලවතුන් දෙනු ලබන දේවල් (පිළිගැනීමට) සුදුසු බව ලබත්ද, තෙ තෙසං දෙවතා ඒ ඒ ආජීවිකාදීහු ඒ ඒ කැත් කුලවතුන් ආදීන්ගේ දේවතාවෝ වෙති.

යඤ්ඤං එසන්ති දිය යුතු දෙයක් කැමති වෙති. ගවෙසන්ති බලා සිටිති. පරියෙසන්ති උපදවති. යඤ්ඤා වා එතෙ පුථූ ඔවුන්ට දීමට සුදුසු දේ බොහෝය. යඤ්ඤයාජකා වා දිය යුතු දේ සකස් කරනු ලබන්නන් හෝ දීමට සුදුසු බොහෝ දේ හෝ, එතෙ පුථූ සුදුසු දෙයම දිය යුතු බව හෝ, දීමට සුදුසු බොහෝ දේ හෝ සවිස්තරව දැක්වීමට ‘කථං යඤ්ඤවා එතෙ පුථූ’ ආදී ලෙසින් දැක්වීය.

ආසිංසමානා රූප ආදිය පතමින්, ඉත්‍ථත්තං මේ දේ පතමින්, මිනිස් භවය ආදිය කැමති බව කියන ලදී. ජරංසිතා ජරාව ඇසුරුකොට, ජරාව මුල්කොට සියළු සසර දුකම කියැවේ. ඒ සසර දුක ඇසුරින්ම එයින් මිදීමක් නොමැතිවම කල්පනා කරතියි දක්වයි.

රූප පටිලාභං ආසිංසමානො පැහැපත් රූසිරි සැප ලැබීමට පතමින්, හඬ ඇසීම ආදියෙහිද මේ අයුරින් (දතයුතුය) ඛත්තිය මහාසාලකුලෙ අත්තභාව පටිලාභං සැප සම්පත් ඇති කැත්කුල ආදී මහසල් කුලවල උපත ලැබීමේ බලාපොරොත්තුව පිළිසිඳ ගැනීමට පතමින්, බමුණු මහවල් කුලවලටද මේ අයුරිනි. බ්‍රහ්මකායිකෙසු දෙවෙසු මෙහි මුල් කොටස උදෙසා (උසස් බවින්) කියන ලදී. එත්‍ථ කැත්කුල ආදියෙහි,

ජරංසිතා ජරාව ඇසුරුකොට බ්‍යාධිනිස්සිතා (රෝග ඇසුරුකොට) මේ ගැනද ඒ අයුරින් සැළකිය යුතුය. මේ අයුරින් සියළු සසර දුක මුළුමනින්ම දක්වන ලදී. ‘භගවත් නිදුකාණන් වහන්ස, කෙසේ ඔව්හූ යාගයෙහි නොපමා වූවෝ, ඉපදීම හා ජරාව ඉක්මවූවාහුදැ’යි’

‘කච්චි සු තෙ භගවා යඤ්ඤපථෙ අප්පමත්තා අතාරුං ජාතිංච ජරංච මාරිස’ මෙහිදී යාගය හා යාග පැවැත්වීම (ගැන අසයි) කෙසේ ඔව්හූ යාගයෙහි යෙදී කල්පනා කරමින් සසර දුකින් එතර වූවාහුද?

යෙපි යඤ්ඤං යජන්ති දීමට සුදුසු දේ දෙමින් යම් කෙනෙක් යාග කරති. පරිච්චජන්ති (ආසා හැර) තෑගි කරති. බෙදා දෙති.

