ගන්‍ථාරම‍්භකථා අට‍්ඨකථා

ග්‍රන්ථ ආරම්භ කථා

දතයුතු සියලු ධර්ම නමැති සාගරයෙහි පරතෙරට පැමිණි, විචිත්‍ර වූ දේශනා ක්‍රම හා සියුම් ගැඹුරු නුවණ ඇති, සියලු සතුන්ට පිහිටවන මහා කාරුණික බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර කරමි.

විද්‍යාචරණ සම්පන්න වූවාහු, යම් ධර්මයකින් සත්ත්වයා සංසාර නමැති ලෝකයෙන් නිවනට පමුණුවත් ද සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් පුදන ලද ඒ උතුම් ධර්මය නමස්කාර කරමි.

සීලාදී ගුණයන්ගෙන් යුක්ත වූ මාර්ගඵල සම්පත් ලැබූ යම් සංඝ රත්නයක් වේ නම් අතිශයින් ම උතුම් පුණ්‍යක්‍ෂේත්‍ර වූ ඒ ආර්ය සංඝරත්නය නමස්කාර කරමි.

මෙසේ රත්නත්‍රය වන්දනා කිරීමෙන් උපදවා ගත් යම් පුණ්‍ය සම්පත්තියක් වේ නම් එම පුණ්‍ය තේජසින් මම සියලු තන්හි නසන ලද අනතුරු ඇත්තෙක් වෙමි.

මහර්ෂි වූ ලොවට හිතැති බුදුරදුන් විසින් සුද්ධ වූ ජීවිතකථා පිළිබඳ යම් උදාන දේශනා කර තිබේ නම් ඒ සියල්ල ධර්මසංග්‍රාහික රහතන් වහන්සේලා විසින් එක් තැනකට එකතු කිරීම සඳහා සංග්‍රහ කරන ලද ධර්මය උදාන නම් වේ.

එය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්ම සංවේගය හා ප්‍රීතිය ප්‍රකට කිරීම සඳහා සොම්නස් සහගත සිතින් දේශනා කරන ලද ගාථාවන්ගෙන් යුක්ත වේ.

ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ගැඹුරු සියුම් නුවණින් විනිවිද ලෙස බලමින් දේශනා කරන ලද බැවින් එම ධර්මය පිළිබඳව මා විසින් කරනු ලබන අත්‍ථි වර්ණනාව අතිශයින් ම දුෂ්කර කාර්යයකි.

යම් ලෙසකින් එම අර්ථ වර්ණනාව සහ ශාස්තෲ ශාසනය උතුම් පූර්වාචාර්යවරුන්ගේ විනිශ්චය නිසාම පවතී නම් එම විනිශ්චයන් පාදක කරගෙන පුරාණ අට්ඨකථා ක්‍රමය හා නිකාය ග්‍රන්ථ පස ඇසුරු කරගෙන

මහා විහාර වාසීන්ගේ ඉගැන්වීම වෙනස් නොකොට අතිශයින්ම පිරිසිදු, අසංකීර්ණ වූ සියුම් අර්ථ විනිශ්චය නැවත නැවතත් දැක්වෙන අර්ථ මැනවින් ඉවත්කොට උදාන පාලියෙහි අර්ථ වර්ණනාව ශක්ති පමණින් කරන්නෙමි.

මෙසේ සද්ධර්මයාගේ චිර පැවැත්ම ප්‍රාර්ථනා කරමින් විස්තර වශයෙන් ප්‍රකාශ කරනු ලබන මෙම අර්ථ කථාව පින්වත්හු මැනවින් පිළිගනිත්වා.

එහි උදාන නම් : කවර අර්ථයකින් උදාන වීද? ප්‍රීති වාක්‍යය ප්‍රකාශ කිරීම අර්ථයෙන් උදාන නම් වේ. ප්‍රීති වාක්‍ය ප්‍රකාශ කිරීම යනු කුමක්ද? සිතෙහි ප්‍රීති වේගයෙන් හටගත් අදහස ප්‍රකාශ කිරීමයි.

