9. අසුභසුත‍්තවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

9. අසුභ සූත්‍ර වර්ණනාව

නව වැන්නෙහි - වෙසාලියං = මෙම නම ඇති ස්ත්‍රී ලිංගික නාමයක් වශයෙන් ව්‍යවහාරයට පැමිණි නගරයෙහි. ඒ නගරය වනාහී තුන්වරක්ම ප්‍රාකාර වළල්ල වර්ධනය කිරීමෙන් විශාල වී ඇති බැවින් “වේසාලි” යයි කියනු ලැබේ. මේ නගරයද සම්මා සම්බුදු රජාණන් වහන්සේ සර්වඥභාවයට පැමිණි කල්හිම සියලු අයුරින් විශාලත්වයට පැමිණියේ යයි දත යුතුය. මෙසේ ගොදුරු ගම පෙන්වා වාසය කරන ස්ථානය (මේ අයුරින්) කීය. මහාවනෙ කූටාගාර සාලායං = එහි “වනය” නම් ඉබේ හට ගත්තාවූ, (අන් අය විසින්) රෝපණය නොකරන ලද්දාවූ, වෙන් වී ඇති මහ වනයයි. කපිලවස්තු පුරය අසලින් මහවනය හිමවත සමග ඒකාබද්ධ කොටසක් බවට පත් වී (පසෙකින්) මහ සමුදුර දක්වා සීමා වී පැවතියේය. මෙය එවැන්නක් නොවේ. වෙන්ව පිහිටියාවූ විශාල වූ වනය යන අදහසින් “මහාවන” යයි යෙදේ. “කූටාගාරසාලා” යනු මහවනය ඇසුරු කොට කරන ලද ආරාමයෙහි කූටාගාරය (මුදුනක් සහිත ගෙය) පියස්සෙන් යුතුව කරන ලද, සර්ව ප්‍රකාරයෙන් සම්පූර්ණ වූ, භාග්‍යවත් බුදුන් වහන්සේ ගේ ගන්ධ කුටිය යයි දත යුත්තේය.

අනෙක පරියායෙන අසුභ තථං කථෙති = බොහෝ කරුණුවලින් අසුභ වූ ආකාරයන් දක්වමින් පැවති ශරීරය අවසන් කළ යුතුය යන කථාව කියයි. කෙසේද යත්: කයෙහි කෙස්, ලොම්, නිය, දත් -පෙ- මුත්‍ර යන මේවා ඇතැයි කියයි. කුමක් කියන ලද්දේ වේද? මහණෙනි, බඹයක් පමණ වූ මේ ශරීරයෙහි මහත් ආදරයකින් සොයා බලන්නේ නමුදු කිසිවෙක් හෝ කිසියම් මුතු හෝ මැණික් හෝ වෛරෝඩි හෝ අගිල් හෝ සඳුන් හෝ කොකුම් හෝ කපුරු හෝ සුවඳ කුඩු හෝ ස්වල්පවූ පිරිසිදු දෙයක් හෝ නො දකිති. එහෙත් ඉතා දුගඳ වූ පිළිකුල් වූ දැකීමට අප්‍රියවූ කෙසේ, නිය, ලොම් ආදී විවිධ අපිරිසිදු දෙයම දකිති. එබැවින් මෙහි කැමැත්තක් හෝ ඇලීමක් හෝ නොකළ යුතුය. හිස් මුදුනෙහි උපන් “කෙස්” නම් වූ යමක් වේද ඒවාද අසුබ අපිරිසිදු පිළිකුල් සහිතම වේ. ඒවායේ එම අසුබ, අපිරිසිදු, පිළිකුල් බව වර්ණයෙන් ද, සලකුණින් ද, ගඳින් ද, පිහිටීමෙන් ද, අවකාශයෙන් ද යන පස් ආකාරයෙන් දත යුතුය. මෙසේ “ලොම්” ආදිය පිළිබඳව ද සංක්ෂේප හැඳින්වීම මෙසේ වේ. විස්තරය වනාහී විශුද්ධි මාර්ගයෙහි කියන ලද පිළිවෙළින්ම දත යුතුය. මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එක් එක් කොට්ඨාශයෙහි පහ පහ බැගින් වූ විවිධ ආකාරයෙන් අසුබය පිළිබඳ කථාව කියන සේක.

