වම‍්මිකසුත‍්තවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

වම්මික සූත්‍ර වර්ණනාව

එවම්මෙ සුතං වම්මික සූත්‍රයයි. එහි ආයස්මා මේ ප්‍රියවචනයයි. කුමාර කස්සපො ඔහුගේ නමය. කුමාර කාලයෙහි පැවිදි වූ බැවින්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කාශ්‍යපයන් කැඳවවු. මේ ඵලය හෝ කන දෙය කාශ්‍යපට දෙවු යයි කී කල කවර කාශ්‍යපටදැයි ඇසූ විට) කුමාර කාශ්‍යපට යයි කී හෙයින්, එතැන් පටන් මහළු වූ කාලයෙහි පවා ‘කුමාර කස්සප’ යයි ම කියයි. තව ද රජුන් විසින් පෝෂණය කළ කුමාරයා බැවින් ද කුමාර කාශ්‍යප යයි හැඳින්වූහ. මේ වනාහි ඔහුගේ පෙර ආත්ම චරිතයේ පටන් පවසන කථාවයි -

මේ තෙරුන් වනාහි පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන්ගේ කාලයෙහි සිටු පුතෙක් වුයේය. එකල එක් දවසක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි එක් ශ්‍රාවකයකු, චිත්‍ර කථිකයන් අතුරෙන් අග්‍රස්ථානයේ පිහිටවනු දැක, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සත්දිනක් මහා දන් දී ‘භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මම ද අනාගතයේ දී එක් බුදු කෙනෙකුන්ගේ ශාසනයෙක, මේ තෙරුන් වහන්සේ මෙන්, චිත්‍රකථික අග තනතුරු ලබන ශ්‍රාවකයෙක් වන්නෙමි යි ප්‍රාර්ථනා කොට පින් කරන්නේ කාශ්‍යප බුදුන් වහන්සේ ශාසනයෙහි පැවිදි වී විශේෂයක් උපදවන්නට නො හැකි විය. එය මෙසේ අසනු ලැබේ.

එකල පිරිනිවියා වූ භාග්‍යවතුන්ගේ ශාසනයෙහි භික්‍ෂූන් පස්දෙනෙක් හිණිමගක් බැඳ පර්වතයකට නැගී මහණදම් කළාහුය. එහි සංඝ ස්ථවිර තෙමේ තුන්වන දිනයෙහි රහත්බවට පැමිණියේය. දෙවෙනි ස්ථවිර තෙම සතරවැනි දවසේ අනාගාමී ඵලයට පැමිණියේය. ඉතිරි තෙනම විශේෂයක් උපදවන්නට නොහැකිව දෙව්ලොව උපන්නාහුය.

එක් බුද්ධාන්තරයක් දෙව්ලොව ද මිනිස්ලොව ද සම්පත් වළඳන්නා වූ ඔවුන් අතුරෙන් එක් අයෙක් තක්සිලාවේ රජගෙදර ඉපිද පුක්කුසාති නම් රජ වැ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදෙසා පැවිදි වී රජගහ නුවරට එන්නේ කුම්භකාර ශාලාවෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා අනාගාමී ඵලයට පැමිණියේය. එක් අයෙක් එක් මුහුදු පටුනෙක කුලගෙයක ඉපදී නැවකට නැගී (යන්නේ) නැව බිඳී ගිය කල්හි දැව වැහැරි කඳ ලාභ සම්පත්තියට පැමිණියේ තමන් රහත් කෙනෙකැයි සිත් උපදවා සිටි කල්හී) එක් වැඩ කැමති දේවතාවෙකු විසින් තොප රහත් කෙනෙක් නොව, යව ශාස්තෲන් වහන්සේ හමුවී ප්‍රශ්න විචාරවයි මෙහෙයවන ලදින් එසේ කොට රහත්ඵලයට පැමිණියේය.

තුන්වැන්නා රජගහනුවර එක් කුල දැරියකගේ කුස උපන. ඕ තොමෝ පළමුකොට මව්පියන් අයැද පැවිදිවීමට අවස්ථාව නො ලද්දී, විවාහ වීමෙන් පසුව පිහිටියා වූ ගැබ නො දන්නී ස්වාමියා සතුටුකොට ඔහුගේ අනුමැතිය ලබා භික්‍ෂුණීන් කෙරෙහි පැවිදි වූවාය. ඇගේ ගැබ් නිමිති දැක භික්‍ෂුණීන් දෙව්දත්ගෙන් (කළ යුත්ත) විචාළාහුය. හෙතෙම අශ්‍රමණික යයි කීය. (පසුව) දශබලධාරින් වහන්සේගෙන් විමසූහ. ශාස්තෲන් වහන්සේ උපාලි ස්ථවිරයන්ට පැවරීය. උන්වහන්සේ සැවැත්නුවරවාසී කුලන් ද, විශාඛා උපාසිකාව ද කැඳවා, ඔවුන් ලවා පරික්‍ෂා කරවන්නාහු (පැවිද්දෙන්) පෙර ලත් ගරභයෙක පැවිද්ද නිදොස් වූයේ යයි (ඔව්හූ) තීරණය කළහ. අධිකරණය මනාකොට කරන ලද්දේ යයි ශාස්තෲන් වහන්සේ උපාලි ස්ථවිරයන්ට සාධුකාර දුන්හ. ඕ මෙහෙණ රන් පිළිමයක් වැනි පුතකු වැදූය. ඔහු ගෙන පසේනදී කොසොල් රජු පෝෂණය කළේය. ඔහුට කස්සප යයි නම්කොට පසුකලෙක ශාස්තෲන් වහන්සේ වෙත ගෙන ගොස් පැවිදි කරවීය. මෙසේ ඔහු රජු විසින් පෝෂණය කළ කුමාරයා බැවින් ‘කුමාර කස්සප’ යයි හැඳින්වීය.

අන්‍ධවනෙ එසේනම් ඇති වනයෙහි ඒ වනය බුදුවරුන් දෙදෙනකුගේ කාලයෙහි අන්ධ වනයයි කියාම නො හරනා ලද නාමය පෙනේ. මේ එහි ව්‍යවහාරය පැහැදිලි කිරීමයි. අල්පායුෂ්ක බුදුවරුන්ගේ ශාරිරික ඒකඝන නොවේ. අධිෂ්ඨාන පරිද්දෙන් විසිරී යයි. ඒ අනුව අප බුදුන් වහන්සේ ද මම බොහෝකල් සිටියේ නො වෙමි. ස්වල්ප වූ සත්ත්වයන් විසින් මම දක්නා ලද්දෙමි. නො දක්නා ලද අය බොහෝ වෙති. ඔව්හූ මගේ ධාතූන් ගෙන ඒ ඒ තැන්වල පිදීමෙන් නිවනට මග පාදා ගන්නාහු වෙති යි පරිනිර්වාණය සමීපවන කල්හි තමන්ගේ ශරීරය ධාතු විසිරේවායි අධිෂ්ඨාන කළේය. දීඝායුෂ්ක බුදුන් වහන්සේලාගේ වනාහි රන්කඳක් මෙන් ඒකඝන වූ ධාතු ශරීරය සිටී.

කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ද එසේ සිටියහ. ඉක්බිතිව මහාජනයා රැස්ව ධාතු ඒකඝන වූයේය. වෙන් කරන්නට නොහැක. කුමක් කරන්නෙමුදැයි කථාකොට එකම සෑයක් කරන්නෙමුයි තීරණය කළහ. එක් අයෙක් සත්යොදුනක් යයි යෝජනා කළේය. මෙය ඉතා විශාලය. අනාගතයේ පිළිදැගුම් කරන්නට නුපුළුවන් වේ. යොදුන් සය, යොදුන් පහ, යොදුන් සතර, යොදුන් තුන, යොදුන් දෙක, එක් යොදුනයයි සම්මත කොට ගඩොල් කෙබඳු වන්නාහුදැයි? පිටිපස ගඩොල් රක්ත ස්වර්ණමය වූ ඒකඝන වූ ලක්‍ෂයක් අගනාහු විය යුතුය. ඇතුළුපස ගඩොල් පනස්දහසක් අගනාහු විය යුතුය. සිරියල් මනෝසීල මැටි සඳහා ගතයුතුය. තල තෙලින් දිය කිස කළ යුතුය. මේ අයුරින් හතර පැත්ත කොටස් හතරකට බෙදූහ. රජු එක් පැත්තක් භාර ගත්හ. රාජ පුත්‍ර වූ පඨවින්ධර කුමරු එක් පැත්තක් ද, ඇමතියන්ට ප්‍රධාන වූ සෙනෙවි තෙම එක් පැත්තක් ද, ජනපදවාසීන්ට ප්‍රධාන වූ සිටුවරයා එක් පැත්තක් ද භාර ගත්තේය.

ඔවුන් අතුරින් රජු ධන සම්පන්න බැවින් රන් බැහැර කරවා තමා විසින් ගන්නා ලද පැත්තෙහි කර්මාන්ත ආරම්භ කළේය. යුවරජු ද, සේනාපති ද බාරගත් පැතිවල කර්මාන්ත ඇරඹිණි. එහෙත් සිටුවරයා ගත් පැත්තේ කර්මාන්ත පමා වෙයි. මේ අතර ත්‍රිපිටක භාණක වූ, අනාගාමී ආර්ය ශ්‍රාවකයකු වූ සෝරත නම් උපාසකයෙක් විය. හෙතෙම කර්මාන්ත පසුබසී යයි දැන, පන්සියයක් ගැල් යොදවා ජනපදයට ගොස්, කාශ්‍යප බුදුන් වහන්සේ විසිදහසක් අවුරුදු සිට පිරිනිවන්පෑ සේක. උන්වහන්සේ වෙනුවෙන් යොදුනක රුවන්සෑයක් ඉදිකරයි. යම්කිසි කෙනෙක් රන් හෝ අමුරන් හෝ සප්තවිධ රත්න හෝ, සිරියල් හෝ මනෝසීල හෝ යමක් දීමට කැමැත්තේ නම් එය දෙවයි මහජනයා සම්මාදම් කරවීය. මිනිස්සු තම තමන්ගේ ශක්ති පරිද්දෙන් රන් අමුරන් ආදිය පූජා කළහ. නොහැකි වූ අය තෙල් සහල් ආදිය දුන්හ. උපාසක තෙමේ තෙල් සහල් ආදිය කම්කරුවන්ගේ බත් වැටුප් පිණිස යවයි. තවදුරටත් රන් රැස්කරවා යවයි. මේ අයුරින් මුළු දඹදිව පින්කමට සම්මාදන් වූහ.

චෛත්‍ය කර්මාන්තය නිමියේය. චෛත්‍ය ස්ථානයෙන් ලිපියක් යැවීය. චෛත්‍ය කර්මාන්තය නිමියේය. ආචාරීන් වහන්සේ පැමිණ චෛත්‍යය වඳීවා. ඔහු ද ලිපියක් යැවීය. මා විසින් මුළු දඹදිව සමාදන් කරන ලද්දේය. යමක් ඇද්ද එය ගෙන කර්මාන්ත නිමා කෙරෙත්වා. ලියුම් දෙකම අතරමගට පැමිණියහ. ආචාරීන්ගේ ලියමනට පෙර චෛත්‍යස්ථානයෙන් එවූ ලිපිය ආචාරීන් අතට හමුවිය.

හෙතෙම ලිපිය කියවා චෛත්‍යය වඳින්නෙමැයි හුදෙකලාවම ගියේය. අතරමග කැලෑවේ සොරු පන්සියයක් සිටියහ. සොරුන් අතරින් කෙනෙකු ඔහු දැක, ‘මොහු විසින් මුළු දඹදිවින් රන් අමුරන් රැස්කරන ලදී. අපට නිධිකුම්භියක් (නිධන් කළ සැලියක්) පෙරලමින් ආවේ යයි සෙස්සන්ට දන්වා එය අරගත්හ. දරුවනි, කවර හෙයින් මා රඳවා ගත්තහුද? තොප විසින් මුළු දඹදිව සියලු රන් රිදී එකතු කරන ලදී. අපටත් ටිකක් දෙව! කිම තෙපි නො දනිවුද? කාශ්‍යප බුදුන් පිරිනිවන්පෑහ. උන්වහන්සේ උදෙසා රුවන් චෛත්‍යයක් ඉදිකරවයි. ඒ සඳහා මා විසින් (ජනයා) සමාදන් කරවන ලදී. මා පිණිස නොවෙයි. එය ලද ලද විගස එහි යවන ලදී. මාගේ ඇඳි වස්ත්‍රය පමණක් මිස වෙනත් කහවණුකුදු ධනයක් නැත.

කිසිවෙක් එසේය ආචාරීන් අත්හරිවු කීහ. කිසිවෙක් මෙතෙම රාජ පූජිතයහ. අමාත්‍ය පූජිතයහ. අප අතුරෙන් කිසිවෙක් නගර වීදියේදී දැක රාජ රාජ මහ ඇමතින්ට දන්වා කරදරයකට හිරිහැරයකට පමුණුවනු ඇතැයි කීහ. උපාසක තෙමේ, මම එසේ නො කරන්නෙමියි කීය. ඔහු වනාහි ඔවුන් කෙරෙහි කාරුණික විය. ඒ තමාගේ ජීවිත ආසාවෙන් නොවේ. එකල්හි ‘මොහු ගත යුතු’ යයි ද ‘හළ යුතු යයි ද විවාද කරන්නා වූ ඔවුන් අතුරෙහි ගත යුතුය යන අදහස ඇත්තේ බොහෝ වූ හෙයින් ඔහු මරණයට පත් කළේය.

