මාණවත්‍ථෙරගාථාවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

මාණව ස්ථවිරගාථා වර්ණනාව

“ජිණ්ණඤ්ච දිස්වා දුඛිතඤ්ච ඛ්‍යාධිතං” යනු ආයුෂ්මත් මාණව තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථාවකි. එහි උපත කෙසේ ද? පෙර බුදුවරු හමුවෙහි කරන ලද ප්‍රාර්ථනා සහ ඒ ඒ උපනුපන් භවයන් හි දී සසරින් මිදීම සඳහා රැස්කරගත් කුසල සම්භාරයන් ඇති උන්වහන්සේ; මීට කල්ප අනූ එකකට පෙර බමුණුකුව ඉපිද ලක්‍ෂණ ශාස්ත්‍රයෙහි පර ප්‍රාප්ත වූහ. විපස්සි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උපන් කෙණෙහි ගොස් ශරීර ලක්‍ෂණ බලා, පූර්ව නිමිති විමසා “එ්කාන්තයෙන් මෙතෙම බුදුවන්නේ ය” යැයි ප්‍රකාශ කර විවිධාකාරයෙන් ස්තුති කර, ප්‍රදක්‍ෂිණා කොට වැඳ ගියේය. ඒ පින්කමේ විපාක වශයෙන් කාමසුගතීන් හි ම සැරිසරා මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත්නුවර බමුණු මහසල් කුලයක ඉපදුණේය. ඉපිද සත් විය දක්වා ඇතුලු ගෙයි ම හැදී වැඩී, සත්වන වසරෙහි දී උපනයනය සඳහා උයනට ගෙනයන අතර මගදී මහළුවූවන්, ලෙඩවූවන් හා මැරුණු පුද්ගලයන් දැක - පෙර ඔවුන් නොදැක තිබූ බැවින් පිරිවර ජනයාගෙන් ඒ පිළිබඳව විමසීය. ජරාවට පත්වීම, රෝගවලට ගොදුරුවීම හා මරණය අප සැම දෙනාටම උරුම වූ ස්වභාවයක් බව අසා හටගත් සංවේග ඇති බමුණු කුමරු නැවත පෙරළා එන කල්හි විහාරයට ගොස් ශාස්තෲන් වහන්සේගේ ධර්‍මශ්‍රවණ කොට, මාපිය අවසරයෙන් පැවිදි වී නොබෝ දිනකින් ම විදසුන් වඩා මහරහත් ඵලයෙහි පිහිටියේය. මාණව තෙරුන් වහන්සේ සිය චරිතාපදානය මෙසේ දැක්වූහ.

“විපස්සි බුදුරදුන් ලොව පහළවන කල්හි, ඇති වූ නිමිති බලා, මම මෙසේ පැවසුවෙමි. “ජන සමූහයා කෙලෙස් ගින්නෙන් නිවමින් බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළවන්නේය.

යම් උතුමෙකු පහළවන කල්හි දස දහසක් ලෝකධාතු කම්පා වෙත් ද දැන් ඒ ශාස්තෲ වූ පසැස් ඇති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ධර්මදේශනා කරන සේක.

යම් උතුමෙකු පහළ වන කල්හි මහත් ආලෝකයක් පැතිරුණේ ද දැන් ඒ උතුමාණෝ දහම් දෙසන සේක.

යම් උතුමෙකු උපදින මොහොතෙහි ගංගා නොගැලුවේ ද, දැන් ඒ පසැස් ඇති භාග්‍යවත්හු දහම් දෙසති.

යම් උතුමෙකු පහළවන කල් හි අවීචියේ ගිනි නිවුණේ ද දැන් ඒ ශාස්තෲ වූ පසැස් ඇති භාග්‍යවත් හු දහම් දෙසති.

යම් උතුමකු පහළවන විට පක්‍ෂීහු අහසේ ගමන් අත් හැරියා හු ද ඒ උතුම් භාග්‍යවත්හු දැන් දහම් දෙසති.

යම් උතුමෙකු උපදින කල්හි සුළං නොහැමුවේ ද, දැන් ඒ ශාස්තෲ වූ පසස් ඇති භාග්‍යවත් හු දහම් දෙසති.

යම් උතුමෙකු උපදින කල් හි සියලු රත්න බැබලුනා හු ද, දැන් ඒ ශාස්තෲ වූ පසැස් ඇති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දහම් දෙසති.

යම් උතුමෙකු උපදින කල් හි සත් පද වික්‍රමය, සත් පියවර තැබීම කරන ලද්දේ ද, දැන් ඒ පසැස් ඇති භාග්‍යවත් හු දහම් දෙසති.

උපන් මොහොතේ ම ඒ බුදුවන කුමරු සියලු දිශා බැලුවේය. අභීත වදන් පැවසීය. මේ බුදුවරුන්ගේ ධර්‍මතාවන් වේ.”

මෙසේ ජනයා සංවේගයට පමුණුවා, ලෝකනායකයන් වහන්සේට ස්තුති කොට සර්‍වඥයන් වහන්සේට වැඳ නැගෙනහිරට මුහුණ ලා ගියෙමි.

එදා මීට කල්ප අනූ එකකට පෙර යම් බුද්ධ ස්තුතියක් කළෙම් ද, මේ දක්වා ම මම දුගතියක නූපන්නෙමි. බුදුවැණුමෙහි මේ විපාකයයි.