අසුභාය වණ්ණාජ භාසති = ඉදිමුම් ආදී වශයෙන් අසුභ වූ මළසිරුර අත්හැර දමා පද බෙදිය යුතු තැන්හිදී ඒ ඒ (පද) බෙදමින් විස්තර කරමින් අසුබයෙහි වර්ණනාව කරයි. අසුභ භාවනාය වණ්ණං භාසති = කෙස් ආදියෙහි හෝ ඉදිමුණ මළ සිරුරු ආදියෙහි හෝ ආධ්‍යාත්මික බාහිර වස්තූන්හි අසුබවූ ආකාරය ගෙන පවතින්නාවූ සිතේ භාවනා කර්මය වැඩෙන්නේය. ඔහුට අසුභ භාවනාවෙහි ආනිසංසය දක්වමින් වර්ණනා කරයි, ගුණය විස්තර කරයි. කෙසේද යත්:- මහණෙනි, අසුභ භාවනාවෙහි නියුතු වූ භික්ෂුව කෙස් ආදී වස්තූන්හි හෝ ඉදිමුණ මළ සිරුරු ආදියෙහි හෝ පංචාංග රහිත වූ ද, පංචාංග සහිත වූ ද, තුන් ආකාරයකින් යහපත් වූ ද, දසවිධ ලක්ෂණයෙන් යුක්තවූ ද ප්‍රථම ධ්‍යානය උපදවා ගනියි. හේ තෙමේ ප්‍රථම ධ්‍යාන සංඛ්‍යාත වූ එම චිත්ත මංජුසාව හේතුකොට ගෙන විදර්ශනා වඩා උතුම් වූ රහත් බවට පැමිණෙන්නේය.

ඉච්ඡාමහං භික්‍ඛවෙ අඩ්ඪමාසං පටිසල්ලීයිතුං = මහණෙනි, මම එක් අඩමසක් විවේකයෙන් විසීමට, වෙන්ව විසීමට, හුදෙකලා වී විසීමට කැමැත්තෙමි යන අර්ථයයි. නම්හිකෙනච් උපසඞ්කමිතබ්බො අඤ්ඤත්‍ර එකෙන පිණ්ඩපාත නීහාරකෙන = යමකු තමා ඉටු කිරීමට බැඳී සිටින පොරොන්දුව ඉටු නොකොට මා සඳහා සැදැහැවත් කුලයන්හි පිළියෙළ කරන ලද පිණ්ඩපාතය ගෙනැවිත් මා හට ලබා දෙන්නේ ද, පිණ්ඩපාතය ගෙන එන එම එකම භික්ෂුව හැර වෙනත් අන් කිසි භික්ෂුවක් හෝ ගිහියකු හෝ නොපැමිණිය යුතුය.

