2. දුතියදසබලසුත‍්තවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

2. දෙවැනි දසබල සූත්‍ර වර්ණනාව

දෙවන සූත්‍රය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් තම අදහසක් වශයෙන් (අත්තජ්ඣාසය නික්ෂේප) දේශනා කරන ලදහ. එහි “දසබල සමන්නාගතො” යනු බල දහයකින් යුක්ත වූ යනුයි. මෙහි ප්‍රධාන වශයෙන් බල දෙකකි. කාය බලය හා ඤාණ බලය වශයෙනි. මේ බල අතුරින් තථාගතයන් වහන්සේ ගේ කාය බලය ඇත් කුලය ඇසුරින් දත යුතුයි. පැරැන්නෝ මෙසේ කීහ.

“කාළාවකඤ්ච ගන්ගෙයිය්‍යං පණ්ඩරං තම්බ පිංගලං ගන්ධ මංගල හෙමඤ්ච උපොසථ ඡද්දන්ත මේ දසා”ති

මේ දස ඇත් කුලයන් ය. මෙහි “කාළාවක” යනු ස්වාභාවික ඇත් කුළයකියි දතයුතුයි. පුරුෂයෝ දසදෙනෙකුගේ කාය බලය එක් කාළාවක ඇතෙකුට ඇත. කාළාවක කුල ඇතුන් දස දෙනෙකුගේ කාය බලය එක් ගංගෙය්‍යයකුට ඇත. ගංගෙය්‍යයන් දසදෙනෙකුගේ කාය බලය එක් පණ්ඩර නම් ඇතෙකුට ඇත. පණ්ඩරයෝ දස දෙනෙකුගේ කාය බලය එක් තම්බ නම් ඇතෙකුට ඇත. තම්බයෝ දස දෙනෙකුගේ කාය බලය එක් පිංගල නම් ඇතෙකුට ඇත. පිංගලයෝ දස දෙනෙකුගේ කාය බලය එක් ගන්ධ හස්තියෙකුට ඇත. ගන්ධ හස්තීන් දස දෙනෙකුගේ කාය බලය එක් මංගල නම් ඇතෙකුට ඇත. මංගල ඇත්තු දස දෙනෙකුගේ කාය බලය හේම නම් එක් ඇතෙකුට ඇත. හේම ඇත්තු දසයකගේ කාය බලය එක් උපෝසථ ඇතෙකුට ඇත. උපෝසථ ඇත්තු දස දෙනෙකුගේ කාය බලය ඡද්දන්ත ඇතෙකුට ඇත. ඡද්දන්ත ඇත්තු දස දෙනෙකුගේ කාය බලය තථගතයන් වහන්සේට ඇත. “නාරායණ” නම් වූ බලය යැයි ද මෙයටම කියති. එය මේ ස්වභාවික ඇත් ගණයාගෙන් ඇතුන් කෙළදහස් ගණනකගේ ද පුරුෂයන් දසකෙළ දහසකගේ ද කාය ශක්තිය තථාගතයන්ට ඇති බැවින් - උන්වහන්සේ “දසබල සමන්නාගත” නම් වේ. මෙම සංග්‍රහ කිරීමට ඇතුන් හා මිනිසුන්ට පරිබාහිර වූ, ළාමක වූ සිංහාදී තිරිසන් ගනයෝ අයත් නොවෙති. මේ කායබලය නිසා දුක පිරිසිඳ දැනීම හෝ තණ්හාව දුරුකිරීම හෝ අර්හත් මාර්ගය වැඩීම හෝ ඵල ශාක්ෂාත් කිරීම හෝ කළ නොහැක. එනිසා ම බුදුරජාණන් වහන්සේට දස ස්ථායන්හි කම්පා නොවන, උපස්ථම්භනය වන දශවිධ ඥාන බලයක් ද ඇත. ඒ සඳහා “දසබල සමන්නාගත” යන්න යොදන ලදී.

එම දසය නම්; සුදුසු නුසුදුසු තැන් තත්වූ පරිද්දෙන් දන්නා බවයි. එනම්; සුදුසු තැන සුදුසු වශයෙනුත් නුසුදුසු තැන නුසුදුසු වශයෙනුත් දන්නා බව එක් ඥානයකි. අතීත - අනාගත - ප්‍රත්‍යුත්පන්න කර්ම සමාදානයන්ගේ ස්ථාන වශයෙන් ද හේතු වශයෙන්ද තත්වූ පරිද්දෙන් විපාක දන්නා බව එක් ඥානයකි. සෑම තැනකටම යා හැකි ප්‍රතිපදාව-පිළිවෙල දන්නා බව එකකි. අනේකවිධ වූ නොයෙක් ලෝකධාතූන් පිළිබඳව දන්නා බව තවත් ඥානයකි. අන්‍ය සත්ත්වයන්ගේ නානාධිමුක්නිකතාව දන්නා බව තව ඥානයකි. ඔවුන් පිළිබඳව ම ඉන්ද්‍රිය පරෝපරියත්තිය දන්නා බව තවත් ඥානයකි. ධ්‍යාන-විමෝක්ෂ-සමාධි සමාපත්තීන්ගේ කිලිටිවීම්, පිරිසිදුවීම් හා කෙලෙස් වලින් නැගිටීම් ආදිය දන්නා බව තවත් ඥානයකි. සත්ත්වයන්ගේ චුති උප්පත්ති දන්නා බව තවත් ඥානයකි. ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීම දන්නා බව තව ඥානයකි. අභිධර්මයේ වනාහී මෙසේ පැවසේ. -

