පරිවාසකථා අට‍්ඨකථා
පරිවාසකථා
පරිවාසකථා
“තෙන හි, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝො උදායිස්ස භික්ඛුනො එකිස්සා ආපත්තියා සඤ්චෙතනිකාය සුක‍්කවිස‍්සට‍්ඨියා එකාහපටිච්ඡන්නාය එකාහපරිවාසං දෙතූ”තිආදිනා නයෙන පාළියං අනෙකෙහි ආකාරෙහි පරිවාසො ච මානත‍්තඤ‍්ච වුත‍්තං. තස්ස යස‍්මා ආගතාගතට‍්ඨානෙ විනිච‍්ඡයො වුච‍්චමානො පාළි විය අතිවිත්‍ථාරං ආපජ්ජති, න ච සක‍්කා හොති සුඛෙන පරිග‍්ගහෙතුං, තස්මා නං සමොධානෙත්‍වා ඉධෙව දස‍්සයිස‍්සාම.
“තෙනහි භික්ඛවෙ සඞ්ඝො උදායිස්ස භික්ඛුනො එකිස්සා ආපත්තියා සඤ්චෙතනිකාය සුක්කවිසට්ඨියා එකාහ පටිච්ඡන්නාය එකාහ පරිවාසං දෙතුං” යනාදිනයෙන් පෙළෙහි නොයෙක් ආකාරයෙන් පරිවාසයද මානත්තයද වදාරණ ලදී. එහෙයින් ඒ මානන්තය පිළිබඳ ආ ආ තන්හි විනිශ්චය කියනු ලබන්නේ පෙළෙහි මෙන් අධික විස්තරයට පැමිණෙන්නේය. සුවසේ පරිග්‍රහය කරන්නට නොහැක්කේ වේ. එහෙයින් ඒ එක්කොට මෙහිම දක්වන්නෙමු.
අයඤ‍්හි ඉධ අධිප‍්පෙතො පරිවාසො නාම – පටිච‍්ඡන‍්නපරිවාසො, සුද‍්ධන‍්තපරිවාසො, සමොධානපරිවාසොති තිවිධො හොති. තත්‍ථ පටිච‍්ඡන‍්නපරිවාසො තාව යථාපටිච‍්ඡන‍්නාය ආපත්තියා දාතබ‍්බො . කස‍්සචි හි එකාහපටිච‍්ඡන‍්නා ආපත්ති හොති යථා අයං උදායිත්‍ථෙරස‍්ස, කස‍්සචි ද‍්වීහාදිපටිච‍්ඡන‍්නා යථා පරතො ආගතා උදායිත්‍ථෙරස‍්සෙව, කස‍්සචි එකා ආපත්ති හොති යථා අයං, කස‍්සචි ද්වෙ තිස්සො තතුත‍්තරි වා යථා පරතො ආගතා, තස්මා පටිච‍්ඡන‍්නපරිවාසං දෙන‍්තෙන පඨමං තාව පටිච‍්ඡන‍්නභාවො ජානිතබ‍්බො.
මෙහි අදහස් කරන ලද මේ පරිවාසය නම් පටිච්ඡන්නපරිවාස සුද්ධන්තපරිවාස සමොධානපරිවාසයි තෙවැදෑරුම් වේ. එහි පටිච්ඡන්න පරිවාසය වනාහි පිළිසන් ඇවැත් පරිදි දියයුතුය. උදායි තෙරුන්ගේ මේ ඇවත යම්සේද එසේ කිසිවක්හට එක් දවසක් පිළිසන් ඇවැතක් වේ. උදායි තෙරුන්ටම මෙන් පසු භාගයෙහි යම්සේ ආවාහුද එසේ කිසිවක්හට දෙදවසක් එය පිළිසන් වූයේය. මේ ඇවැත මෙන් කිසිවක්හට එක් ඇවැතක් වේ. පසුභාගයෙහි යම්සේ ආවාහුද එසේ කිසිවක්හට දෙකක් තුනක් ඇවැත් හෝ එයින් මත්තෙහි හෝ වෙත්. එහෙයින් පටිච්ඡන්නපරිවාසය දෙන්නහු විසින් පළමුකොට වනාහි පටිච්ඡන්නභාවය දතයුතුය.
අයඤ‍්හි ආපත්ති නාම දසහාකාරෙහි පටිච්ඡන්නා හොති. තත්‍ථායං මාතිකා – ආපත්ති ච හොති ආපත්තිසඤ්ඤී ච, පකතත්තො ච හොති පකතත්තසඤ්ඤී ච, අනන‍්තරායිකො ච හොති අනන්තරායිකසඤ්ඤී ච, පහු ච හොති පහුසඤ‍්ඤී ච, ඡාදෙතුකාමො ච හොති ඡාදෙති චාති.
මේ ආපත්තිය දස අයුරකින් පිළිසන් වේ. එහි “ආපත්ති ච හොති ආපත්තිසඤ්ඤී ච, පකතත්තො ච හොති, පකතත්තසඤ්ඤී ච, අනත්තරායිකොච හොති, අනන්තරායිකසඤ්ඤී පහූච හොති, පහූසඤ්ඤී ච, ඡාදෙතුකාමො ච හොති, ඡාදෙති ච” යනු මේ මාතිකාය.
තත්‍ථ ආපත්ති ච හොති ආපත්තිසඤ්ඤී චාති යං ආපන්නො, සා ආපත‍්තියෙව හොති. සොපි ච තත්‍ථ ආපත‍්තිසඤ‍්ඤීයෙව. ඉති ජානන‍්තො ඡාදෙති, ඡන‍්නාව හොති. අථ පනායං තත්‍ථ අනාපත‍්තිසඤ‍්ඤී, අච‍්ඡන‍්නා හොති, අනාපත්ති පන ආපත‍්තිසඤ‍්ඤායපි අනාපත‍්තිසඤ‍්ඤායපි ඡාදෙන‍්තෙනාපි අච‍්ඡාදිතාව හොති. ලහුකං වා ගරුකාති ගරුකං වා ලහුකාති ඡාදෙති, අලජ‍්ජිපක‍්ඛෙ තිට‍්ඨති, ආපත්ති පන අච‍්ඡන‍්නා හොති. ගරුකං ලහුකාති මඤ‍්ඤමානො දෙසෙති, නෙව දෙසිතා හොති, න ඡන‍්නා. ගරුකං ගරුකාති ඤත්‍වා ඡාදෙති, ඡන‍්නා හොති. ගරුකලහුකභාවං න ජානාති, ආපත්තිං ඡාදෙමීති ඡාදෙති, ඡන‍්නාව හොති.
එහි “ආපත්ති ච හොති ආපත්තිසඤ්ඤීච” යම් ඇවතකට පැමිණියේද එය ආපත්තියම වේ. හෙතෙමේද එහි ආපත්තිසඤ්ඤීම වේ. මෙසේ දන්නේ වසාද, වසන ලද්දී වේ. තවද එහි මෙතෙමේ අනාපත්ති සඤ්ඤීවේද නොවසන ලද්දී වේ. අනාපත්තිය වනාහි ආපත්ති සංඥාවෙන්ද අනාපත්ති සංඥාවෙන්ද වසන්නහු විසින්ද නොවසන ලද්දීම වේ. ලහුකාපත්තියක් ගරුකයයි හෝ ගරුකාපත්තියක් ලහුකයයි හෝ වසානම් අලජ්ජී පක්‍ෂයෙහි සිටියි. ඇවැත වනාහි නොවසන ලද්දී වේ. ගරුකාපත්තිය ලහුකයයි හඟිමින් දෙසාද, නොම දෙසන ලද්දී වේ. නොවසන ලද්දී වේ. ගරුකාපත්තිය ගරුකයයි දැන වසානම් වසන ලද්දී වේ. ගරුකලහුකභාවය නොදුනීද, ඇවැත වසමි’යි වසාද, වසන ලද්දීම වේ.
පකතත‍්තොති තිවිධං උක‍්ඛෙපනීයකම‍්මං අකතො – සො චෙ පකතත්තසඤ්ඤී හුත්‍වා ඡාදෙති, ඡන‍්නා හොති. අථ “මය‍්හං සඞ්ඝෙන කම‍්මං කත”න‍්ති අපකතත‍්තසඤ‍්ඤී හුත්‍වා ඡාදෙති, අච‍්ඡන‍්නා හොති. අපකතත‍්තෙන පකතත‍්තසඤ‍්ඤිනා වා අපකතත‍්තසඤ‍්ඤිනා වා ඡාදිතාපි අච‍්ඡන‍්නාව හොති. වුත‍්තම‍්පි චෙතං –
“පකතත්තො” ත්‍රිවිධ උත්ක්‍ෂෙපණීය කර්‍මය නොකළ මහණතෙමේය. හෙතෙමේ පකතත්ත සඤ්ඤීව වසාද වසන ලද්දී වේ. තවද මට සඞ්ඝයා විසින් කර්‍ම කරණ ලදැයි අපකතත්තසඤ්ඤීව වසාද නොවසන ලද්දී වේ. අපකතත්ත වූ පකතත්තසඤ්ඤීහු විසින් හෝ අපකතත්තසඤ්ඤීහු විසින් හෝ වසන ලද්දී ද නොවසන ලද්දීම වේ.
“ආපජ්ජති ගරුකං සාවසෙසං, ඡාදෙති අනාදරියං පටිච්ච; න භික‍්ඛුනී නො ච ඵුසෙය්‍ය වජ්ජං, පඤ‍්හා මෙසා කුසලෙහි චින්තිතා”ති. (පරි· 481);
“ආපජ්ජති ගරුකං සාවසෙසං ඡාදෙති අනාදරියං පටිච්ච න භික්‍ඛුණි නො ච ඵුසෙය්‍ය වජ්ජං පඤ්හාමෙසා කුසලෙහි චින්තිතා”
ඉතිරියක් සහිත වූ ගරු ඇවැතකට පැමිණෙයි. අනදර නිසා වසයි. (හෙතෙමේ) මෙහෙණක් නොවේ. ඇවැත වැසීමෙන් වරකුත් නොපහසන්නේය. මේ ප්‍රශ්නය විනයයෙහි දක්‍ෂයන් විසින් සිතන ලද්දීය’යි මෙය කියන ලද්දේමය.
අයඤ‍්හි පඤ‍්හො උක‍්ඛිත‍්තකෙන කථිතො.
මේ ප්‍රශ්නය වනාහි උක්‍ඛිත්තකයා කරුණු කොට කියනලදී
අනන‍්තරායිකොති යස‍්ස දසසු අන‍්තරායෙසු එකොපි නත්‍ථි, සො චෙ අනන්තරායිකසඤ්ඤී හුත්‍වා ඡාදෙති, ඡන‍්නා හොති. සචෙපි සො භීරුකජාතිකතාය අන්‍ධකාරෙ අමනුස‍්සචණ‍්ඩමිගභයෙන අන‍්තරායිකසඤ‍්ඤී හුත්‍වා ඡාදෙති, අච‍්ඡන‍්නාව හොති. යස‍්ස හි පබ‍්බතවිහාරෙ වසන‍්තස‍්ස කන්‍දරං වා නදිං වා අතික‍්කමිත්‍වා ආරොචෙතබ්බං හොති, අන‍්තරාමග‍්ගෙ ච චණ‍්ඩවාළඅමනුස‍්සාදිභයං අත්‍ථි, මග‍්ගෙ අජගරා නිපජ‍්ජන‍්ති, නදී පූරා හොති, එකස‍්මිං පන සතියෙව අන‍්තරායෙ අන‍්තරායිකසඤ‍්ඤී හුත්‍වා ඡාදෙති, අච‍්ඡන‍්නාව හොති. අන‍්තරායිකස‍්ස පන අන‍්තරායිකසඤ‍්ඤාය වා අනන‍්තරායිකසඤ‍්ඤාය වා ඡාදයතො අච‍්ඡන‍්නාව හොති.
“අනත්තරායිකො” යමක්හට දශවිධ අන්තරායයන් අතුරෙහි එකෙකුත් නැත්තේද හෙතෙමේ භීරුකස්වභාව ඇති බැවින් අන්‍ධකාරයෙහි අමනුෂ්‍යචණ්ඩමෘගභයින් අන්තරායිකසඤ්ඤීව වසාද නොවසන ලද්දීම වේ. පර්‍වත විහාරයෙහි වසන්නා වූ යමක්හට කඳුරැලියක් හෝ හෙයක් හෝ ඉක්මවා ගොස් ආරොචනය කටයුතුවේද, අතරමගද චණ්ඩව්‍යාල අමනුෂ්‍යාදිභය ඇත්තේද මාර්‍ගයෝ පිඹුරෝ හොවිත්ද, හොය පිරිසිටියාවේද, මේ අන්තරායයක් ඇති කල්හිම අනන්තරායිකසඤ්ඤීව වසාද නොවසන ලද්දීම වේ. අන්තරායික සංඥාවෙන් වසන්නාවූ අන්තරායිකයා විසින් නොවසන ලද්දීම වේ.
පහූති යො සක‍්කොති භික්ඛුනො සන‍්තිකං ගන‍්තුඤ‍්චෙව ආරොචෙතුඤ‍්ච; සො චෙ පහුසඤ‍්ඤී හුත්‍වා ඡාදෙති, ඡන‍්නා හොති. සචස‍්ස මුඛෙ අප‍්පමත‍්තකො ගණ‍්ඩො වා හොති, හනුකවාතො වා විජ‍්ඣති, දන‍්තො වා රුජ‍්ජති, භික‍්ඛා වා මන්‍දා ලද‍්ධා හොති, තාවතකෙන පන නෙව වත‍්තුං න සක‍්කොති න ගන‍්තුං; අපිච ඛො න සක‍්කොමීති සඤ‍්ඤී හොති, අයං පහු හුත්‍වා අප‍්පහුසඤ‍්ඤී නාම. ඉමිනා ඡාදිතාපි අච‍්ඡාදිතා. අප‍්පහුනා පන වත‍්තුං වා ගන‍්තුං වා අසමත්‍ථෙන පහුසඤ‍්ඤිනා වා අප‍්පහුසඤ‍්ඤිනා වා ඡාදිතා හොතු, අච‍්ඡාදිතාව.
“පහූ” මහණක්හු වෙතට යන්නටත් ආරොචනය කරන්නටත් යම් මහණෙක් තෙමේ සමර්‍ත්‍ථවේද, හෙතෙමේ පොහොසත්ය යන සංඥා ඇතිව වසාද, වසන ලද්දී වේ. මොහුගේ මුවෙහි ස්වල්පමාත්‍ර වූ ගන්‍ධයක් හෝ වේද, හනුවාතයෙක් හෝ විදීද, දතක් හෝ රිදේද, භික්‍ෂාව හෝ මදව ලැබුනීවේද, එපමණකින් වනාහි නොම කියන්නට නොම යන්නට නොහැක්කේද එහෙත් නොහැක්කෙමි’යි සංඥා ඇත්තේවේද, මෙතෙමේ පොහොසත්ව නොපොහොසත්ය සංඥා ඇත්තේ නම. මොහු විසින් වසන ලද්දීද නොවසන ලද්දී වේ. කියන්නට හෝ යන්නට හෝ නොපොහොසත් වූ අසමත් වූ පොහොසත්ය යන සංඥා ඇත්තහු විසින් හෝ නොපොහොසත්ය යන සංඥා ඇත්තහු විසින් හෝ වසන ලද්දීවේවා, නොවසන ලද්දීම වේ.
