2. නන්‍දසුත‍්තවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

2. නන්ද සූත්‍ර වර්ණනාව

දෙවැන්නෙහි නන්‍දො යනු ඔහුගේ නාමයයි. ඔහු වනාහි චක්‍රවර්ති රාජ ලක්‍ෂණයන්ගෙන් යුක්ත හෙයින් මව්පියවරු, පිරිවර ජනයා, සියලු නෑ පිරිවර සතුටු කරවමින් උපන් හෙයින් නන්ද යන නාමය ලැබීය. භගවතො භාතා යනු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ එක් පිය පුත්‍රතාවයෙන් සහෝදරත්වයයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සහෝදරයෝ නූපදිත්. එහෙයින් මාතුච්ඡා පුත්තොයි යූසේයි. සුලු මව් පුතු යන අර්ථයි. මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමියගේ පුතු, අනභිරතො යනු නො ඇලුනේ. බ්‍රහ්මචරියං යනු උසස්, ශ්‍රේෂ්ඨ උතුම් චර්යාව, එක් අස්නක හිඳ අනුභවය, එක් සයනයක නිද්‍රාව, මෛථුනයෙන් වැළැක්ම, සන්‍ධාරෙතුං යනු, ප්‍රථම සිතෙහි පටන් අවසන් සිත තෙක් මනාව සම්පූර්ණ කරන්ට, පවත්වන්ට, මෙහි දෙවන බ්‍රහ්මචරිය පදයෙන් මාර්ග බ්‍රහ්ම චර්යාවගේ ද සංග්‍රහය දතයුතුය. සික්ඛං පච්චක්ඛාය යනු උපසම්පදා ප්‍රාප්තියෙහි දී භික්‍ෂුත්වය සමග සමාදන් වන ලද ඉපදවිය යුතු බැවින් නොනිමි සිව් වැදෑරුම් වූ ද ශික්‍ෂාව ප්‍රතික්‍ෂේප කොට, අත්හැර යන අර්ථයි. හීනාය යනු ගිහිබව සඳහා, ආවත්තිස්සාමි යනු පෙරළෙන්නෙමි.

කවර හෙයින් මොහු මෙසේ සැලකරන ලද්දෙහිද? මේ මෙහි අනුපිළිවෙල කථාවයි. පවත්වන ලද උතුම් දම්සක් ඇති බුදුරදහු, රජගහ නුවරට ගොස් වේළුවනයෙහි වැඩ වාසය කරනුයේ ‘මට පුතු ගෙනවුත් පෙන්වුව මැනවැයි සුදොවුන් යැවූ, ලක්‍ෂයක් පිරිවර සහිත දස දූතයින්, පිරිවර සහිතව අර්හත්වයට පත් කල්හි, සියල්ලන්ට පසුව ගොස් අර්හත්වයට පත්, කාලුදායි තෙරුන් විසින් යාමට සුදුසු කල්හි දැන, මග වැනුම් වනා, උපන් බිමට යාම සඳහා ආයාචනා කරන ලදුයේ, විසිදහසක් රහතුන් පිරිවරන ලදුයේ, කිඹුල්වත් නුවරට ගොස් ඥාතීන්ගේ එකතුවීමෙහිදී වූ පොකුරු වැස්ස, මාතෘකා කොට, වෙසතුරු දා දෙසා, දෙවන දින පිඬු පිණිස පිවිසියේ, ‘උත්තිට්ඨෙ නප්ප මජ්ජෙය්‍ය’ යන ගාථාවෙන් පියතුමා සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටුවා, නිවෙස්නට ගොස් ‘ධම්මංචරෙ’ යන ගාථාවෙන් මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමිය සෝවාන් ඵලයෙහි ද, රජු සකෘදාගාමී ඵලයෙහිද පිහිටවූ සේක.

බත්කිස අවසනැ, රාහුල මව් ගුණකථනය ඇසිරිකොටැ, සඳකිඳුරු ජාතකය දෙසා, තෙවන දිනැ, නන්ද කුමරුගේ, අබිසෙස් ගෘහ ප්‍රවේශ, විවාහ මංගල්‍යයන් පවත්නා කල්හි පිඬු පිණිස පිවිසැ, නන්ද කුමරුගේ අතට පාත්‍රය දී, මගුල්දම් දෙසා, හුනස්නෙන් නැගිට ආපසු වඩිනුයේ, කුමරුගේ අතින් පාත්‍රය නොගත් සේක. ඔහුට බුදුරදුන් කෙරෙහි පැවැති ගෞරවයෙන් ස්වාමීනි, ඔබගේ පාත්‍රය ගනුමැනවැයි කියන්ට නොහැකි විය. මෙසේද සිතීය. තරප්පු මුදුනෙහිදී පාත්‍රය ගන්නේය. බුදුරදහු එතැන්හිදී නොගත්තේය. අනෙකා තරප්පු ආරම්භක ස්ථානයෙහිදී ගන්නේයයි සිතීය. බුදුරදහු එතැන්හිදීද නොගත්තේය. අනෙකා රාජාංගනයේදී ගන්නේ යයි සිතීය. බුදුරදහු එතැන්හිදීද නොගති. කුමරු නවතිනු කැමැතියේ, නොකැමැත්තෙන් යනුයේ, ගෞරවය හේතුයෙන්, පාත්‍රය ගනු මැනවැයි කියන්ට නොහැකි වේ. මෙහිදී ගන්නේය. මෙහිදී මෙහිදී ගන්නේ යයි සිතමින් යේ.