“මෙහි තථාගතයන් වහන්සේ සුදුසු තැන, සුදුසු වශයෙනුත්, නුසුදුසු තැන නුසුදුසු වශයෙනුත් තත්වූ පරිද්දෙන් දන්නා සේක. එසේ තත්වූ පරිදි සුදුසු-නුසුදුසු ස්ථාන දන්නා බවම තථාගතයන් වහන්සේගේ “තථාගත බලය” වේ. යම් බලයකට පැමිණ තථාගතයන් වහන්සේ ශ්‍රේෂ්ඨතම ස්ථානය දැනගන්නා සේක් ද, පිරිස් මැද සීහනාද පවත්වන සේක් ද බ්‍රහ්මචක්‍රය පවත්වන සේක් ද ඒ තථාගත බලයෙන්ම වේ.”

මෙලෙස විස්තර වේ. මෙහි විස්තරාර්ථ වර්ණනාව විභංග අටුවාවේ ද පපංච සුදනී නම් මජ්ඣිමනිකාය අටුවාවේද සියලුම ආකාරයෙන් කියන ලදී. එම විස්තර එහි පැවසූ පරිදි දතයුතුය.

“චතුහි ච වෙසාරජ්ජෙහී” යනු මෙහි කාමයෙන් බැඳීමට විරුද්ධ වූ විශාරද බවයි. සතර ස්ථානයන්හි පවත්නා විශාරද බවයි. එය “සිහි කරන්නහුට උපදින සෝමනස්සමය වූ ඥානයට මේ තවත් සමාන වදනකි. කවර ස්ථාන සතරක ද? සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට “මේ ධර්මයෝ ඔබවහන්සේ අවබෝධ නොකළේයැ”යි චෝදනා කිරීමට නොහැකි වීමයි. ත්‍රිපිටක පාළියේ -

“මහණෙනි! මෙහි චතුර් වෛශාරද්‍ය ඥානයක් තථාගතයක් වහන්සේට ඇත. කවර සතරක් ද? මහණෙනි! මා හට “සම්මා සම්බුද්ධයැයි ප්‍රතිඥා දෙන නුඹවහන්සේ විසින් මේ ධර්මයෝ අවබෝධ නොකරන ලද සේකැ”යි පවසමින් කරුණු සහිතව චෝදනා කිරීමට සමත් පැවිද්දෙක් හෝ බමුණෙක් හෝ දෙවියෙක් හෝ මාරයෙක් හෝ බ්‍රහ්මයෙක් හෝ ලොව අන් කිසිවෙක් හෝ මම නොමදකිමි. මහණෙනි! මම මෙබඳු පුද්ගලයෙක් නොදක්නේ නම් ක්ෂේමයට පැමිණියෙමි, අභයට පැමිණියෙමි, විශාරදත්වයට පැමිණියෙම් වාසය කරමි. මහණෙනි! මා හට “ක්ෂීණාශ්‍රව වූහයි ප්‍රතිඥා කරන නුඹවහන්සේ විසින් මේ මේ ආශ්‍රවයෝ ප්‍රහීණ නොකරන ලදහ”යි කී කරුණු සහිතව -පෙ- මහණෙනි! මාහට “නුඹවහන්සේ විසින් අන්තරායකර යැයි දෙසූ ධර්මයන් ඇසුරු කරන්නාට අන්තරායක් නොවේ” යැයි කරුණු සහිතව -පෙ- මහණෙනි! මාහට “නුඹවහන්සේ විසින් යම් අර්ථයක් සඳහා දහම් දෙසන ලද නම් ඒ ධර්මය සම්පූර්ණ කරන්නාගේ දුක් මැනවින් විනාශයට පත්නොවේ” යැයි පවසමින් කරුණු සහිතව -පෙ- මහණෙනි! මම මෙබඳු පුද්ගලයෙක් නොදක්නෙම් -පෙ- විශාරදත්වයට පැමිණියෙම් වාසය කරමි”