ඡාදෙතුකාමො ච හොති ඡාදෙති චාති ඉදං උත‍්තානත්‍ථමෙව. සචෙ පන ඡාදෙස‍්සාමීති ධුරනික‍්ඛෙපං කත්‍වා පුරෙභත‍්තෙ වා පච‍්ඡාභත‍්තෙ වා පඨමයාමාදීසු වා ලජ‍්ජිධම‍්මං ඔක‍්කමිත්‍වා අන‍්තොඅරුණෙයෙව ආරොචෙති, අයං ඡාදෙතුකාමො න ඡාදෙති නාම.
“ඡාදෙතු කාමො ච හොති ඡාදෙති ච” මෙය ප්‍රකට අර්‍ත්‍ථ ඇත්තේමය. වසන්නෙමි’යි ධුරනික්‍ෂෙපකොට පෙරබත හෝ පසුබත හෝ ප්‍රථමයාමාදියෙහි හෝ ලජ්ජී ධර්‍මයට පැමිණ අරුණ තුළදීම ආරොචනය කෙරේනම් මෙතෙමේ වසනු කැමැත්තේ නොවසානම්.
යස‍්ස පන අභික‍්ඛුකෙ ඨානෙ වසන‍්තස‍්ස ආපත්තිං ආපජ‍්ජිත්‍වා සභාගස‍්ස භික්ඛුනො ආගමනං ආගමෙන‍්තස‍්ස සභාගසන‍්තිකං වා ගච‍්ඡන‍්තස‍්ස අද‍්ධමාසොපි මාසොපි අතික‍්කමති, අයං න ඡාදෙතුකාමො ඡාදෙති නාම, අයම‍්පි අච‍්ඡන‍්නාව හොති.
ඇවැතකට පැමිණ මහණුන් නැති තැනක වසන්නාවූ සභාග මහණක්හුගේ ඊම බලාපොරොත්තු වන්නා වූ සභාග මහණක්හු වෙතට යන්නා වූ යම් මහණක්ට අඩමසෙක් හෝ මයෙක් හෝ ඉක්මයේද, මෙතෙමේ නොවසනු කැමැත්තේ වසා නම. මේ ඇවැතද නොවසන ලද්දීම වේ.
යො පන ආපන‍්නමත‍්තොව අග‍්ගිං අක‍්කන‍්තපුරිසො විය සහසා අපක‍්කමිත්‍වා සභාගට‍්ඨානං ගන‍්ත්‍වා ආවි කරොති, අයං න ඡාදෙතුකාමොව න ඡාදෙති නාම. සචෙ පන සභාගං දිස‍්වාපි “අයං මෙ උපජ‍්ඣායො වා ආචරියො වා”ති ලජ‍්ජාය නාරොචෙති, ඡන‍්නාව හොති ආපත්ති. උපජ‍්ඣායාදිභාවො හි ඉධ අප‍්පමාණං අවෙරිසභාගමත‍්තමෙව පමාණං, තස්මා අවෙරිසභාගස‍්ස සන‍්තිකෙ ආරොචෙතබ‍්බා.
යමෙක් වනාහි ඇවතට පැමිණි ඇසිල්ලේම ගිනි පෑගු පුරුෂයකු මෙන් වහා නොනැවතී සභාගස්ථානයකට ගොස් ප්‍රකාශ කෙරේද, මෙතෙමේ නොවසනු කැමැත්තේම නොවසා නම. ඉදින් සභාගයකු දැකද ‘මෙතෙමේ මාගේ උපාද්ධ්‍යාය හෝ ආචාර්‍ය්‍යහෝයි ලජ්ජාවෙන් ආරොචනය නොකෙරේනම් ඇවැත වසන ලද්දීම වේ. උපාද්ධ්‍යායාදිභාවය මෙහි ප්‍රමාණ නොවේ. අචෛරීසභාගමාත්‍රයම ප්‍රමාණ වේ. එහෙයින් අවෛරීසභාගයක්හුගේ සමීපයෙහි ආරොචනය කටයුතුය.
යො පන විසභාගො හොති සුත්‍වා පකාසෙතුකාමො, එවරූපස‍්ස උපජ‍්ඣායස‍්සාපි සන‍්තිකෙ න ආරොචෙතබ‍්බා. තත්‍ථ පුරෙභත‍්තං වා ආපත්තිං ආපන්නො හොතු පච‍්ඡාභත‍්තං වා, දිවා වා රත‍්තිං වා යාව අරුණං න උග‍්ගච‍්ඡති තාව ආරොචෙතබ්බං. උද‍්ධස‍්තෙ අරුණෙ පටිච්ඡන්නා හොති, පටිච‍්ඡාදනපච‍්චයා ච දුක‍්කටං ආපජ්ජති. සභාගසඞ‍්ඝාදිසෙසං ආපන‍්නස‍්ස පන සන‍්තිකෙ ආවි කාතුං න වට‍්ටති. සචෙ ආවි කරොති, ආපත්ති ආවිකතා හොති, දුක‍්කටා පන න මුච‍්චති, තස්මා සුද‍්ධස‍්ස සන‍්තිකෙ ආවිකාතබ‍්බා. ආවිකරොන‍්තො ච “තුය‍්හං සන‍්තිකෙ එකං ආපත්තිං ආවිකරොමී”ති වා “ආචික‍්ඛාමී”ති වා “ආරොචෙමී”ති වා “මම එකං ආපත්තිං ආපන‍්නභාවං ජානාහී”ති වා වදතු, “එකං ගරුකාපත‍්තිං ආවිකරොමී”තිආදිනා වා නයෙන වදතු, සබ‍්බෙහිපි ආකාරෙහි අප‍්පටිච‍්ඡන‍්නාව හොතීති කුරුන්‍දියං වුත‍්තං. සචෙ පන ලහුකාපත්තිං ආවිකරොමීතිආදිනා නයෙන වදති, පටිච්ඡන්නා හොති, වත්‍ථුං ආරොචෙති, ආපත්තිං ආරොචෙති, උභයං ආරොචෙති, තිවිධෙනාපි ආරොචිතාව හොති. ඉති ඉමානි දස කාරණානි උපලක‍්ඛෙත්‍වා පටිච‍්ඡන‍්නපරිවාසං දෙන‍්තෙන පඨමමෙව පටිච‍්ඡන‍්නභාවො ජානිතබ‍්බො.
යම් මහණෙක් තෙමේ විසභාගවේද, අසා ප්‍රකාශ කරණු කැමැත්තේද, මෙබඳු වූ උපාද්ධ්‍යායයාගේද සමීපයෙහි ආරොචනය නොකටයුතුය. එහි පෙරබත හෝ පසුබත හෝ දහවල හෝ රාත්‍රියෙහි හෝ ඇවතට පැමිණියේ වේවා, යම්තාක් අරුණ නොනගීද, ඒතාක් ආරොචනය කටයුතුය. අරුණ නැගි කල්හි වැසුනීම වේ. වැසීම ප්‍රත්‍යය කොටද දුක්කටයට පැමිණේ. සභාගසඞ්ඝාදිසෙසයකට පැමිණියක්හුගේ සමීපයෙහි ප්‍රකාශ කිරීම නොවටියි. ප්‍රකාශ කෙරේනම් නැවත ප්‍රකාශ කරණ ලද්දී වේ. දුක්කටයෙන් වනාහි නොමිදේ. එහෙයින් සභාගසඞ්ඝාදිසෙසයකට නොපැමිණියහුගේ සමීපයෙහි ප්‍රකාශ කටයුතුය. ප්‍රකාශ කරන්නේද යුෂ්මත්හුගේ සමීපයෙහි එක් ඇවැතක් ප්‍රකාශ කරමි’යි හෝ කියමි’යි හෝ සැලකරමි’යි හෝ ‘එක් ඇවැතකට මා පැමිණි බව දනුව’යි හෝ කියාවා, එක්ගරු ඇවැතක් ප්‍රකාශ කරමි’යි යනාදි ක්‍රමයෙන් හෝ කියාවා, සියලු අයුරින්ම නොවසන ලද්දීම වේයයි කුරුන්‍දියෙහි කියනලදී. “ලහුකාපත්තිං ආවීකරොමි” යනාදි නයින් හෝ කියාද වසන ලද්දීම වේ. වස්තුව ආරොචනය කරයි. ආපත්තිය ආරොචනය කරයි. එදෙක ආරොචනය කරයි යන තුන් අයුරින්ම ආරොචනය කරණ ලද්දීම වේ. මෙසේ මේ දස කරුණ සලකා පටිච්ඡන්නපරිවාසය දෙන්නහු විසින් පළමුකොටම ප්‍රතිච්ඡන්නභාවය දතයුතුය.
තතො පටිච‍්ඡන‍්නදිවසෙ ච ආපත්තියො ච සල‍්ලක‍්ඛෙත්‍වා සචෙ එකාහපටිච‍්ඡන‍්නා හොති – “අහං, භන්තෙ, එකං ආපත්තිං ආපජ්ජිං සඤ්චෙතනිකං සුක‍්කවිස‍්සට‍්ඨිං එකාහපටිච‍්ඡන‍්න”න‍්ති එවං යාචාපෙත්‍වා ඉධ වුත‍්තනයෙනෙව කම‍්මවාචං වත්‍වා පරිවාසො දාතබ‍්බො. අථ ද‍්වීහතීහාදිපටිච‍්ඡන‍්නා හොති, ද්වීහපටිච්ඡන්නං තීහපටිච්ඡන්නං චතූහපටිච්ඡන්නං පඤ‍්චාහපටිච‍්ඡන‍්නං ඡාහපටිච්ඡන්නං සත්තාහපටිච්ඡන්නං අට්ඨාහපටිච්ඡන්නං නවාහපටිච්ඡන්නං දසාහපටිච්ඡන්නං එකාදසාහපටිච්ඡන්නං ද‍්වාදසාහපඅච‍්ඡන‍්නං තෙරසාහපටිච‍්ඡන‍්නං චුද‍්දසාහපටිච‍්ඡන‍්නන‍්ති එවං යාව චුද‍්දස දිවසානි දිවසවසෙන යොජනා කාතබ‍්බා. පඤ‍්චදස දිවසානි පටිච්ඡන්නාය පක‍්ඛපටිච‍්ඡන‍්නන‍්ති වත්‍වා යොජනා කාතබ‍්බා. තතො යාව එකූනතිංසතිමො දිවසො, තාව අතිරෙකපක‍්ඛපටිච‍්ඡන‍්නන‍්ති.
ඉක්බිති පිළිසන් දිනයන්ද ඇවැත්ද සලකා ඉදින් එක් දවසක් පිළිසන්වූවාවේද “අහං භන්තෙ එකං ආපත්තිං ආපජ්ජිං සඤ්චෙතනිකං සුක්කවිසට්ඨිං එකාහපටිච්ඡන්නං” මෙසේ යාඥා කරවා මෙහි කියූ නයින්ම කර්‍මවාක්‍යය කියා පිරිවෙස දියයුතුය. නැවත දෙදිනක් තෙදිනක් ආදිවසයෙන් පිළිසන්වූවා වේද, එකල්හි ද්වීහපටිච්ඡන්නං තීහපටිච්ඡන්නං චතූහපටිච්ඡන්නං පඤ්වාහපටිච්ඡන්නං ඡාහපටිච්ඡන්නං, සත්තාහපටිච්ඡන්නං අට්ඨාහපටිච්ඡන්නං, නවාහපටිච්ඡන්නං දසාහපටිච්ඡන්නං එකාදසාහපටිච්ඡන්නං ද්වාදසාහපටිච්ඡන්නං තෙරසාහ පටිච්ඡන්නං චුද්දසාහපටිච්ඡන්නං’යි මෙසේ තුදුස් දිනය තෙක් දවස් වසයෙන් යෝජනා කටයුතුය. පසළොස් දවසක් පිළිසන්වූ කල්හි පක්‍ඛ පටිච්ඡන්නංයි කියා යෝජනා කටයුතුය. ඉක්බිති යම්තාක් එකුන් තිස්වන දවසවේද ඒතාක් අතිරෙකපක්‍ඛපටිච්ඡන්නංයි යෝජනා කටයුතුය.
තතො මාසපටිච්ඡන්නං අතිරෙකමාසපටිච්ඡන්නං ද්වෙමාසපටිච්ඡන්නං අතිරෙකද‍්වෙමාසපටිච‍්ඡන‍්නං තෙමාසපටිච‍්ඡන‍්නං අතිරෙකතෙමාසපටිච‍්ඡන‍්නං චතුමාසපටිච‍්ඡන‍්නං අතිරෙකචතුමාසපටිච‍්ඡන‍්නං පඤ‍්චමාසපටිච‍්ඡන‍්නං අතිරෙකපඤ‍්චමාසපටිච‍්ඡන‍්නං ඡමාසපටිච‍්ඡන‍්නං අතිරෙකඡමාසපටිච‍්ඡන‍්නං සත‍්තමාසපටිච‍්ඡන‍්නං අතිරෙකසත‍්තමාසපටිච‍්ඡන‍්නං අට‍්ඨමාසපටිච‍්ඡන‍්නං අතිරෙකඅට‍්ඨමාසපටිච‍්ඡන‍්නං නවමාසපටිච‍්ඡන‍්නං අතිරෙකනවමාසපටිච‍්ඡන‍්නං දසමාසපටිච‍්ඡන‍්නං අතිරෙකදසමාසපටිච‍්ඡන‍්නං එකාදසමාසපටිච‍්ඡන‍්නං අතිරෙකඑකාදසමාසපටිච‍්ඡන‍්නන‍්ති එවං යොජනා කාතබ‍්බා. සංවච‍්ඡරෙ පරිපුණ‍්ණෙ එකසංවච‍්ඡරපටිච‍්ඡන‍්නන‍්ති. තතො පරං අතිරෙකඑකසංවච‍්ඡර… ද්වෙසංවච්ඡර… අතිරෙකද‍්වෙසංවච‍්ඡර… තිසංවච්ඡර… අතිරකෙතිසංවච‍්ඡර… චතුසංවච්ඡර… අතිරෙකචතුසංවච‍්ඡර… පඤ්චසංවච්ඡර… අතිරෙකපඤ‍්චසංවච‍්ඡරපටිච‍්ඡන‍්නන‍්ති එවං යාව සට්ඨිසංවච්ඡර… අතිරෙකසට‍්ඨිසංවච‍්ඡරපටිච‍්ඡන‍්නන‍්ති වා තතො වා භිය්‍යොපි වත්‍වා යොජනා කාතබ‍්බා.