එකෙණෙහි ආර්යාවනි, බුදුරදහු නන්ද රජුන් ගෙන යේ. ඔහු ඔබගෙන් වෙන් කරන්නේ යයි ජනපද කල්‍යාණියට නිවැසියෝ කීහ. ඕ දියබිඳු වැගිරෙන, අඩක් පණා ගැසූ කෙස්වලින් යුක්තව, වේගයෙන් පහයට නැග, සීමැදුරු කවුළුවෙහි සිට, ආර්යපුත්‍රය, ඉක්මන් කොට එනු මැනවැයි කීවාය. ඇයගේ එම වචනය ඔහුගේ හෘදයෙහි හරස්ව වැටුනාක් මෙන් සිටියේය. බුදුරදහු ද ඔහුගේ අතින් පාත්‍රය නොගෙනම ඔහු විහාරයට ගෙන ගොස්, නන්ද, පැවිදි වන්නෙහිදැයි වදාළේය. හෙතෙම බුද්ධ ගෞරවයෙන් පැවිදි නොවන්නෙමියි නොකියා, එසේය පැවිදි වන්නෙමියි කීය. බුදුරදහු, එසේ නම් නන්ද පැවිදි කරව් යයි කපිලවස්තු පුරයට ගොස් තෙවන දින ඔහු පැවිදි කරවීය. සත්වන දින, මව විසින් සරසා, ශ්‍රමණය මට දායාද දෙවයි කියා යවන ලද, තමා සමග පැමිණි රාහුල කුමරු පැවිදි කරවීය. දෙවන දින මහා ධර්මපාල ජාතකය දේශනාකොට, රජු අනාගාමී ඵලයෙහි පිහිටුවීය.

මෙසේ බුදුරදහු, මහා ප්‍රජාපතිය සෝවාන් ඵලයෙහිද, පියරජු ත්‍රිවිධ ඵලයන්හිද, පිහිටුවා භික්‍ෂු සංඝයා පිරිවරන ලදුයේ, නැවත රජගහ නුවරට ගොස්, ඉක්බිති අනේපිඬු සිටුහු විසින් සැවතට පැමිණීම සඳහා ගන්නා ලද ප්‍රතිඥා ඇතියේ දෙව්රම් වෙහෙර නිමි කල්හි එහි ගොස් වාසය කළ සේක. මෙසේ බුදුරදහු, දෙව්රම වාසය කරන කල්හි, ආයුෂ්මත් නන්ද භික්‍ෂුව, තම නොකැමැත්තෙන් පැවිදි වූ හෙයින්, කාමයන්හි ආදීනව නොදක්නේ ජනපද කල්‍යාණිය විසින් කියන ලද වචන සිහිකරනුයේ, කළකිරුණේ, භික්‍ෂූන්ට තම නොඇල්ම සැල කළේය. එහෙයින් කියන ලදි. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා නන්‍දො -පෙ- හීනායාවත්තිස්සාමීති ‘එකල්හි වනාහි ආයුෂ්මත් නන්ද භික්‍ෂුව ගිහි බවට පරිවර්තනය වන්නෙමියි,

කවර හෙයින්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු මෙසේ පැවිදි කරන ලද්දේ ද? ප්‍රථමයෙන්ම ආදීනව දක්වා, ඔහු කාමයන්ගෙන් වෙන් කරන්ට නොහැක. පැවිදි කරවා උපායෙන් ඉන් වෙන්කොට මතු විශේෂතා උපදවන්නෙමියි, මතු මාර්ග ඵලාධිගමලාභීන් හික්මවීමෙහි හික්මවිය යුතු ජනයන් හික්මවීමෙහි දක්ෂ වූ ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙසේ ඔහු ප්‍රථමයෙන් පැවිදි කරවූ සේක.

සාකියානි යනු සෑදූ, ජනපද කල්‍යාණි යනු ෂට් ශරීර දෝෂ රහිත, පස් කලණින් යුත්, රුවින් උතුම් දනව්හි කලණ, ඕ අති දීර්ඝ (උස්) නුවූයේ, ඉතා නූස්ව (මිටි) නුවූයේ, අතිශය කෘශ නුවූයේ, අතිශය ස්ථුල නුවූයේ, අතිශය කළු නුවූයේ, අතිශය සුදු නුවූයේ, මිනිස් වර්ණ ඉක්ම ගියේ, නොපත් දිව්‍ය වර්ණ වූවාය. එහෙයින් ෂට් ශරීර දෝෂ රහිත, සිවි, මස්, නිය, ඇට, වයස් යන මෙම පංච කල්‍යාණයන්ගෙන් යුක්ත වූවාය.

එහි තම ශරීරාලෝකයෙන් දස දොළොස් රියන් තැන් ආලෝකමත් කරයි. පියඟු (තණහාල්) හා සම වූයේ හෝ ස්වර්ණ සම වූයේ හෝ වේ. මේ මැයගේ සිවි කළණතාවයයි. මුව කෙළවරකොට ඇති මැයගේ සිව් අත්පා ලාකඩ රසයෙන් ලාකඩ රසයෙන් පිරියම් කරන ලද්දක් මෙන් ද, රත්පබලු රත් කම්බිලියක් හා සමාන වෙති. මේ මැයගේ මංස කල්‍යාණතාවයයි. විසි නිය මාංශයෙන් නොමුත් තන්හි ලාක්‍ෂා රසයෙන් පිරී ගියාක් මෙන්ද, මුත් තන්හි ක්‍ෂීර ධාරාවක් මෙන් වෙති. මේ මැයගේ නිය කලණතාවයයි. එකිනෙක මනා ස්පර්ශිත දෙතිස් දත් පිරිසිදු පබලු පෙළක් මෙන්ද, දියමන්ති පෙළක් මෙන්ද වැටහෙති. මේ මැයගේ අස්ථි කල්‍යාණතාවයයි. එකසිය විසි වර්ෂ වයස් ප්‍රමාණ වූයේ නමුත්, සොළොස් වයස් සොළොස් වර්ෂ වයස් සමාන වූයේ මෙන් හම රැළි නොවැටුණේ, මේ මැයගේ වයස් කල්‍යාණතාවයයි. මෙබඳු ස්වභාව ලක්‍ෂණයන්ගෙන් යුක්ත වූවා මනා පැහැපත් පෙනුමෙන් යුක්ත වේ. එහෙයින් ජනපද කල්‍යාණියයි යූ.සේයි.