බලවත් ගුණ ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයාට කරන ලද අපරාධය නිසා නිවුණු පන්සිළු මෙන් ඔවුන් හැම දෙනාගේ ඇස් අතුරුදහන් වූහ. ඔව්හූ අහෝ ඇස අහෝ ඇස යයි විලාප කියන්නාහූ කිසිවෙක් නෑයන් විසින් ගෙට ගෙන යන ලදහ. නෑයන් නැත්තවුන් අනාථ වූහ. එහිම වනයෙහි රුක්මුල පන්සලෙහි විසූහ. වනයට ගිය මිනිස්සු ඔවුන්ට සහල් හෝ බත්මුල් හෝ මුදල් දෙති. දර, පළා කොළ ආදිය සඳහා වනයට යන එන මිනිස්සු කොහේ ගියේදැයි විමසූ කල්හි අන්ධ වනයට ගියෙමුයි කියති.

මෙසේ බුදුවරුන් දෙදෙනෙකුගේ ම කාලයෙහි ඒ වනය අන්ධ වනය වශයෙන්ම පැනේ. කාශ්‍යප බුදුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි මේ වනය ඇත්හරනා ලද අඩවියක් විය. අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි සැවැත්නුවරට සමීපව දෙව්රමට පිටුපස විවේකය කැමැත්තන්ට වාසස්ථාන වූ ප්‍රධාන ඝරයක් ප්‍රධන් වීරිය වඩන සථානයක් විය. එහි ආයුෂ්මත් කුමාර කාශ්‍යප තෙරුන් ශෛක්‍ෂ ප්‍රතිපදාව පුරමින් වාසය කරයි. අන්‍ධවනෙ විහරති යයි එහෙයින් කියන ලදී.

අඤ්ඤතරා දෙවතා නම් හා ගෝත වශයෙන් අප්‍රකට වූ දේවතාවෙක්, ‘අභිජානාති නො භන්තෙ භගවා අහූනං යෙව අඤ්ඤතරස්ස මහෙසක්ඛස්ස යක්ඛසස සංඛිත්තෙන තණ්හා සංඛය විමුත්තිං අභාසිත්‍ථා’ මේ අනුව ප්‍රසිද්ධ වූ සක්දෙව් ද අන්‍යතර යයි කියන ලදී. දෙවතා මෙය දෙවිවරුන්ට ද දෙව් දූවරුන්ට ද සාධාරණ වචනයකි. මෙහි දෙවියන් අදහස් කරන ලදී.

අභික්කන්තාය රත්තියා යන මෙහි අභික්කන්ත යන පය, ක්‍ෂය, සුන්දර, අභිරූප, අනුමෝදන්වීම යන අර්ථයන්හි දක්නා ලැබේ. එහි ‘අභික්කන්තා භන්තෙ රත්ති නික්ඛන්තො පඨමොයාමො, චිර නිසින්නො භික්ඛු සංඝො, උද්දිස්සතු භන්තෙ භගවා භික්ඛූනං පාතිමොකඛං’ යනාදී තන්හි ක්‍ෂය වීමෙහි දක්නා ලදී. ‘අයං ඉමෙසං චතුන්නං පුග්ගලානං අභික්කන්ත තරොච පණීතතරොච’ යනාදී තන්හි සුන්දර අර්ථයෙහිය.

කො මෙ වන්‍දති පාදානි - ඉද්ධියා යසසා ජලං අභික්කන්තෙ න වණ්ණෙන - සබ්බා ඔහාසයං දිසා

මේ ආදී තන්හි අභිරූපයෙහි ය. අභික්කන්තං භො ගොතම යනාදී තන්හි අනුමෝදනාවෙහිය. මෙහි ක්‍ෂයෙහි වේ. අභික්කන්තාය රත්තියා රාත්‍රිය ක්‍ෂය වූ කල්හි යයි කියන ලදී. එහි මේ දේවපුත්‍රයා මධ්‍යම යාමයට අනතුරුව ආයේ යයි දතයුතුය.

අභික්කන්ත වණ්ණා මෙහි අභික්කන්ත ශබ්දය අභිරූපයෙහි ය. වණ්ණ ශබ්දය ඡවි, ස්තුති, කුල වර්ග, කාරණා, සංස්ථාන - ප්‍රමාණා රූපායතන ආදියෙහි දැක්වේ. එහි ‘සුවණ්ණ වණ්ණෙති භගවා’ ආදී තන්හි ඡවිය, සිවිය (සම) ‘කදා සංයූළ්හා පන තෙ ගහපති සමණස්ස ගොතමස්ස වණ්ණ මේ ආදී තන්හි ස්තුතියෙහිය, ‘චත්තාරො මෙ හො ගොතමො වණ්ණ’ මේ ආදී තන්හි කුල වර්ගයෙහිය. ‘අළු කෙ කෙන නු වණ්ණෙන ගන්‍ධත්‍ථෙනොති වුච්චති’ මේ ආදී තන්හි කාරණයෙහිය. ‘මහන්තං හත්‍ථිරාජ වණ්ණං අභිනිම්මිනිත්‍වා’ මේ තන්හි සටහනෙහිය. ‘තයො පත්තස්ස වණ්ණා’ මේ තැන්හි ප්‍රමාණයෙහිය. ‘වණ්ණො ගන්‍ධො රසො ඔජො’ මේ ආදී තන්හි රූපායතනයෙහිය. එය ඡවියෙහි දැක්ක යුතුය. එහෙයින් අභික්කන්ත වණ්ණා අභිරූප වූ හම ඇති ඉෂ්ට වූ ඡවි ඇති, මන වඩන්නා වූ සිවිය ඇති, යයි කියන ලද වේ. ඒ එසේමයි. මිනිස්ලොවට එන්නා වූ දිව්‍යපුත්‍රයෝ ස්වභාවික වර්ණය, ස්වභාවික සෘද්ධිය හැර, උජාරු වූ ආත්මභාවයක් මවාගෙන අතිරේක වර්ණ, අතිරේක සෘද්ධි මවා නාට්‍ය උත්සවවලට යන මිනිසුන් මෙන් සකස් කරන ලද ශරීරයෙන් පැමිණේ. මේ දේවපුත්‍රයා ද එසේම ආයේය. ‘අභික්කන්ත වණ්ණා’ යනුවෙන් එහෙයින් කියන ලදී.

කෙවලකප්පං මෙහි ‘කෙවල’ ශබ්දය ඉතුරු නැති, බොහෝ සෙයින්, බොහෝ දෙය, අව්‍යාමිශ්‍ර, ඉතිරි නැති, දෘඪාර්ථ, වෙන්ව යෙදීම විවේකය ආදී නොයෙක් අර්ථයන්හි යෙදේ. ‘කෙවල පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං’ මේ ආදී තන්හි අනවශේෂ බව ද, ‘කෙවලකප්පා ච අංග මගධා පහූතා ඛාදනීයං භෝජනීයං, ආදාය උපසංකමිස්සන්ති’ මේ තන්හි අව්‍යාමිශ්‍රත්‍වය ද, කෙවලං සද්ධාමත්තකං නූන අධිමාසමා’ මේ ආදියෙහි ඉතිරි නැති බව ද, ආයස්මතො අනුරුද්ධස්ස බාහිකො නාම සද්ධි විහාරිකො කෙවලකප්පං සංඝභෙදාය ඨීතො’ මේ ආදියෙහි දණ්ඩාර්ථය ද, කෙවලී වුසිතවා උත්තම පුරිසොති වුච්චති’ ආදී තන්හි වෙන්ව යෙදීම - විවේකය යන අරුත්හි ද යෙදේ. මෙහි වනාහි මේ ශබ්දයාගේ අනවශේෂ භාවය අර්ථයයි අදහස් කරන ලදී.