ඉක්බිති මාසපටිච්ඡන්නං අතිරෙකමාසපටිච්ඡන්නං ද්වෙමාසපටිච්ඡන්නං අතිරෙක ද්වෙමාසපටිච්ඡන්නං, තෙමාස-අතිරෙක තෙමාස-චතුමාස - අතිරෙක චතුමාස - පඤ්චමාස - අතිරෙක පඤ්චමාස - ඡම්මාස - අතිරෙක ඡම්මාස - සත්තමාස - අතිරෙකසත්තමාස - අට්ඨමාස අතිරෙක අට්ඨමාස - නවමාස - අතිරෙකනවමාස - දසමාස - අතිරෙකදසමාස - එකාදසමාස - අතිරෙක එකාදසමාස පටිච්ඡන්නං’යි මෙසේ යෝජනා කටයුතුය. අවුරුද්දක් පිරුණු කල්හි එකසංවච්ඡරපටිච්ඡන්නං’යි යෙදිය යුතුය. ඉන් වැඩි වූ කල්හි අතිරෙක සංවච්ඡර ද්වෙසංවච්ඡර අතිරෙක ද්වෙසංවච්ඡර තිසංවච්ඡර අතිරෙක තිසංවච්ඡර චතුසංවච්ඡර අතිරෙක චතුසංවච්ඡර පඤ්චසංවච්ඡර අතිරෙකපඤ්ච සංවච්ඡර පටිච්ඡන්නං’යි මෙසේ සට්ඨිසංවච්ඡර අතිරෙක සට්ඨිසංවච්ඡර පටිච්ඡන්නංයි හෝ එයට වඩා බොහෝයි හෝ යෝජනා කටයුතුය.
සචෙ පන ද්වෙ තිස්සො තතුත‍්තරි වා ආපත්තියො හොන‍්ති, යථා ඉධ එකං ආපත‍්තින‍්ති වුත‍්තං; එවං ද්වෙ ආපත්තියො තිස්සො ආපත‍්තියොති වත‍්තබ‍්බං. තතො පරං පන සතං වා හොතු සහස‍්සං වා, සම‍්බහුලාති වත‍්තුං වට‍්ටති. නානාවත්‍ථුකාසුපි “අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං – එකං සුක‍්කවිස‍්සට‍්ඨිං, එකං කායසංසග්ගං, එකං දුට්ඨුල්ලවාචං, එකං අත්තකාමං, එකං සඤ්චරිත්තං, එකාහපටිච්ඡන්නායො”ති එවං ගණනවසෙන වා “අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං නානාවත්‍ථුකායො එකාහපටිච්ඡන්නායො”ති එවං වත්‍ථුකිත‍්තනවසෙන වා, “අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහපටිච්ඡන්නායො”ති එවං නාමමත‍්තවසෙන වා යොජනා කාතබ‍්බා.
ඉදින් දෙකක් තුනක් හෝ ඉන් මත්තෙහි හෝ ඇවත් වේ. මෙහි යම්සේ “එකං ආපත්තිං”යි කියන ලදද, මෙසේ ‘ද්වෙ ආපත්තියො තිස්සො ආපත්තියො’යි කියයුතුය. ඉන් වැඩි සියයක් හෝ වේවා දහසක් හෝ වේවා, “සම්බහුලා”යි කීම වටියි. නානාවස්තුකාපත්තීන්හිද “අහම්භන්තෙ සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකං සුක්කවිසට්ඨිං එකං කායසංසග්ගං එතං දුට්ඨුල්ලවාචං එකං අත්තකාමං, එකං සඤ්චරිත්තං, එකාහපටිච්ඡන්නායො”යි මෙසේ ගණන් වසයෙන් හෝ “අහම්භන්තෙ සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං නානාවත්‍ථුකායො එකාහපටිච්ඡන්නායො”යි මෙසේ වස්තුකීර්තන වශයෙන් හෝ “අහම්භන්තෙ සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහපටිච්ඡන්නායො’යි නාමමාත්‍ර වශයෙන් හෝ යෝජනා කටයුතුය.
තත්‍ථ නාමං දුවිධං – සජාතිසාධාරණඤ‍්ච සබ‍්බසාධාරණඤ‍්ච. තත්‍ථ සඞ‍්ඝාදිසෙසොති සජාතිසාධාරණං, ආපත‍්තීති සබ‍්බසාධාරණං; තස්මා “සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහපටිච්ඡන්නායො”ති එවං සබ‍්බසාධාරණනාමවසෙනපි වත‍්තුං වට‍්ටති. ඉදඤ‍්හි සබ‍්බම‍්පි පරිවාසාදිකං විනයකම‍්මං වත්‍ථුවසෙන ගොත‍්තවසෙන නාමවසෙන ආපත‍්තිවසෙන ච කාතුං වට‍්ටතියෙව.
එහි නාමය සජාතිසාධාරණ - සර්‍වසාධාරණ’යි දෙවැදෑරුම් වේ. එහි ‘සඞ්ඝාදිසෙසො’ යනු සජාතිසාධාරණයය. ‘ආපත්ති’ යනු සර්‍වසාධාරණය. එහෙයින් “සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහපටිච්ඡන්නායො” මෙසේ සර්‍වසාධාරණනාම වශයෙන්ද කියහැකිය. මේ සියලුම පරිවාසාදිවූ විනයකර්‍ම වස්තු වශයෙන්ද ගොත්‍ර වශයෙන්ද නාම වශයෙන්ද ආපත්ති වශයෙන්ද කිරීම වටීමය.
තත්‍ථ “සුක‍්කවිස‍්සට‍්ඨී”ති වත්‍ථු චෙව ගොත‍්තඤ‍්ච. “සඞ්ඝාදිසෙසො”ති නාමඤ‍්චෙව ආපත්ති ච. “කායසංසග්ගො”ති වත්‍ථු චෙව ගොත‍්තඤ‍්ච. “සඞ්ඝාදිසෙසො”ති නාමඤ‍්චෙව ආපත්ති ච, තත්‍ථ “සුක‍්කවිස‍්සට‍්ඨිං කායසංසග‍්ග”න‍්තිආදිනා වචනෙනාපි “නානාවත්‍ථුකායො”ති වචනෙනාපි වත්‍ථු චෙව ගොත‍්තඤ‍්ච ගහිතං හොති. “සඞ්ඝාදිසෙසො”ති වචනෙනාපි “ආපත්තියො”ති වචනෙනාපි නාමඤ‍්චෙව ආපත්ති ච ගහිතා හොති. ඉධ පන එකං ආපත්තිං ආපජ්ජිං සඤ්චෙතනිකං “සුක‍්කවිස‍්සට‍්ඨි”න‍්ති නාමම‍්පි වත්‍ථුගොත‍්තානිපි ගහිතානෙව. යථා ච ඉධ “අයං උදායි භික‍්ඛූ”ති වුත‍්තං; එවං යො යො ආපන්නො හොති, තස්ස තස්ස නාමං ගහෙත්‍වා “අයං ඉත්ථන්නාමො භික‍්ඛූ”ති කම‍්මවාචා කාතබ‍්බා.
එහි සුක්කවිසට්ඨි යනු වස්තුද ගොත්‍රද වේ. සඞ්ඝාදිසෙසො යනු නාමද ආපත්තිද වේ. කායසංසග්ගො යනු වස්තු ද ගොත්‍රද වේ. සඞ්ඝාදිසෙසො යනු නාමද ආපත්තිද වේ. එහි “සුක්කවිසට්ඨිං කායසංසග්ගං” යනාදි වචනයෙන්ද, “නානා වත්‍ථුකායො” යන වචනයෙන්ද වස්තුවද ගොත්‍රයද ගන්නා ලද්දේ වේ. “සඞ්ඝාදිසෙසො” යන වචනයෙන්ද ‘ආපත්තියො’ යන වචනයෙන්ද නාමයද ආපත්තියද ගන්නා ලද්දී වේ. මෙහි වනාහි ‘එතං ආපත්තිං ආපජ්ජිං සඤ්චෙතනිකං සුක්කවිසට්ඨිං” යන මෙයින් නාමයද වස්තු ගොත්‍රයෝද ගන්නා ලද්දාහුමය. මෙහි යම්සේ “අයං උදායි භික්ඛු”යි කියන ලදද, එසේ යමෙක් යමෙක් පැමුණුනේවේද, ඔහුගේ ඔහුගේ නාමය ගෙණ “අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු”යි කර්‍මවාක්‍යය කටයුතුය.
කම‍්මවාචාපරියොසානෙ ච තෙන භික‍්ඛුනා මාළකසීමායමෙව “පරිවාසං සමාදියාමි, වත්තං සමාදියාමී”ති වුත‍්තනයෙනෙව වත්තං සමාදාතබ‍්බං . සමාදියිත්‍වා තත්‍ථෙව සඞ්ඝස්ස ආරොචෙතබ්බං, ආරොචෙන‍්තෙන ච එවං ආරොචෙතබ්බං –
කර්‍මවාක්‍යයාගේ අවසානයෙහි ඒ මහණහු විසින් මාළකසීමාවෙහිදීම ‘පරිවාසං සමාදියාමි, වත්තං සමාදියාමි’යි කියූ නයින්ම වත සමාදන් වියයුතුය. සමාදන්ව එහිදීම සඞ්ඝයාහට ආරොචනය කටයුතුය. ආරොචනය කරන්නහු විසින්ද -
“අහං, භන්තෙ, එකං ආපත්තිං ආපජ්ජිං සඤ්චෙතනිකං සුක‍්කවිස‍්සට‍්ඨිං එකාහපටිච්ඡන්නං, සොහං සඞ්ඝං එකිස්සා ආපත්තියා සඤ්චෙතනිකාය සුක‍්කවිස‍්සට‍්ඨියා එකාහපටිච්ඡන්නාය එකාහපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො එකිස්සා ආපත්තියා සඤ්චෙතනිකාය සුක‍්කවිස‍්සට‍්ඨියා එකාහපටිච්ඡන්නාය එකාහපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසාමි – ‘වෙදයාමහං, භන්තෙ, වෙදයතී’ති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ”ති.
“අහම්භන්තෙ එකං ආපත්තිං ආපජ්ජිං සඤ්චෙතනිකං සුක්කවිසට්ඨිං එකාහපටිච්ඡන්තං, සොහං සඞ්ඝං එකිස්සා ආපත්තියා සඤ්චෙතනිකාය සුක්කවිසට්ඨියා එකාහපටිච්ඡන්නාය එකාහං පරිවාසං යාවිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො එකිස්සා ආපත්තියා සඤ්චෙතනිකාය සුක්කවිට්ඨියා එකාහපටිච්ඡන්නාය එකාහපරිවාසං අදාසි. සොහං පරිවසාමි වෙදියාමහං භන්තෙ වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතු’යි මෙසේ ආරොචනය කටයුතුය.
ඉමඤ‍්ච පනත්‍ථං ගහෙත්‍වා යාය කායචි භාසාය ආරොචෙතුං වට‍්ටතියෙව. ආරොචෙත්‍වා සචෙ නික‍්ඛිපිතුකාමො, වුත‍්තනයෙනෙව සඞ‍්ඝමජ‍්ඣෙ නික‍්ඛිපිතබ‍්බං. මාළකතො භික‍්ඛූසු නික‍්ඛන‍්තෙසු එකස‍්සාපි සන‍්තිකෙ නික‍්ඛිපිතුං වට‍්ටති. මාළකතො නික‍්ඛමිත්‍වා සතිං පටිලභන‍්තෙන සහගච‍්ඡන‍්තස‍්ස සන‍්තිකෙ නික‍්ඛිපිතබ‍්බං. සචෙ සොපි පක‍්කන‍්තො, අඤ‍්ඤස‍්ස යස‍්ස මාළකෙ නාරොචිතං, තස්ස ආරොචෙත්‍වා නික‍්ඛිපිතබ‍්බං. ආරොචෙන‍්තෙන ච අවසානෙ “වෙදයතීති මං ආයස්මා ධාරෙතූ”ති වත‍්තබ‍්බං. ද‍්වින‍්නං ආරොචෙන‍්තෙන “ආයස්මන්තා ධාරෙන‍්තූ”ති, තිණ‍්ණං ආරොචෙන‍්තෙන “ආයස්මන්තො ධාරෙන‍්තූ”ති වත‍්තබ‍්බං. නික‍්ඛිත‍්තකාලතො පට‍්ඨාය පකතත‍්තට‍්ඨානෙ තිට‍්ඨති.
මෙ අර්‍ත්‍ථයද ගෙණ යම්කිසි වචනයකින් හෙවත් භාෂාවකින් සැලකිරීම වටීමය. සැලකොට නික්‍ෂෙප කරනු කැමැත්තේනම් කියූනයින්ම සඟමැද නික්‍ෂෙප කටයුතුය. මාළකයෙන් භික්‍ෂූන් නික්ම ගිය කල්හි එකක්හුගේද සමීපයෙහි නික්‍ෂෙප කළ හැකිය. මාළකයෙන් නික්ම යනකල්හි සිහිය ලබන්නහු විසින් කැටුව යන්නහුගේ සමීපයෙහි නික්‍ෂෙප කටයුතුය. හෙතෙමේත් නික්ම ගියේනම් මාළකයෙහි අන් යමකුහට ආරොචනය නොකරණ ලදද, ඔහුට ආරොචනයකොට නික්‍ෂෙප කටයුතුය. ආරොචනය කරන්නහු විසින්ද අවසානයෙහි ‘වෙදියතීති මං ආයස්මා ධාරෙතු’යි කියයුතුය. දෙදෙනක්හට ආරොචනය කරන්නහු විසින් ‘ආයස්මන්තා ධාරෙන්තු’යිද තිදෙනක්හට ආරොචනය කරන්නහු විසින් “ආයස්මන්තො ධාරෙන්තු”යිද කියයුතුය. නික්‍ෂෙප කළ කාලයෙහි පටන් ප්‍රකෘති ආත්මස්ථානයෙහි සිටියි.