ආසිංසන්ති රූසිරි ලැබීම ආදිය පතති. ථොමයන්ති මනාව - පිරිසිදුව දෙන ලදැයි ආදී ලෙසින් යාග කටයුතුවලට පැසසුම් කරති. අභිජප්පන්ති රූසිරි ආදිය ලැබීම පිණිස සිතා කතා කරති. ජුහන්ති දෙති. කාමාභිජප්පන්ති පටිච්ච ලාභං රූසිරි ලැබීම පිණිස නැවත නැවත ඒ කැමැත්ත ඉටුකර ගැනීමට පතති. අහා! මෙය අපටම ඒකාන්තවම විය යුතුයැයි පවසති. එහි තණ්හාව වැඩිවන සැටි කී අයුරුයි. යාජයොගා යාගයෙහි (දීමෙහි) ඇළුණු, භවරාග රත්තා මෙසේ මේ දේවල් සසර (මතු) බලාපොරොත්තුවෙන්, සසරෙහි ඇලී (කැමති තැනකම) ඉපදීමටම ඇලෙමින්, නාතරිංසු ඉපදීම ආදී සසර දුකින් එතර නොවූහ.

යඤ්ඤං වා ථොමෙන්ති දීමෙහි හෝ පැසසුම් කරති. ඵලං වා රූප ආදිය ලැබීමට දක්ඛිණෙය්‍ය වා ඉපදෙන කුලයෙහි උසස් බව ආදිය සුචිං දින්නං මනාකොට පිරිසිදුව දෙන ලද, මනාපං සිත කැමති කරන, පණීතං රස ගුණවත්, කාලෙන සුදුසු කල් පැමිණි. කප්පියං අකැප දේ හැර දෙන ලද, අනවජ්ජං දොස් රහිත, අභිණ්හං නැවත නැවත, දදං චිත්තං පසාදිතං දීමෙහි දී ආසාව හැර දැමීමේ සිතින්, පැහැදුණු සිතින්, පසංසන්ති පැසසුම් කරති, කිත්තෙන්ති ගුණ පළ කරති. වණ්ණෙන්ති ගුණ කියති. පසංසන්ති සතුටට පත් කරති.

ඉතො නිදානං මේ මිනිස් ලොවෙහිදී දෙන ලද දේ හේතුකොට, අජ්ඣායකො (වේද) මතුරු (තම බසට) නඟමින්, මන්තධරා මතුරු කටපාඩමෙන් දරමින්, තිණ්ණං වෙදානං සෘග්, යජු, සාම වේද තුනෙහි තොල මැතිරූ පමණින්, පරතෙරට ගියේ, පාරගු නිඝණ්ඩු, කෙටුභ ද සනිඝණ්ඩු කෙටුභාණං, නිගණ්ඩු යනු ගස් ආදියට සමාන වචන දක්වන ශාස්ත්‍රයකි. කෙටුභ කවියන්ට උපකාරී වන, ඒ කටයුතුවලට උදව් වන දැනුමකි. අකුරු හා එහි බෙදීම් (වාග් විද්‍යා) සාක්ඛරප්පභෙදානං, අකුරු බෙදීම් යනු එහි නීති සහ නිරුත්ති හෙවත් පද මුලසිට සෑදෙන ආකාරය, ඉතිහාසපඤ්චමානං අථබ්බණ වේදය සිවුවැනි කොට, මෙසේ සිදුවිය. මෙසේ සිදුවිය යැයි කියා, මෙබඳු වචනවලින් යුතු පැරණි කතා ඇතුලත් ඉතිහාසය පස්වැනි කොට දත්, එම ඉතිහාසය පස්වැනි කොට.