“ආසභණ්ඨානං” යනු ශ්‍රේෂ්ඨ ස්ථානයට, උත්තම ස්ථානයට යනුයි. ශ්‍රේෂ්ඨයෝ හෝ පූර්ව බුදුවරු පැමිණියා වූ ස්ථානයට යන අර්ථයි. තවද ගවයන් සීයකට ජ්‍යෙෂ්ඨයා ‘උසභ’ යායි. ගවයන් දහසකට ජ්‍යෙෂ්ඨයා ‘වසභ’ යායි. ගාල් සීයකට ජ්‍යෙෂ්ඨයා ‘උසභ’ යායි. ගාල් දහසකට ජ්‍යෙෂ්ඨයා ‘වසභ’ යායි. සියලු ගවයන්ට ශ්‍රේෂ්ඨ වූ සියලු හිරිහැර ඉවසන්නා වූ සුදු වූ ප්‍රසාදාවහ වූ මහබර උසුලන්නා වූ හෙණ සීයක ශබ්දයකින් පවා කම්පා නොවන්නා වූ අතිශ්‍රේෂ්ඨ ම ගවයා මෙහිදී ‘උසභ’ යන්නෙන් අදහස් කරන ලදී. මෙය ඒ ගවයාට යෙදෙන තවත් නාමයකි. ‘උසභස්ස ඉදං’ යන විග්‍රහයෙන් “ආසභං” පදය සිද්ධ වේ. සතර පයින් බිම තදින් මිරිකාගෙන සිටීමට සමත් වේ. වෘෂභ ශ්‍රේෂ්ඨයා මෙන් යැයි “ආසභං” වේ. යම්සේ අතිශ්‍රේෂ්ඨ ගවයා වූ උසභයා, සිය වෘෂභ බලයෙන් යුක්ත වූයේ සතර පයින් බිම දැඩිව මිරිකාගෙන නොසෙල්වී සිටී ද එලෙසින් ම තථාගතයන් වහන්සේ ද දසවිධ තථාගත බලයෙන් යුතුවූයේ සතර වෛශාරද්‍ය නම් වූ පාද සතරින් අට පිරිස නම් වූ භූමිය මිරිකාගෙන දෙවියන් සහිත ලෝකයේ කිසිම සතුරෙකු-පස මිතුරෙකු විසින් කම්පා කල නොහැකි වූ සේක් නොසෙල්වී සිටින සේක. මෙසේ සිටිනුයේ ම ඒ “ආසභණ්ඨානං පටිජානාති” යි ශ්‍රේෂ්ඨ ස්ථානයට පැමිණෙන සේක. ප්‍රතික්ෂේප නොකරයි. තමා කෙරෙහි දොස් ආදිය නොනගයි. එනිසා “ශ්‍රේෂ්ඨ ම ස්ථානයට පැමිණේ” යැයි කියන ලදී.

“පරිසාසු” යනු “ශාරිපුත්‍රයනි! මේ සසුනෙහි පිරිස් අටකි. ක්ෂත්‍රිය පිරිස, බ්‍රාහ්මණ පිරිස, ගහපති පිරිස, ශ්‍රමණ පිරිස, චාතුම්මහාරාජික දේව පිරිස, තව්තිසා වැසි දේව පිරිස, මාර පිරිස හා බ්‍රහ්ම පිරිසයි.” මේ අටපිරිස් මැද.

“සීහනාදං නදති” යනු ශ්‍රේෂ්ඨ නාදය, අභීත නාදය කරයි. සිංහ හඬක් සමාන වූ ශබ්දයක් හෝ පිටකරයි. මෙහි අර්ථ විස්තර සීහනාද සූත්‍රයේ දක්වන ලදී. යම්සේ සිංහයා ඉවසන විටත්, නසනවිටත් සිංහයාම යැයි කියත් ද එසේම තථාගතයන් වහන්සේ ලෝක ධර්මතාවයන් ඉවසන විට ද පරවාදයන් වනසා දමන විට ද සිංහයෙක් යැයි කියති. මෙහි කියූ ලෙසම සිංහයාගේ හඬ සිංහ හඬයි. (සීහස්ස නාදං - සීහනාදං) යම්සේ සිංහයා, සිංහ බලයෙන් යුක්තවූයේ සැමතැන්හි විශාරදව දුරුකළ ලොමුඩැහැගැනීම් ඇතිව සිංහනාදය කරයි. එලෙසින්ම තථාගත නම් සිංහයාණෝ ද තථාගත බලයෙන් යුතුවූ සේක් අටපිරිස් හි විශාරදව, දුරුකළ ලොමුඩැහැගැනීම් ඇතිසේක්, “මෙය රූපය” යැයි ආදී වශයෙන් නානාවිධ වූ දේශනා විලාසයන්ගෙන් යුක්තව සිංහනාද කරන සේක. එනිසා “අටපිරිස් මැද සිංහනාද කරයි” යනුවෙන් කියන ලදී.

“බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති” යන මෙහි “බ්‍රහ්ම” යනු ශ්‍රේෂ්ඨ-උත්තම යනුයි. මෙය විශුද්ධ වූ ධර්ම චක්‍රයටම යෙදෙන තවත් සමාන වදනකි. ඒ ධර්මචක්‍රය දෙයාකාරය. ප්‍රතිවේධ ඤාණය සහ දේශනා ඤාණය යනුවෙනි. එහි ප්‍රඥාවෙන් වඩනාලදුව තමාට ආර්‍ය මාර්ග ඵල කැඳවනුයේ ප්‍රතිවේධ ඤාණයයි. කරුණාවෙන් වඩනා ලදුව ශ්‍රාවකයන්ගේ ආර්‍යඵල කැඳවනුයේ දේශනා ඤාණයයි. එහි ප්‍රතිවේධ ඤාණය “උප්පජ්ජමාන” හා “උප්පන්න” වශයෙන් දෙයාකාරය. අරහත්ඵලය ලැබූ කෙනෙහි “උප්පන්න” නම් වේ. තුසිත භවනයේ පටන් මහබෝමැඩ අපරාජිත පර්‍යංකයෙන් සිට අර්හත් මාර්ගය ඉපදීම දක්වා “උප්පජ්ජමාන” ප්‍රතිවේධ ඤාණයයි. අර්හත් ඵලය ලැබූ ක්ෂණයෙහි “උප්පන්න ප්‍රතිවේධ ඤාණයයි. දීපංකර පාදමූලයේ පටන් අර්හත් මාර්ගය දක්වා උප්පජ්ජමාන ප්‍රතිවේධ ඥානයයි. අර්හත්ඵලය ලැබූ කෙනෙහි උප්පන්න ප්‍රතිවේධ ඤාණයයි. දේශනා ඥානය ද “පවත්තමාන” හා “පවත්ත” වශයෙන් දෙයාකාරය. එහි අඤ්ඤාකොණ්ඩඤ්ඤ තෙරුන් වහන්සේ ගේ සෝවාන් මාර්ගයට එළඹීම දක්වා “පවත්තමාන” දේශනා ඤාණයයි. අර්හත් මාර්ග ඵලය ලැබූ කෙණෙහි “පවත්ත” දේශනා ඤාණය ඇතිවිය. මේ ඤාණ දෙකින් ප්‍රතිවේධ ඤාණය ලෝකෝත්තරය. දේශනා ඤාණය ලෞකිකය. මේ ඤාණ දෙකම අන්‍යයන්ට අසාධාරණ වන බුදුවරුන්ටම පමණක් ඇතිවන ඖරස ඤාණයකි. (හදවතින්ම උපදින ඤාණයකි.)

දැන් යමෙක් මේ ඤාණයන්ගෙන් සමන්විතව සීහනාද කරත් ද එය දැක්වීමට “ඉතිරූපං” යනාදිය දෙසූහ. එහි “ඉතිරූපං” යනු මේ රූපයයි. මෙපමණ රූපයකි. මෙයින් වෙනත් වූ හෝ මෙයින් මතු රූපයක් නැත. වෙනස්වන ස්වභාවය ද සුවුමහාභූත දැඩිව ගත් භේදාදිය මුල් කරගත් ලක්ෂණ - රස - පච්චුපට්ඨාන - පදට්ඨාන ආදී වශයෙන් සියලු ආකාරයෙන් ම රූපය විමසීම කියන ලදී. “ඉති රූපස්ස සමුදයො” යනු දැන් මෙසේ විමසන ලද රූපයේ හටගැනීම කියන ලදී. එහි “ඉති” යනු මෙසේ “හටගැනීම වේ” යන අර්ථයි. එහි විස්තර වශයෙන් - “අවිද්‍යාව ඇතිවීමෙන් රූපය ඇතිවේ. තණ්හාව ඇතිවීමෙන් ක්‍රියා ඇතිවේ. ආහාර ඇතිවීමෙන් රූපය ඇතිවේ. මෙසේ ඉපදීම් ලක්ෂණ දකින්නා විසින් රූපස්කන්ධයේ ඇතිවීම දකින්නේයැ” යි මෙසේ දතයුතුයි. විනාශවීමෙහි ද -අවිද්‍යාව නැතිකිරීමෙන් රූපය නැතිවේ. -පෙ- විපරිණාමී ලක්ෂණ දකින්නා විසිනුදු රූපස්කන්ධයාගේ නැතිවීම දකින්නේ ය” යනු මේ විස්තරයයි.