සචෙ අප‍්පභික‍්ඛුකො විහාරො හොති, සභාගා භික‍්ඛූ වසන‍්ති, වත්තං අනික‍්ඛිපිත්‍වා විහාරෙයෙව රත‍්තිපරිග‍්ගහො කාතබ‍්බො. අථ න සක‍්කා සොධෙතුං, වුත‍්තනයෙනෙව වත්තං නික‍්ඛිපිත්‍වා පච‍්චූසසමයෙ එකෙන භික‍්ඛුනා සද‍්ධිං මානත‍්තවණ‍්ණනායං වුත‍්තනයෙනෙව උපචාරසීමං අතික‍්කමිත්‍වා මහාමග‍්ගා ඔක‍්කම‍්ම පටිච‍්ඡන‍්නෙ ඨානෙ නිසීදිත්‍වා අන‍්තොඅරුණෙයෙව වුත‍්තනයෙනෙව වත්තං සමාදියිත්‍වා තස්ස භික්ඛුනො පරිවාසො ආරොචෙතබ‍්බො. ආරොචෙන‍්තෙන සචෙ නවකතරො හොති, “ආවුසො”ති වත‍්තබ‍්බං. සචෙ වුඩ‍්ඪතරො, “භන්තෙ”ති වත‍්තබ‍්බං. සචෙ අඤ‍්ඤො කොචි භික්ඛු කෙනචිදෙව කරණීයෙන තං ඨානං ආගච‍්ඡති, සචෙ එස තං පස‍්සති, සද‍්දං වාස‍්ස සුණාති, ආරොචෙතබ්බං; අනාරොචෙන‍්තස‍්ස රත‍්තිච‍්ඡෙදො චෙව වත‍්තභෙදො ච. අථ ද‍්වාදසහත්‍ථං උපචාරං ඔක‍්කමිත්‍වා අජානන‍්තස‍්සෙව ගච‍්ඡති, රත‍්තිච‍්ඡෙදොයෙව හොති, වත‍්තභෙදො පන නත්‍ථි.
මහණුන් ටික දෙනකු ඇති විහාරයෙක් වේද, එහි සභාග භික්‍ෂූහු වසත්ද, වත නික්‍ෂෙප නොකොට විහාරයෙහිම රාත්‍රිපරිග්‍රහය කටයුතුය. එකල්හි ශුද්ධ කිරීමට නොහැක්කේද කියූනයින්ම වත නික්‍ෂෙපකොට අළුයම් කාලයෙහි එක්මහණකු මානත්ත වර්‍ණනාවෙහි කියූනයින් උපචාරසීමාව ඉක්මවා මහමගින් බැහැරව පිළිසන් තැනක හිඳ අරුණ තුළදීම කියූනයින්ම වත සමාදන්ව ඒ මහණහුට පිරිවෙස ආරොචනය කටයුතුය. ආරොචනය කරන්නහු විසින් ඉදින් නවකතරයෙක් වේනම්, “ආවුසො”යි කියයුතුය. ඉදින් වෘද්ධතරවේනම් ‘භන්තෙ’යි කියයුතුය. ඉදින් අන් කිසි මහණක් කිසියම් කටයුත්තක් නිසා එතැනට ඒනම්, මෙතෙමේ ඔහු දකීනම්, මොහුගේ ශබ්දය හෝ අසානම් ආරොචනය කටයුතුය. ආරොචනය නොකරන්නහුට රාත්‍රිච්ඡෙදයද වතබිදීමද වේ. එකල්හි දොළොස්රියන් උපචාරයට බැස නොදන්නාකල්හිම යේනම් රාත්‍රිච්ඡෙදයම වේ. වතබිඳීමෙක් නැත්තේය.
උග‍්ගතෙ අරුණෙ වත්තං නික‍්ඛිපිතබ‍්බං. සචෙ සො භික්ඛු කෙනචිදෙව කරණීයෙන පක‍්කන‍්තො හොති, යං අඤ‍්ඤං සබ‍්බපඨමං පස‍්සති, තස්ස ආරොචෙත්‍වා නික‍්ඛිපිතබ‍්බං. සචෙ පන කඤ‍්චි න පස‍්සති, විහාරං ගන‍්ත්‍වා අත‍්තනා සද‍්ධිං ගතභික‍්ඛුස‍්ස සන‍්තිකෙ නික‍්ඛිපිතබ‍්බන‍්ති මහාසුමත්‍ථෙරො ආහ. මහාපදුමත්‍ථෙරො පන “යං පඨමං පස‍්සති, තස්ස ආරොචෙත්‍වා නික‍්ඛිපිතබ‍්බං, අයං නික‍්ඛිත‍්තවත‍්තස‍්ස පරිහාරො”ති ආහ.
අරුණ නැගිකල්හි වත නික්‍ෂෙප කටයුතුය. ඒ මහණතෙමේ කිසි කටයුත්තක් නිසා බැහැර ගියේ වේනම්, සියල්ලන්ට පළමුකොට යම් අනිකකු දකීද ඔහුට ආරොචනයකොට නික්‍ෂෙප කටයුතුය. කිසිවකු නොදකීනම් විහාරයට ගොස් තමන් සමග ගිය මහණහුගේ සමීපයෙහි නික්‍ෂෙප කටයුතුයයි මහාසුම්ම ස්ථවිර තෙමේ කීයේය. මහාපදුම ස්ථවිර තෙමේ වනාහි ‘පළමුකොට යමකු දකීද, ඔහුට ආරොචනයකොට නික්‍ෂෙප කටයුතුය. නික්‍ෂෙපකළ වත් ඇත්තහුගේ මේ පරිහාරය වේය’යි කීයේය.
එවං යත‍්තකානි දිවසානි ආපත්ති පටිච්ඡන්නා හොති, තත‍්තකානි තතො අධිකතරානි වා කුක‍්කුච‍්චවිනොදනත්‍ථාය පරිවසිත්‍වා සඞ්ඝං උපසඞ‍්කමිත්‍වා වත්තං සමාදියිත්‍වා මානත්තං යාචිතබ‍්බං. අයඤ‍්හි වත‍්තෙ සමාදින‍්නෙ එව මානත‍්තාරහො හොති නික‍්ඛිත‍්තවත‍්තෙන පරිවුත්‍ථත‍්තා. අනික‍්ඛිත‍්තවත‍්තස‍්ස පන පුන සමාදානකිච‍්චං නත්‍ථි, සො හි පටිච‍්ඡන‍්නදිවසාතික‍්කමෙනෙව මානත‍්තාරහො හොති, තස්මා තස්ස මානත්තං දාතබ‍්බමෙව. ඉදං පටිච‍්ඡන‍්නමානත‍්තං නාම. තං දෙන‍්තෙන සචෙ එකාපත‍්ති හොති , පාළියං වුත‍්තනයෙනෙව දාතබ්බං. අථ ද්වෙ වා තිස්සො වා “සොහං පරිවුත්‍ථපරිවාසො සඞ්ඝං ද‍්වින‍්නං ආපත්තීනං තිස්සන්නං ආපත්තීනං එකාහපටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමී”ති පරිවාසෙ වුත‍්තනයෙනෙව ආපත්තියො ච දිවසෙ ච සල‍්ලක‍්ඛෙත්‍වා යොජනා කාතබ‍්බා.
මෙසේ යම්පමණ දවස් ආපත්ති තොමෝ පිළිසන් වූවාවේද, එපමණ හෝ එයට අධිකතරව හෝ කුකුස් දුරුකරණු පිණිස පිරිවෙස් ගෙණ වැස සඞ්ඝයා වෙත එළැඹැ වත සමාදන්ව මානත යාඥා කටයුතුය. මෙතෙමේ වත සමාදන්වූ කල්හිම මානතට සුදුසුවූයේවේ. නික්‍ෂෙප කළ වත් ඇත්තහු විසින් පිරිවෙස්ගෙණ විසූ බැවිනි. නික්‍ෂෙප නොකළ වත් ඇත්තහුට වනාහි නැවත සමාදන් කිසක් නැත්තේය. හෙතෙමේ පිළිසන් දවස් ඉක්මීමෙන්ම මානතට සුදුසුවූයේ වේ. එහෙයින් ඔහුට මානත දිය යුතුමය. මෙය පටිච්ඡන්නමානත්ත නම. ඒ පටිච්ඡන්නමානත්තය දෙන්නහු විසින් එක් ඇවැතක් වේනම් පෙළෙහි කියූනයින්ම දියයුතුය. තවද ඇවැත් දෙකක් හෝ තුනක් හෝ වේනම් “සොහං පරිවුත්‍ථපරිවාසො සඞ්ඝං ද්වින්තං ආපත්තීනං - තිස්සන්නං ආපත්තීනං එකාහපටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමි’යි පරිවාසයෙහි කියූ නයින්ම ඇවැත්ද දවස්ද සලකා යෙදිය යුතුය.
අප‍්පටිච‍්ඡන‍්නාපත‍්තිං පටිච‍්ඡන‍්නාපත‍්තියා සමොධානෙත්‍වාපි දාතුං වට‍්ටති. කථං? පටිච්ඡන්නාය එකාහපරිවාසං වසිත්‍වා –
අපටිච්ඡන්නාපත්ති පටිච්ඡන්නාපත්තිය සමග එක්කොට දීම වටියි. කෙසේ දීම වටීද, යත්:- පිළිසන් ඇවැත නිමිතිකොට එක්දවස් පිරිවෙස වැස,
“අහං, භන්තෙ, එකං ආපත්තිං ආපජ්ජිං සඤ්චෙතනිකං සුක‍්කවිස‍්සට‍්ඨිං එකාහපටිච්ඡන්නං, සොහං සඞ්ඝං එකිස්සා ආපත්තියා සඤ්චෙතනිකාය සුක‍්කවිස‍්සට‍්ඨියා එකාහපටිච්ඡන්නාය එකාහපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො එකිස්සා ආපත්තියා සඤ්චෙතනිකාය සුක‍්කවිස‍්සට‍්ඨියා එකාහපටිච්ඡන්නාය එකාහපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්‍ථපරිවාසො . අහං, භන්තෙ, එකං ආපත්තිං ආපජ්ජිං සඤ්චෙතනිකං සුක‍්කවිස‍්සට‍්ඨිං අප‍්පටිච‍්ඡන‍්නං. සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සඤ්චෙතනිකානං සුක‍්කවිස‍්සට‍්ඨීනං පටිච්ඡන්නාය ච අප‍්පටිච‍්ඡන‍්නාය ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමී”ති.
“අහම්භන්තෙ එකං ආපත්තිං ආපජ්ජිං සඤ්චෙතනිකං සුක්කවිසට්ඨිං එකාහපටිච්ඡන්නං, සොහං සඞ්ඝං එකිස්සා ආපත්තියා සඤ්චෙතනිකාය සුක්කවිසට්ඨියා එකහාපටිච්ඡන්නාය එකාහපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො එකිස්සා ආපත්තියා සඤ්චෙතනිකාය සුක්කවිසට්ඨියා එකාහපටිච්ඡන්නාය එකාහපරිවාසං අදාසි සොහං පරිවුත්‍ථපරිවාසො, අහම්භන්තෙ එකං ආපත්තිං ආපජ්ජිං සඤ්චෙතනිකං සුක්කවිසට්ඨිං අපටිච්ඡන්නං, සොහං භන්තෙ සංඝං තාසං ආපත්තීතං සඤ්චෙතනිකානං සුක්කවිසට්ඨීනං පටිච්ඡන්නායච අපටිච්ඡන්නායච ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමි’යි යාඥා කටයුතුය.
අථස‍්ස තදනුරූපං කම‍්මවාචං කත්‍වා මානත්තං දාතබ්බං. සචෙ පටිච්ඡන්නා ද්වෙ, අප‍්පටිච‍්ඡන‍්නා එකා “පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප‍්පටිච‍්ඡන‍්නාය චා”ති වත‍්තබ‍්බං. අථ පටිච්ඡන්නා එකා, අප‍්පටිච‍්ඡන‍්නා ද්වෙ, “පටිච්ඡන්නාය ච අප‍්පටිච‍්ඡන‍්නානඤ‍්චා”ති වත‍්තබ‍්බං. සචෙ පටිච‍්ඡන‍්නාපි ද්වෙ, අප‍්පටිච‍්ඡන‍්නාපි ද්වෙ, “පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප‍්පටිච‍්ඡන‍්නානඤ‍්චා”ති වත‍්තබ‍්බං. සබ‍්බත්‍ථ අනුරූපං කම‍්මවාචං කත්‍වා මානත්තං දාතබ්බං. චිණ‍්ණමානත‍්තස‍්ස ච තදනුරූපමෙව කම‍්මවාචං කත්‍වා අබ‍්භානං කාතබ‍්බං. ඉධ පන එකාපත‍්තිවසෙන වුත‍්තං. ඉති යං පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා පරිවාසාවසානෙ මානත්තං දිය්‍යති, ඉදං පටිච‍්ඡන‍්නමානත‍්තං නාම. එවමෙත්‍ථ එකෙනෙව යොජනාමුඛෙන පටිච‍්ඡන‍්නපරිවාසො ච පටිච‍්ඡන‍්නමානත‍්තඤ‍්ච වුත‍්තන‍්ති වෙදිතබ‍්බං. පක්ඛමානත්තං සමොධානමානත‍්තඤ‍්ච අවසෙසපරිවාසකථාවසානෙ කථයිස‍්සාම.
නැවත එයට අනුරූප වූ කර්‍මවාක්‍යයකොට මානත දිය යුතුය. පටිච්ඡන්නාපත්ති දෙකක්වේද, අපටිච්ඡන්නාපත්ති එකක්වේද එකල්හි “පටිච්ඡන්නායච අපටිච්ඡන්නායච’යි කියයුතුය. නැවැත පටිච්ඡන්නාපත්ති එකෙක, අපටිච්ඡන්නාපත්ති දෙකක. එකල්හි ‘පටිච්ඡන්නායච අපටිච්ඡන්නානඤ්ච’යි කියයුතුය. ඉදින් පටිච්ඡන්නාපත්ති දෙකක්වේද, අපටිච්ඡන්නාපත්ති දෙකක්වේද එකල්හි “පටිච්ඡන්නානඤ්ච අපටිච්ඡන්නානඤ්ච”යි කියයුතුය. හැමතන්හි සුදුසුසේ කර්‍මවාක්‍යයකොට මානත දියයුතුය. පිරූමානත ඇත්තහුටද එයට අනුරූපවම කර්‍මවාක්‍යයකොට අබ්හානය කටයුතුය. මෙහි වනාහි එක් ඇවැතක්හුගේ වසයෙන් කියන ලදී. මෙසේ පිරිවෙස කෙළවර පිළිසන් ඇවැත නිමිතිකොට, යම් මානතක් දෙනුලැබේද, මෙය පටිඡන්නමානත්ත නම. මෙසේ මෙහි එක්ම යොජනා මුඛයෙන් පටිච්ඡන්නපරිවාසයද පටිච්ඡන්නමානත්තයද කියන ලදැයි දතයුතුය. පක්‍ඛමානත්තය හා සමොධාන මානත්තයද සෙසු පරිවාසකථාවසානයෙහි කියන්නෙමු.