මේ ‘කප්ප’ ශබ්දය (අභිසද්දහන) ඇදහීම - විශ්වාසය, ශ්‍රද්ධාව, ව්‍යවහාර, කාල, ප්‍රඥප්ති, ඡේදන - විතර්කය, සැකය, අදහස, ස්වල්පය, ටික, ඡායාව, සමන්තභාව (හාත්පස, වටේට) ආදී නොයෙක් අර්ථයන්හි යෙදේ. ‘ඔකප්පනියමෙතං භොතො ගොතමස්ස යථා තං අරහතො සම්මා සම්බුද්ධස්ස’ ආදියෙහි අභිසද්දහන අර්ථයි. ‘අනුජානාමි භික්ඛවෙ පඤ්චහි සමණ කප්පෙහි ඵලං පරිභුඤ්ජිතුං’ ආදියෙහි ව්‍යවහාරයයි. ‘යෙන සූදං නිච්චකප්පං විහරාමි’ මේ තැන්හිදී කාලය කියයි. ‘ඉච්චායස්මා කප්පො’ ආදී තන්හි ප්‍රඥප්තියයි. ‘අලංකතො කප්පිත කෙසමස්සු’ ආදියෙහි ඡෙදන අර්ථයි. (කපයි. දෙපළු කරයි.) ‘කප්පති ද්වංගුල කප්පො’ මේ ආදී තන්හි විකල්පයයි. අත්‍ථිකප්පො නිපජ්ජිතුං’ මේ ආදියෙහි ලෙස (ස්වල්පය-ටික) අර්ථයි. ‘කෙවල කප්පං වෙළුවනං ඔභාසෙත්‍වා’ මේ ආදියෙහි හාත්පස යන අර්ථයි. මෙහි මෙම ශබ්දයෙන් සමන්තභාවය හාත්පස යන අර්ථය අදහස් කරන ලදී. එහෙයින් කෙවලකප්පං අන්‍ධවනං යන මෙහි නිරවශේෂයෙන් අන්‍ධවනයේ හාත්පසින් යන තේරුම ගතයුතුයි.

ඔභාසෙත්‍වා ඇඳි වස්ත්‍රවලින් හා පැළඳි අබරණවලින් ද, ශරීරයෙන් ද උපන් ආලෝකය පතුරුවා, සඳ මෙන් ද හිරු මෙන් ද, ආලෝකමත් කොට, බබුළුවා යන අර්ථයි. එකමන්තං අට්ඨාසි එක්පසෙක එක් අවකාශයෙක සිටියේය. එතදවොච මේ භික්ඛු භික්ඛු ආදී වචන කීහ. කුමක් හෙයින් නොවැඳ ශ්‍රමණ ව්‍යවහාරයෙන් කථා කළේද? ශ්‍රමණ සංඥාව පවත්නා හෙයිනි. ඔහුට මෙසේ සිතිණ. මෙතෙම අතරතුර කාමාවචරයෙහි විසීය. මම වනාහි ඒ කාලයේ පටන් බඹසර ඇත්තෙම් වෙමි. ඕහට ශ්‍රමණ සංඥාවම පවතී. එහෙයින් නොවැඳම ශ්‍රමණ ව්‍යවහාරයෙන් කථා කරයි. මේ දේවපුත්‍රයා තෙරුන්ගේ පෙර මිත්‍රයෙක් වීලු. කවර තැනක පටන්ද, කාශ්‍යප බුදුන්ගේ කාලයේ පටන්ය. පූර්වාධිකාර කථාවෙහි ආ මිත්‍රයන් පස්දෙනා අතුරෙන් යම් අනුතෙර කෙනෙක් සතරවැනි දවසේ අනාගාමී වූයේ ද, මේ හෙතෙමේ ය. එකල ඔවුන් අතුරෙහි සංඝස්ථවිරයන්ට රහත් බව සමග අභිඥාවෝ පැමිණියාහුය. හෙතෙම මගේ කෘත්‍යය මුදුන් පැමිණියේ යයි අහසට පැන නැගී අනෝතත්ත විලෙන් මුව සෝදා, උතුරුකුරු දිවයිනට පිණ්ඩපාතය ගෙන අවුත් ඇවැත්නි, මේ පිණ්ඩපාතය වළඳා නො පමාව මහණ දම් පුරව්’ යයි. (කීය.) අනෙක් අය මෙසේ කීහු. යමෙක් පළමුව අධිගමය උපදවා පිණ්ඩපාතය ගෙන ඒද? ඔහු විසින් ගෙන එන පිණ්ඩපාතය වළඳා සෙස්සන් මහණදම් කටයුතු යයි අපගේ කතිකාවතක් නැත. නුඹවහන්සේ තමන්ගේ හේතුසම්පත් හේතුවෙන් පළමුව කාර්යය මුදුන් පමුණුවන ලදී. අපි ද අපේ උපනිශ්‍රයක් වන්නේ නම්, එය හේතුකොටගෙන කටයුතු මුදුන් පමුණුවමු. එය අපට උත්තරයකි. ප්‍රපඤ්චයෙකි. නුඹවහන්සේ යනු මැනවී. උන්වහන්සේ යම් පහසු තැනකට ගොස් ආයු කෙළවර පිරිනිවන්පෑහ.

දෙවන දවස්හි දෙවැනි තෙරුන් වහන්සේ අනාගාමී ඵලය පසක් කළහ. උන්වහන්සේට ද අභිඥා පැමිණියාහු ය. හෙතෙමේ ද එසේම පිණ්ඩපාතය ගෙනවුත් අනෙක් අය විසින් පිළිකෙව් කරන ලදින් පහසු තැනකට ගොස් ආයු කෙළවර ශුද්ධාවාසයෙහි උපන. හෙතෙම ශුද්ධාවාසයේ සිට තමන්ගේ සහායකයන් බලන්නේ, ඒ වනවිට එක් අයෙක් පිරිනිවියේය. එක් අයෙක් දැන් භාග්‍යවතුන් සමීපයෙහි ආර්ය භාවයට පැමිණියේය. එක් අයෙක් ලාභ සත්කාර උදෙසා මම රහත්මියි. සිත් උපදවා සුප්පාරක පටුනෙහි වසන බව දැන, එහි එළඹ තොපි රහත් නොවේ. රහත් මගට පිළිපන්නේ නොවේ. යන්න, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ගොස් ධර්මය ශ්‍රවණය කරව’යි උනන්දු කරවීය. හෙතෙමේ ද ඇතුළු ගමේ දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් අවවාද යාඥා කොට ‘තස්මාතිහ තෙ බාහිය දිට්ඨෙ දිට්ඨමත්තං හොතූ’යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සංක්‍ෂේපයෙන් අවවාද දෙන ලද්දේ, ආර්යභූමියට පැමිණියේය.