ඝරා නික්ඛමන්තස්ස යනු අනාදරයෙහි ෂෂ්ඨි වචනයි. ගෘහයෙන් නික්මෙන්නහුගේ යන අර්ථයි. සරා නික්ඛමන්තංයිද කියවත්. උපඩ්ඪුල්ලිඛිතෙහි කෙසෙහි යනු මෙසේ වූයේය යන ලක්‍ෂණයෙහි කරණ වචනයි. පීරීම අඩාල කළ කේෂයන්ගෙන් උපලක්‍ෂිතාවයයි අර්ථයි. අඩ්ඪුල්ලිඛිතෙහි යයි ද කියවති. උල්ලිඛිතං යනු නයි පෙණයක් මෙන් සෑදූ උපකරණයන්ගෙන් කෙසේ මනාසේ පිහිටුවීමයි. අද්ධුකා විධානංයි ද කියවති. අපලොකෙත්‍වා යනු ආදර රස විසුරුවීම හඟවන අඩ ඇසින් සම්බන්ධ කරන්නාක් මෙන් බලා. මං භන්තෙ යනු පෙරද මා හට යයි කියා කලකිරීමෙන් අවුල් වූ සිත් බැවින් නැවත මා හට එය කිවුයයි කීය. තුවටං යනු සීඝ්‍ර, තමනුස්සරමානො යනු ඒ ඇයගේ වචනය. ඒ ඇයගේ ආකාර සහිත වූ හෝ වචනය සිහි කරනුයේ

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුගේ වචනය අසා “උපායෙන් ඔහුගේ රාගය සන්සිඳුවන්නෙමි”යි සෘද්ධි බලයෙන් ඔහු තව්තිසා භවනයට ගෙන යනුයේ අතරමග දැවුණු කෙතක, දැවුණු කණුවක් මත්තෙහි හුන් සිඳුණු කන් නාසා නගුට හිත එක් පුළුටු වැඳිරියක් පෙන්වා පසුව තව්තිසා භවනය පෙන්විය. පෙළෙහි වනාහි එකෙණෙහිම ශාස්තෲන් වහන්සේ තව්තිසා භවනයට වැඩම කළාක් මෙන් යූ.සේයි. ගමනේදී වූ තොරතුරු නොකියා, තව්තිසා භවනය පිළිබඳ පමණක් යූ.සේයි. වඩනා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් නන්දට අතරමග එම පලුටු වැඳිරිය පෙන්වීය. එසේනම් අත් දිගු කිරීම් වක් කිරීම් ආදිය කවර හෙයින් දැක්වීද? එය අතුරුදහන් වීම දැක්වීමට යයි ගතයුතුය. මෙසේ ශාස්තෲන් වහන්සේ, ඔහු තව්තිසා භවනට ගෙන ගොස්, සක්දෙව් රදුන්ට උවටැන් සඳහා පැමිණි පරෙවි පා බඳු පන්සියයක් පමණ වූ දෙවඟනෝ, තමන් වහන්සේ වැඳ සිටියාහු පෙන්වා, එම පන්සියයක් පමණ වූ දිව්‍යප්සරාවන්ගේ රූප සම්පත්තිය, ඇසිරිකොට ජනපද කල්‍යාණියගේ විශේෂතාව විචාළ සේක. එහෙයින්, අථඛො භගවා ආයස්මන්තං නන්‍දං බාහාය ගහෙත්‍වා -පෙ- කකුට පාදානි’යි යූ.සේයි.

එහි බාහාය ගහෙත්‍වා යනු, අතෙහි අල්වා ගත්තාක් මෙන්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එකල්හි එවැනි සෘද්ධි සැකසීමක් සම්පාදනය කළ සේක. ආයුෂ්මත් නන්දයා අත් ගෙනැ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගෙන යන්නාක් මෙන් විය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් එම ආයුෂ්මතුන්ට දෙව්ලෝ දැක්වීම ඔහුගේ කැමැත්තෙන්ම හෝ වන්නේය. ලෝක විවරණ සෘද්ධික ලෑමෙන්, හුන් අයුරින්ම ඔහුට එම දිව්‍යලෝකය පෙන්වන්නේය. ඔහු හෝ සෘද්ධියෙන් එහි යවන්නේය. ඔහුට දිව්‍යාත්ම භාවයෙන්, මනුෂ්‍යාත්ම භාවයෙන් යම් නිහීන පිළිකුල් භාවයක් වේද? ඔහුට එය සුවසේ ග්‍රහණය සඳහා අතරතුර, එම වැඳිරිය පෙන්වනු කැමැතියේ, දෙව්ලෝ සෞභාග්‍යය ධන සම්පත්තීන්හි කිඳා බස්වා පෙන්වනු කැමැත්තේ විය. එහෙයින් ඔහු අතින් ගෙන එහි පැමිණවීය. මෙසේ ඔහුට බ්‍රහ්මචර්ය වාසයෙහි ඇල්ම වන්නේය.