සුද‍්ධන‍්තපරිවාසො සමොධානපරිවාසොති හි ද්වෙ පරිවාසා අවසෙසා. තත්‍ථ “සුද‍්ධන‍්තපරිවාසො” නාම පරතො අධම‍්මිකමානත‍්තචාරාවසානෙ “තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපන්නො හොති, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාති, රත්තිපරියන්තං න ජානාතී”ති ඉමස‍්මිං වත්‍ථුස‍්මිං අනුඤ‍්ඤාතපරිවාසො. සො දුවිධො – චූළසුද‍්ධන‍්තො, මහාසුද‍්ධන‍්තොති. දුවිධොපි චෙස රත‍්තිපරිච‍්ඡෙදං සකලං වා එකච‍්චං වා අජානන‍්තස‍්ස ච අස‍්සරන‍්තස‍්ස ච තත්‍ථ වෙමතිකස‍්ස ච දාතබ‍්බො. ආපත්තිපරියන්තං පන එත‍්තකා අහං ආපත්තියො ආපන‍්නොති ජානාතු වා මා වා, අකාරණමෙතං.
සුද්ධන්තපරිවාස-සමොධානපරිවාසයි සෙසු පරිවාසයෝ දෙදෙනෙක් වෙත්. එහි සුද්ධන්තපරිවාස නම් ඉදිරියෙහි අධාර්මික මානත්තාවසානයෙහි “තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපන්නො හොති ආපත්තිපරියන්තං න ජානාති රත්තිපරියන්තං නජානාති” යන මේ වස්තුවෙහි අනුදන්නාලද පරිවාසයයි. එය, චුල්ලසුද්ධන්ත - මහාසුද්ධන්තයි දෙවැදෑරුම් වේ. දෙවැදෑරුම් වූ මේ සුද්ධන්තය රාත්‍රිපරිච්ඡෙදය සියල්ල හෝ සමහරක් හෝ නොදන්නහුටද සිහිනොකරන්නහුටද එහි විමති ඇත්තහුටද දියයුතුය. ආපත්ති පර්‍ය්‍යන්තය වනාහි ‘මම මෙපමණ ආපත්තීන්ට පැමිණියෙමි’යි දනීවා හෝ නොදනීවා හෝ යන මෙය කරුණු නොවේ.
තත්‍ථ යො උපසම‍්පදතො පට‍්ඨාය අනුලොමක‍්කමෙන වා ආරොචිතදිවසතො පට‍්ඨාය පටිලොමක‍්කමෙන වා “අසුකඤ‍්ච අසුකඤ‍්ච දිවසං වා පක‍්ඛං වා මාසං වා සංවච‍්ඡරං වා තව සුද‍්ධභාවං ජානාසී”ති පුච‍්ඡියමානො “ආම, භන්තෙ, ජානාමි, එත‍්තකං නාම කාලං අහං සුද‍්ධො”ති වදති, තස්ස දින‍්නො සුද‍්ධන‍්තපරිවාසො “චූළසුද‍්ධන‍්තො”ති වුච‍්චති.
එහි යමෙක් උපසම්පදාවෙහි පටන් අනුලොම ක්‍රමයෙන් හෝ ආරොචනය කළ දින පටන් ප්‍රතිලොම ක්‍රමයෙන් හෝ ‘අසුවල් අසුවල් දවසක් හෝ පක්‍ෂයක් හෝ මාසයක් හෝ අවුරුද්දක් හෝ තාගේ පිරිසිදුබව දනිහිදැ’යි විචාරනු ලබන්නේ ‘ස්වාමිනි’ එසේය දනිමි, මෙතෙක්කල් මම පිරිසිදුයෙමි’යි කියාද ඔහුට දෙනලද සුද්ධන්තපරිවාසය චුල්ලසුද්ධන්තයි කියනු ලැබේ.
තං ගහෙත්‍වා පරිවසන‍්තෙන යත‍්තකං කාලං අත‍්තනො සුද‍්ධිං ජානාති, තත‍්තකං අපනෙත්‍වා අවසෙසං මාසං වා ද‍්වෙමාසං වා පරිවසිතබ‍්බං. සචෙ මාසමත‍්තං අසුද‍්ධොම‍්හීති සල‍්ලක‍්ඛෙත්‍වා අග‍්ගහෙසි පරිවසන‍්තො ච පුන අඤ‍්ඤං මාසං සරති, තම‍්පි මාසං පරිවසිතබ‍්බමෙව. පුන පරිවාසදානකිච‍්චං නත්‍ථි. අථ ද‍්වෙමාසං අසුද‍්ධොම‍්හීති සල‍්ලක‍්ඛෙත්‍වා අග‍්ගහෙසි, පරිවසන‍්තො ච මාසමත‍්තමෙවාහං අසුද‍්ධොම‍්හීති සන‍්නිට‍්ඨානං කරොති, මාසමෙව පරිවසිතබ‍්බං. පුන පරිවාසදානකිච‍්චං නත්‍ථි. අයඤ‍්හි සුද‍්ධන‍්තපරිවාසො නාම උද‍්ධම‍්පි ආරොහති, හෙට‍්ඨාපි ඔරොහති, ඉදමස‍්ස ලක‍්ඛණං. අඤ‍්ඤස‍්මිං පන ආපත‍්තිවුට‍්ඨානෙ ඉදං ලක‍්ඛණං – යො අප‍්පටිච‍්ඡන‍්නං ආපත්තිං පටිච‍්ඡන‍්නාති විනයකම‍්මං කරොති, තස්ස ආපත්ති වුට‍්ඨාති. යො පටිච්ඡන්නං අප‍්පටිච‍්ඡන‍්නාති විනයකම‍්මං කරොති, තස්ස න වුට‍්ඨාති. අචිරපටිච‍්ඡන‍්නං චිරපටිච‍්ඡන‍්නාති කරොන‍්තස‍්සාපි වුට‍්ඨාති. චිරපටිච‍්ඡන‍්නං අචිරපටිච‍්ඡන‍්නාති කරොන‍්තස‍්ස න වුට‍්ඨාති. එකං ආපත්තිං ආපජ‍්ජිත්‍වා සම‍්බහුලාති කරොන‍්තස‍්සාපි වුට‍්ඨාති, එකං විනා සම‍්බහුලානං අභාවතො. සම්බහුලා පන ආපජ‍්ජිත්‍වා එකං ආපජ‍්ජින‍්ති කරොන‍්තස‍්ස න වුට‍්ඨාති.
ඒ චුල්ලසුද්ධන්තය ගෙණ පිරිවෙස් වසන්නහු විසින් යම් පමණ කලක් තමන්ගේ පිරිසිදුබව දනීද, එපමණ බැහැරකොට සෙසු මසක් හෝ දෙමසක් හෝ පිරිවෙස් විසිය යුතුය. මසක් පමණ අපිරිසිදුයෙමි’යි සලකා ගන්නේද, පිරිවෙස් වසන්නේද නැවැත අන් මසක් සිහිකෙරේද, ඒ මසද පිරිවෙස් විසිය යුත්තේමය. නැවැත පිරිවෙස්දීම් කිසක් නැත්තේය. නැවත දෙමසක් අපිරිසිදුයෙමි’යි සලකා ගත්තේද පිරිවෙස් වසන්නේද ‘මසක් පමණම මම අපිරිසිදුයෙමි’යි සනිටුහන් කෙරේද මසක්ම පිරිවෙස් විසිය යුතුය. නැවැත පිරිවෙස්දීම් කිසක් නැත්තේය. මේ සුද්ධන්ත පරිවාසය නම් උඩටද නගියි. යටටද බසියි. මේ සුද්ධන්තපරිවාසය පිළිබඳ ලක්‍ෂණයයි. සුද්ධන්තපරිවාසය හැර අන්‍යවූ ආපත්තිවුට්ඨානයෙහි මේ මතු කියන්නේ ලක්‍ෂණයයි. යමෙක් නොපිළිසන් ඇවැත පිළිසන්යයි ගෙණ විනයකර්‍ම කෙරේද, ඔහුගේ ආපත්තිවුට්ඨානය වේ. යමෙක් පිළිසන් ඇවැත නොපිළිසන්යි ඔහුගේ ඇවැත වුට්ඨානය නොවේ. බොහෝකලක් නොපිළිසන්වූ ඇවැත බොහෝකලක් පිළසන්යි විනයකර්‍ම කරන්නහුගේ ආපත්ති වුට්ඨානය වේ. බොහෝකලක් පිළිසන් ඇවැත බොහෝකලක් නොපිළිසන්යි විනයකර්‍ම කරන්නහුගේ ආපත්තිවුට්ඨානය නොවේ. එක් ඇවතකට පැමිණ බොහෝ ඇවතුන්ට පැමිණියෙමියි විනයකර්‍ම කරන්නහුගේද ආපත්තිවුට්ඨානය වේ. එකක් හැර බොහෝ ඇවැත් නැති බැවිනි. බොහෝ ඇවතුන්ට පැමිණ එක් ඇවැතකට පැමිණියෙමි’යි විනයකර්‍ම කරන්නහුගේද ආපත්තිවුට්ඨානය නොවේ.
යො පන යථාවුත‍්තෙන අනුලොමපටිලොමනයෙන පුච‍්ඡියමානොපි රත්තිපරියන්තං න ජානාති නෙව සරති වෙමතිකො වා හොති, තස්ස දින‍්නො සුද‍්ධන‍්තපරිවාසො “මහාසුද‍්ධන‍්තො”ති වුච‍්චති. තං ගහෙත්‍වා ගහිතදිවසතො පට‍්ඨාය යාව උපසම‍්පදදිවසො, තාව රත්තියො ගණෙත්‍වා පරිවසිතබ‍්බං. අයං උද‍්ධං නාරොහති, හෙට‍්ඨා පන ඔරොහති. තස්මා සචෙ පරිවසන‍්තො රත‍්තිපරිච‍්ඡෙදෙ සන‍්නිට‍්ඨානං කරොති, මාසො වා සංවච‍්ඡරො වා මය‍්හං ආපන‍්නස‍්සාති මාසං වා සංවච‍්ඡරං වා පරිවසිතබ‍්බං. පරිවාසයාචනදානලක‍්ඛණං පනෙත්‍ථ පරතො පාළියං ආගතනයෙනෙව වෙදිතබ‍්බං. කම‍්මවාචාපරියොසානෙ වත‍්තසමාදානමානත‍්තඅබ‍්භානානි වුත‍්තනයානෙව. අයං සුද‍්ධන‍්තපරිවාසො නාම.
යමෙක් කියූ ලෙසින් අනුලොම ප්‍රතිලොම වශයෙන් විචාරණු ලබන්නේද රාත්‍රිපර්‍ය්‍යන්තය නොදනීද නොසිහි කෙරේද විමති ඇත්තේ හෝ වේද, ඔහුට දෙනලද සුද්ධන්තපරිවාසය තෙමේ මහාසුද්ධන්ත’යි කියනු ලැබේ. ඒ මහාසුද්ධන්තය ගෙණ ගත්දවස පටන් උපසපන්වූ දවස යම්තාක්ද ඒතාක් රාත්‍රීන් ගැණ පිරිවෙස් විසිය යුතුය. මේ මහාසුද්ධන්තය තෙමේ උඩට නොහඟියි. යටට බසියි. එහෙයින් පිරිවෙස් ගෙණ වසන්නේ රාත්‍රිච්ඡෙදයෙහි, ඇවැතට පැමිණි මට මසක් හෝ අවුරුද්දක් හෝ වූයේය’යි සනිටුහන් කෙරේද, ඔහු විසින් මසක් හෝ අවුරුද්දක් හෝ පිරිවෙස් විසිය යුතුය. මෙහි වනාහි පරිවාසදානයාචන ලක්‍ෂණය ඉදිරියෙහි පෙළෙහි ආනයින්ම දතයුතුය. කර්‍මවාක්‍යාවසානයෙහි වත්තසමාදාන මානත්තඅබ්හානයෝ කියනලද නය ඇත්තාහුමය. මේ සුද්ධන්තපරිවාසනම.
“සමොධානපරිවාසො” නාම තිවිධො හොති – ඔධානසමොධානො, අග‍්ඝසමොධානො, මිස‍්සකසමොධානොති. තත්‍ථ “ඔධානසමොධානො” නාම – අන‍්තරාපත‍්තිං ආපජ‍්ජිත්‍වා පටිච‍්ඡාදෙන‍්තස‍්ස පරිවුත්‍ථදිවසෙ ඔධුනිත්‍වා මක‍්ඛෙත්‍වා පුරිමාය ආපත්තියා මූලදිවසපරිච‍්ඡෙදෙ පච‍්ඡා ආපන‍්නං ආපත්තිං සමොදහිත්‍වා දාතබ‍්බපරිවාසො වුච‍්චති. සො පරතො “තෙන හි භික්ඛවෙ සඞ්ඝො උදායිං භික්ඛුං අන්තරා එකිස්සා ආපත්තියා සඤ්චෙතනිකාය සුක‍්කවිස‍්සට‍්ඨියා පඤ්චාහපටිච්ඡන්නාය මූලාය පටිකස්සිත්වා පුරිමාය ආපත්තියා සමොධානපරිවාසං දෙතූ”ති ඉතො පට‍්ඨාය විත්‍ථාරතො පාළියංයෙව ආගතො.
ඔධානසමොධාන - අග්ඝසමොධාන - මිස්සකසමොධානයි සමොධානපරිවාසය තෙවැදෑරුම් වේ. එහි ඔධාන සමොධානනම් අතරක ඇවැතට පැමිණ වසන්නහුගේ පිරිවෙන් විසූ දවස් මකාහැර, අත්හැර පළමු ඇවැත පිළිබඳ මුල්දවස් පිරිසිඳීමෙහි, පසුව පැමිණි ඇවැත බහා එක්කොට දියයුතු පිරිවෙසැයි කියනු ලැබේ. ඒ ඔධාන සමොධාන පරිවාසය ඉදිරියෙහි එන “තෙනහි භික්ඛවෙ සඞ්ඝො උදායිං භික්ඛුං අන්තරා එකිස්සා ආපත්තියා සඤ්චෙතනිකාය සුක්කවිසට්ඨියා පඤ්චාහපටිච්ඡන්නාය මූලාය පටිකස්සිත්වා පුරිමාය ආපත්තියා සමොධානපරිවාසං දෙතු” යන මේ විධානය මෙතැන් පටන් විස්තර වශයෙන් පෙළෙහිම ආයේය.
අයං පනෙත්‍ථ විනිච‍්ඡයො – යො පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා පරිවාසං ගහෙත්‍වා පරිවසන‍්තො වා මානත‍්තාරහො වා මානත්තං චරන‍්තො වා අබ‍්භානාරහො වා අඤ‍්ඤං ආපත්තිං ආපජ‍්ජිත්‍වා පුරිමාය ආපත්තියා සමා වා ඌනතරා වා රත්තියො පටිච‍්ඡාදෙති, තස්ස මූලායපටිකස‍්සනෙන තෙ පරිවුත්‍ථදිවසෙ ච මානත‍්තචිණ‍්ණදිවසෙ ච සබ‍්බෙ ඔධුනිත්‍වා අදිවසෙ කත්‍වා පච‍්ඡා ආපන‍්නාපත‍්තිං මූලාපත‍්තියං සමොධාය පරිවාසො දාතබ‍්බො. තෙන සචෙ මූලාපත‍්ති පක‍්ඛපටිච‍්ඡන‍්නා, අන්තරාපත්ති ඌනකපක‍්ඛපටිච‍්ඡන‍්නා, පුන පක‍්ඛමෙව පරිවාසො පරිවසිතබ‍්බො. අථාපි අන්තරාපත්ති පක‍්ඛපටිච‍්ඡන‍්නාව පක‍්ඛමෙව පරිවසිතබ‍්බං. එතෙනුපායෙන යාව සට‍්ඨිවස‍්සපටිච‍්ඡන‍්නා මූලාපත‍්ති, තාව විනිච‍්ඡයො වෙදිතබ‍්බො. සට‍්ඨිවස‍්සානි පරිවසිත්‍වා මානත‍්තාරහො හුත්‍වාපි හි එකදිවසං අන‍්තරාපත‍්තිං පටිච‍්ඡාදෙත්‍වා පුනපි සට‍්ඨිවස‍්සානි පරිවාසාරහො හොති.