යම් සේ තෙල් ආදී මැනිය යුතු වස්තුවක් මැණීම් ගැනීමට නොහැකිව පිටත ගලා යයිද එය ඉතිරි වූ දෙයයි කියනු ලැබේ. යම් වතුරක් විලක නොරැඳී පිට උතුරා යයි ද එය ඕඝ යි (ගලා යන දිය පහරක්) කියනු ලැබේ. එසේම ප්‍රීති වේගයෙන් සිතෙහි හටගත් සිතිවිලි පැතිරී ගොස් හදවත ඇතුලෙහි රැඳෙන්නට නොහැකිව උතුරා යාමෙන් වාග් ද්වාරයෙන් නිකුත්වන ප්‍රකාශ කිරීම් විශේෂය උදානය යි කියනු ලැබේ. ධර්ම සංවේග වශයෙන් ද මේ උදානය ඇතිවේ.

එම උදානය සමහර තැනක ගාථා බන්‍ධන වශයෙන් ද, සමහර තැනක වාක්‍ය වශයෙන් ද පවතී. අර්ථ කථාවන්හි ‘සොමනස්ස ඤාණමයික ගාථා පතිසංයුත්තං’ (සොම්නස් සහගත ඥාන සම්ප්‍රයුක්ත ගාථාවන්ගෙන් යුක්ත වූ) උදාන ලක්‍ෂණ බෙහෙවින් කියන ලදි. ප්‍රීතියෙන් හා සොම්නසින් යුක්ත වූ ගාථා බන්‍ධනයන්ගෙන් යුක්ත උදානය ද බෙහෙවින් කියන ලදි. එයට අමතරව ‘අත්‍ථි භික්ඛවෙතදායතනං යත්‍ථ තෙව පඨවි ත ආපො - තං එසෙවන්තො දුක්ඛස්සාති’, ‘සුඛා කාමාති භූතානි යො දණ්ඩෙන විහිංසතී ති’ (යමෙක් සැප කැමති සත්ත්වයන් දඬුවමින් හිංසාවට ලක් කෙරේද), ‘සචෙ භායථ දුක්ඛස්සාති’ (ඉදින් දුකට බියවන්න), යන මේ ආදී තැන්හි දක්නට ලැබේ.

මෙසේ ඒ මේ උදානය සබ්බඤ්ඤූ බුද්ධ භාසිතය, පච්චෙක බුද්ධ භාසිතය, සාවක භාසිතය යි තෙවැදෑරුම් වේ. ඒ අතර පච්චෙකබුද්ධ භාසිතය ‘සබ්බෙසු භූතෙසු නිධාය දණ්ඩං අහෙඨයං අඤ්ඤතරම්පි තෙසං’ ආදී වශයෙන් ඛග්ගවිසාණ සූත්‍රයෙහි සඳහන් වන්නේය. ශ්‍රාවක භාසිත වනාහි -