කුමක් නිසා මෙසේ වදාළෝද යත් - පෙර කලෙක පන්සියයක් මුව වැද්දෝ දඩු හා දැල් ආදියෙන් වනය වට කොට තුටු පහටු වී එක තැනක සිට දිවි ඇති තෙක් මුවන් හා පක්‍ෂීන් ඝාතනය කිරීමෙන් ජීවිකාව සිදුකොට නිරයෙහි උපන්හ. ඔව්හු එම නිරයෙහි පැසී පෙර කරන ලද කිසියම් වූ කුශල කර්මයකින් මිනිස් ලොව උපන්හ. යහපත් ඇසුරක් හේතු කොට ගෙන ඒ සියල්ලෝම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිද්ද ද, උපසම්පදාව ද ලැබූහ. ඔවුන්ගේ එම මුල් අකුසල කර්මයෙන් විපාක නොදී ඉතිරිවූ, භවයෙන් භවය පැමිණි කර්ම චේතනාවන් එම අඩ මස ඇතුළත තමන්ගේම ක්‍රියාවන් මගින් ද, අනුන්ගේ ක්‍රියාවන් මගින් ද ජීවිත වැනසී යාමට අවස්ථා ඇති වී තිබේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එය දුටු සේක. කර්ම විපාකය නම් කිසිවකු විසින් හෝ වැළැක්වීමට නොහැක්කේය. ඒ භික්ෂූන් අතරෙහි වූ කලී පෘථග්ජනයෝ ද, සෝවාන් සකෘදාගාමී, අනාගාමි අර්හත් යන ඵල ලාභීහු ද වෙති. එහි ක්ෂීණාශ්‍රවයෝ පිළි සිඳීම් රහිත වෙති. ඉතිරි ආර්ය ශ්‍රාවකයෝ නැවත උපදින තැන නියත වී ඇත්තාහුය. පුහුදුන් අයගේ උත්පත්ති භවයන් නියත නැත.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ සිතූහ. කෙසේද යත්, “මොව්හු මේ ආත්ම භාවයෙහි ආශාව නිසා මරණ බියෙන් බියපත් වූවාහු මතු භවයට යන ගමන පිරිසිදු කර ගැනීමට නො හැකිවන්නාහුය. එබැවින් ඔවුන් හට භව ආශාව ප්‍රහීන වනු පිණිස අසුබ බව පිළිබඳ කථාව කියමි. එය අසා ආත්ම භාවයෙහි ආශාව පහවීමෙන් භව ගමන පිරිසිදු කොට ස්වර්ගයෙහි පිළිසිඳ ගන්නාහුය. මෙසේ ඔවූන්හට මා වෙත පැවිදි වීම අර්ථවත් වන්නේය.” යනුයි. ඉක්බිති ඔවුන් හට අනුග්‍රහ පිණිස අසුබ බව පිළිබඳ කථාව වදාළහ. එයද කමටහන් පිළිබඳ අරමුණින් මිස මරණය පිළිබඳව වර්ණනා කිරීමේ අදහසින් නොවේ. දේශනා කිරීමෙන් පසු උන්වහන්සේට මෙසේ අදහස් විය. කෙසේද යත් : “ඉදින් අඩ මසකදී භික්ෂූහු මා දකිත් ද, (අතර කාලයෙහිදී) පැමිණ අද එක් භික්ෂු නමක් මිය ගියේය. අද දෙනමක් ද -පෙ- අද දස නමක්ද මිය ගියහ ආදී වශයෙන් දැනුම් දෙති. මා විසින් හෝ අන් අයකු විසින් හෝ මෙම කර්ම විපාකය වැළැක්විය නොහැක්කේය. මම එය අසා වුවද කුමක් කරන්නෙම් ද? අනර්ථකාරී වූ ව්‍යසනයක් ශ්‍රවණය කිරීමෙන් කුමක් සිදුවේද? ඒ නිසා මම භික්ෂූන්හට නො පෙනෙන තැනක් වෙත යා යුතු වෙමි” යනුයි. එබැවින් මෙසේ වදාළහ. “මහණෙනි. මම අඩමසක් විවේකීව විසීමට කැමැත්තෙමි, පිණ්ඩපාතය ගෙන එන්නාවූ එක් අයකු හැර වෙනත් කිසිවකු පැමිණිය යුතු නොවේ.”

අනුන්ගෙන් එල්ල වන දෝෂාරෝපණ දුරු කිරීම පිණිස මෙසේ කියා හුදෙකලාවූහයි අන් අය කීහ. “මම සර්වඥ වෙමි, මම සද්ධර්ම වර චක්‍රවර්ති වෙමි” යි තමා හඳුන්වා ගනිමින් මුන්වහන්සේ තමාගේ ශ්‍රාවකයන් එකිනෙකා ඝාතනය වන කල්හි එය වැළැක්වීමට නොහැක්කේ වෙයි. වෙනත් කුමක් නම් හැකි වන්නේ දැයි කියමින් බාහිර අය භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අපවාද කියත්. එහිදී උගත් පුද්ගලයෝ මෙසේ කියති. “භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විවේකීව හිඳිනා සේක් මේ පුවත නොදනිති, උන්වහන්සේට දැනුම් දෙන්නාවූ වෙනත් කිසිවෙක්ද නැත, ඉදින් දනිත් නම් ඒකාන්තයෙන් එය වළක්වන්නාහ” මේ කැමති වීම පමණක්ම (හෙවත් ඉචඡා මාත්‍රයම) මෙහි මුල්ම කාරණයයි. නාස්සුධා මෙහි අස්සුධා යනු පද පූරණ මාත්‍රයෙහි හෝ අවධාරණ මාත්‍රයෙහි නිපාතයකි. කිසිවෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත නො එළඹෙත් ම ය.