පද මෙන්ම, එහි ඉතිරි වියරණ හදාරමින් දැනගනිති යනු පදකා වෙය්‍යාකරණං, ලෝකායතං විතණ්ඩවාද දැනුම, මහාපුරිස ලක්ඛණං බුදුවරුන් ආදී උතුම් තැනැත්තන්ගේ (සිරුරු) ලකුණු විස්තර වන පොත් දොළොස් දහසක පමණ දැනුමෙහි යම් තැනක දහසය දහසක ගාථා පදවලින් යුතු (කොටස) බුද්ධ මන්ත්‍ර නම් වූහ. එසේ මේ ලකුණින් යුතු වූවෝ බුදුවරු නම් වෙති. මෙයින් පසේ බුදුවරුන්, අගසවුවන්, අසූමහ සව්වන්, බුදුරදුන්ගේ මව, බුදුරදුන්ගේ පියා, උවටැන් කරන්නන්ගෙන් අගපත් තැනැත්තා, උවටැන් කරන්නියන්ගෙන් අගපත් තැනැත්තිය, සක්විති රජු වේ යැයි වෙසෙසින් (වෙන් වෙන්ව) හඳුනාගනු ලැබේ. අන්වයා (බමුණු සමය) දක්වන මෙම මහපුරිස් ලකුණුවල නොඅඩු වූ පිරිපුන් දැනුමෙන් අඩුවක් නොවෙතියි කියන ලදී. ඒවා අරුත් ලෙසින්ද, පොත් ලෙසින්ද නොවෙනස්ව පවත්වා ගැනීමට නොහැකිවීම ‘අවය’ නම් වේ. වීතරාගා රාගය නැතිකළ, එයින් අරහත් පල ලද බව කියන ලදී. රාග විනයාය පටිපන්නා මේ අරහත් මග පිහිටීමෙන්, වීතදොසා අනාගාමී පල පිහිටීමෙන්, දොස විනයාය පටිපන්නා එම අනාගාමී මග පිහිටීමෙන්, වීතමොහා අරහත්ඵල පිහිටීමෙන්, මොහ විනයාය පටිපන්නා අරහත් මග පිහිටීමෙන්, සීල සමාධි පඤ්ඤා විමුක්ති සම්පන්නා මේ සිවු ආකාර වූ, මෙලොවෙහි හා ලොවුතුරු බව මුසු සීලාදියෙන් යුතු, විමුක්ති ඤාණදස්සන සම්පන්නා මෙයින් සියළු දෙය විමසුම් නුවණින් දතයුතු යැයි (අදහසයි.) එයද මේ ලොවෙහිමය. අභිජප්පන්ති පතති, ජප්පනති නැවත බලාපොරොත්තු වෙති. පජප්පනති බොහෝ කලක් බලාපොරොත්තු වෙති. යාගෙ යුත්තා සුදුසු ලෙස දිය යුතු දේ දෙනු ලබන විට පිළිපදින අයුරු කියන ලදී.

අථ ඛො චරහි දැන් වෙන කවරෙක් (සසර) තරණය කළේ ද?

සංඛයා නුවණින් විමසා, පරොපරානි අනුන්ගේ ද, තමන්ගේ ද, අනුන්ගේ ජීවිතයද (අත්තභාව), තමාගේ ජීවිතයද (සසර පැවැත්ම) කියන ලදී. විධූමො කය දුසිරිත් ආදී දුම නැතිව අනීඝො රාගාදී දුක් නැතිව, අතාරි සො මෙබඳු තැනැත්තා අරහත් වේ. ඉපදීම, ජරාව තරණය කළේය.

සකරූපා තමාගේ රූපයෙන්, පරරූපා අනුන්ගේ රූපයෙන්, කාය දුච්චරිතං විධමිතං නසන ලදි.