“ඉති වේදනා” ආදියෙහිද මේ වේදනාවයි. වේදනාව මෙපමණි. මින් මතු වේදනාවක් නැත. මේ සංඥාවයි. මේ සංස්කාරයයි. මේ විඤ්ඤාණයයි. විඤ්ඤාණය මෙපමණි. මින්මතු විඤ්ඤාණයක් නැත. විඳින ලද, හැඳිනගත්, අභිසංස්කරණය කළ, දැනගන්නා ලද ස්වභාවයන් ද සැප-රූප සංඥා-ඵස්ස-චක්ෂු විඤ්ඤාණාදී භේදයන් ද මුල් කරගත් ලක්ෂණ-රස-පච්චුපට්ඨාන-පදට්ඨාන වශයෙන් සියලු ආකාර වේදනා-සංඥා-සංස්කාර-විඤ්ඤාණාදිය පිළිබඳ විමසා බැලීම කියන ලදී. “ඉති වේදනාය සමුදයො” ආදී වශයෙන් මෙසේ විමසූ වේදනා-සංඥා-සංස්කාර-විඤ්ඤාණයන්ගේ හටගැනීම කියන ලදී. එහි ද “ඉති” යනුවෙන් මෙසේ “හටගනී” යැයි කියන ලදී. මෙහි විස්තරාර්ථයන්ද “අවිද්‍යාව ඇතිවීමෙන් වේදනාව ඇතිවේ” යනාදී ලෙස රූප විස්තරයේදී පෙර කියූ පරිදිම දතයුතුයි. මෙහිදී ඇති විශේෂත්වය නම්; වේදනා, සංඥා, සංස්කාර යන ත්‍රිවිධ ස්කන්ධයන්හි “ආහාරයෙන් හටගනියි” යන්න නොපවසා, “ස්පර්ශයෙන් හටගනියි” යනුවෙන් කිව යුතුයි. විඤ්ඤාණස්කන්ධයේ දී “නාමරූපයන්ගෙන් හටගනියි” යනුවෙන් කිව යුතුයි. විනාශවීමේදී ද මේ අයුරින්ම යෙදිය යුතුයි. මේ දැක්වූයේ සංක්ෂිප්ත විස්තරයකි. ඉපදීම්-නැතිවීම් ආදී සවිස්තරාත්මක විනිශ්චය සියලු ආකාරයෙන් පරිපූර්ණව විසුද්ධිමාර්ගයේ විස්තර වේ.

“ඉමස්මිං සති ඉදං හොති” මෙය ද තවත් සිංහ නාදයකි. එහි අර්ථය මෙසේය. මේ අවිද්‍යාදී ප්‍රත්‍යයන් ඇතිකල්හි මේ සංස්කාරාදී ඵලයන් වේ. “ඉමස්ස උප්පාදා ඉදං උප්පජ්ජති” මේ අවිද්‍යාදිය උපන් කල්හි මේ සංස්කාරාදී ඵලයන් හටගනියි. “ඉමස්මිං අසති ඉදං නහොති” යනු මේ අවිද්‍යාදී ප්‍රත්‍යයන් නැතිකල්හි මේ සංස්කාරාදී ඵලයෝ නැති වෙති. “ඉමස්ස නිරොධා ඉදං නිරුජ්ඣති” මේ අවිද්‍යාදී ප්‍රත්‍යයන්ගේ නැතිවීමෙන් මේ සංස්කාරාදී ඵලයෝ නැතිවෙති. දැන් යම්සේ ඒ හේතු-ඵලයන්ගේ ඇතිවීමත්, නැතිවීමත් විස්තර කිරීම සඳහා “යදිදං අවිජ්ජා පච්චයා සංඛාරා” ආදිය දක්වන ලදී.

“එවං ස්වාක්ඛාතො” යනු මෙසේ රූපස්කන්ධය බෙදා දැක්වීම් වශයෙන් මැනවින් කියන ලද්දේ (සුට්ඨු අක්ඛාතො) -ස්වාක්ඛාතො යි කියන ලදී. “ධම්මො” යනු පංචස්කන්ධ ප්‍රත්‍යාකාර ධර්මයයි. “උත්තානො” යනු උඩුකුරු කරන ලද්දේ යනුයි. “විවටො” විවෘත කර තබන ලද්දේ “පකාසීතො’’ යනු දක්වන ලද්දේ. ප්‍රකට කරන ලද්දේ යනුයි. “ඡින්නපිළොතිකො” යන්නෙන් කඩමාලු-දිරූ රෙද්ද අදහස් වේ. ඒ ඒ තැන කැඩී-ඉරී ගිය හා මැසූ, ගැටගැසූ සිඳුණු වස්ත්‍රයක්, අටරියනක් හෝ නවරියනක් ලෙස නොනැසූ සුලුවක් යමෙකුට නැතිද ඔහු “ඡින්න පිළොතිකා” නම් වේ. මේ ධර්මය හා සමාන වූ වෙනත් කිසිදු දහමක් නැත. කුහක බව ආදී වශයෙන් සිඳුනු-බිඳුණු-මැසූ-ගැට ගැසූ අපිරිසිදු දහමක් ඇත යන අරුතින් ද ඡින්න පිලොතිකා නම් වේ. තවද කුඩා සලුවක් ඇත්තාට ද ‘පිළොතිකා’ යැයි කියනු ලැබේ. යමකුට අට-නව රියන් මහා සලුවක් නොමැත්තේද ඔහුට ද “ඡින්නපිළොතිකා” -පහවූ, දිරූ වස්ත්‍ර ඇත්තෙකැයි කියයි. මොහුගේ ධර්මයත් එසේමය. යම්සේ පුරුෂයෙන් සිවුරියන් සලුවක් ඇඳගෙන සිටිනුයේ එහෙ-මෙහෙ ඇඳීම් වශයෙන් වෙහෙසේද එලෙසින්ම වෙනත් සසුන්වල පැවිදිවූවෝ, තම අල්ප වූ ධර්මය “මෙසේ අතිකල්හි මෙසේ වන්නේයැ”යි මෙනෙහි කරමින් වඩනුයේ වෙහෙසීමට පත්වෙති. යම්සේ අට-නවරියන් වූ වස්ත්‍රයක් හැඳගත් තැනැත්තා කැමති සේ-රිසි සේ එය පොරවා ද නොවෙහෙසේ ද එම වස්ත්‍රයේ එහෙ-මෙහෙ ඇඳ වැඩිය යුතු කිසිවක් නොමැතිද එලෙසින්ම මේ බුදුසසුනේ කල්පනා කර කර, බෙදා දැක්විය යුතු කිසිවක් නැත. ඒ ඒ කාරණාවලින් මවිසින් මේ ධර්මය මනාව බෙදන ලදී මනාව විස්තර කරන ලදී. මේ නිසාද “ඡින්න පිළොතිකා” යැයි කියයි. තවද කසල ඇත්තාද “පිළොතිකා” නමින් හැඳින්වේ. මේ බුදුසසුනෙහි ශ්‍රමණ කසලයා නම් කිසිදු පිහිටක් නොලබන බව මෙසේ කියැවේ.