නොයෙක් වර්ණ සටහන් ආදී කරුණුවලින් ලාමක බවක් සිදු විය හැක්කේය. අනේකාකාර වොකාරො නොයෙක් අයුරින් ගැවසීගත්, නොයෙක් කරුණු මිශ්‍ර වූයේයයි කියන ලදී. ඒ කවරෙක්ද? අසුභ භාවනාවෙහි යෙදී සිටින තැනැත්තා. එය අනෙකාකාර ආකාරං අසුභ භාවනානුයොග මනුයුත්තා විහරන්ති = යොදන ලදුව, වඩාත් දැඩිසේ යොදන ලදුව වාසය කරත්. අට්ඨීයමානා = එම ශරීරයෙන් දුකට පත්වූවෝ වෙත්. හරායමානා = ලජ්ජාවෙමින් ජිගුච්ඡමානා = පිළිකුළ උපදවමින් සත්‍ථහාරකං පරියෙසන්ති = දිවි තොර කරවන ආයුධයක් පරීක්ෂා කරත්. හුදෙක් ආයුධය පිරික්සා තමාම තමා ජීවිතයෙන් තොර කරත්. මුවවසුරු පිඩක් සේ අගයෙන් තොර දුසිල්ශ්‍රමණයකු කරා එළඹ ඇවැත්නි, අප ජීවිතයෙන් තොර කරනු යහපතැයි කියත් ද. මෙහිදීද ආර්යයන් වහන්සේ පාණාතිපාතය නොමකළහ. සමාදන් ද නොවූහ. එකඟ ද නොවූහ. පුහුදුන් අය වනාහී සියල්ලම කළහ.

පතිසල්ලානා වුට්ඨිතො = එම පන්සියයක් භික්ෂූන්ගේ ජීවිත කාලය ක්ෂය වීමට පැමිණි බව දැන එම ඒකී භාවයෙන් නැඟී සිටි සේක් දන්නාහු නමුදු නො දන්නාක්හු මෙන් කථාව ආරම්භ කිරීම පිණිස ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් ඇමතූහ. කිං නුඛො ආනන්‍ද, තනුභූතො විය භික්‍ඛු සංඝො = ආනන්දයෙනි, මින්පෙර බොහෝ භික්ෂූහු එකතු වී උපස්ථානය පිණිස පැමිණෙති. උදෙසීම, ප්‍රශ්න කිරීම කරගණිති. ආරාමය එකම පහනක් මෙන් දිස්වෙයි. දැන් අඩමසක් පමණ ඇවෑමෙන් පසු තුනී වූවාක් මෙනි. භික්ෂු සංඝයා අඩුවූයේ, මඳ වූයේ, අල්පවූයේ, විරල වූයේ මෙනි. කරුණ කුමක්ද? භික්ෂූහු බැහැර ගියාහුද? (යනුවෙන් විචාළහ)