මානො හි තෙ බ්‍රාහ්මණා ඛාරිභාරො යම්සේ බරින් යුතු කදක් කරෙන් ගෙන යනු ලබන විට, (පොළවෙන්) උඩට ඇතත්, (සම නොවූ තැන්හි) පා තබන, පා තබන විටදී පොළවෙහි ගැටෙන්නා සේ, ඉපදුණු විට,. මෙසේ කුල ගොත් ආදී මානය ඇතිවන කරුණු නිසා, ඔසවන ලද මානයෙන් ඒ ඒ තන්හි ඉසි බව උපදවා ගනිමින්, සතර අපාවල ගැලීමට ඉඩ සැලසෙයි. ‘බමුණ, මානය ඔබට බරින් පිරුණු කද යැයි’ එහෙයින් වදාළහ. කොධො ධූමො ඔබේ නුවණ නම් ගින්නට කෙලෙස් යන අරුතින් තරහ දුම මෙන් වෙයි. ඔහු එයින් කිලිටි වූයෙන්, නුවණ නැමති ගින්න බබලන්නේ නැත. භස්මනි මොඝවජ්ජං ගලායන බවක් නොමැති අරුතින් මුසාබස ‘අළු’ නම් වේ. යම්සේ අළුවලින් වැසුනු ගින්න බැබලීමක් නැත්තා සේ, බොරුවෙන් වැසී ඇති නුවණ දක්වයි. ජිව්හා සුජා යම්සේ රනින්, රිදියෙන්, ලෝහයෙන්, දැවයෙන්, මැටියෙන් වැනි එක් දෙයකින් සාදන ලද, යාගය පැවැත්වීමේදී යොදාගන්නා හැන්ද ඇත. මෙසේ මාගේ දහම් යාගය පැවැත්වීමේ දී පිරුණු දිව හැන්ද යයි කියයි. යම්සේ ඔබගේ යාග පවත්වන තැන ගංතෙර වන්නාක් මෙන්, දහම් යාගය පවත්වන තැන යන අරුතින් හදවත බබළන තැනයි. අත්තා සිත.

ජාති ඉපදීම ලෙසින් ජාති නම් වේ. මෙහිදී ඒ ඉපදීමේ පවත්නා සොබාවය, වෙන් වෙන් ලෙස හටගැනීම සං ජාති සං යන උපසග්ග පදයෙන් අරුත වැඩි කරන ලදී. (කුසට) බැසගැනීම ඔක්කන්ති, නොවූ ලෙස හටගැනීම අරුතින් සංජාති, පිරිපුන් ලෙසින් (කුසකට) බැසගැනීමේ අරුතින් ඔක්කන්ති එය බිජුවටින්, මවුකුසින් යුතු වෙයි. එය බිජුවටින්ද (නැතිනම්) වැදෑමහින්ද කුසට බැසගනී. බැසගනිමින්, පිවිසෙමින් මෙන් පිළිසිඳ ගනී. උපත ලැබීම යන අරුතින් අභිනිබ්බත්ති එය තෙත සහිත තැන්වලින් හා ඉබේ පහළවන ලෙසින් සිදුවේ. ඒවා අතරින් පෙනෙන ලෙසට (දැකිය හැකි ලෙසින්ම) ඉපදෙති. මේ පොදුවේ පිළිගෙන ඇති කතාවයි.

දැන් දහමෙහි මූලික අදහස (පරමත්‍ථ) අනුව දැක්වෙයි. රූපාදී සමූහයෝ පරමත්‍ථ ලෙසින් පහළ වෙති. (සම්මුතියට අනුව) පුද්ගලයෙකු ලෙස නොවේ. (න සත්තා) එහිදී ඛන්‍ධානං එකවොකාර භව නම් වූ (අසඤ්ඤ තලයෙහි) එකක් ලෙසද, චතුවොකාර භව නම් වූ (අරූප තල සතරෙහි) සතරක් ලෙසද පංචවොකාර භවයෙහි (මිනිස් ආදී) පහක් ලෙස ඇතිවන අයුරු දතයුතුය. පාතුභාවො උපතයි. ආයතනානං එහි ඒ ඒ තැන උපදනා ලබන (ඉඳුරන්) ඇතුලත් බව දතයුතුය. පටිලාභො ඒ නොසිඳී පැවැත්ම එම උපත ලැබීමත් සමගම වේ. ඒ වූකලී, ඒ ඒ භවයෙහි මුලින් ඇතිවන්නේ ජාති හෙවත් ඉපදීමයි. බාරදෙන, පවරා දෙන ගතියයි. (එනම්) අතීත භවයෙහි මෙහි මතුපිටට එන, පැමිණ සිටින ආකාරයයි. ඵලය ලෙසින් දුකින් පිරුණ බව හෝ වෙයි.