නැවත, තව එක් අයෙක් ඇත. ඔහු කොහේදැයි බලන්නේ අන්‍ධ වනයෙහි ශෛක්‍ෂ ප්‍රතිපදාව පුරමින් වසනු දැක මෙසේ සිතීය. සහායකයා සමීපයට යන්නෙමි. යන්නහු විසින් හිස් අතින් නොගොස් පඬුරක් ගෙන යන්නට වටී. එහෙත් යහළුවා නිරාමිස තැනැත්තෙක. පර්වතය මුදුනෙහි වසන්නා වූ ඔහුට මා විසින් අහසෙහි සිට දෙන ලද පිණ්ඩපාතයවත් පරිභෝග නොකර මහණදම් කළේය. දැන් ආමිස පඬුරු කෙසේ ගන්නෙහිද? දහම් පඬුරක් රැගෙන යන්නෙමි’යි බඹලොව සිටිමින්ම රුවන් වැලක් ගොතන්නකු මෙන්, ප්‍රශ්න පසළොසක් විභාගකොට, ඒ දහම් පඬුර ගෙන පැමිණ සහායකයාට නුදුරෙහි සිට තමන්ගේ ශ්‍රමණ සංඥාව පැවැත්වීම් වශයෙන් ඒ තෙරුන් නොවැඳ ම ‘මහණ! මහණ!! යයි අමතා ‘අයං වම්මිකො’ යනාදිය කීහ.

එහි සීඝ්‍රව ඇමතීම් වශයෙන් භික්ඛු භික්ඛු යයි නැවත නැවත දෙවරක් කීම දතයුතුය. යම්සේ එකම තිලකයකින් නළල නොහොබීද? එය වටකොට අනෙක් තිලකයන් ද දුන් කල්හි, පිපී සැරසුණාක් මෙන් හොබනේය. මෙසේ හුදෙකලා තනි වචනයම නො හොබී. පිරිවර පද සමග පිපී සැරසුණාක් මෙන් හොබනේ යයි පිරිවර පද වශයෙන් වචනය පිපී සැරසුණාක් මෙන් කරන්නේ මෙසේ කීය.

අයං වම්මිකො පෙරටව සිටි තුඹසක් නම් නැත. දේශනා වශයෙන් පෙරටුව සිටියකු දක්වන්නකු මෙන් අයං යයි කීය. ලංගිං ආයුධයක් ගෙන හාරන්නේ කණායමක් දැක්කේය. උක්ඛිප්පලංඝිං අභික්ඛණ සුමෙධ දරුව! පණ්ඩිතය! කණායමක් නම් රාත්‍රියෙහි දුම් නො දමයි. දහවල් දිලිසෙයි. ඒ කණායම ඔසවා හැර ගනුව. ඔසවන්න. මත්තෙහි (තව තවත්) සාරව. මෙසේ සියලු පදයන්හි අර්ථ දතයුතුයි. උද්ධුමායිකං මැඩියෙකු චංගවාරං කර පෙරහනක්, කුම්මං ඉබ්බෙක්, (කැස්බෙක්) අසිසූනං මස් කපන පිහියක් හා මස් ලොඹුවක්, මංසපෙසිං අත්ගලක් පමණ වූ අමු මස් ගොඩක්, නාගං සමන් මලන් කළඹක් ප්‍රමාණ සෝවැති තුනකින් යුතු මහා පෙනයක් ඇති නාගයකු දුටුවේය. මා නාගං ඝට්ටෙසි දඬු කෙළවරකින් හෝ වැල්පොටකින් හෝ පස් වැලි ආදියකින් හෝ නාගයා නොගටව. නමො කරොති නාගස්ස උඩු සුළඟින් ඉවත්ව පිරිසිදු වතක් හැඳ නාගයා වඳිව්. නාගයා විසින් අධිෂ්ඨාන කළ ධනය සත්මුතු පරම්පරාව දක්වා පරිභෝග කළ ද අවසන් නොවේ. නාගයා තමන් සතු ධනය දෙන්නේය. නාගයාට නමස්කාර කරව, ඉතොවා පන සුත්‍වා දුක්ඛක්ඛන්‍ධ සූත්‍රයෙහි ඉතො යනු ශාසනයෙහි අධිවචන වීද මෙහි එසේ නොවේ. මෙහි වනාහි දෙවපුත්තෙ යන්න අවධි වචනයි. එහෙයින් ඉතොවා පන නැවත මගෙන් විමසා වා යන අර්ථයි.

චාතුම්මහා භතිකස්ස සතර මහා භූතමය වූ, කායස්ස අධිවචනං ශරීරයට නමකි. යම්සේ බාහිර වම්මිකය තුඹස වමනය කෙරේනුයි වමනය කරන ලදනුයි, වමනය කරන ලද්දෙන් ඔසවන ලදනුයි වමනය කරන ලද ස්නේහය බඳනා ලදනුයි සතර කරුණින් වම්මික යයි කියන ලදී. ඒ තුඹස මත මුගටි, මී, සිකනල් ආදී නන්වැදෑරුම් ප්‍රාණීන් වමනය කරන ලදනුයි වම්මික නමි. වේයන් විසින් වමනය වමනය කොට මුවතුඩින් නගන ලද පස්වලින් උකුළු පමණටද මිනිස් පමණටද, උඩට නංවන ලදනුයි වම්මික නමි. වේයන් විසින් වමනය කළ කෙළ හා බැඳීමෙන් හාත්පසින් බඳනා ලද බැවින් සතියක් වැසි වැස්ස ද, නො විසිරෙන බැවින් වම්මික නමි. නියඟ කාලයෙහි එයින් පස්මිටක් ගෙන එය තමාගේ මිටින් පොඩිකරන කල්හි ස්නේහය නික්මෙයි. මෙසේ වමනය කළ ස්නේහයෙන් බඳනා ලද්දේනුයි වම්මික නමි. එපරිද්දෙන් මේ කයද, අක්ඛිම්හා අක්ඛිගූථකො ආදී වශයෙන් නන්වැදෑරුම් අසූචි කිළුටු මල වමනය කෙරේනුයි වම්මික නමි. බුදු පසේබුදු ක්‍ෂීණාශ්‍රවයෝ මේ අත්බැව්හිදීම, නිකාන්තිය දැඩිව ගැනීම ක්‍ෂය කිරීමෙන් ආත්මභාවය හැරගියාහු නිසාද, ආර්යයන් විසින් වමනය කරන ලදනුයි ද වම්මික නමි. මේ ශරීරය ඇට තුන්සීයකින් ඔසවන ලද්දේ, නහරවැලින් බඳනා ලද්දේ මසින් පුරවන ලද්දේ, තෙල් සහිත සමින් ඔතන ලද්දේ සත්ත්වයන් සත්ත්වයන් මුලා කෙරේද ඒ සියල්ල සියළු ආර්යයන් විසින් වමනය කරන ලද්දේනුයි වම්මික නමි. මෙසේ තෘෂ්ණාව විසින් උපදවන ලද බැවින් ආර්යයන් විසින් ඉවත දමන ලද්දා වූ ආශාවෙන් ස්නේහයෙන් මේ කය බඳනා ලදනුයි වම්මික නම් වේ.