මේ මෙහි විනිශ්චයයි. යමෙක් තෙමේ පිළිසන් ඇවැත නිමිතිකොට පිරිවෙස ගෙණ වසන්නේ හෝ මානතට සුදුසුවූයේ හෝ මානතෙහි හැසිරෙන්නේ හෝ අබ්හානයට සුදුසුවූ යේ හෝ අන් ඇවැතකට පැමිණ පළමු ඇවතට සමව හෝ ඉතා අඩුව හෝ රාත්‍රීන් වසාලන්නේද ඒ මහණහුට මූලාය ප්‍රතිකර්‍ෂණයෙන් ඒ පිරිවෙස් විසූ දවස්ද මානත පිරූදවස්ද යන සියල්ල මකාහැර නොදවස් කොට පසුව පැමිණි ඇවැත් මුල් ඇවත්හිලා එක්කොට පිරිවෙස දියයුතුය. ඔහු විසින් මුල්ඇවත පක්‍ෂයක් පිළිසෙන්වූවාද අතරක පැමිණි ඇවැත පක්‍ෂයට අඩුවෙන් පිළිසන්වූවාද නැවැත පක්‍ෂයක්ම පරිවෙස් විසිය යුතුය. තවද අන්තරාපත්ති තොමෝ පක්‍ෂයක්ම පිළිසන් වූවානම් පක්‍ෂයක් පිරිවෙස් විසිය යුතුය. මේ උපායයෙන් යම්තාක් මුල් ඇවැත සැටවසක් පිළිසන් වූවාද, ඒතාක් විනිශ්චය දතයුතුය. සැටවසක් මුළුල්ලෙහි පිරිවෙස් වැස මානතට සුදුස්සෙක් වූයේමවේද, එක් දවසක් අන්තරාපත්තිය වසාදමා නැවත සැටවසක් මුළුල්ලෙහි පිරිවෙසට සුදුසුවූයේ වේ.
සචෙ පන අන්තරාපත්ති මූලාපත‍්තිතො අතිරෙකපටිච‍්ඡන‍්නා හොති, තත්‍ථ “කිං කාතබ‍්බ”න‍්ති වුත‍්තෙ මහාසුමත්‍ථෙරො ආහ – “අතෙකිච‍්ඡො අයං පුග‍්ගලො, අතෙකිච‍්ඡො නාම ආවිකාරාපෙත්‍වා විස‍්සජ‍්ජෙතබ‍්බො”ති. මහාපදුමත්‍ථෙරො පනාහ – “කස‍්මා අතෙකිච‍්ඡො නාම, නනු අයං සමුච‍්චයක‍්ඛන්‍ධකො නාම බුද‍්ධානං ඨිතකාලසදිසො, ආපත්ති නාම පටිච්ඡන්නා වා හොතු අප‍්පටිච‍්ඡන‍්නා වා සමකඌනතරඅතිරෙකපටිච‍්ඡන‍්නා වා විනයධරස‍්ස කම‍්මවාචං යොජෙතුං සමත්‍ථභාවොයෙවෙත්‍ථ පමාණං, තස්මා යා අතිරෙකපටිච‍්ඡන‍්නා හොති, තං මූලාපත‍්තිං කත්‍වා තත්‍ථ ඉතරං සමොධාය පරිවාසො දාතබ‍්බො”ති. අයං “ඔධානසමොධානො” නාම.
ඉදින් අන්තරාපත්ති තොමෝ මුලාපත්තියෙන් වැඩියෙන් පිළිසන් වූවානම්, එහිද කුමක් කළයුතුදැ’යි විචාළ කල්හි මහාසුම්ම ස්ථවිර තෙමේ ‘මේ පුද්ගල තෙමේ පිළියම් නොකොට හැක්කේය. පිළියම් නොකොට හැක්කේනම්, ඔහුගේ අතෙකිච්ඡභාවය ඔහු ලවාම සඞ්ඝයාට ප්‍රකාශ කරවා ලජ්ජියා කෙරෙන් පහකටයුතුය’යි කීයේය. මහාපදුම ස්ථවිර තෙමේ වනාහි ‘කුමක් හෙයින් පිළියම් නොකොට හැක්කේ නම්ද, මේ සමුච්චයක්‍ඛන්‍ධකය නම් බුදුරජුන් සිටි කාලයට සමාන නොවේද, ඇවැතනම් පිළිසන් වූවා හෝ වේවා, නොපිළිසන් වූවා හෝ වේවා, සම අඩුතරම් වැඩිතරම් පිළිසන් වූවා හෝ වේවා, විනයධරයාගේ කර්‍මවාක්‍යය යොදන්නට සමර්‍ත්‍ථභාවයටම මෙහි ප්‍රමාණ වේ. එහෙයින් යම් ඇවැතක් තොමෝ වැඩියක් පිළිසන්වූවා වේද, ඒ ඇවැත මුල් ඇවැතකොට එහි අනික් ඇවැත එක් කොටලා පිරිවෙස දියයුතු’යි කීයේය. මේ ඔධානසමොධාන නම්වේ.
“අග‍්ඝසමොධානො” නාම සම‍්බහුලාසු ආපත‍්තීසු යා එකා වා ද්වෙ වා තිස්සො වා සම්බහුලා වා ආපත්තියො සබ‍්බචිරපටිච‍්ඡන‍්නායො, තාසං අග‍්ඝෙන සමොධාය තාසං රත‍්තිපරිච‍්ඡෙදවසෙන අවසෙසානං ඌනතරපටිච‍්ඡන‍්නානං ආපත්තීනං පරිවාසො දිය්‍යති. අයං වුච‍්චති අග‍්ඝසමොධානො. සොපි පරතො “තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපන්නො හොති, එකා ආපත්ති එකාහපටිච‍්ඡන‍්නා එකා ආපත්ති ද්වීහපටිච්ඡන්නා”තිආදිනා නයෙන පාළියං ආගතොයෙව.
අග්ඝසමොධාන නම්, බොහෝ ඇවැත් අතුරෙහි යම් එක් ඇවැතක් හෝ දෙකක් හෝ තුනක් හෝ බොහෝ ආපත්තීහු සියල්ලට වැඩිකලක් පිළිසන් වූවාහුද, ඒ ආපත්තීන්ගේ අග විසින් එක්කොටලා ඒ ආපත්තීන්ගේ රෑ පිරිසිඳීම් වසයෙන් සෙසු ඉතා අඩුව පිළිසන්වූ ඇවැත් පිළිබඳ පිරිවෙසක් දෙනු ලැබේද, මෙය අග්ඝසමොධානය’යි කියනු ලැබේ. ඒ අග්ඝසමොධානය ඉදිරියෙහි “තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු සබ්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපන්නො හොති එකා ආපත්ති එකාහ පටිච්ඡන්නා, එකා ආපත්ති ද්වීහපටිච්ඡන්නා’යි ආනයින් පෙළෙහි ආයේමය.
යස‍්ස පන සතං ආපත්තියො දසාහපටිච‍්ඡන‍්නා, අපරම‍්පි සතං ආපත්තියො දසාහපටිච‍්ඡන‍්නාති එවං දසක‍්ඛත‍්තුං කත්‍වා ආපත‍්තිසහස‍්සං දිවසසතපටිච‍්ඡන‍්නං හොති, තෙන කිං කාතබ‍්බන‍්ති? සබ‍්බං සමොදහිත්‍වා දස දිවසෙ පරිවසිතබ‍්බං. එවං එකෙනෙව දසාහෙන දිවසසතම‍්පි පරිවසිතමෙව හොති. වුත‍්තම‍්පි චෙතං –
යම් මහණක්හුගේ ඇවැත් සියයක් දසදවසක් පිළිසන් වූයේද, තවත් සියයක් ඇවැත් දසදවසක් පිළිසන් වූයේවේද, මෙසේ දසවරක්කොට ඇවැත් දහසක් දවස් සියයක් පිළිසන් වූයේවේද, ඒ මහණහු විසින් කුමක් කටයුතුද, යත්:- සියල්ල එක්කොට දසදවසක් පිරිවෙස් විසිය යුතුය. මෙසේ එක්ම දසදවසක් කරණකොට දවස් සියයක්ම පිරිවෙස් විසිය යුත්තේම වේ. මෙය -
“දසසතං රත්තිසතං, ආපත්තියො ඡාදයිත්‍වාන; දස රත්තියො වසිත්‍වාන, මුච්චෙය්ය පාරිවාසිකො”ති. (පරි· 477);
“දසසතං රත්තිසතං ආපත්තියො ඡාදයිත්‍වාන, දස රත්තියො චසිත්‍වාන මුච්චෙය්ය පාරිවාසිකො, පඤ්හාමෙසා කුසලෙහි චින්තිතා,
‘කායසංසර්‍ගාදි වශයෙන් පැමිණි දහසක් ඇවැත් රෑ සියයක් වසා පිරිවෙස් ගෙන රෑ දසයක් වසානම් පාරිවාසික තෙමේ ඇවතින් මිදෙන්නේය. මේ ප්‍රශ්නය විනයධරයන් විසින් සිතන ලදි’යි පරිවාරයෙහි කියනලදී.
අයං අග‍්ඝසමොධානො නාම.
අග්ඝසමොධාන නම.
“මිස‍්සකසමොධානො” නාම – යො නානාවත්‍ථුකා ආපත්තියො එකතො කත්‍වා දිය්‍යති. තත්‍රායං නයො –
මිශ්‍රකසමොධාන නම්, යම් සමොධානයක් නානාවස්තුක ආපත්තීන් එක්කොට දෙනු ලැබේද, ඒය. එහි මේ නයය.
“අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකං සුක‍්කවිස‍්සට‍්ඨිං, එකං කායසංසග්ගං, එකං දුට්ඨුල්ලවාචං, එකං අත්තකාමං, එකං සඤ්චරිත්තං, එකං කුටිකාරං, එකං විහාරකාරං, එකං දුට්ඨදොසං, එකං අඤ්ඤභාගියං, එකං සඞ්ඝභෙදං, එකං භෙදානුවත්තකං, එකං දුබ්බචං, එකං කුලදූසකං, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සමොධානපරිවාසං යාචාමී”ති –
“අහම්භන්තෙ සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං, එකං සුක්කවිසට්ඨිං එකං කායසංසග්ගං, එකං දුට්ඨුල්ලවාචං, එකං අත්තකාමං, එකං සඤ්චරිත්තං, එකං කුටිකාරං, එක විහාරකාරං, එකං දුට්ඨදොසං, එකං අඤ්ඤභාගියං, එකං සඞ්ඝභෙදං, එකං භෙදානුවත්තකං, එකං දුබ්බචං, එකං කුලදූසකං, සොහම්මහන්තෙ සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සමොධානපරිවාසං යාචාමි’යි
තික‍්ඛත‍්තුං යාචාපෙත්‍වා තදනුරූපාය කම‍්මවාචාය පරිවාසො දාතබ‍්බො.
තෙවරක් යාඥාකරවා එයට අනුරූපවූ කර්‍මවාක්‍යයෙන් පිරිවෙස දියයුතුය.
එත්‍ථ ච සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං නානාවත්‍ථුකායොතිපි සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ‍්ජින‍්තිපි එවං පුබ‍්බෙ වුත‍්තනයෙන වත්‍ථුවසෙනපි ගොත‍්තවසෙනපි නාමවසෙනපි ආපත‍්තිවසෙනපි යොජෙත්‍වා කම‍්මවාචං කාතුං වට‍්ටතියෙවාති අයං මිස‍්සකසමොධානො. සබ‍්බපරිවාසකම‍්මවාචාවසානෙ පන නික‍්ඛිත‍්තානික‍්ඛිත‍්තවත‍්තාදිකථා පුරිමනයෙනෙව වෙදිතබ‍්බාති.
මෙහිද, “සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං”යි කියා හෝ මෙසේ පෙර කියූනයින්ම වස්තු වශයෙන් හෝ ගොත්‍ර වශයෙන් හෝ නාම වශයෙන් හෝ ආපත්ති වශයෙන් හෝ යොදා කර්‍මවාක්‍යය කිරීම වටීමය. මේ මිස්සකසමොධානයයි. යටදැක්වූ සුද්ධන්තපරිවාස සමොධානපරිවාස යන සියලු පරිවාසයන්ගේ කර්‍මවාක්‍ය කෙළවර නික්‍ෂිප්ත අනික්‍ෂිප්තාදි කථා පළමු නයින්ම දතයුතුය.
පරිවාසකථා නිට‍්ඨිතා.
පරිවාසකථාව නිමි.
ඉදානි යං වුත‍්තං “පක‍්ඛමානත‍්තඤ‍්ච සමොධානමානත‍්තඤ‍්ච අවසෙසපරිවාසකථාවසානෙ කථයිස‍්සාමා”ති, තස‍්සොකාසො සම‍්පත‍්තො, තස්මා වුච‍්චති – “පක්ඛමානත්ත”න‍්ති භික‍්ඛුනියා දාතබ‍්බමානත‍්තං. තං පන පටිච‍්ඡන‍්නායපි අප‍්පටිච‍්ඡන‍්නායපි ආපත්තියා අඩ‍්ඪමාසමෙව දාතබ්බං. වුත‍්තඤ‍්හෙතං – “ගරුධම්මං අජ්ඣාපන්නාය භික‍්ඛුනියා උභතොසඞ‍්ඝෙ පක්ඛමානත්තං චරිතබ‍්බ”න‍්ති (චූළව· 403). තං පන භික‍්ඛුනීහි අත‍්තනො සීමං සොධෙත්‍වා විහාරසීමාය වා විහාරසීමං සොධෙතුං අසක‍්කොන‍්තීහි ඛණ‍්ඩසීමාය වා සබ‍්බන‍්තිමෙන පරිච‍්ඡෙදෙන චතුවග‍්ගගණං සන‍්නිපාතාපෙත්‍වා දාතබ්බං. සචෙ එකා ආපත්ති හොති එකිස්සා වසෙන, සචෙ ද්වෙ වා තිස්සො වා සම්බහුලා වා එකවත්‍ථුකා වා නානාවත්‍ථුකා වා තාසං තාසං වසෙන වත්‍ථුගොත‍්තනාමආපත‍්තීසු යං යං ඉච‍්ඡති තං තං ආදාය යොජනා කාතබ‍්බා.