ජරා පවත්නා වූ සොබාවයි. ජීරණතා එහි ආකාරය, (ඊට පත්වන සැටි) දක්වයි. ඛණ්ඩිච්චං මුල පටන් තුන් කල්හි (බාල, තරුණ, මහළු) ඉකුත් වෙද්දී සිදුවන්නා වූ (සිරුරෙහි) ගතිසොබා දැක්වූ සැටියි. පසුව ගතිසොබා දෙකම දැක්වූ සැටියි. මෙහි ජරා යන මෙම පදයෙන් ඒ සොබාගතිය පෙන්වා දෙන ලදී. එහෙයින් මෙහි ඇති සොබාවය පැහැදිලිවම තහවුරු කරන ලදී. ජීරණතා හෙවත් දිරායන - ගෙවීයන ගතිය මේ අයුරින් දැක්වීමයි. ඛණ්ඩිච්චං මෙසේ කාලය ඉකුත්ව යද්දී, දත්වල, නියවල කැඩුණු ගතිය, හැලීම නිසා වන දෙයින්, පාලිච්චං මේ කෙස්, ලොම් පැසුණු බව, (සුදු පැහැවීම) නිසා ඇතිවන (සොබාව) වලිත්තචතා මේ මස් මැලවී (ජීව ගුණය පිරිහී) සමෙහි රැලි වැටුණු බව නිසා වන දේ පෙන්වා දෙන ලදී. එහෙයින් මෙහි බණ්ඩිච්චං ආදී ලෙස තුන්කල් ඉකුත්වීමේදී (සිරුරේ) කටයුතු දැක්වේ. ඒවායින් මෙම විකාර වන අයුරු දක්වන අටියෙන් ජරාව ගැන පැහැදිලිව කියන ලදී. යම්සේ ජලයට හෝ වාතයට හෝ ගින්නට හෝ තණකොළ - ගස් ආදිය බිඳුණු - කැඩුණු ආකාරය - දැන්වීමෙන් හෝ ගියමග (සිදුවූ දෙය) පැහැදිලි වුවත්, ඒ ගියමග ජලය ආදියෙන් එසේ නොපෙනේ. මැනවින් ඇස් හැර බැලූවත් කැඩෙන බවත්, ජරාවත් (එකවරම) පැහැදිලි නොවේ. ජරාව ඇසින් හඳුනාගත නොහේ.

ආයූනො සංහානි ඉන්‍ද්‍රියානං පරිපාකො මේ පදවලින් තුන්කල්හිම පැතිරී යන ජීවත්වන කාලය අවසන් වීමත්, ඇස් ආදී ඉඳුරන් මේරීමත් කියන ලද සොබාගතිය පැහැදිලිය. එහෙයින් පසුව ඇතිවන සොබාගති දෙක පැහැදිලි කරන ලදැයි දතයුතුය. එහි යම් ආකාරයකින් ජරාවට පත්වූ විට ආයු පිරිහේද, එහෙයින් ජරාව ජීවත්වන කාලය වනසනු ලබතියි එකිනෙක සබඳතාව පරිදි කියන ලදී. තුරුණු වියෙහි මනා පසන් ලෙසද සියුම්වද තම කටයුතු මැනවින් ඉටුකරනු සමත් ඇස් ආදී ඉඳුරන්, ජරාවට පත්වූ විට වයසින් වැඩී, කැළඹී, අවසඟව, රළුව තම කටයුතු ඉටුකර ගැනීමට නොහැකි බවට පත්වෙයි. එහෙයින් ඉඳුරන්ම වැඩී රිමට යතැයි, එකිනෙක සබඳතාවයෙන් කියන ලදී.