යම්සේ තුඹස ඇතුළෙහි නොයෙක් ආකාරයේ ප්‍රාණින් එහිම උපදිත්ද, එය මළ මුත්‍ර පහකරයිද, ගිලන්ව නිදියත්ද, මැරී වැටෙත්ද, මෙසේ හෙතෙම ඔවුන්ට වැදුන් ගෙයත්, වැසිකිළියත්, රෝහලත්, සොහොන් බිමත්, එයම වේ. මෙසේ ක්‍ෂත්‍රිය මහාසාර ආදීන්ගේ පවා ශරීරය මුරකරුවන් විසින් ආරක්‍ෂා කරන ලද මනාකොට විසිතුරු සැරසිලි කරන ලද, මහානුභාව වූ ශරීරයක් යයි නො සිතා, සිවිය ඇසුරු කළ කුඩා ප්‍රාණීහුය. සම ඇසුරු කළා වූ, මස් ඇසුරු කළා වූ, නහර ඇසුරු කළා වූ, ඇට ඇසුරු කළා වූ, ඇටමිදුලු ඇසුරු කළා වූ, පණුවෝ කුල ගණනින් අසූ දහසක් පමණ වූ කෘමි කුලයෝ ඇතුළු කයෙහිම උපදිත්. මළ මුත්‍ර පහ කරත්. රෝගීව හොවිති. මැරී වැටෙත්. මෙසේ මේ සියලු ප්‍රාණීන්ගේ වැදුම් ගෙය, වැසිකිළිය, ගිලන්හල, සොහොන්බිම වේනුයි, මේ ශරීරය වම්මික සංඛ්‍යාවටම ගියේය. එහෙයින් වම්මිකොති ඛො භික්ඛූ ඉවස්සෙතං චාතුම්මහා භූතිකස්ස කායස්ස අධිවචනං යනාදිය වදාළහ.

මාතා පෙත්තික සම්භවස්ස මව නිසා ද පියා නිසා ද උපන්, මව්පියන්ගේ ශුක්‍ර ශ්‍රොණිතයෙන් හටගත්තා වූ, ඔදන කුම්මාසූපචයස්සා ආහාරවලින් ද, කුම්මාසයෙන් ද වඩනා ලද්දා වූ, අනිච්චුච්ඡාදන පරිමද්දන භෙදන විද්ධංසන ධම්මස්සාති මෙම ශරීරය ඇතිව නැතිවන අනිත්‍යය ස්වභාව කොට ඇත්තේය. දුගඳ නැතිකිරීම පිණිස ශරීර විලේපනයන් ආලේල්ප කළයුතු ස්වභාව ඇත්තේය. අඟපසඟ පීඩා මගහැරීම පිණිස සම්පබාහන කටයුතු කළ යුතුව ඇත්තේය. ළදරු කාලයෙහි, ගැබ විසීමෙන් වැරදි අන්දමින් පිහිටි අත් පා ආදිය සකස් කිරිම සඳහා අඳුන්ගෑම් අතින් පිරිමැදීම් ආදිය කළයුතු ස්වභාව ඇත්තේය. මෙසේ පරිහරණය කරන්නහුගේ ද කැඩෙන, බිඳෙන, විසිරෙන ස්වභාව ඇත්තේය. එසේ මාතාපෙත්තික සම්භව ඔදන කුම්මාසූපචය, උච්ඡාදන, පරිකම්මන මද්දන යන පදයන්ගේ හටගැනීම කියන ලදී. අනිච්ච, භෙදන, විධ්වංසන පදයන්ගෙන් බැසයාම - විනාශය කියන ලදී. මෙසේ පද හතෙන්ම සතරමහා භූතමය වූ සිරුරේ උස් පහත් බව ද වැඩීම ද, පිරිහීමද හටගැනීම හා නැසීමද කියන ලද බව දතයුතුය.

දිවා කම්මන්තෙ දවල් දවසේ කළයුතු කමාන්ත, ධූපායනා මෙහි ධූම ශබ්දය ක්‍රෝධය, තෘෂ්ණාව, විතර්කය, පඤ්චකාම ගුණ, ධර්ම දේශනාව සහ ස්වභාවික දුම් යන අර්ථයන්හි වැටේ. ‘කොධො ධූමො භස්මනි - මොඝවජ්ජං’ යන මෙහි ක්‍රෝධය යන අර්ථයෙහි වැටේ. ‘ඉච්ඡා ධූමායිතා සදා’ යන මෙහි තෘෂ්ණ අර්ථයෙහි වැටේ. ‘තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛූ භගවතො අවිදූරෙ ධූපායන්තො නිසින්නො හොති’ මෙහි විතර්ක අර්ථයෙහි ය.

පංකො ච කාමා පලිපාච කාමා - භයඤ්ච මෙතං තිමුලං පවුත්තං රජො ච ධූ මොච මයා පකාසිතා - හිත්‍වා තුවං පබ්බජ බ්‍රහ්මදත්තා

යන මෙහි පස්කම් ගුණයෙහිය. ධූමංකත්තා හොති මෙහි ධර්මදේශනා අර්ථයෙහිය. ‘ඔජො රථස්ස පඤ්ඤාණං ධූමො පඤ්ඤාණ මග්ගිනො’ ස්වභාවික දුමෙහි ය. මෙහි වූ කලී විතර්කයෙහි අදහස් කරන ලදී. අයං රත්ති ධූපායනා යනු එහෙයින් වදාරණ ලදී.

තථාගතස්සෙතං අධිවචනං තථාගතයන් වහන්සේ සප්ත ධර්මයන් බැහැර කරන ලද බැවින් බ්‍රාහ්මණ නම් වේ. සප්ත ධර්ම කවරේද? රාගය, ද්වේෂය, මෝහය, මානය, සක්කාය දෘෂ්ටිය, සැකය, සීල-ව්‍රත පරාමාස මේ සප්ත ධර්මයන් බැහැර කරන ලද බැවින්, බ්‍රාහ්මණ නම් සුමෙධො යහපත් වූ ප්‍රඥා ඇත්තේ, සෙඛස්ස මෙහි හික්මේනුයි සෙඛ නමි. භික්‍ෂුව ශික්‍ෂාවන්හි හික්මෙනු ලබන බැවින් සෙඛ යයි කියයි. කුමකින් හික්මේද අධි ශීලයෙහි හික්මෙයි. අධි චිත්තයෙහි හික්මෙයි. අධි ප්‍රඥාවෙන් හික්මෙයි.