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිර තෙමේ ඒ භික්ෂූන්ගේ ජීවිතක්‍ෂය වීම කර්ම විපාකයෙන් සිදුවූයේ යයි නො සලකමින් අසුබ කමටහනට අනුගත වීමේ හේතුවෙන් සිදුවූයේ යයි සලකා තථාහි පන භන්තෙ භගවා = (ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, එසේමය) යන ආදිය කියා භික්ෂූන්ගේ රහත් භාවයට පැමිණීම සඳහා අන් කමටහනක් ඉල්වනුයේ සාධු භන්තෙ භගවා යන ආදිය කීය. එහි අර්ථය නම් ස්වාමීනි, යම් කරුණකින් භික්ෂු සංඝයා රහත් බැව්හි පිහිටන්නාහු ද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එබඳු අන් කරුණක් දේශනා කරන සේක්වා (යි ඉල්ලා සිටියේය) මහ සමුදුරට බසින තොටුපොළ වල් බොහෝ ඇත්තාක් මෙන් නිවනට පැමිණීම සඳහා දස අනුස්සති, දස කසිණ, චතු ධාතු වවත්‍ථාන, බ්‍රහ්මවිහාර, ආනාපාන සති ආදී ප්‍රභේද ඇති අන්‍යවූ බොහෝ කමටහන් ඇත. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒවායින් භික්ෂූන් සනසවා වෙනත් කමටහනක් උගන්වන සේක්වා යන අදහසයි.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එසේ කරනු කැමති වූ සේක් තෙරුන් උනන්දු කරවන්නාහු තෙනහානන්‍ද යන ආදිය දෙසූහ. එහි - වෙසාලිං උපනිස්සාය = වේසාලිය ඇසුරු කොට ඒ අවටින් ගවුවක් ප්‍රමාණයෙහි ද, අඩ යොදුනක් ප්‍රමාණයෙහිද යම් පමණ (භික්ෂූන්) වෙසෙත් ද ඒ හැම දෙන රැස් කරවන්නැයි යන අර්ථයයි. සබ්බෙ උපට්ඨාන සාලායං සන්නිපාතෙත්‍වා = තමා ම යා යුතු තැනට තමාම ගොස් අන් තැන්හි බාල භික්ෂූන් යවා මොහොතකින්ම සියලු භික්ෂූන් උපස්ථාන ශාලාවෙහි රැස් කරවා. යස්සදානි භන්තෙ භගවා කාලං මඤ්ඤති = මෙහි අදහස මෙසේ වේ : භාග්‍යවතුන් වහන්ස, භික්ෂු සංඝයා රැස්වුහ. දැන් භික්ෂූන් හට ධර්ම කථාව දේශනා කිරීමට කැමතිවන ඔබ වහන්සේ ඒ සඳහා කල් දන්නා සේක්වා යි ඇරයුම් කළේය.

අථඛො භගවා භික්‍ඛු ආමනෙතසි අයම්පි ඛො භික්‍ඛවෙ = ආමන්ත්‍රණය කොට භික්ෂූන්ගේ රහත් බවට පැමිණීම පිණිස පෙර කියන ලද අසුබ කමටහනින් වෙනස්වූ පිළිවෙළක් කියන්නාහු ආනාපාන සති සමාධි යන ආදිය කීහ. එහි ආනාපාන සති සමාධි = ආශ්වාස ප්‍රශ්වාසය ග්‍රහණය කරගත් සිහිය සමග යෙදුණ සමාධිය හෝ ආශ්වාස ප්‍රශ්වාසය පිළිබඳ සිහිකල්පනාව තුළ පිහිටුවා ගත් සමාධිය ආනාපාන සති සමාධියයි. භාවිතො = උපදවන ලද්දේ හෝ වර්ධනය කරන ලද්දේ. බහුලීකතො - නැවත නැවත කරන ලද්දේ සන්තො චෙව පණීතො ච = ශාන්ත වූයේ ද, ප්‍රණීත වූයේද වෙයි. මේ ස්ථාන දෙකෙහිම වචනයෙන් නියම තත්ත්වය දත යුතුයි. කුමක් කියන ලද්දේදයත් - යම් සේ මේ අසුබ කමටහන හුදෙක් අවබෝධ කිරීම් වශයෙන් ශාන්ත හා ප්‍රණීත වේද එසේම ඕළාරික (පහත්) අරමුණු ඇති බව ද, උපන් කෙණෙහි ලැබෙන අරමුණු ඇති බව ද යන කරුණු අරමුණු වශයෙන් ශාන්ත ද ප්‍රණීත ද නොවේ. මෙසේ කිසියම් පිළිවෙළකින් ශාන්ත නො වන්නේ හෝ ප්‍රණීත නොවන්නේ හෝ නොවේ. තවද අරමුණෙහි ශාන්ත භාවය හේතුවෙන් ද ශාන්ත වූයේ වෙයි, නිවුනේ වෙයි. අවබෝධ කර ගැනීම නම් වූ අංගයෙහි ශාන්ත භාවය හේතුවෙන් ද, අරමුණෙහි ප්‍රණීත භාවය හේතුවෙන් ද ප්‍රණීතවූයේ ද, ප්‍රණීතභාවය සඳහා තෘප්තියට පත් නොවූයේ ද වෙයි. එහෙයින් “සන්තො” (ශාන්තවූ) යනු ද, “පණීතො” (ප්‍රණීතවූ) යනු ද කියන ලදී.

