8. සල‍්ලසුත‍්තවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

8. සල්ල සූත්‍ර වර්ණනාව

අනිමිත්තං යනු සල්ල සූත්‍රයයි. එම සූත්‍රය දේසනා කිරිමට හේතුව කුමක්ද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උවටැන් කරන එක් උපාසකතුමෙක් විය. ඔහුගේ පුතා මළේය. ඔහු පුතු මළ සොවින් සත්දිනක්ම නිරාහාරව සිටියේය. ඔහුට අනුකම්පාවෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුගේ නිවසට වැඩමකොට ශෝකය දුරුකරනු පිණිස මෙම සූත්‍රය වදාළහ.

අනිමිත්තං යම් කටයුතුවල නිරතවීමට නොහැකිවීමයි. ‘මා යම් වේලාවක ඇසින් ඉඟි කරද්දී හෝ, ඇහි බැම ඉහළට නැංවීම වැනි ඒ නිමිති අනුව (ඒ හඟවන ලකුණු අනුව) ඒ දෙය ඉවතට ගෙන යන්න’ මේ ආදී ලෙසට කටයුතු කරනු ඇත. ජීවිතය මෙසේ නොවේ. ලබාගැනීමට නොහැකිය. මම මේ ලෙස හෝ කරන්නම්, එතෙක් ඔබ ජීවත්වන්න, මැරෙන්න එපා! (මෙපරිදි තිර බවක් නැත.) අනඤ්ඤාතං මෙපමණ කලක් මොහු ජීවත්විය යුතුයැයි, ඉපිද ජීවත්වන කාලය හෝ, ආයු කාලය අවසානය හෝ ඒකාන්තයෙන් දැනගත නොහැකි ය. චාතුම්මහාරාජික දෙවියන්ගේ ආයුකාලය මෙපමණකැයි දක්වා ඇතත්, (මිනිසුන්ට) එසේ නොවේ. මච්චානං මෙසේ නිසැකවම දැනගත නොහැකිය.

කසිරං නොයෙක් කරුණු, දේවල් හා සම්බන්ධවන බැවින් සුවසේ යැපීම අපහසුය. ඒ අනුව හුස්ම ගැනීමත්, හුස්ම පහළ හෙළීම ද මහාභූතවලින් සකස්වීමත්, පිඬු ලෙස ගන්නා ආහාරයත්, උණුසුමත්, හැඳිනීමේ, සිතීමේ හැකියාවත් අතර ඇති සම්බන්ධය නොතිබේ නම්, නොකිය හැකි වුවත්, නොදැකිය හැකි වුවත් ජීවත් නොවේ. සිවු ධාතුන් අතරින් පඨවි ධාතුව කෝප වීමෙන්, වෙනස් වීමෙන් විස සපෙකු ඩසිනු ලැබූ විටකදී මෙන් ලී කැබැල්ලක් මෙන් සිරුර තද බවට - දරදඬු බවට පත්වේ. එහෙයින් කියා ඇත -

පත්‍ථද්ධො භවතී කායො දට්ඨො කට්ඨමුඛෙන වා පඨවීධාතුප්පකොපෙන හොති කට්ඨමුඛෙව සො’

ආපෝ ධාතුව කිපීමෙන් - වෙනස් වීමෙන් සිරුර කුණු වූ ගතියට පත්ව, සැරව මස් ලේ වැගිරීමෙන් ඇටසම පමණක් ඉතිරි වේ.

පූතියො භවතී කායො දට්ඨො පූතිමුඛෙන වා ආපො ධාතුප්පකොපෙන හොති පූතිමුඛෙව සො

තේජෝ ධාතු කිපීමෙන් - වෙනස්වීමෙන් ගිනි අඟුරුවලකට දැමුවාක් මෙන් සිරුර හාත්පස දැවෙයි.

සනතත්තො භවතී කායො දට්ඨො අග්ගිමුඛෙන වා තෙජො ධාතුප්පකොපෙන හොති අග්ගිමුඛෙව සො

වායෝ ධාතුව කිපීමෙන් - වෙනස්වීමෙන් ජරාවට පත්වන සිරුරේ හන්දි බැඳුම් ගලෙක දමා කොටන ලද පරිදි ඇට බිඳී යයි.