පඤ්ඤායෙතං ලෞකික ලෝකෝත්තර ප්‍රඥාවට මේ නමකි. ආයුධ සංඛ්‍යාත ශාස්ත්‍රයට නොවේ. විරියාරම්භස්ස කායික චෛතසික වීර්යයට එය ප්‍රඥාගතික වෙයි. ලෞකික ප්‍රඥාව හා ලෞකික වීර්යය ලෝකෝත්තර ප්‍රඥාව හා ලෝකෝත්තර වීර්යය ද වේ. එහි වනාහි අර්ථ දැක්වීමය -

එක් දනව්වැසි බමුණෙක් උදෑසනම මාණවකයන් සමග ගමින් නික්ම දහවල් මන්ත්‍ර කියවා සවස ගමට ආයේය. අතරමග එක් තුඹසක් ඇත්තේය. එය රාත්‍රියෙහි දුම් දමයි. දවල් ඇවිලෙයි. බමුණා අතවැසි වූ සුමන මාණවකයාට කීය. දරුව! මේ තුඹස රෑ දුම් දමයි. දවල් දැල්වෙයි. මොහුගේ විකාරය බලන්නෙමු. එය බිඳ සතර කොටසක් කර විසුරුවව. හෙතෙමේ මැනවැයි උදැල්ලක් ගෙන සම පොළවෙහි පා තබා එසේ කළේය.

එහි ආචාර්ය බ්‍රාහ්මණයා මෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද සුමේධ මාණවකයා මෙන් ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂුව ද, තුඹස මෙන් ශරීරය ද දරුව! මේ තුඹස රෑ දුම් දවයි. දවල් ඇවිලෙයි. මොහුගේ විකාරය බලන්නෙමු. එය බිඳ සතර කොටසක් කොට විසුරුවවයි බමුණා විසින් කියන ලද කාලය මෙන්, මහණ සතරමහා භූතමය වූ කය සතර කොටසක් කොට විමසව’යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කියන ලද කාලය ද, ඔහුගේ මැනවැයි උදැල්ලක් ගෙන එසේ කිරීම මෙන්, ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂූහුගේ විසි කොටසෙහි යම් තද බවක් වේද, මේ පෘථිවි ධාතුවයි. යම් දොළොස් කොට්ඨාශයෙහි යම් හාත්පසින් බඳනා බවක් වේද මේ ආපෝ ධාතුවයි. යම් සතර කොටසෙහි යම් පැසවන බවක් වේද, මේ තේජෝ ධාතුවයි. සය කොටසෙහි යම් පුරවන බවක් වේද, මේ වායෝ ධාතුවයි. මෙසේ මෙසේ චතුධාතු වවත්‍ථාන වශයෙන් ශරීරයට ඇති අයිතිය දතයුතුයි.

ලංගීති ඛො භික්ඛූ කුමක් හෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අවිද්‍යාව අගුලු කණුව කොට දැක්වූයේද? යම්සේ නගරයේ දොර වසා අගුල දැමූ කල්හි මහජනයාගේ ගමන නවතීද? යමෙක් නගරය තුළ වෙත්ද ඔහු ඇතුලේම වෙයි. යමෙක් පිටිනුවර වෙයි ද ඔහු පිටිනුවරම වේ. මෙසේ යමෙකුගේ නුවන් දොරටුවෙහි අවිද්‍යා නමැති අගුල වැටේද? ඔහුගේ නිවනට පමුණුවන ඥානගමනය නවතියි. එහෙයින් අවිද්‍යාව දොරගුලයයි දැක්වූ සේක. පජහ අවිජ්ජන්ති මෙහි කර්මස්ථානය ඉගෙනීම් පිළිවිසීම් වශයෙන් අවිද්‍යාව නැතිකිරීම කියන ලදී.

උද්ධුමායිකාති ඛො භික්ඛු මෙහි උද්ධුමායික නම් මැඩියා මහත් නොවේ. නියපිටක් පමණ වේ. පරණ කොළ (පරණලා) අතර හෝ ගස් අතරෙහි හෝ වැල් අතරේ සිටී. හෙතෙම දඩු කෙළවරකින් හෝ වැල් කෙළවරකින් හෝ පස් සුන්නෙන් ගටන ලද වෑයම්කොට මහත්වැ වටකුරුව බෙලිගෙඩියක් පමණ, වී සතරපාදයන් අහස්ගත කොට නැවතුනු ගමන් ඇතිව සතුරන්ගේ වසඟයට පැමිණෙයි. කවුඩු උකුසු ආදීන්ට ආහාර පිණිස වේ. මෙසේ මේ ක්‍රෝධය ද පළමුව උපදින්නේ සිත කැළඹීම් මාත්‍රයක්ම වෙයි. එකෙණෙහිම නිග්‍රහ නොකරන ලද්දේ වැඩී මුහුණ හැකිලීමට පමුණුවයි. එකල්හි බැහැර නොකරන ලද්දේ හණු සැලීමට පමුණුවයි. එකල්හි දුරු නො කරන ලද්දේ එරුස වචන කීමට පොළඹවයි. එකල්හි දුරු නො කරන ලද්දේ දිශාවන් බැලීමට පමුණුවයි. එකල්හි දුරු නොකරන ලද්දේ එහෙ මෙහෙ ඇදීමට පමුණුවයි. එකල්හි දුරු නොකරන ලද්දේ අත්, ගල්, දඬු-අවි අතට ගැනීමට පමුණුවයි. එකල්හි දුරු නොකරන ලද්දේ දඬු - අවිවලින් පහර දීමට පමුණුවයි. එකල්හි දුරු නොකරන ලද්දේ අනුන් ඇසීමට හෝ තමන් නැසීමට පමුණුවයි. ‘යතො අයං කොධො පරං ඝාතෙත්‍වා අත්තානං ඝාතෙති. එත්තාවතායං කොධො පරමුස්සද ගතො හොති පරම වෙපුලප්පත්තො’ යනාදිය වදාරණ ලද්දේය.

එහි යම් සේ මැඩියාගේ සතරපාදයන් අහස්ගත කල්හි ගමන නවතීද? මැඩියා සතුරන්ගේ වසඟයට ගොස් කවුඩු ආදීන්ට ආහාර වේද? එසේම ක්‍රෝධයෙන් යුත් තැනැත්තා කමටහන් ගෙන වඩන්නට නොහැකි වෙයි. සතුරන්ගේ වසඟයට යෙයි. සියලු මාරයන් විසින් කැමති සේ කටයුතු කරන්නේ වේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, උද්ධමායිකාති ඛො භික්ඛූ කොධූ පායා සස්සෙතං අධිවචනං යන්න වදාළහ. එහි බලයට පත් ක්‍රෝධයම කෝධූපායස නමි. පජහ කොධූපායා සන්ති යන මෙහි ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා ප්‍රහාණය වදාරණ ලදී.