“කසල ගොඩක් බඳු ඔහු බැහැර කරවු. කෙලෙස් කසට සහිත ඔහු නෙරපාලවු. මේ අයුරින් ශ්‍රමණයෙක් නොවී ශ්‍රමණයෙකැයි සිතන්නා වූ බොල් පුද්ගලයන් පිඹ හරිවු. ලාමක දේවල් කැමති පවිටු ඇවතුම්-පැවතුම් ඇති ඔවුහු බැහැර ලා කාය හැසිරීමාදියෙන් පිරිසිදුව ඔහුනොවුන් කෙරේ ගෞරවයෙන් පිරිසිදු පුද්ගලයන් හා වෙසෙවු. ඉන්පසු සමගිව - දක්ෂව දුක් කෙළවර කරවු.”

මෙසේ ශ්‍රමණ කසළයාගේ සිදීම ඇති බැවින් මේ ධර්මය “ඡින්න පිළෝතිකා” නම් වේ.

“අලමෙව” යනු සුදුසුමය. “සද්ධාපබ්බජිතෙන” යනු ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වූවහු විසින්ය. “කුලපුත්තෙන” යන මෙහි කුල පුත්‍රයෝ දෙදෙනෙකි. ආචාර කුල පුත්‍රයා සහ ජාති කුල පුත්‍රයා වශයෙනි. එහි යම් අයෙක් කිසියම් කුසලයකින් පැවිදි වී සීලාදී පස්විධ ධර්ම ස්කන්ධයන් සම්පූර්ණ කරයි ද ඔහු “ආචාර කුලපුත්‍ර” නම් වේ. යමෙක් යසකුල පුතු මෙන් උසස් කුලයක උපිද පැවිදි වූවො ද, ඔවුහු “ජාතිකුල පුත්‍රයා” නම් වේ. ඔවුන් දෙදෙනා අතුරින් මෙහිදී ආචාරය කුලපුත්‍රයා අදහස් කරන ලදී. ඉදින් ජාති කුලපුත්‍රයා පැවිදි වීමෙන් ආචාර කුලපුත්‍රයෙක් බවටද පත්වේද ඔහු ඉතා උතුම් ය. මෙබඳු කුලපුත්‍රයා විසින් “විරියං ආරභිතුං” යනු චතුරංග සමන්නාගත වීර්‍යය කිරීමටයි දැන් ඔහුට චතුරංගයන් දක්වමින් “කාමං තචො ච” යනාදිය දෙසූහ. මෙහි “සම” එකකි. “නහර” යනු දෙවන අංගයයි. තෙවන අංගයට “ඇට” වෙයි. සිවුවන අංගය “මස්-ලේ” දෙකයි. මෙහිදී චතුරංග සමන්නාගත වීර්‍යය අධිෂ්ඨාන කරන්නහු විසින් තව තැනෙක් හි එය සමාදන් විය යුතුයි. පෙර බත් කල, පසු බත් කල, පෙර යාමයේ, මැදුම් යාමයේ, පශ්චිම යාමයේ, ගමන්කිරීමේදී, සිටගෙන සිටීමේදී, හිඳීමේදී හා නිදීමේදී යන නව ස්ථානයේදී