කකුටපාදානි යනු රක්තවර්ණ හෙයින් පරෙවි පාද සම පාද, ඈලා සියල්ලෝම කාශ්‍යප බුදුරජුන්ගේ ශ්‍රාවකයින්ට පා ගල්වන තෙල් දානයෙන් එබඳු සියුම් පා වූහ. පස්සසි නො යනු දක්නහුද? අභිරූපතරා යනු අති විශිෂ්ට රූපත් බවින්, දස්සනීය තරා යනු මුලු දවසම බලනවුන්ට අතෘප්තිකරණාර්ථයෙන් අතිශයින් දැකිය යුතු, පාසාදික තරා යනු සියලු අවයව බැබලීමෙන් හාත්පස ප්‍රසාද එළවන සුළු,

කවර හෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රාගයෙන් තෙත් වූ සිතැති ආයුෂ්මත් නන්ද තෙරුන් ලවා අප්සරාවන් බලවන ලද්දේද යත්, ඔහුගේ කෙලෙස් සුවසේ අත්හැරීමටය. යම්සේ වනාහි දක්‍ෂ වෙදැදුරු උත්සන්න දොසැති පුඟුලෙකුට ප්‍රතිකාර කරනුයේ, තෙල්, අරිෂ්ඨාදියෙන් පළමුව දොස් සංසිඳුවා පසුව, වමන විරේචනයන්ගෙන් මනාව දොස් ඉවත් කරවයි. මෙසේ හික්මවිය යුතු අය දමනයෙහි දක්ෂ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, කෙලෙස් උත්සන්න වූ ආයුෂ්මත් නන්දට දිව්‍යාප්සරාවන් පෙන්වා කෙලෙස් සංසිඳවිය. ආර්ය මාර්ග නමැති බෙහෙදින්, සේස රහිතව බැහැර කරනු කැමැතියේ යයි දතයුතුය.

පලුට්ඨ මක්කටී යනු දැවී ගිය අඟපසඟ ඇති වැඳිරිය. එවමෙව ඛො යනු ස්වාමීනි, මෙම පන්සියයක් පමණ දිව්‍යප්සරාවන් හා සැසඳීමෙහිදී ජනපද කල්‍යාණිය ඔබ විසින් මා හට පෙන්වන ලද, සිඳුණු කන් නාසා ඇති දැවී ගිය වැඳිරිය හා සමානය. පඤ්චන්නං අච්ඡරා සතානං යනු ද්විතියාර්ථයෙහි ෂෂ්ඨියි. පන්සියයක් අප්සරාවන් යන අර්ථයි. අවයව සම්බන්ධයෙහි හෝ එය ෂෂ්ඨියි. එම පන්සියයක් පමණ රූ පසුව සමානකොට යන අර්ථයි. උපනිධාය යනු සමීපයෙහි තබා සමාන කොට යන අර්ථයි. සඛ්ඛං යනු ගණනයි. කලභාගං යනු කලාවෙන් භාගය, එකක් සොළොස් කොටසක් කොට, ඉන් එක් කොටසක් ගෙන, සොළොස් අයුරකට වෙන්කොට ගත් කල්හි එහි යම් එක් එක් කොටසක් වේද? එය කල භාගයයි. අදහස් කරන ලදි. එම කල භාගය තරම්වත් ප්‍රමාණයකට නොඑළඹේ යයි කියයි. උපනිධිං යනු මෙයට මෙය සමානයැයි උපමා භාවයෙන් ගෙන සමීපයෙහි තැබීමද,

යමක් සඳහා නොඇලුනේ එම බ්‍රහ්මචර්යයෙහි හැසිරුණේ යයි පෙර කියන ලද්ද ප්‍රකටය. එය ස්පර්ශ නොකොට, එහි ඇල්ම, ආදරය හට ගැන්වීම සඳහා නන්දයෙනි, සස්නෙහි සිත් අලව, නන්දයෙනි සස්නෙහි සිත් අලව යනුවෙන් ආමෙණ්ඩිත වශයෙන් (දෙවරක් කීම්) යූ.සේයි. අහං තෙ පාටිභොගො යනු කවර හෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, ඔහුගේ බ්‍රහ්මචර්ය වාසය කැමැති වනුයේ, අබ්‍රහ්මචර්ය වාසයට ඇපයට එළැඹියේද? මොහුගේ යම් අරමුණෙක්හි ඇල්ම දැඩිව වැටේද? එම ආගන්තුක අරමුණෙහි පොළඹවා පහසුවෙන් අත්හැරවීමට හැකිවේයයි ඇපයට එළැඹි සේක. පිළිවෙල කථායෙහි ස්වර්ග කථාව මෙම අර්ථයට නිදර්ශනයකි.

අස්සොසුං යනු කෙසේ ඇසූහුද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වනාහි, එකල්හි ආයුෂ්මත් නන්දයන් වත් දක්වා තමා දිවා වාසස්ථානයට ගිය කල්හි, උවටැනට පැමිණි භික්‍ෂූන්ට එපවත් කියා, යම්සේ නම්, දක්ෂ පුරුෂයෙක් මැඩුණු ඇණයක් අනෙක් ඇණයකින් පිටතට ගෙන නැවත එය අත් ආදියෙන් සොලවා ඉවත් කෙරේද? එපරිද්දෙන්ම පුරුදු කරන ලද විෂයයෙහි පැවැති එහුගේ රාගය ආගන්තුක විෂයයෙන් ඉවත්කොට නැවත එම බ්‍රහ්මචර්ය මාර්ගයට හේතුකොට ඉවත් කරනු කැමැතියේ, මහණෙනි, එව් නුඹලා නන්ද භික්‍ෂුවට බැළයෙක, විකුණා ගන්නා ලද්දෙක යන වචනයෙන් ද ව්‍යවහාර කරව් යයි අණ කළ සේක. මෙසේ භික්‍ෂූහු ඇසූහ. සමහරු වනාහි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, යම්සේ එම භික්‍ෂූහු එම කරුණ දැනගනිත්වායි එයට සුදුසු (එබඳු) සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් සම්පාදනය කෙළේය.