සබ්බො රාගො පහීණො මෙ සබ්බො දොසො සමූහතො සබ්බො මෙ විහතො මොහො සීතිභූතොස්මි නිබ්බුතො

යන ආදී වශයෙන් ථෙරී ගාථාවන්හිද

කායෙන සංවුතා ආසිං වාචාය උද චෙතසා සමූලං තණ්හං අබ්බුය්හ සීතිභූතාස්මි නිබ්බුතා

ආදී වශයෙන් ථෙරී ගාථාවන්හිද සඳහන් වේ. මේ උදානයෝ ඒ ස්ථවිරුන්ගේ හා ස්ථවිරාවන්ගේ උදාන පමණක් නො වෙති. ඔවුන්ගේ සිංහනාදයෝ ද වෙති. ශක්‍ර ආදී දෙවිවරුන් විසින් කියන ලද ‘අහො දානං පරමදානං කස්සපෙ සුප්පතිට්ඨිතං’ යන ආදිය ද ආරාමදණ්ඩ බ්‍රහ්මණාදීන් විසින් හා මනුෂ්‍යයන් විසින් කියන ලද ‘නමො තස්ස භගවතො’ යනාදී ත්‍රිවිධ සංගීතියට ඇතුලත් කරන ලද උදාන ඇත. එම උදාන මෙහි ඇතුලත් නැත. බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ම දේශනා කරන ලද ජින වචන නම් වූ නව ආාකරයට බෙදා දැක්වූ පර්යාප්ති ධර්මයට අයත් වූ උදානම ධර්මසංග්‍රාහක රහතන් වහන්සේලා විසින් සංග්‍රහ කරන ලද්දේ ද, එම උදානම වර්ණනා කිරීම පිණිස මෙහි ඇතුලත් කරන ලද්දේය.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් බෝධි රුක්‍ෂ මූලයෙහි දී ‘අනෙකජාති සංසාරං’ ආදී ගාථාවෙන් ප්‍රකාශ කරන ලද උදානගාථාව නොයෙක් දහස් ගණන් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේලා විසින් අත් නොහරින ලද උදාන ගාථාවකි. එය මෑත කාලයෙහි ධර්ම භාණ්ඩාගාරිකයන් වහන්සේට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද බැවින් ධර්මසංග්‍රාහික රහතන් වහන්සේලා විසින් උදාන පාලියෙහි ඇතුලත් නොකොට ධර්මපද පාලියෙහි සංග්‍රහ කරන ලදි. ‘අඤ්ඤාසි වත භො කොණ්ඩඤ්ඤො’ යන උදාන වචනය දස දහසක් ලෝකයන්හි දෙවි මිනිසුන්ට දැන ගැනීමට සමර්ථ වූ මහා ශබ්ද පැතිරීමක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කරන ලදි. එය ද ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්‍ර දේශනාව අවසානයේ දී තමන් වහන්සේ විසින් අවබෝධ කරගත් ධර්මයෙහි එක් කොටසක් වූ ආර්ය මාර්ගය ශ්‍රාවකයන් සියලු දෙනාටම ප්‍රථම කොණ්ඩඤ්ඤ තෙරුන් විසින් අවබෝධ කරගත් බැවින් තමන්ගේ උත්සාහයෙහි සාර්ථකභාවය සිහිකිරීම නිසා ප්‍රකාශ කරන ලද්දකි. ප්‍රථම බෝධියෙහි සියලු භික්‍ෂූන්ට මැනවින් ප්‍රතිපත්ති නුවණින් සිහිපත් කිරීම පිණිස හෝතු වූ ‘ආරාධයිංසු වත මං භික්ඛූ එක සමයං’ යන ප්‍රකාශය මෙන් ප්‍රීතිසෝමනස්ස උපදවන ප්‍රකාශ මාත්‍රයක් පමණි. ‘යදා භවෙ පාතුභවන්ති ධම්මා’ ආදි ප්‍රකාශය මෙන් පවතින හෝ නොපවතින ප්‍රකාශන ධර්මසංග්‍රාහකයන් වහන්සේලා විසින් උදාන පාලියෙහි සංග්‍රහ නොකරන ලද බව දතයුතුයි.

ඒ මේ උදානය වනාහි විනය පිටකය සුත්තන්ත පිටකය, අභිධම්ම පිටකය යන තුන් පිටකය අතරින් සුත්තන්ත පිටකයට අයත් වන්නේය. දීඝනිකාය, මජ්ඣිම නිකාය, සංයුත්ත නිකාය, අංගුත්තර නිකාය, ඛුද්දක නිකාය යන නිකායග්‍රන්ථ පස අතරින් ඛුද්දක නිකායට අයත් වේ. සුත්ත, ගෙය්‍ය, වෙය්‍යාකරණ, ගාථා, උදාන, ඉතිවුත්තක, ජාතික, අබ්භුතධම්ම, වෙදල්ල යන නවාංග ශාස්තෲ ශාසනයෙහි උදානය ඇතුලත් වේ.