අසෙචනකොච සුඛොච විහාරො = මෙහිදී වනාහී මෙයටවත් කිරීමක් (බැහැරින් මිශ්‍රකිරීමක්) නැත යන අරුතින් අසෙචනකො (රසවත්ව ඇත) අනාසිත්තකො, අබ්බොකිණ්ණො, පාටියෙකො, ආවෙණිකො යන පද යෙදේ. මෙහි මූලික කටයුතු හෝ කලින් කළයුතු ක්‍රියාවන් හෝ නැත. ශාන්ත භාවය ආදී සිත එක්තැන් කිරීම ආදි කොට ඇති තමාගේ ස්වභාවයෙන් ශාන්තවූයේ ද, ප්‍රණීතවූයේ ද වෙයි, යන අර්ථයයි. ඇතැමෙක් “අසෙචනක” යන පදය සඳහා වත් කිරීමක් නැත්තේ යයි ද, ඕජෝ ගුණ යුක්ත වූයේයයි ද, ස්වභාවයෙන්ම මිහිරි යයි ද යනුවෙන් අරුත් දක්වති. මෙසේ වත් කිරීම සිදුනොකළ යුතු (බැහැරින් එකතු නොකළ යුතු) ගත්ගත් කෙනෙහි කායික හා චෛතසික සුවය ලැබීම පිණිස පැවැත්මෙන් සුව විහරණය සිදුවේයයි දත යුතුය.

උප්පන්නුප්පන්නෙ = යටපත් නො කරන ලද පාපකෙ = ලාමක බැව්හි අකුසලෙ ධම්මෙ = අදක්ෂ බව නිසා හටගත් තත්ත්වයන්හි. ඨානසො අන්තරධාපෙති = ක්ෂණයකින්ම අතුරුදන් කරයි, යටපත් කරයි. වූපසමෙති = මනාව සන්සිඳුවයි. තියුණු අවබෝධයක් සහිත බැවින් අනුපිළිවෙළින් ආර්ය මාර්ගය වර්ධනය කර ගත්තේ (ක්ලේශයන්) සිඳදමයි, යටපත් කරයි යනුවෙන් ද කියන ලදී. ගිම්හානං පචඡිමෙ මාසෙ = ඇසළ මාසයෙහි. ඌහතං රජො ජල්ලං = අඩමස තුළ වාතයෙන් හා අවුවෙන් වියළී ගියාවූ ද, ගව මහිෂ ආදීන්ගේ පා පහරින් බිඳී ගියාවූද පොළවෙහි බිඳීමෙන් උඩට නැගුණ යන අදහසින් “ඌහත” යයි යෙදේ. අහසෙහි නැගුණ රජස් දුවිලි. (යන අදහසයි) මහා අකාල මෙඝො = මුලු අහස වසාගෙන පැතිරී නැගී සිටින්නාවූ ද, ඇසළ මස පුර පස මුලු අසමසම වැසි වස්වන්නාවූ ද වළාකුළ එය වනාහී වැසි කාලය නො පැමිණි කල්හි ඇතිවූවක් බැවින් අකාල මේඝය යයි මෙහිදී අදහස් කරන ලදී. ඨානසො අන්තරධාපෙති වූපසමෙති = ක්ෂණයකින් ම නො පෙනෙන බවට පමුණුවයි, පොළවෙහි වැතිරිමට සලස්වයි. එවමෙව ඛො = මෙය උපමා නිදර්ශනයයි. ඉන් පසු (පෙර) කියන ලද පිළිවෙළම වේ.