භතක වාදෙන යනු බැළයෙක යන වචනයෙන්, යමෙක් වනාහි කුළියට කටයුතු කරයිද? ඔහු කුලී කරුයයි කියයි. මේ ආයුෂ් තෙමේද. අප්සරාවන්ගේ එක්වීම හේතුකොට බඹසර සරනුයේ බැළයෙක් මෙන් වේයයි භතක වාදයෙන් යයි යූ.සේයි. උපක්කිතකවාදෙන යනු යමෙක් කහවණු ආදීන්ගෙන් යම් යම් දේ මිලදී ගනීද? එහු මිලදී ගන්නා යයි කියනු ලැබේ. මේ ආයුෂ්මත් තෙමේ ද, අප්සරාවන්ගේ හේතුයෙන් තම බ්‍රහ්මචර්යය මිලට ගනියි. එහෙයින් උපක්කිතක යැයි කියයි. හෙවත් බුදුරද අණින් අප්සරා සම්භෝග සංඛ්‍යාත කුළියට, බ්‍රහ්මචර්ය වාස සංඛ්‍යාත ජීවිතය පවත්වනුයේ, එම කුලියෙන් යැපීමෙහි ලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් පෝෂණය කරනු ලබන්නාක් මෙන් වේයයි භතකයැයි යූ.සේයි. අප්සරා සම්භෝග සංඛ්‍යාත විකිණීම ගතයුත්තක් කොට, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අණෙහි සිටිනුයේ, එම විකිණීමෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මිලට ගන්නා ලද්දක් මෙන් වේයයි යූ.සේයි.

අට්ටියමානො යනු පෙළනු ලබනුයේ, දුක්වනු ලබනුයේ, හරායමානො යනු ලජ්ජාවනු ලබනුයේ, පිගුච්ඡමානො යනු පිළිකුලෙන් ගරනුයේ, එකො යනු (මිත්‍රයෙකු නොමැති) හුදෙකලාව, වූපකට්ඨො යනු වස්තු කාමයන්ගෙන් ද ක්ලේශ කාමයන්ගෙන් ද කයින් ද සිතින් ද ඉවත් වූයේ, අප්පමත්තො යනු කමටහන්හි සිහිය අත් නොහරිනුයේ, ආතාපී යනු කායික චෛතසික වීර්යය නමැති අව්වෙන් තවන්නා වූ, කෙලෙස් තවයිනුයි ආතාපයි. වීර්යයයි. පහිතත්තො යනු ශරීරයෙහිද ජීවිතයෙහි ද, අනපේක්‍ෂතායෙන්, යොමුකරන ලදුයේ, අත්හළ ආත්මභාව ආශා ඇතියේ, නිවරොහි යොමුකරන ලද සිතැතියේ, නචිරස්සෙව යනු කමටහන් ආරම්භයෙහි සිට නොබෝ කලෙකින්, යස්සත්‍ථාය යනු යමක් සඳහා, කුල පුත්තා යනු ජාති, ආචාර වශයෙන් කුලපුත්‍රයෝ දෙවැදෑරුම්ය. මේ දෙ අයුරින්ම වන කුල පුත්‍රයෝ, සම්මදෙව යනු හේතුයෙන්ද, කරුණින්ද, අගාරස්මා යනු ගෘහයෙන්, අනගාරියං යනු පැවිද්දයි. කෘෂි, වණික් ආදී කර්මයන්ගෙන් ගෘහයට යහපත ගෙන දේනුයි අගාරිය නමැ. එය මෙහි නැත්තේනුයි පැවිද්ද අනගාරිය යැයි කියයි. පබ්බජන්ති යනු එළඹෙත්. තදනුත්තරං යනු ඒ නිරුත්තර වූ, බ්‍රහ්මචරිය පරියොසානං යනු මාර්ග බ්‍රහ්මචර්යාවගේ අවසානය වූ අර්හත් ඵලයයි. එම අර්ථය සඳහා කුල පුත්හු මෙ සස්නෙහි පැවිදි වෙත්. දිට්ඨෙව ධම්මෙ යනු එම අත්බැව්හිම, සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්‍වා යනු තමා විසින්ම ප්‍රඥාවෙන් ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කොට, අන් හේතුවකින් දැනයයි අර්ථයි. උපසම්පජ්ජ විහාසි යනු පැමිණ, සම්පාදනය කොට හෝ වාසය කළේය. මෙසේ වාසය කරනුයේ ද ‘ඛීණා ජාති -පෙ- අබ්භඤ්ඤාසි යි. මෙයින් මොහුගේ ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂණ භූමිය දක්වන ලදි.