දැන් පක්‍ෂමානත්තයද සමොධානමානත්තයද සෙසු පිරිවෙස්කතා අවසන්හි කියන්නෙමු’යි යමක් කියන ලද්දේ ද, එයට අවකාශය පැමිණියේය. “පක්ඛමානත්තං” භික්‍ෂුණියට දියයුතු මානතය. ඒ පක්‍ෂමානත්තය වනාහි පිළිසන්වූද නොපිළිසන්වූද ඇවැත නිමිතිකොට අඩමසකටම දියයුතුය. “ගරුධම්මං අජ්ඣාපන්නාය භික්‍ඛුණියා උභතො සඞ්ඝෙ පක්ඛමානත්තං දාතබ්බං”යි මෙය වදාරණලදී. ඒ වනාහි භික්‍ෂුණීන් විසින් තමන්ගේ සීමාව පිරිසිදුකොට විහාරසීමාවෙහි හෝ විහාරසීමාව පිරිසිදු කරන්නට නොහැක්කාවූ භික්‍ෂුණීන් විසින් බණ්ඩසීමාවෙහි හෝ සියලු අන්තිම පිරිසිඳීමෙන් චතුවග්ගික ගණයා රැස්කොට දියයුතුය. ඉදින් එක් ඇවැතක් වන්නීනම් එක් ඇවැතක් වසයෙන්, ඉදින් දෙකක් හෝ තුනක් හෝ බොහෝ එකවස්තුක වූ හෝ නානාවස්තුක වූ හෝ ඇවැත් වෙත්නම්, ඔවුන්ගේ ඔවුන්ගේ වසයෙන් වස්තුගොත්‍රනාම ආපත්තීන් අතුරෙහි යමක් යමක් කැමැතිවෙත්ද, ඒ ඒ ගෙණ යෝජනා කටයුතුයි.
තත්‍රිදං එකාපත‍්තිවසෙන මුඛමත‍්තදස‍්සනං, තාය ආපන‍්නාය භික‍්ඛුනියා භික‍්ඛුනිසඞ‍්ඝං උපසඞ‍්කමිත්‍වා එකංසං උත‍්තරාසඞ‍්ගං කරිත්‍වා වුඩ‍්ඪානං භික‍්ඛුනීනං පාදෙ වන්‍දිත්‍වා උක‍්කුටිකං නිසීදිත්‍වා අඤ‍්ජලිං පග‍්ගහෙත්‍වා එවමස‍්ස වචනීයො – “අහං, අය්‍යෙ, එකං ආපත්තිං ආපජ්ජිං ගාමන්තරං, සාහං, අය්‍යෙ, එකිස්සා ආපත්තියා ගාමන්තරාය පක්ඛමානත්තං යාචාමී”ති.
එහි මේ එක් ඇවැතක්හුගේ වසයෙන් මුඛමාත්‍රදර්‍ශනයෙක් වේ. ඒ ආපත්තීන්ට පැමිණි භික්‍ෂුණිය විසින් සඞ්ඝයා කරා එළැඹැ උතුරුසඟ සිවුර සකස්කොට මහලු භික්‍ෂුණීන්ගේ පා වැඳ උක්කුටුකයෙන් හිඳ ඇඳිලිබැඳ “අහං අය්‍යෙ එකං ආපත්තිං ආපජ්ජිං ගාමන්තරං, සාහං අය්‍යෙ එකිස්සා ආපත්තියා ගාමන්තරාය පක්ඛමානත්තං යාචාමි”යි මෙසේ කියයුතු වන්නේය.
එවං තික‍්ඛත‍්තුං යාචාපෙත්‍වා බ්‍යත‍්තාය භික‍්ඛුනියා පටිබලාය සඞ්ඝො ඤාපෙතබ‍්බො –
මෙසේ තෙවරක් යාඥා කරවා ව්‍යක්තවූ ප්‍රතිබල ඇති භික්‍ෂුණියක විසින්
“සුණාතු මෙ අය්‍යෙ සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමා භික‍්ඛුනී එකං ආපත්තිං ආපජ්ජි ගාමන්තරං, සා සඞ්ඝං එකිස්සා ආපත්තියා ගාමන්තරාය පක්ඛමානත්තං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමාය භික‍්ඛුනියා එකිස්සා ආපත්තියා ගාමන්තරාය පක්ඛමානත්තං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
“සුණාතු මෙ අය්‍යෙ සඞ්ඝො - අයං ඉත්ථන්නාමා භික්‍ඛුණී එකං ආපත්තිං ආපජ්ජි ගාමන්තරං, සා සඞ්ඝස්ස එකිස්සාය ආපත්තියා ගාමන්තරාය පක්ඛමානත්තං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමාය භික්‍ඛුණියා එකිස්සා ආපත්තියා ගාමන්තරාය පක්ඛමානත්තං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති,
“සුණාතු මෙ අය්‍යෙ සඞ්ඝො, අයං…පෙ… දුතියම්පි… තතියම්පි එතමත්‍ථං වදාමි. සුණාතු මෙ අය්‍යෙ සඞ්ඝො…පෙ… දෙති… දින්නං සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමාය භික‍්ඛුනියා එකිස්සා ආපත්තියා ගාමන්තරාය පක්ඛමානත්තං, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ‍්හී; එවමෙතං ධාරයාමී”ති.
සුණතු මෙ අය්‍යෙ සඞ්ඝො අයං -පෙ- දුතියම්පි - තතියම්පි එතමත්‍ථං වදාමි සුණාතු මෙ අය්‍යෙ සඞ්ඝො -පෙ- දෙති. දින්නං සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමාය භික්‍ඛුණියා එකිස්සා ආපත්තියා ගාමන්තරාය පක්ඛමානත්තං, ඛමති සඞ්ඝස්ස තස්මා තුණ්හි. එවමෙතං ධාරයාමි’යි දැන්විය යුතුය.
කම‍්මවාචාපරියොසානෙ වත්තං සමාදියිත්‍වා භික‍්ඛුමානත‍්තකථාය වුත‍්තනයෙනෙව සඞ්ඝස්ස ආරොචෙත්‍වා නික‍්ඛිත‍්තවත‍්තං වසිතුකාමාය තත්‍ථෙව සඞ‍්ඝමජ‍්ඣෙ වා පක‍්කන‍්තාසු භික‍්ඛුනීසු එකභික‍්ඛුනියා වා දුතියිකාය වා සන‍්තිකෙ වුත‍්තනයෙනෙව නික‍්ඛිපිතබ‍්බං. අඤ‍්ඤිස‍්සා පන ආගන‍්තුකාය සන‍්තිකෙ ආරොචෙත්‍වා නික‍්ඛිපිතබ‍්බං. නික‍්ඛිත‍්තකාලතො පට‍්ඨාය පකතත‍්තට‍්ඨානෙ තිට‍්ඨති. පුන සමාදියිත්‍වා අරුණං උට‍්ඨාපෙන‍්තියා පන භික‍්ඛුනීනංයෙව සන‍්තිකෙ වසිතුං න ලභති. “උභතොසඞ‍්ඝෙ පක්ඛමානත්තං චරිතබ‍්බ”න‍්ති හි වුත‍්තං. තස්මා අස‍්සා ආචරියුපජ‍්ඣායාහි විහාරං ගන‍්ත්‍වා සඞ‍්ගාහකපක‍්ඛෙ ඨිතො එකො මහාථෙරො වා ධම‍්මකථිකො වා භික්ඛු වත‍්තබ‍්බො – “එකිස්සා භික‍්ඛුනියා විනයකම‍්මං කත‍්තබ‍්බමත්‍ථි, තත්‍ර නො අය්‍යා, චත‍්තාරො භික‍්ඛූ පෙසෙථා”ති. සඞ‍්ගහං අකාතුං න ලබ‍්භති, පෙසෙස‍්සාමීති වත‍්තබ‍්බං. චතූහි පකතත‍්තභික‍්ඛුනීහි මානත‍්තචාරිනිං භික‍්ඛුනිං ගහෙත්‍වා අන‍්තොඅරුණෙයෙව නික‍්ඛමිත්‍වා ගාමූපචාරතො ද්වෙ ලෙඩ‍්ඩුපාතෙ අතික‍්කමිත්‍වා මග‍්ගා ඔක‍්කම‍්ම ගුම‍්බවතිආදීහි පටිච‍්ඡන‍්නට‍්ඨානෙ නිසීදිතබ‍්බං. විහාරූපචාරතොපි ද්වෙ ලෙඩ‍්ඩුපාතා අතික‍්කමිතබ‍්බා චතූහි පකතත‍්තභික‍්ඛූහිපි තත්‍ථ ගන‍්තබ‍්බං. ගන‍්ත්‍වා පන භික‍්ඛුනීහි සද‍්ධිං න එකට‍්ඨානෙ නිසීදිතබ‍්බං, පටික‍්කමිත්‍වා අවිදූරට‍්ඨානෙ නිසීදිතබ‍්බං. කුරුන්‍දිමහාපච‍්චරීසු පන “භික‍්ඛුනීහිපි බ්‍යත‍්තං එකං වා ද්වෙ වා උපාසිකායො භික‍්ඛූහිපි එකං වා ද්වෙ වා උපාසකෙ අත‍්තරක‍්ඛණත්‍ථාය ගහෙත්‍වා ගන‍්තබ‍්බ”න‍්ති වුත‍්තං. කුරුන්‍දියංයෙව ච භික‍්ඛුනුපස‍්සයස‍්ස ච විහාරස‍්ස ච උපචාරං මුඤ‍්චිතුං වට‍්ටතී”ති වුත‍්තං, ගාමස‍්සාති න වුත‍්තං.
කර්‍මවාක්‍යයාගේ කෙළවර වත සමාදන් වී භික්‍ෂූන්ගේ මානත්තකථාවෙහි කියූනයින්ම සඞ්ඝයාට ආරොචනයකොට නික්‍ෂෙපකළ වත් ඇතිව වසනු කැමැත්තිය විසින් එහිම සඟමැද හෝ බැහැරගිය භික්‍ෂුණීන් අතුරෙහි එක් භික්‍ෂුණියකගේ හෝ දෙවන වූ භික්‍ෂුණියකගේ හෝ සමීපයෙහි කියූනයින්ම නික්‍ෂෙප කටයුතුය. අන්‍ය ආගන්තුක භික්‍ෂුණියකගේ සමීපයෙහි හෝ ආරොචනය කොට නික්‍ෂෙප කටයුතුය. නික්‍ෂෙප කළ කාලයෙහි පටන් ප්‍රකෘති ආත්මස්ථානයෙහි සිටියි. නැවත සමාදන්වී අරුණ නගින්නියට භික්‍ෂුණීන්ගේ සමීපයෙහිම වසන්නට නොලැබේ. උභතො සංඝයා විෂයෙහි පක්‍ෂමාන්තයෙහි හැසිරිය යුතුයයි කියනලදී. එහෙයින් මේ භික්‍ෂුණිය විසින් ආචාර්‍ය්‍ය උපාද්ධ්‍යායයන් සමග විහාරයට ගොස් සඞ්ග්‍රාහක පක්‍ෂයෙහි සිටි එක් මහාස්ථවිර නමක් හෝ ධර්‍මකථික භික්‍ෂුනමක් එවනු මැනැවැ’යි කියයුතුය. සඞ්ග්‍රහ නොකරන්නට නොලැබේ. එවන්නෙමු’යි කියයුතුය. පකතත්ත භික්‍ෂුණීන් සතර නමක් විසින් මානතනෙහි හැසිරෙන භික්‍ෂුණිය ගෙණ අරණ තුළ නික්ම ග්‍රාමොපචාරය පටන් ලෙඩ්ඩුපාත දෙකක් හැර මගින් බැහැරව වනලැහැබ් වැට ආදියෙන් පිළිසන් තැනෙක හිඳිය යුතුය. විහාරොපචාරය පටන්ද ලෙඩ්ඩුපාත දෙකක් ඉක්මවිය යුතුය. සතර නමක් පකතත්ත භික්‍ෂූන්ද එහි යායුතුය. ගොස් භික්‍ෂුණීන් සමග එක් තැන නොහිඳිය යුතුය. ඉවත්ව නොදුරු තැනෙක හිඳිය යුතුය. කුරුන්‍දිමහාපච්චරි අටුවාවන්හි භික්‍ෂුණීන් විසින්ද ව්‍යක්ත වූ එක් උපාසිකාවක හෝ උපාසිකාවන් දෙදෙනක හෝ, භික්‍ෂූන් විසින්ද උපාසකයන් එකකු හෝ දෙදෙනකු හෝ ආරක්‍ෂා පිණිස ගෙණ යායුතුය’යි කියනලදී. කුරුන්‍දියෙහි පමණක්ම මෙහෙණ අසපුවක හා වෙහෙරක උපචාරය මුදාහැරීම වටීයයි කියනලදී. ග්‍රාමොපචාරය මුදාහැරීම වටීයයි නොකියන ලදී.
එවං නිසින‍්නෙසු පන භික‍්ඛූසු ච භික‍්ඛුනීසු ච තාය භික‍්ඛුනියා “මානත්තං සමාදියාමි, වත්තං සමාදියාමී”ති වත්තං සමාදියිත්‍වා භික‍්ඛුනීසඞ‍්ඝස‍්ස තාව එවං ආරොචෙතබ්බං –
මෙහි භික්‍ෂූන්ද භික්‍ෂුණීන්ද හුන්කල්හි ඒ භික්‍ෂුණිය විසින් “මානත්තං සමාදියාමි”යි වත සමාදන්ව පළමුකොට භික්‍ෂුණී සඞ්ඝයාට -
“අහං, අය්‍යෙ, එකං ආපත්තිං ආපජ්ජිං ගාමන්තරං, සාහං සඞ්ඝං එකිස්සා ආපත්තියා ගාමන්තරාය පක්ඛමානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො එකිස්සා ආපත්තියා ගාමන්තරාය පක්ඛමානත්තං අදාසි, සාහං පක්ඛමානත්තං චරාමි, ‘වෙදයාමහං, අය්‍යෙ, වෙදයතී’ති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ”ති.
“අයං අය්‍යෙ එකං ආපත්තිං ආපජ්ජිං ගාමන්තරං, සාහං සඞ්ඝං එකිස්සා ආපත්තියා ගාමන්තරාය පක්ඛමානත්තං යාචිං, තස්සා මෙ සඞ්ඝො එකිස්සා ආපත්තියා ගාමන්තරාය පක්ඛමානත්තං අදාසි සාහං පක්ඛමානත්තං චරාමි, වෙදියාමහං අය්‍යෙ වෙදියතීති මං සඞ්ඝොධාරෙතු”යි ආරොචනය කටයුතුය.