සඤ්ජින්නො භවති කායො දට්ඨො සත්‍ථමුඛෙන වා වායොධාතුප්පකොපෙන හොති සත්‍ථමුඛෙවසො

මෙසේ ධාතු සතර නියම ලෙස සම සමව නොවූ විට සිරුර නොපචතී. ඒ ධාතු එකිනෙක මැනවින් පවතිමින්, සම ලෙස ඇතිතාක් ජීවිතය පවතී. මෙසේ ජීවිතය මහාභූත හා බැඳී ඇත. දුබික් කාලවලදී ආහාර නොලැබීමෙන් ජීවිත නැසෙන අයුරු පැහැදිලිය. කැබලිකොට, පිඬුකොට ගන්නා ආහාරය ජීවිතය හා බැඳෙන්නේ මෙසේය. එසේ ආහාරපානාදිය දිරවීමේදී (සිරුරෙන් ලැබෙන) උණුසුම නිසි පරිදි නොලැබුණු විට, ජීවිතය නැසෙන සැටි ද පැහැදිලිය. එසේම ජීවිතය, උණුසුම හා බැඳී පවතී. පණ හෙවත් සිත් පරම්පරාව නැති වූ කල්හි, එතැන් පටන් ජීවිතය හෝ ජීවී පුද්ගලයකු නැත. මෙයද ලොවෙහි පැහැදිලි දෙයකි. මෙසේ ජීවිතය, විඤ්ඤාණය හා බැඳී ඇත. මේ අයුරින් නොයෙක් හේතු නිසා ජීවිත පැවැත්ම අපහසු යැයි දතයුතුය.

පරිත්තඤ්ච අල්පය. දෙවියන්ගේ ජීවිතය හා සළකන විට, තණ අග පිනිබිඳක් හා සමානය. අසුරු සැනකින් හෝ සිත ඉදිරියට නොනැඟෙන තරම් අල්ප වෙයි. බොහෝ කලක් ජීවත්වන්නකු අතීතයේ තිබූ සිතින්ම ජීවත් වූයේ නොවේ. දැන් ජීවත් වේනම්, ඒ සිතින්ම ජීවත්වන්නේද නොවේ. අනාගතයෙහිද ජීවත්වන්නේ නොවේ. වත්මනෙහි දැන් ජීවත්වන්නේ ද අනාගත සිතකින් නොවේ. වත්මනෙහිද ජීවත් නොවේ. ජීවත් වන්නේද නොවේ. ජීවත් වුයේද නොවේ. කියන ලදී -

‘ලැබී ඇති ජීවිතය හුදෙක් සැප දුක පමණි. එක් සිතකින් යුතුව, ඒ මොහොතෙහි ඇතිවී, ගෙවී යන ඉක්මන් වූ මොහොතක්ම වෙයි. කප් අසූහාර දහසක් කල් දෙවියෝ සිටිත්ද, සිත් දෙකකින් ඔව්හු ද ජීවත් නොවෙතියි’ ද යනුවෙනි..

තඤ්ච දුක්‍ඛෙන සඤ්ඤුතං ඒ ජීවිතය මෙසේ නියමිත කාලයක් නැතිව, කොතෙක් කල් ජීවත්වේදැයි නොදැන, අපහසුවෙන්, සීතලෙන්, උණුසුමෙන්, ඩැහැලේ බොන මැසි මදුරු ආදීන්ගෙන් වන ගැහැටෙන්ද, සාපිපාසා නිසා ඇතිවන දුක්පීඩාවෙන් ද, ඒ සියළු කරුණු හේතුකොට ලබන දුකින්ද (නිරතුරුවම) වෙනස්වීම නිසා ඇතිවන දුකින්ද, හැම ලෙසකින්ම දුක් සමූහයකින්ම සමන්විත වේ. එසේ කියන ලද්දේ කුමක් නිසාද? මිනිසුන්ගේ ජීවිත මෙබඳුය. එහෙයින් ඔබ ජීවිතය අවසන් වනතුරු දැහැමි හැසිරීමෙහි යෙදෙන්න. පුතු වෙනුවෙන් සෝක නොවවයි (අදහසිනි)

එමෙන්ම සියළු අවැසි දෙය සපයා දෙමින්, මැනවින් පුතු රැක බලා ගත්තද, ‘ඔහු මළේ ය, සෝක කෙරෙමි’යි ඔබ සිතන්නෙහිද? එසේ කණගාටු නොවන්න. න හි සො උපක්කමො අත්‍ථි යෙන ජාතා න මීයරෙ උපන් සතුන් නොමැරෙත්වා! රැකගනිත්වා’යි කියනු ලැබූවත්, ඊට කළ හැකි කිසිදු පිළියමක් නැත. එහිදී උපාසකතුමා ‘හිමියනි, ජරාවට පත්වීනම්, මරණය සුදුසුය. ඉතා තරුණ වියෙහිම මගේ පුතු මළේ යැ’යි සිතූ පරිදි, ‘ජරාවට පත්වුවද නොවූවද මරණය සිදුවෙයි. එහි නියමයක් නැතැ’යි වදාළහ.