ද්වෙධාපතො යනු මෙහි යම් සේ පුරුෂයෙක් ධනය සහිත වූයේ සම්පත් සහිත වූයේ කාන්තාර මාර්ගයකට අවතීර්ණ වූයේ, දෙමං සන්ධියකට පැමිණ මේ මගින් යා යුතුද? මේ මගින් යා යුතුදැයි තීරණය කරන්නට නොහැකි වන්නේ එහිම සිටී. ඉක්බිති ඔහු වෙත සොරු පැමිණ හිරිහැර කරදරවලට පමුණුවත්. මෙසේ මූල කර්මස්ථානය ගෙන හික්‍ෂුව බුද්ධාදි අට තැන සැකය උපදවා කර්මස්ථාන වඩන්නට නොහැකි වන්නේ ය. අනතුරුව ඔහුට ක්ලේශ මාරාදී සියලු මාරයෝ හිරිහැර පමුණුවති. එය සැකයෙන් දෙමංසන්ධියේ සිටින්නාක් වැනිය. ‘ද්වෙධා පතොති ඛො භික්ඛු විචිකිච්ඡා යෙත අධිවචනං’ යන්න භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එහෙයින් වදාළහ. පජහ විචිකිච්ඡං මෙහි කර්මස්ථානය වැඩීම, පිළිවිසීම වශයෙන් සැකය දුරුකිරීම කියන ලදී.

චංගවාරං මෙහි රදවුන් විසින් කර පරහනෙහි දිය වත්කරන කල්හි කළ එකක් ද දෙකක් ද දහයක් විසක් කළ සියයක් වත්කරත් ද, බිඳුවක් පමණකුදු දිය රඳා නොසිටී. මෙසේ නීවරණ සහිත වූ පුද්ගලයාගේ අභ්‍යන්තරයෙහි කුසල ධර්මයන් නො පිහිටයි. ‘චංගවාරන්ති ඛො භික්ඛු පඤ්චන්නෙතං නීවරණානං අධිවචනං’ යන්න එහෙයින් කියන ලදී. පජහ පඤ්ච නීවරණෙහි මෙහි වික්ඛම්භණ තදංග වශයෙන් නීවරණ ප්‍රහාණය වදාරණ ලදී.

කුම්මො මෙහි ඉදිබුවාගේ සතරපාද, හිස යනුවෙන් අංග පසක් වේද? එසේම සියලු සංඛත ධර්මයෝ සංග්‍රහ කරනු ලබන්නා වූ පංචස්කන්ධයම වෙති. ‘කුම්මොති ඛො භික්ඛු පඤ්චන්තෙනං උපාදානක්ඛන්‍ධානං අධිවචනං’ යනාදිය වදාළහ. පජහ පඤ්ච පාදානක්ඛන්‍ධෙහි මෙහි පඤ්ච උපාදානස්කන්ධයන්හී ඡන්‍ද රාගය දුරුකිරීම වදාරණ ලදී.

අසිසූනාති මෙහි යම් සේ මස්ලොඹුව මතුයෙහි මස් තබා මන්නයෙන් කපයිද කොටයිද? එපරිද්දෙන් සත්ත්වයෝ වස්තුකාමය පිණිස ක්ලේශ කාමයන් විසින් නසනු ලබන්නේ වේද, වස්තුකාමයන් මත්තෙහි කොට ක්ලේශකාමයන් විසින් කපන ලද්දාහු කොටන ලද්දාහුම වෙත්. ‘අසිසුනාති ඛො භික්ඛු පඤ්චන්නෙතං කාම ගුණානං අධිවචනං’ යන්න එහෙයින් වදාළහ. පජහ පඤ්චකාම ගුණෙති මෙහි පස්කම් ගුණයන්හි ඡන්‍දරාගය දුරුකිරීම කියන ලදී.

මංසපෙසීති ඛො භික්ඛු මෙහි (මංසපේසී) මස්වැදලි නම් බොහෝ දෙනා විසින් පතන ලදී. ක්‍ෂත්‍රියාදී මිනිස්සු ද එය ප්‍රාර්ථනා කරත්. කවුඩන් ආදී තිරිසන්නු ද ප්‍රාර්ථනා කරති. යම්හෙයකින් මේ සත්ත්වයෝ අවිද්‍යාවෙන් මුළුමනින්ම මුවා වී, නන්දිරාගයට පැමිණ සංසාරය (වෘත්තය) ප්‍රාර්ථනා කෙරෙද්ද? යම්සේ හෝ මස්වදැල්ල තැබූ තුබූ තැන ලැගේද එපරිද්දෙන් මේ සත්ත්වයෝ තෘෂ්ණාවෙන් බඳිනා ලද්දාහූ සසර ලැගෙති. දුකට පැමිණේ ද උකටලී නොවෙති. මෙසේ තෘෂ්ණාව මස් වැදැල්ලක් සමාන වූයේ වේ. ‘මංසපෙසීති ඛො භික්ඛු නන්‍දිරාගස්සෙතං අධිවචනං’ යන්න භාග්‍යවත්හු වදාළහ.

නාගොතිචො භික්ඛු ඛීණාසවස්සෙතං භික්ඛුනො අධිවචනං මෙහි යම් අර්ථයකින් ක්ෂිණාශ්‍රව තෙම නාගයයි කියනු ලැබේද? එය අනඞ්ගන සූත්‍රයෙහි ප්‍රකාශ කරන ලදී. නමො කරොහි නාගස්ස ක්‍ෂීණාශ්‍රව වූ බුද්ධ නාගයා හට ‘ඒ භාග්‍යවත්හු සත්‍යාවබෝධය කළාහු සත්‍යාවබෝධය පිණිස දහම් දෙසති. ඒ භාග්‍යවත්හු දැමුණාහු ඉන්‍ද්‍රිය දමනය පිණිස දහම් දෙසති. ඒ භාග්‍යවත්හු සන්සිඳුනාහු ශමථය පිණිස දහම් දෙසති. ඒ භාග්‍යවත්හු තරණය කළාහු නිත්ථරණය පිණිස දහම් දෙසති. ඒ භාග්‍යවත්හු පිරිනිවියාහූ පරිනිර්වාණය පිණිස දහම් දෙසති. මෙසේ නමස්කාර කරවයි මෙහි අර්ථයි.

මෙසේ මේ සූත්‍රය තෙරුන් වහන්සේට කර්මස්ථානය විය. තෙරුන් වහන්සේද මේ සූත්‍රයම කර්මස්ථානය කොට විදසුන් වඩා රහත් බවට පැමිණි සේක. අයමෙතස්ස අත්‍ථො මේ එම ප්‍රශ්නයාගේ අර්ථයයි. මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, රුවන් රැසක කුළුගන්වන්නාහු මෙන් අන්සන්ධි වූ පරිද්දෙන් දේශනාව නිමවූ සේක.

වම්මික සූත්‍ර වර්ණනාව නිමියේය.