එහි ඛීණා ජාති යනු ඔහුගේ අතීත ජාති ක්‍ෂයවීමක් අදහස් නොකෙරේ. කල් ඇතිවම ක්‍ෂය වී ඇති හෙයිනි. අනාගත ජාතිද නොවේ. අතීතයෙහිද, වර්තමානයෙහිද නොපැමිණි හෙයින්මය. වර්තමානයද නොවේ. විද්‍යමාන හෙයිනි. මාර්ගයාගේ අභාවිත හෙයින් යම් ඒක චතු පංචවෝකාර භවයන්හි, ඒක චතු, පංචස්කන්ධ ප්‍රභේද ජාතීන් උපදින්නේය. ඒවා මාර්ගයාගේ වඩනා ලද හෙයින් නූපදනා ස්වභාවයට පැමිණීමෙන් ක්‍ෂය වේ. හෙතෙම මාර්ග භාවනාවෙන් ප්‍රහීණ ක්ලේශයන් ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කොට, කෙලෙස් අභාවයෙන්, විද්‍යමාන වූද කර්මය මත්තෙහි ප්‍රතිසන්ධි රහිත වේයයි දැනීමෙන් අබ්භඤ්ඤාසියි, වුසිතං යනු වසන ලදි. මනාව වසන ලදි. නිමවන ලදැයි අර්ථයි. බ්‍රහ්මචරියං යනු මාර්ග බ්‍රහ්මචර්යාව, පෘථග්ජන කල්‍යාණකයා සමග සප්ත ශෛක්‍ෂයෝ බ්‍රහ්මචර්ය වාසය කෙරෙත් නමැ. ක්‍ෂීණාශ්‍රවයෝ වසන ලද වාසය ඇත්තාහු වෙති. එහෙයින් හෙතෙම තම බ්‍රහ්මචර්ය වාසය ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කරනුයේ බ්‍රහ්මචර්ය වසන ලදැයි දැනගති. කතං කරණීයං යන සිව්සස්හි, සිව් මාර්ගයන්ගෙන්, විශේෂ දැනීම-ප්‍රහාණ, සාක්‍ෂාත්, භාවනා වශයෙන් සොළොස් ආකාර කිස නිමවන ලදි. පෘථග්ජන කල්‍යාණකාදීහුද එම කෘත්‍යය කරත් නමැ. ක්‍ෂීණාශ්‍රවයෝ කළ කෘත්‍යයෝය. එහෙයින් හෙතෙම තමා විසින් කළයුත්ත ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කරනුයේ, ‘කතං කරණීයංයි දැනගති. නාපරං ඉත්‍ථත්තාය යනු නැවත රහත්බව පිණිස මෙසේ සොළොස් කිස වැඩීමෙන් හෝ කෙලෙස් ක්‍ෂය කිරීමෙන් හෝ මාර්ග භාවනාවගේ කෘත්‍යයක් මට නැතැයි දැනගති. නාපරං ඉත්‍ථත්තායා යනු රහත් බවින්, මෙයින්, මේ ආකාර වර්තමාන ස්කන්ධ පැවැත්මෙන්, අනෙක් ස්කන්ධ (පැවැත්මක්) පරම්පරාවක් මට නැත. මෙම පංචස්කන්ධ විශේෂ ඥානයෙන් අවබෝධ කරන ලද්දේ, මුල් සිඳි රුකක් මෙන් සිටිත්. ඒවා අවසන් සිත් නිරුද්ධ වීමෙන් දැඩිසේ ගැනීම් රහිතව ගින්නක් මෙන් නිවීයන්නාහ. නොපනවන ලද භාවයට යන්නාහු යයි දැනගති. අඤ්ඤතරො යනු (තනි වූ) එක්තරා, අරහං යනු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අර්හත් ශ්‍රාවකයින් අතර, අභ්‍යන්තර එක් මහා ශ්‍රාවකයෙක් විය යනු අර්ථයි.

අඤ්ඤතරා දෙවතා යනු මාර්ගඵලාවබෝධ කළ එක් බ්‍රහ්ම දේවතා කෙනෙක්, ඕ තෙමේ අශෛක්‍ෂ්‍ය හෙයින් අශෛක්‍ෂ්‍ය විෂය දති. ශෛක්‍ෂ්‍යයෝ ඒ ඒ ශෛක්‍ෂ්‍ය විෂයයද, පෘථග්ජනයෝද තම පෘථග්ජන විෂයයම දනිති. අභික්කන්තාය රත්තියා යනු රැය ගෙවීගිය කල්හි, මැදියම යයි අර්ථයි. අභික්කන්ත වණ්ණා යනු ඉතා විශිෂ්ට ශරීර වර්ණයෙන්, කෙවලකප්පං යනු ශේෂ රහිත හාත්පසින්, ඔභාසෙත්‍වා යනු තම පැහැයෙන් සඳ හිරු මෙන් දෙව්රම ඒකාලෝක කොට, තෙනූපසංකමි යනු ආයුෂ්මත් නන්දගේ අර්හත්ව ප්‍රාප්තිය දැන, ප්‍රීති සොම්නස් හට ගත්තේ, එය භාග්‍යවතුන් වහන්සේට දන්වන්නෙමියි එළැඹියේය.

ආසවානං ඛයා යනු මෙහි වැගිරෙත්නුයි ආසවයි. චක්‍ෂු ද්වාරාදීන්හි පවතිත් යයි අර්ථයි. නොහොත් ගොත්‍රභූ දක්වා භවාග්‍රය දක්වා ගලත්නුයි ආසවයි. එම ධර්මයන්ද එම අවකාශයද, ඇතුලත් කොට පවතිත් යයි අර්ථයි. බොහෝකලක් පැසීම් අර්ථයෙන් ධාන්‍ය වර්ගවලින් පෙරූ මත්පැන් ආදී ආසවයන් මෙනැයි ආසවායි. ‘මහණෙනි, අවිද්‍යාවගේ පූර්ව කෙළවර නොපෙනේ’ යනාදී වචනයන්ගෙන් ඒවායි බොහෝ කලක් පැසවීම් ස්වභාවය දතයුතුය. නොහොත් දික් වූ සසර දුක ගලා යෙත්. මනාව ගලායෙත්නුයි ආසවයි. මෙහි පළමු අර්ථය කෙලෙසුන් කෙරෙහි යෙදේ. පශ්චිම වචනය කර්මයෙහි ද යෙදේ. හුදෙක් කර්ම ක්ලේශයෝම ආසවයෝ නොවෙත්. තවද, නොයෙක් ආකාර උපද්‍රවයෝ ද ආසවයි. එසේම, ‘චුන්දය මම මේ භවයටම අයත් වූ ආශ්‍රවයන්ගේ සංවරය සඳහා ධර්මය දේශනා නොකරමි යන මෙහි විවාදයන්ට මුල් වූ කෙලෙස් ආසවයයි ආවේය.