එම කරුණ නිදසුන් මගින් තහවුරු කරමින්, ඵලානමිව පක්කානං ආදී ගාථා වදාළහ. එහි තේරුම නම්, පැසුණු (ඉදුණු) ගෙඩි මෙනි. ඒ ගෙඩි හිරු උදාවූ වේලෙහි පටන්, හිරු රැසෙන් තැවෙමින්, පොළොවෙහි රස සාරය, දිය සාරය ද ගසෙහි කොළවලින් අත්තටද, අත්තෙන් කඳටද, කඳෙන් මුලටද, මුලින් පොළවටම අනුපිළිවෙලින් පොළවටම පිවිසෙයි. පොළවට පතිත වීමේදී පටන්, පොළවෙන් මුලටද මුලින් කඳටද ආදී ලෙසින් අතු කොළ කෙමෙන් නැවත වැඩෙයි. මෙසේ වැඩීමේදී පැසුණු ගෙඩි, නටුව මුලට නොඒ. ඉක්බිති හිරු රැසින් තැවෙමින්, නටුව (රිකිලි) රත්වීමට පත්වේ. එයින් ඒ ගෙඩි උදෑසන, උදෑසන නිසිකලට බිම වැටෙයි. පාතො පපතතො භයං වැටීමෙන් බියක් වේ යැයි අරුතයි. ජාතානං මච්චානං නිච්චං මරණතො භයං මිනිසුන් මෙසේ පැසුණු ගෙඩි මෙනි.

වැඩිදුර කිවයුතුද? ජීවිතයත් කැඩී බිඳෙන සුළු (මැටි) කළයක් බඳුය. එහෙයින් අඩුවයස් වූ තරුණයෝ ද..............මරණය පිහිටකොට ඇත්තාහ. මෙසේ වටහාගන්න. එසේ තේරුම් ගෙන, මරණයට නෑදැයා හෝ නෑදැබවද සළකා බලන්න. පියාට පුතාවත් (මරණයෙන්) රැකගෙන පිහිටක් නොවිය හැකි සේම, අනෙක් නෑදැයන්ට තම නෑයා ද රැකගත නොහැකිය. එහෙයින් බලාසිටියදීම (මරණයට) පත්වෙයි.

ඒ අනුව මෙසේ සඳහන් කළහැකිය. නෑදැයන් බලා සිටියදීම, ‘අම්මේ, තාත්තේ (නැතිනම්) දුවේ, පුතේ.........ආදී ලෙසින් පුථු නොයෙක් ලෙසින්, ලාලපතං එසේ විලාප කීම, මච්චානං එකමෙකො යම්සේ මිනිසා, ගො වජ්ඣො මෙසේ ගෙන යයි. පස්ස උපාසකය, බලන්න, වටහා ගන්න. (මරණයෙන්) ලොවට පිහිටක් නැත.

බුදු පසේබුදුවරු ආදීහු ඉතා ගැඹුරු නුවණින් යුත්තාහ. එවම්භාහතො ලොකො මච්චුනා ච ජරාය ච කිසිවකුට මද හෝ රැකවරණයක් කළ නොහැකි බව දනිති. තස්මා ධීරා න සොචන්ති විදිත්‍වා ලොක පරියායං මෙම ලෝක නියාමය දැන, ඒ නුවණැත්තෝ සෝක නොකරත්.

ඔබ යම් මගකට... විලාප නගහි? කුමක් නිසා එසේ කියන ලද්දේ ද? යස්ස මවුකුසට, ආගතස්ස පැමිණි, මග්ගං මෙයින් චුතව වෙනත් තැනකට, ගතස්ස ගිය මග හෝ වා න ජානාසි, ඔහුට මෙම උභො අන්තෙ අසම්පස්සං නිරත්‍ථං පරිදෙවසි, නුවණැත්තෝ එය දැක, දැන, ලොවෙහි මේ පිළිවෙල සොබාව දැන සෝක නොකරති.

මීළඟට ‘නිරත්‍ථං පරිදෙවසි’ යැයි මෙහි සඳහන් කරන ලද විලාප නැගීමෙහි තේරුමක් නැති බව තහවුරු කරමින් පරිදෙවයමානො චෙ ආදී ගාථා කීහ. උදබ්බහෙ හරවත් දෙයක් ලබන්නේය. දරන්නේය. තමා හඳුනාගත යුතු වන්නේය. සම්මූළ්හො හිංසමත්තානං මුළාවී තමන් කරදරයට පත්වෙමින්, කයිරාචෙතං විචක්‍ඛණ යම්ලෙසකින් එබඳු, කඤ්චි අත්‍ථං කිසියම් වැදගත් හරවත් බවක් වේනම්, නුවණැත්තාද ඒ වෙනුවෙන් වැළපෙන්නේය.