“දුක්ඛං භික්ඛවේ! කුසීතො විහරති” යනු මේ බුදුසසුනෙහි යම් කම්මැලි පුරුෂයෙන් වේද ඔහු දුකසේ වෙසෙයි යනුයි. අන්‍ය සමයන්හි වනාහි කම්මැලි පුද්ගලයෝ සුවසේ වෙසෙති. “වොකිණ්ණො” යනු මිශ්‍ර වූ යන අර්ථයයි. “සදත්ථං” යනු “ශෝභන වූ” හෝ “මහත් වූ” යන අර්ථයයි. මේ දෙකින් ම රහත් බව අදහස් වෙයි. “පාරිහාපෙති” පිරිභවයි. නොපැමිණෙයි. කුසීත පුද්ගලයාගේ ඉන්ද්‍රිය සය ගෝපනය නොකරන ලද්දේ, ආරක්ෂා නොකරන ලද්දේ වේ. ඔහුගේ තිදොරින් කරන කර්මයෝ (ක්‍රියාවෝ) අතිශය අපිරිසිදු වෙති. ඔහුගේ ආජීවාශ්ඨමක ශීලයද ඉතා අපිරිසිදුය. ඔහු බිඳුනු ආජීව ඇත්තෙකුව ගිහි කුලයන් වෙත නිතර එළඹෙන්නෙකු වේ. මෙනිසා එකට බඹසර පුරන සෙසු භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ඇසෙහි වැටුණු දූවිල්ලක් මෙන් නැසීම්-වැනසීම් කරන්නෙක්ව දුකින් වෙසේ. ශාන්ත වූ නිවන විනාශ කරන්නෙක් මෙන් ම මැටිකැටයක් මෙන් වැටෙන්නෙක් ද වේ. ශාස්තෲන් වහන්සේ ගේ අදහස ගැනීමට ද අසමත් වේ. දුර්ලභ වූ ක්ෂණ සම්පත්තිය වරදවා ගනී. ඔහුවිසින් අනුභව කරන ලද දායකයන්ගේ ආහාරය පවා මහත්ඵල ගෙන නොදෙයි.

“ආරද්ධ වීරියෝ ච භික්ඛවෙ” යනු “අරඹන ලද වීර්‍යය ඇති පුද්ගලයා මේ සසුනෙහිම සැපසේ වෙසේ” යන්නයි. අන්‍ය සමයන්හි වනාහී අරඹන ලද වීර්‍යය ඇත්තා දුකසේ වෙසේ. “පවිවිත්තො” විවේකයෙන් යුතු බාහිර කරදර වලින් වියුක්ත වූවෙක් වී. “සදත්ථං පරිපූරෙති” යනු රහත් බවට පැමිණෙයි. අරඹන ලද වීර්‍යය ඇත්තාගේ ඉඳුරන් සය මනාව ආරක්ෂා කරන ලද්දේ වේ. ත්‍රිවිධ කර්මයෝ පිරිසිදුය. ආජීව අෂ්ඨමක ශීලය ඉතා පිරිසිඳුය. එක්ව බඹසර හැසිරෙන්නවුන්ගේ ඇසෙහි ඉතා සිසිල් අඳුනක් ගාන්නාක් මෙන් ද අතට පත් සඳුනක් මෙන් ප්‍රියමනාපවද සුවසේ වෙසෙයි. ඔහු ශාස්තෲන් වහන්සේගේ අදහස ගැනීමට සමත් වේ. ශාස්තෲන් වහන්සේ වනාහී -

“මහා වීරයන් වහන්ස! බොහෝ කාලයක් ජීවත් වේවා! මහා මුනීන්ද්‍රයන් වහන්ස! කල්පයක් වැඩසිටින සේක්වා!”

මෙසේ ගෞතමිය පවසමින් වඳිනවිට; බුදුරජාණන් වහන්සේ “ගෞතමයෙනි! මෙසේ තථාගතයන් වහන්සේ නොවැඳිය යුතුයි.” යනුවෙන් පවසා ප්‍රතික්ෂේප කළ සේක. ඉන්පසු ඇය විසින් ආරාධිත වූ බුදුපියාණන් වහන්සේ තථාගතයන්ට වැඳිය යුතු ආකාරය දක්වමින් මෙසේ වදාළහ.

“ආරද්ධ විරියෙ පහිතත්තෙ නිච්චං දළ්හ පරක්කමෙ සමග්ගෙ සාවකෙ පස්ස එසා “බුද්ධාන වන්දනා”ති

මෙසේ ආරම්භ කළ වීර්‍යය ඇති තැනැත්තා ශාස්තෲන් වහන්සේගේ අදහස ඉටු කිරීමට සමත් වේ. දුර්ලභ වූ ක්ෂණ සම්පත්තිය විනාශ නොකරයි. ඔහු වනාහී බුද්ධෝත්පාදයද ධර්ම දේශනාවද සංඝයාගේ මනාපිළිවෙත සඵල කරයි. ප්‍රතිඵල ගෙන දෙයි. ඔහු විසින් අනුභව කළ දායකයන්ගේ ආහාරයද මහත්ඵල ගෙන දේ.