යෙන දෙවූපපත්‍යස්ස - ගන්‍ධබ්බො වා විභංගමො යක්ඛත්තං යෙන ගච්ඡෙය්‍ය - මනුස්සත්තඤ්ච අබ්බජෙ තෙ තුය්හං ආසවා ඛීණා - විද්ධස්තා විනලීකතා’ති

මෙහි ත්‍රෛභූමික කර්මය අවශේෂ අකුසල ධර්ම ආසවයැයි දක්වයි. ‘දිට්ඨ ධම්මිකානං ආසවානං සංවරාය සම්පරායිකානං ආසවානං පටිඝාතාය’ යන්නෙහි අනුන් නැසීම, විපිළිසර, වධ බන්ධනාදීහු ද, අපා දුකට හේතු වූ නොයෙක් ආකාර උපද්‍රව,

එම ආශ්‍රව විනයෙහි ‘දිට්ඨ ධම්මිකානං ආසවානං සංවරයා, සම්පරායිකානං ආසවානං පටිඝාතාය’යි දෙවැදෑරුම්ව දක්වයි. සළායතනයෙහි ‘තයො මෙ ආවුසො ආසවා කාමාසවො භවාසවො, අවිජ්ජාසවො’යි තෙවැදෑරුම්ව දක්වයි. අන්‍ය සූත්‍රාන්තයන්හිද එසේය. අභිධර්මයෙහි ඒවාම දෘෂ්ටි ආස්‍රවය සමග සිව් වැදෑරුම්ව දක්වයි. නිවෙදික පර්යායයෙහි ‘අත්‍ථි භික්ඛවෙ ආසවා නිරය ගාමිනියා’ යනාදි ක්‍රමයෙන් පස්වැදෑරුම්ව දක්වයි. ෂට්ක නිපාතයෙහි ‘අත්‍ථි භික්ඛවෙ ආසවා සංවරා පහාතබ්බා’ යනාදි ක්‍රමයෙන් ෂට් ආකාරයකින් දක්වයි. සබ්බාසව පර්යායයෙහි එ්වා දර්ශනයෙන් පහකළ යුතු කෙලෙසුන් සමග සත් අයුරෙකිාන් දක්වයි. මෙහි වනාහි අභිධර්ම ක්‍රමයෙන් සතර ආශ්‍රවයන් දතයුත්තාහ.

ඛයා යන මෙහි වනාහි ‘යො ආසවානං ඛයො භෙදො පරිභෙදො’ ආදීන්හි ආශ්‍රවයන්ගේ බිඳ දැමීම ආශ්‍රව ක්‍ෂයයැයි යූ.සේයි. ‘ජානතො අහං භික්ඛවෙ පස්සතො ආසවානං ඛයං වදාමි’ ආදීන්හි ආශ්‍රවයන්ගේ මත්තෙහි නො ඉපැත්ම ආශ්‍රවක්‍ෂය යැයි යූ.සේයි.

සික්ඛාය සික්ඛ මානස්ස - උජුමග්ගානු සාරිනො ඛයස්මිං පඨමඤ්ඤාණං - තතො අඤ්ඤා අනන්තරා

ආදීන්හි මාර්ගය ආශ්‍රවක්‍ෂය යැයි යූ.සේයි. ‘ආසවක්ඛයා සමණො හොති’ ආදීන්හි ඵලයයි.

පරවජ්ජානු පස්සිස්ස - නිච්චං උජ්ඣාන සඤ්ඤිනො ආසවා තස්ස වඩ්ඪන්ති - ආරා සො ආසවක්ඛයා

මෙහි වනාහි ආශ්‍රවයන්ගේ අත්‍යන්ත ක්‍ෂය හෝ නොඉපැත්ම හෝ මාර්ගය හෝ ආශ්‍රවයන්ගේ ක්‍ෂය යැයි යූ.සේයි.

අනාසවං යනු සංසිඳීම් වශයෙන් සර්වාකාරයෙන් ප්‍රහීණාසවතාවයයි. චෙතො විමුත්ති යනු අර්හත්ඵල සමාධියයි. පඤ්ඤා විමුත්ති යනු අර්හත් ඵල ප්‍රඥාවයි. දෙවදන් මාර්ගයෙහි මෙන් ඵලයෙහිද, සමථ විදර්ශනාවන්ගේ එකට වෙළී පවත්නා ස්වභාවය දැක්වීම සඳහායි. ඤාණං යනු සර්වඥතා ඤාණයයි. දේවතාවාගේ වචනය අතරතුරදීම, එසේ වීදැයි ආවර්ජනා කරන්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේටද, නන්දයා විසින් අර්හත්වය සාක්‍ෂාත් කරන ලදැයි ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා ඥානය හටගනී. ඒ ආයුෂ්මත් තෙමේ යහලු භික්‍ෂූන් විසින් කවටකම් කරනු ලබනුයේ ඒකාන්තයෙන් මා විසින් බැරෑරුම් කාර්යයක් කරන ලදි. යම්බඳු මම මෙසේ ස්වාක්ඛාත ධර්ම විනයයෙහි පැවිදිව අප්සරාවන්ගේ ප්‍රතිලාභය සඳහා ශාස්තෲන් වහන්සේ ඇපකරුවකු කළෙමියි උපන් සංවේග ඇතියේ හිරි ඔතප් පිහිටුවා, උත්සාහ කරනුයේ, ව්‍යායාම කරනුයේ අර්හත්වයට පත්ව, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම ඇපයෙන් මුදවන්නේ ඉතා යෙහෙකැයි සිතීය. හෙතෙම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කරා එළඹ තම අදහස ශාස්තෲන් වහන්සේට සැල කළේය. එහෙයින්, අථඛො ආයස්මා නන්‍දො -පෙ- එතස්මා පටිස්සවායි යූ.සේයි. එහි පටිස්සවා යනු ඇප පොරොන්දුව, අප්සරාවන්ගේ ප්‍රතිලාභය සඳහා මම ඇපවෙමියි යන පොරොන්දුවෙන්,