හැඬීමෙන් පලක් නැතැයි මෙහිදී අදහස් වේ. න කිසිවෙකු රුණ්ණෙන සොකෙන චෙතසො සන්තිං පප්පොති එතකුදු වුවත් හැඬීමෙන් හෝ සෝක කිරීමෙන් හෝ, භිය්‍යො අස්ස උප්පජ්ජතෙ දුක්‍ඛං සරීරඤ්ච සිරුර පැහැ වෙනස්වීමෙන් මළානික පෙනුමෙන්, උපහඤ්ඤති,

න තෙන පෙතා ඒ හැඬීමෙන් මියගිය තැනැත්තෝ, පාලෙන්ති යැපෙන්නෝ නොවෙති. ඔවුනට එය උපකාරය පිණිස නොපවතී. එහෙයින් නිරත්‍ථා පරිදෙවනා

හැඬීම තේරුමක් නැති බව පමණක් නොවේ. අයහපතම පමුණුවයි. කවර හෙයින්ද? ‘සෝකය දුරු නොකරනවිට.........එයි වසඟයට යයි.’ අනුත්‍ථුනන්තො තදින් සෝක කරමින්, වසමන්‍වගු වසඟයට ගියේ,

මෙසේ සෝක කිරීමෙන් කිසිදු තේරුමක් නොමැති බවත්, අයහපත ඇතිවන බවත් පෙන්වා, දැන් සෝකය දුරුකිරීමට අවවාද දෙමින් අඤ්ඤෙපි පස්ස ආදී ගාථාව කීහ. එම ගාථාවෙහි ගමිනෙ පරලොව යාමට සූදානම්ව සිටින, ඵන්‍දනෙතවිධ පාණිනො මරණ බියෙන් තැති ගන්නා වූම මේ ලෝකයෙහි සත්වග,

යෙන යෙන යම් යම් ආකාරයෙන්, මඤ්ඤන්ති ආයු බොහෝ වේවා, නිරෝගි වේවා’යි සිතති. තතො තං අඤ්ඤථා, ඔහු මෙසේ සිතාගෙන මියයයි. (ඇතැම්විට) රෝගී ද වෙයි. සිතන අයුරු වෙනස් වෙයි. එතාදිසො මේ ලෙස, විනාභාවො සිතන ලද දෙය එසේ නොවේ. පස්ස උපාසකය, ලොව නියමය මෙයයි යන අදහස මෙහිලා යොදාගත යුතුය.

අරහතො සුත්‍වා මේ කෙලෙසුන් දුරුකළ උතුමෙකුගෙන් මෙබඳු දහම් දෙසුමක් අසා, න සො ලබ්භා මයා ඉති ඒ මළ තැනැත්තා නැවත මා විසින් ජීවත් කිරීමට නොලැබේයැයි මනාව දැන, විනෙය්‍ය පරිදෙවිතං යැයි කියන ලදී.

යථා සරණමාදිත්තං යන ගාථාවෙහි ධීරො නුවණින් යුතු, සප්පඤ්ඤො නිසග නුවණින්, පණ්ඩිතො බොහෝ දේ අසා ඒ අනුව ජීවිතය සකසා ගත්, මහත් නුවණින් යුතු, කුසලො සිතා, විමසා කටයුතු කරන, මෙහිදී සිතාබැලීමෙන්, ඇසීමෙන් හා වැඩීමෙන් හෙවත් ජීවිතයට එක්කර ගැනීමෙන් යන අදහසද මෙහිලා සළකා ගතයුතුය.

සෝකයටම පමණක් නොවේ. පරිදෙවං.... සල්ලමත්තනො යන ගාථාවෙහි පජප්ප තණ්හාවයි. දොමනස්සං සිතෙහි දුක, අබ්භතෙ උදුරා දමන්නේය. සල්ලං මෙසේ තුන්ආකාර වූ දුක් ගෙනදෙන හෙයින්ද, (තමන්) ඇතුලත සිදුරු කරන අදහසින් ද උලකි. ඉහත කියන ලද පරිදි රාගාදී උල් සත් ආකාරයෙනි. මෙම උල් උදුරා හළවිට - නිවුනේ යැයි අරහත් පල කුළුගන්වමින් දේසනය නිමවූහ. අසිතො තණ්හා දිට්ඨියෙන් තොරව, පප්පුය්‍ය පැමිණ, මෙහි ඉතිරි පද කලින් ද විස්තර දක්වා ඇති බැවින් පැහැදිලිය. එහෙයින් සඳහන් නොකරන ලදී.

සල්ලසූත්‍ර විස්තරය නිමි.