“හීනෙන අග්ගස්ස” හීන වූ ශ්‍රද්ධාවෙන්, හීන වූ වීර්‍යයෙන්, හීන වූ සිහියෙන්, හීන වූ සමාධියෙන්, හීන වූ ප්‍රඥාවෙන් යුතු පුද්ගලයා “අග්‍ර” නම් වූ රහත්බවට පැමිණීම නම් සිදුනොවේමය. “අග්ගෙත ච ඛො” අග්‍ර වූම ශ්‍රද්ධා-වීර්‍යාදියෙන්ම රහත් බවට පැමිණීම වේ. “මණ්ඩපෙය්‍යං” යනු ප්‍රසන්න-පිරිසිදු වූ අරුතින් “මණ්ඩ” නම් වේ. පානය කළයුතු අර්ථයෙන් “පෙය්‍යං” නම් වේ. යමක් බීමෙන් අතරමග වැටී සිහිනැතිව, තමාගේ හැඳි වස්ත්‍රාදියට ද හිමිකමක් නොමැති වීමට සිදුවේද, ඒ පානය ඉතා පිරිසිදු වුවත් නොම පානය කළයුතුයි. මගේ සසුන් වනාහී මෙසේ ප්‍රසන්න වූත් පානය කළයුතු වූත් එකකැයි දක්වමින් “මණ්ඩපෙය්‍යං” යනුවෙන් වදාළහ.

මෙහි පිරිසිදුවීම් හෙවත් මණ්ඩ තුනකි. දේශනා මණ්ඩය, ප්‍රතිග්‍රහණ මණ්ඩය හා බ්‍රහ්මචරිය මණ්ඩය යනුවෙනි. එහි දේශනා මණ්ඩය යනු කුමක් ද? සතර ආර්‍ය සත්‍යයන්ගේ දැක්වීම, දේශනා කිරීම, පැනවීම, පිහිටුවීම, විවරණය කිරීම, බෙදා දැක්වීම, පැහැදිලි කිරීමයි. සතර සතිපට්ඨාන ධර්මයන්ගේත් ආර්‍ය අශ්ටාංගික මාර්ගයේත් දැන්වීම-පෙ- පැහැදිලි කිරීමයි. මේ විස්තර කරන ලද්දේ දේශනා මණ්ඩයයි. ප්‍රතිග්‍රහණ මණ්ඩය යනු කුමක්ද? භික්ෂු, භික්ෂුණී, උපාසක, උපාසිකා දී හු ද දෙවියෝද මනුෂ්‍යයෝ ද යම් ඒ අවබෝධ කරවිය යුතු අනික් පිරිසක් වේ ද ඔවුහු ද “ප්‍රතිග්‍රහණ මණ්ඩ” නම් වේ. “බ්‍රහ්මචරිය මණ්ඩය” යනු කුමක් ද? මේ ආර්‍ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය මයි. එනම්; යහපත් දැකීම - පෙ- යහපත් සමාධිය යන මේ අට බ්‍රහ්මචරිය මණ්ඩයයි. තවද “පිරිසිදු අධිමෝක්ෂය, ශ්‍රද්ධා ඉන්ද්‍රිය, ශ්‍රද්ධාවක් නොමැති කසට යන තුනී අශ්‍රද්ධාවන්ත කසට හැරදමා ශ්‍රද්ධින්ද්‍රියෙහි පිරිසිදු අධිමෝක්ෂය පොවයි” යන අරුතින් “පහන් මිහිරි පැනක් බඳු” යනාදී ක්‍රමයෙන් මෙහි අර්ථ දත යුතුයි. “සත්ථා සම්මුචීභුතෝ” යනුවෙන් මේ හේතු වශයෙන් පැවසූ වදනකි. යම් හෙයකින් ශාස්තෲන් වහන්සේ සම්මුඛ වූ සේක් ද එහෙයින් එකරුණට වීර්‍යය ද එක්කර “මේ පිරිසිඳු පානය වළඳව්” යන අර්ථයයි. අන්‍ය-පරිබාහිර බෙහෙතක් ඉතා පිරිසිදු වුවත් වෛද්‍යවරයාගේ අනිභිමුඛයෙහි පානය කරන්නහුට “ප්‍රමාණය මතුවීම හෝ පිටවීම නොදනිමු” යි සැක ඇති වේ. වෛද්‍යවරයා අභිමුඛයේදී “වෙදතුමා මෙහි ප්‍රමාණ දන්නේය.” යි සැක නැතිව පානය කරයි. මෙලෙසින්ම අපගේ ධර්ම ස්වාමී වූ ශ්‍රාස්තෲන් වහන්සේ ඉදිරියේ සිටියේ යැයි සතුටුව වීර්‍යය වඩා පානය කරව්” යනුවෙන් මිහිරි වූ දහම් පැනි දීමෙහි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේ යෙදවූ සේක. “තස්මාතිහ භික්ඛවෙ” යනාදිය වදාළහ. එහි “සඵලා” යනු ආනිසංස සහිතය. “සඋදුයා” අභිවෘද්ධි සහිතය. “අත්තත්ථං” යනු තමාගේ අභිවෘද්ධිය වූ රහත් බවයි. “අප්පමාදේන සම්පාදෙතුං” යනු අප්‍රමාදීව සියලු කටයුතු කිරීමටයි. “පරත්ථං” යන ප්‍රත්‍ය දායකයන්ට මහත්ඵල මහානිසංස වන බවයි. සෙසු වදන්වල අර්ථ ඉතා ප්‍රකටය.

දසබල සූත්‍ර වර්ණනාව නිමියේය.