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නුඹ විසින් අර්හත්වයෙන් සතුටට පත්වූයේ යයි යන එම කරුණ මා විසින් දැනගන්නා ලදි. දෙවිවරුද මට සැළකොට සිටියේය. එහෙයින් මම ඔබගේ අර්හත්ව ප්‍රාප්තිය සමගම මුදන ලද හෙයින් දැන් මිදවිය යුතුය. ඇප නොවෙමි. එහෙයින් ‘යදෙව ඛො තෙ නන්‍ද’ යනාදිය යූ.සේයි. එහි යදෙව යනු යම් කලෙක්හිම, තෙ යනු නුඹගේ මුත්තො යනු මනාව මිදුනේ, මෙය යූ.සේයි. යම්කලෙක්හි නුඹගේ සිත ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුනේද? එයට අනතුරුවම මම එම ඇපයෙන් මිදුනේ වෙමි.

එම ආයුෂ්මත් තෙමේද විදර්ශනා කාලයෙහිම, ඉන්‍ද්‍රිය අසංවරය නිසා ඉදින් මෙසේ මම මෙම විප්‍රකාරයට පැමිණියේ වෙමි. එයටම මනාව නිග්‍රහ කරන්නෙමියි උත්සාහවත් වූයේ, බලවත් හිරි ඔතප් ඇත්තේ, එහි කෘතාධිකාර ඇති හෙයින් ඉන්‍ද්‍රිය සංවරයෙහි උසස්ම කෙළවරට ගියේය. යූ.සේයි.

ඉදින් මහණෙනි, නන්දට පෙරදිග දිසාව දර්ශනය කළයුතු වේද? සිතින් එක අරමුණක පිහිටුවා නන්ද පෙරදිග දිසාව බලයි. මෙසේ මා හට පෙරදිග දිසාව බලනකල්හි අභිධ්‍යා, දොම්නස් ආදී පාපී අකුසල ධර්ම අනුව ලුහුබඳීද, මෙසේ ඔහු එහි විමසන නුවණින් යුක්ත වූයේ වේ.

මහණෙනි, ඉදින් නන්දට පැසුළුදිග -පෙ- උතුරුදිග - දකුණුදිග - උඩ - යට අනුදිසාවන් බැලිය යුතු වේද? සියල්ල සිතින් එක් අරමුණක පිහිටුවා එම අනුදිසාව බලයි. මෙසේ මාගේ -පෙ- විමසන නුවණින් යුක්ත වූයේ වේ.

එහෙයින්ම එම ආයුෂ්මතුන් ශාස්තෲන් වහන්සේ විසින් ‘මහණෙනි, ඉන්‍ද්‍රියයන්හි රක්නා ලද ද්වාරයන් ඇති මාගේ ශ්‍රාවක භික්‍ෂූන් අතර, යම් මේ නන්දයෙක් වේද ඔහුම අග්‍රයැයි ඒතදග්‍රයෙහි තැබීය.

එතමත්‍ථං විදිත්‍වා යනු ආයුෂ්මත් නන්දගේ සියලු ආශ්‍රවයන් ක්‍ෂයකොට සුව ආදීන්හි මධ්‍යස්ථතා ආදී ස්වභාවයන්ට පත්වීම් සංඛ්‍යාත අර්ථය සර්වාකාරයෙන් දැන. ඉමං උදානං යනු එම අර්ථය පැහැදිලි කිරීමට මෙම ප්‍රීති වාක්‍යය ප්‍රකාශ කළ සේක.

එහි යස්ස නිත්තිණ්ණෙ පංඛො යනු යම් ආර්ය පුද්ගලයෙකු විසින් ආර්ය මාර්ග නමැති ඒදණ්ඩෙන් සියලු දෘෂ්ටි මඩ වගුර ද, සසර නමැති මඩ වගුර ද තරණය කොට නිර්වාණය නමැති පරතෙරට යාමෙන් එතෙර වූයේ වේද? මද්දිතො කාම කණ්ටකො යනු යමෙකු විසින් සන්තානය විදින හෙයින්, කාම කටුවයැයි ලද නම් ඇති සියලු කෙලෙස් කාමය. සියලු කාම නමැති කාම කටුව, මාර්ග ඥාන නමැති දණ්ඩෙන්, මඬනා ලද්දේ, බිඳින ලද්දේ ශේෂ රහිතව ප්‍රහීණ කරන ලද්දේ වේ. මොහක්ඛයං අනුප්පත්තො යනු මෙසේ වූ, දුක්ඛාදීන්ට විෂය වූ, සියලු මෝහයාගේ ක්‍ෂය කිරීමෙන්, මෝහක්‍ෂයයට පැමිණියේ, අර්හත් ඵලයටද, නිර්වාණයටද පැමිණියේ, සුඛ දුක්ඛෙසු න වෙධති සභික්ඛු යනු එම බුන් කෙලෙස් ඇති භික්‍ෂුව, ප්‍රිය අරමුණු එකතුවීමෙන් උපන් සුවයන්හිද අනිටු අරමුණු එකතුවීමෙන් උපන් දුක්ඛයන්හිද නොසැලේ. කම්පා නොවේ. ඒ හේතුයෙන් ඊට ගරු කිරීමකට නොපැමිණේ. සුව, දුක්හි යනු දේශනා මාත්‍රයයි. සියලු ලෝක ධර්මයන්හි නොසැලේ යයි දතයුතුය.

දෙවන සූත්‍ර වර්ණනාව නිමියේ ය.