ද්වාසීතිං බුද්ධතො ගණ්හි ද්වෙ සහස්සානි භික්ඛු තො චතුරාසීති සහස්සානි යෙ මෙ ධම්මා පවත්තිතො’ති

මෙසේ ධර්ම භාණ්ඩාගාරිකයන් වහන්සේ විසින් ප්‍රකාශ කරන ලද අසූහාර දහසක් ධර්මස්කන්ධයෙහි උදාන පාලිය සංග්‍රහ වී ඇත. බෝධි වර්ගය, මුචලින්ද වර්ගය, නන්ද වර්ගය, මේඝිය වර්ගය, සෝණ වර්ගය, ජච්චන්‍ධ වර්ගය, චුල්ල වර්ගය, පාටලීගාමිය වර්ගය යි වර්ග වශයෙන් අටකි. සූත්‍ර වශයෙන් සූත්‍ර අසූවකි. ගාථා වශයෙන් අනූපසක් උදානගාථා සංග්‍රහ වී ඇත. භාණවාර වශයෙන් සතලිස් පහකි. බෝධි සූත්‍රයෙහි පුච්ඡා අනුසන්ධි වශයෙන් එක් අනුසන්ධියකි. සුප්පාවාසා සූත්‍රයෙහි පච්ඡා අනුසන්ධි දෙකකි. සෙසු තන්හි අනුසන්ධි වශයෙන් එකම අනුසන්ධියකි. අජ්ඣාසය අනුසන්ධි මෙහි නැත. මෙසේ අසූ එකක් අනුසන්ධි සංග්‍රහ වී ඇත. පද වශයෙන් එක්විසි දහස් සියයකි. ගාථා පද වශයෙන් විසිඅට දහස් හාරසිය විසිතුනකි. අක්‍ෂර වශයෙන් හැටහත්දහස් තුන්සිය අසූ දෙකක් වේ. එය මෙසේ කියනු ලැබේ -

අසීති එව සුත්තන්තා වග්ගා අට්ඨ සමාසතො ගාථා ව පඤ්චනවුති උදානස්ස පකාසිතා

අඩ්ඪුන නවමත්තාව භාණවාරා පමාණතො එකාධිකා තථාසීති උදානස්සා නු සන්‍ධියො

එකවීස සහස්සානි සතඤ්ඤෙ ව විචක්ඛණො පදානෙතානුදානස්ස ගණිතානි විනිද්දිසෙ

ගාථා පද වශයෙන් :

අට්ඨසහස්ස මත්තානි චත්තාරෙව සතානිච පාදානෙතානුදානස්ස තෙ වීසති ච නිද්දිසෙ

අක්ඛරානං සහස්සානි සට්ඨිසත්ත සතානි ච තිණිද්වාසීති ච තථා උදානස්ස පමෙදිතා

ඒ වර්ග අට අතර බෝධිවර්ගය ප්‍රථම වර්ගයයි. සූත්‍ර අතර බෝධි සූත්‍රය යි. එහි ද ‘මා විසින් මෙසේ අසන ලදි’ (එවම්මෙ සුතං) ආදිය ආයුෂ්මත් ආනන්ද හිමියන් විසින් ප්‍රථම සංගීති අවස්ථාවෙහි කියන ලද නිදාන ආදියයි. ප්‍රථම සංගීතියෙහි දී විනය පිටකයෙහි පාලියට නගන ලද එය නිදානය කමට ඇති දක්ෂ බව පැහැදිලි කිරීමේ කථා මාර්ගයයි. එය සුමංගල විලාසිනී දීඝනිකාය අර්ථ කථාවෙහි කියන ලද පරිදි දතයුතුයි.