එය මෙසේ සඳහන් කළද, සියළු දෙයෙහිම ජරා බව පැහැදිලි ලෙසත්, සැගවී ඇති බවත් අනුව දෙආකාර වේ. එහි දත් ආදියෙහි ගැලවී යන, හැලෙන බව දක්නට ලැබීමෙන් රූප ධර්මතාවලද ජරාව හඳුනාගත හැකි බැවින් (පාකට ජරා) නම් වේ. අරූප දේවල ජරාවට පත්වීමෙහි එබඳු වෙනසක් නොදැකීම ‘සැඟවුනු ජරා - (පටිච්ඡන්න ජරා) නම් වේ. යම් තැනැත්තෙක් මෙම කැඩුණු බිඳුණු බව දකීද, ඔහු දත් ආදියෙහි එබඳු ලකුණු නුවණැසින් හඳුනා සිත් දොරින් සිතා මේ (රූපාදී) සමූහ ජරාවෙන් පහරදෙනු ලැබීයැයි, ජරාව ගැන දැනගනී. ජලය ඇති තැන බැඳ තිබෙන හරක් අං ආදී (සලකුණු) බලා යට ජලය ඇතැයි දැනගන්නා මෙනි.

නැවත ‘අවීචි, සවීචි යැයි මෙම ජරාව දෙආකාර වේ. එහිදී මැණික්, රත්රන්, රිදී, පබළු, සඳ හිරු ආදියෙහිද ජීවත් වන්නන්ගේ මන්‍දදසතාදි කාලයෙහි ද, ජීවය රහිත යයි සළකනු ලබන (අපාණිනං) මල්-ගෙඩි-කොළ ආදියෙහි ද අතුරතුර පැහැය ආදී වෙසෙස් බවක් පහසුවෙන් හඳුනාගත නොහැකි බැවින් අවීචි හෙවත් නිරතුරුවම ජරාව ඇතැයි තේරුමයි. එයින් වෙනස් වූ කියන ලද දේවල (දත් ආදී) අතුරතුර සිදුවන වෙසෙස් ලකුණු අනුව පහසුවෙන් හඳුනාගත හැකි බැවින් ‘සවීචි ජරා’ නම් වේ.

මෙම සවීචි ජරා - උපාදින්නක, අනුපාදින්නක යනුවෙන්ද පෙන්වා දිය යුතුය. පළමුව ළදරුවන්ගේ කිරිදත් මතුවෙයි. ඒවා තිර නැත. ඒ දත් වැටුණු කල නැවත දත් මතුවෙයි. ඒවා පළමු සුදු පැහැ ගනී. ජරා නැමති වායුවෙන් පහර වැදුන විට කළුපැහැ වෙයි. හිසකෙස් මුලින් තඹ පැහැ වෙයි. (පසුව) කළු පැහැයද, සුදුපැහැය වේ. හම ද ලේ සහිතව ඇත. වැඩෙන වැඩෙන කල්හී සුදු පැහැයෙන් කළු පැහැයට හැරේ. ජරා වායුවෙන් පහර වැදී රැලි වැටේ. සියළුම ධාන්‍ය වැපිරූ කල සුදු පැහැ වේ. පසුව කොළ පැහැයෙන් ද, ජරා වායුවෙන් පහර වැදී පාණ්ඩු පැහැ ගනී. අඹ පැලයක් ගැනද මෙහිදී සඳහන් කිරීම වටී. මේ ජරාව වූ කලී රූපාදී සමූහ පසෙහි මේරීමට පත්වන ගතියෙන් යුතුව - මරණය කරා ගෙන යන, යොවුන් බව වනසන ගතියද ඇත. ඉතිරි කරුණු සියල්ල පැහැදිලිය. දේසනාව අවසානයෙහි මෙම බමුණාද අතවැසි පිරිවර දහස සමග අරහත් පලෙහි පිහිටියේය. තවත් නොයෙක් දහසක් දෙනාට දහම් ඇස පහළ විය. ඉතිරි කරුණු කලින් කියා ඇති පරිදිය.

සද්ධම්ම පජ්ජොතිකා නම් ඛුද්දක නිකාය අටුවාවෙහි

පුණ්ණක සුත්ත වර්ණනාව නිමියේ ය.