මීට කල්ප අනූ එකකට පෙර මම, සත් රුවනින් හෙබි මහ බල ඇති සම්මුඛාථවිය නම් සක්විති රජව උපන්නෙමි.

මීට කල්ප අනූ නවයකට පෙර සත් රුවන් සහිත බලවත් වූ පඨවිදුන්දුභි නම් සක්විති රජවූයෙමි.

මෙයින් අසූ අටවන කල්පයේ ද ඕභාස නමින් එවැනි ම සක්විති රජ කෙනෙක් ව උපන්නෙමි.

මීට කල්ප අසූ හතකට පෙර සරිතච්ඡේදන නමින් ද [missing trans] කල්ප අසූහයකට පෙර වාතසම නමින් ද කල්ප අසූතුනකට පෙර රතනපජ්ජල නමින් ද [missing trans] කල්ප අසූවකට පෙර ගිරිසාර නමින් ද මහත් බල ඇති - සත් රුවනින් පිරි සක්විති රජවරුන් ව උපන්නෙමි.”

දැන් මම සියලු කෙලෙස් දැවුයෙමි. -පෙ- බුදුරජාණන් වහන්සේ අනුශාසනාව ඉටුකළෙමි.”

අවබෝධ කරගත් රහත් බව ඇති උන්වහන්සේගෙන් භික්‍ෂූන් වහන්සේලා “ඇවැත්නි! නුඹ කුමක් නිසා ඉතා ළදරුවියේ දීම සංවේග උපදවා පැවිදිවූයෙහි ද?”යි විමසන ලදුව; තමන් වහන්සේගේ පැවිදිවීමේ නිමිත්ත පැවසීමට ද රහත්බව ප්‍රකාශ කිරීමට ද මේ ගාථාව වදාළසේක.

“ඡිණ්ණඤ්ච දිස්වා දුක්ඛිතඤ්ච ව්‍යාධිතං, මතං ච දිස්වා ගතමායුසංඛයං, තතො අහං නික්ඛමිතූන පබ්බජිං, හිත්‍වාන කාමානි මනොරමානි”

“ජරාවට පත් වූවෙකු ද, දුක්පත් ගිලන් වූවෙකු ද ආයු ගිලිහී මැරුණු කෙනෙකු ද මම දුටුවෙමි. එනිසා මම සිත්කලු වූ පස්කම් සුව හැර දමා ගිහිගෙන් නික්ම පැවිදි වූයෙමි.”

මෙහි “ජිණ්ණං” යනු ජරාවෙන් දැදුරු වූ, කැඩීගිය බිඳීගිය දිරාගිය, හිස කෙස් සුදු වූ ශරීරය රැළි ගැසුණු ස්වභාවය යි. “දුඛිතං” යනු දුකට පත් වූ, දුකින් යුක්ත වූ “ව්‍යාධිතං” යනු ගිලන් වූ, මෙහි දී “බ්‍යාධිතං” යන්නෙන් ද දුකට පත්වීමේ හේතුව දක්වයි. “දුක්ඛිතං” යන වචනයෙන් ඒ පුද්ගලයාගේ දැඩිසේ ගිලන් බවට පත්වීම දක්වයි. “මතං” යනු කළුරිය කළ, යම් අයුරකින් කළුරිය කළ, ආයුෂ ක්‍ෂය වූ ව්‍යය වූ බැවින් කය බිදීමට පත් වූ. එනිසා “ගතමායුසංඛයං” යනුවෙන් කියන ලදි. “ගෙවී ගිය ආයු ඇති” මේ ජරාවෙන් හා ගිලන් බවින් යුක්ත වුවත් දැක “මේ ජරාව, ගිලන් බව මොවුන්ට පමණක් වන දේ නොවේ. ඒවා සියල්ලන්ට ම සාධාරණය, එනිසා මම ද ජරා ආදියෙන් මැඩුනෙක්මි. ඒවා ඉක්ම නොවූවෙක්මි.” යි සංවේගයට පත්ව. “නික්ඛමිතූනා” යනු නික්මී. “නික්ඛමිත්‍වා” යන අර්ථයයි. පැවිදිවීමේ අදහසින් ගිහිගෙයින් නික්ම “පබ්බජිං” ශාස්තෲ ශාසනයෙහි පැවිදි වූයෙමි. “පහාය කාමානි මනොරමානි” යනු ඉෂ්ට, කාන්ත, මනාප වූ රාගය පහ නොකළවුන්ගේ සිත අලවන බැවින් සිත්කලු වූ වස්තුකාමයන්හි ඇති ආශාව දුරුකර, ඒවා සමග බැඳුනු කැමැත්ත - ආශාව - රාගය ආර්ය මාර්ගයේ ගමන් කිරීමෙන් මුලුමණින්ම නසා ඒ පිළිබඳව අපේක්‍ෂාවක් නොමැතිව, ඉවත දමා යන අර්ථයයි. කාමාදියේ ප්‍රහාණ කිරීම දැක්වීම් වශයෙන් මෙහිදී තෙරුන් වහන්සේගේ රහත්බව ප්‍රකාශ විය. ළදරු කාලයේ, මාණවක සමයේ පැවිදි වූ බැවින් මේ තෙරුන්ට “මාණව” යන නාමය ලැබුණි.

මාණව ථේරගාථා අර්ථ වර්ණනාව නිමියේය.