තතො භික‍්ඛුසඞ‍්ඝස‍්ස සන‍්තිකං ගන‍්ත්‍වා එවං ආරොචෙතබ්බං – “අහං, අය්‍යා, එකං ආපත්තිං ආපජ්ජිං …පෙ… වෙදයාමහං, අය්‍යා, වෙදයතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ”ති. ඉධාපි යාය කායචි භාසාය ආරොචෙතුං වට‍්ටති.
ඉක්බිති භික්‍ෂු සඞ්ඝයා වෙතට ගොස් “අහං අය්‍යා එකං ආපත්තිං ආපජ්ජිං -පෙ- වෙදියාමහං අය්‍යො වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතු”යි මෙසේ ආරොචනය කටයුතුය. මෙහිද යම්කිසි භාෂාවකින් ආරොචනය කිරීම වටීය.
ආරොචෙත්‍වා ච භික‍්ඛුනිසඞ‍්ඝස‍්සෙව සන‍්තිකෙ නිසීදිතබ‍්බං, ආරොචිතකාලතො පට‍්ඨාය භික‍්ඛූනං ගන‍්තුං වට‍්ටති. සචෙ සාසඞ‍්කං හොති, භික‍්ඛුනියො තත්‍ථෙව ඨානං පච‍්චාසීසන‍්ති, ඨාතබ‍්බං. සචෙ අඤ‍්ඤො භික්ඛු වා භික‍්ඛුනී වා තං ඨානං එති, පස‍්සන‍්තියා ආරොචෙතබ්බං. නො චෙ ආරොචෙති, රත‍්තිච‍්ඡෙදො චෙව වත‍්තභෙදදුක‍්කටඤ‍්ච. සචෙ අජානන‍්තියා එව උපචාරං ඔක‍්කමිත්‍වා ගච‍්ඡති, රත‍්තිච‍්ඡෙදොව හොති, න වත‍්තභෙදදුක‍්කටං. සචෙ භික‍්ඛුනියො උපජ‍්ඣායාදීනං වත‍්තකරණත්‍ථං පගෙව ගන‍්තුකාමා හොන‍්ති, රත‍්තිවිප‍්පවාසගණඔහීයනගාමන‍්තරාපත‍්තිරක‍්ඛණත්‍ථං එකං භික‍්ඛුනිං ඨපෙත්‍වා ගන‍්තබ‍්බං. තාය අරුණෙ උට‍්ඨිතෙ තස්සා සන‍්තිකෙ වත්තං නික‍්ඛිපිතබ‍්බං. එතෙනුපායෙන අඛණ‍්ඩා පඤ‍්චදස රත්තියො මානත්තං චරිතබ‍්බං.
ආරොචනය කොටද භික්‍ෂුණී සඞ්ඝයාගේ සමීපයෙහිම හිඳිය යුතුය. ආරොචනය කළ කාලයෙහි පටන් භික්‍ෂූන්ට යන්නට වටියි. ඉදින් සැකසහිත වේනම් භික්‍ෂුණීහු භික්‍ෂූන්ගේ එහි සිටීම කැමැති වෙත්නම් සිටිය යුතුය. ඉදින් අන් මහණෙක් හෝ මෙහෙණක් හෝ එතැනට ඒ නම් දකින්නිය විසින් ආරොචනය කටයුතුය. ආරොචනය නොකෙරේනම් රාත්‍රිච්ඡෙදයද වත බිදීමෙහි දුක්කටයද වේ. නොදන්නා කල්හිම මෙසේ උපචාරයට බැසයේනම් රාත්‍රිච්ඡෙදය පමණක්ම වේ. වතබිදීමෙහි දුක්කටය නොවේ. භික්‍ෂුණීහු උපාද්ධ්‍යායයාදීන්ගේ වත්කිරීම පිණිස පළමුකොට යනු කැමැත්තාහු වෙත්ද, රත්තිවිප්පවාසගණඔහී යන ගාමන්තරාපත්තීන් රක්නා පිණිස එක් භික්‍ෂුණියක් තබා යා යුතුය. ඇය විසින් අරුණ නැගි කල්හි ඒ භික්‍ෂුණියගේ සමීපයෙහි වත නික්‍ෂෙප කටයුතුය. මේ උපායයෙන් නොකඩව පසළොස් රාත්‍රියක් මානතෙහි හැසිරිය යුතුය.
අනික‍්ඛිත‍්තවත‍්තාය පන පාරිවාසිකක‍්ඛන්‍ධකෙ වුත‍්තනයෙනෙව සම‍්මා වත‍්තිතබ‍්බං. අයං පන විසෙසො – “ආගන්තුකස්ස ආරොචෙතබ‍්බ”න‍්ති එත්‍ථ යත‍්තකා පුරෙභත‍්තං වා පච‍්ඡාභත‍්තං වා තං ගාමං භික‍්ඛූ වා භික‍්ඛුනියො වා ආගච‍්ඡන‍්ති, සබ‍්බෙසං ආරොචෙතබ්බං. අනාරොචෙන‍්තියා රත‍්තිච‍්ඡෙදො ච වත‍්තභෙදදුක‍්කටඤ‍්ච. සචෙපි රත‍්තිං කොචි භික්ඛු තං ගාමූපචාරං ඔක‍්කමිත්‍වා ගච‍්ඡති, රත‍්තිච‍්ඡෙදො හොතියෙව, අජානනපච‍්චයා පන වත‍්තභෙදතො මුච‍්චති. කුරුන්‍දිආදීසු පන අනික‍්ඛිත‍්තවත‍්තභික‍්ඛූනං වුත‍්තනයෙනෙව කථෙතබ‍්බන‍්ති වුත‍්තං. තං පාරිවාසිකවත‍්තාදීනං උපචාරසීමාය පරිච‍්ඡින‍්නත‍්තා යුත‍්තතරං දිස‍්සති. උපොසථෙ ආරොචෙතබ්බං, පවාරණාය ආරොචෙතබ්බං, චතුන‍්නං භික‍්ඛූනඤ‍්ච භික‍්ඛුනීනඤ‍්ච දෙවසිකං ආරොචෙතබ්බං. සචෙ භික‍්ඛූනං තස‍්මිං ගාමෙ භික‍්ඛාචාරො සම‍්පජ‍්ජති, තත්‍ථෙව ගන‍්තබ‍්බං. නො චෙ සම‍්පජ‍්ජති, අඤ‍්ඤත්‍ර චරිත්‍වාපි තත්‍ර ආගන‍්ත්‍වා අත‍්තානං දස‍්සෙත්‍වා ගන‍්තබ‍්බං. බහිගාමෙ වා සඞ‍්කෙතට‍්ඨානං කාතබ‍්බං – “අසුකස‍්මිං නාම ඨානෙ අම‍්හෙ පස‍්සිස‍්සසී”ති. තාය සඞ‍්කෙතට‍්ඨානං ගන‍්ත්‍වා ආරොචෙතබ්බං. සඞ‍්කෙතට‍්ඨානෙ අදිස‍්වා විහාරං ගන‍්ත්‍වා ආරොචෙතබ්බං. විහාරෙ සබ‍්බභික‍්ඛූනං ආරොචෙතබ්බං. සචෙ සබ‍්බෙසං සක‍්කා න හොති ආරොචෙතුං, බහිඋපචාරසීමාය ඨත්‍වා භික‍්ඛුනියො පෙසෙතබ‍්බා. තාහි ආනීතානං චතුන‍්නං භික‍්ඛූනං ආරොචෙතබ්බං. සචෙ විහාරො දූරො හොති සාසඞ‍්කො, උපාසකෙ ච උපාසිකායො ච ගහෙත්‍වා ගන‍්තබ‍්බං. සචෙ පන අයං එකා වසති, රත‍්තිවිප‍්පවාසං ආපජ්ජති, තස‍්මාස‍්සා එකා පකතත‍්තා භික‍්ඛුනී සම‍්මන‍්නිත්‍වා දාතබ‍්බා එකච‍්ඡන‍්නෙ වසනත්‍ථාය.
අනික්‍ෂිප්තවත් ඇත්තිය විසින් පරිවාසක්‍ඛන්‍ධකයෙහි කියූනයින්ම මනාව පැවැතිය යුතුය. මේ වෙනසයි. “ආගන්තුකස්ස ආරොචෙතබ්බං” යන මෙහි පෙරබත හෝ පසුබත හෝ ඒ ගමට යම් පමණ භික්‍ෂූහු හෝ භික්‍ෂුණීහු හෝ පැමිණෙත්ද, සියල්ලන්ට ආරොචනය කටයුතුය. ආරොචනය නොකරන්නියට රාත්‍රිච්ඡෙදයද වත බිදීමෙහි දුක්කටයද වේ. ඉදින් රාත්‍රියෙහි කිසි භික්‍ෂුනමක් ග්‍රාමොපචාරයට බැසයේද, රාත්‍රිච්ඡෙදයම වේ. නොදැනීම හෙතුකොට වත්තභෙදයෙන් මිදේ. කුරුන්‍දි ආදියෙහි වනාහි අනික්‍ෂිප්ත වත් ඇති භික්‍ෂූන්ට කියූනයින්ම කියයුතුයයි කියනලදී. ඒකීම පිරිවෙස් වත්ආදිය ඇත්තන් උපචාර සීමාවෙන් පිරිසිඳින ලද බැවින් යුක්තතරැයි දක්නා ලැබේ. උපොසථයෙහි ආරොචනය කටයුතුය. පවාරණයෙහි ආරොචනය කටයුතුය. භික්‍ෂූන් සතර නමකටද භික්‍ෂුණීන් සතර නමකටද දවස්පතා ආරොචනය කටයුතුය. ඉදින් භික්‍ෂූන්ට එගමෙහි භික්‍ෂාචාරය සැපයේනම්, එහිම යායුතුය. ඉදින් නොසැපයේ නම්, අන්තැනක හැසිරද එහි අවුත් තමන් දක්වා යායුතුය. ගමෙන් පිටත හෝ අසුවල් නම් තැනදී අප දකින්නාහ’යි තැනක් සලකුණු කටයුතුය. ඇය විසින් සලකුණු කළතැනට ගොස් ආරොචනය කටයුතුය. සලකුණු කළ තැන නොදැක විහාරයට ගොස් ආරොචනය කටයුතුය. විහාරයෙහි සියලු භික්‍ෂූන්ට ආරොචනය කටයුතුය. ඉදින් සියල්ලන්ට ආරොචනය කරන්නට නොහැක්කේනම් උපචාර සීමාවෙන් පිටත සිට භික්‍ෂුණීහු යැවිය යුත්තාහ. ඒ භික්‍ෂුණීන් විසින් ගෙන එන ලද භික්‍ෂූන් සතරනමකට ආරොචනය කටයුතුය. විහාරය දුර පිහිටියේනම් සැකසහිතනම් උපාසකයන්ද, උපාසිකාවන්ද ගෙණ යායුතුය. ඉදින් මොතොමෝ එකලාව වසානම් රත්තිවිප්පවාසයට පැමිණේ. එක් සෙවෙනියෙහි වසනු පිණිස යම් එක් පකතත්ත භික්‍ෂුණියක් සම්මත කොට දියයුත්තීද එහෙයිනි.
එවං අඛණ‍්ඩං මානත්තං චරිත්‍වා වීසතිගණෙ භික‍්ඛුනිසඞ‍්ඝෙ වුත‍්තනයෙනෙව අබ‍්භානං කාතබ‍්බං. සචෙ මානත්තං චරමානා අන‍්තරාපත‍්තිං ආපජ්ජති, මූලාය පටිකස්සිත්වා තස්සා ආපත්තියා මානත්තං දාතබ‍්බන‍්ති කුරුන්‍දියං වුත‍්තං. ඉදං “පක්ඛමානත්තං” නාම.
මෙසේ නොකඩකොට මානයෙහි හැසිර වීසතිගණික භික්‍ෂුණී සඞ්ඝයා වෙත කියූ නයින්ම අබ්හාන කටයුතුය. මානතෙහි හැසිරෙන්නී අතර ඇවැතකට පැමිණෙන්නීද මූලාය ප්‍රතිකර්‍ෂණයකොට ඒ ඇවැත නිමිතිකොට මානත දියයුතුය’යි කුරුන්‍දියෙහි කියනලදී. මේ පක්ඛමානත්ත නම.
“සමොධානමානත‍්තං” පන තිවිධං හොති – ඔධානසමොධානං, අග‍්ඝසමොධානං, මිස‍්සකසමොධානන‍්ති. තත්‍ථ යදෙතං පරතො උදායිත්‍ථෙරස‍්ස පඤ්චාහපටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා පරිවාසං පරිවසන‍්තස‍්ස පරිවාසෙ ච මානත‍්තාරහට‍්ඨානෙ ච අන‍්තරාපත‍්තිං ආපජ‍්ජිත්‍වා මූලායපටිකස‍්සිතස‍්ස “තෙන හි, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝො උදායිස්ස භික්ඛුනො තිස්සන්නං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං දෙතූ”ති මානත්තං අනුඤ‍්ඤාතං, ඉදං “ඔධානසමොධානං” නාම. ඉදඤ‍්හි පුනප‍්පුනං මූලායපටිකස‍්සනෙන පරිවුත්‍ථදිවසෙ ඔධුනිත්‍වා පුරිමාපත‍්තීහි සද‍්ධිං සමොධාය දින්නං, තස්මා ඔධානසමොධානන‍්ති වුච‍්චති. කුරුන්‍දියං පන “සමොධානපරිවාසං වුත්‍ථස‍්ස දාතබ්බං මානත්තං සමොධානමානත‍්ත”න‍්ති වුත‍්තං. තම‍්පි තෙන පරියායෙන යුජ‍්ජති.
සමොධානමානත්තය වනාහි ඔධාන සමොධාන - අග්ඝසමොධාන - මිස්සකසමොධානයි තෙපරිදි වේ. එහි පසුභාගයෙහි පස්දවසක් පිළිසන් ඇවැතට පිරිවෙස් වසන, පිරිවෙසෙහිද, මානතට සුදුසුතන්හිද, අතරක ඇවැතට පැමිණ මූලාය ප්‍රතිකර්ෂණය කරන ලද උදායි ස්ථවිරයන්ට “තෙනහි භික්ඛවෙ සඞ්ඝො උදායිස්ස භික්ඛුනො තිස්සන්නං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං දෙතු”යි යම් මේ මානතක් අනුදන්නා ලදද, මෙය ඔධානසමොධාන නම්වේ. මේ මානත වනාහි නැවැත නැවැත මූලායප්‍රතිකර්‍ෂයෙන් පිරිවෙස් ගෙණ විසු දවස් මකාහැර පළමු ඇවැත් සමග එක්කොට දෙන ලද්දේ ද, එහෙයින් ඔධානසමොධානැයි කියනු ලැබේ. කුරුන්‍දියෙහි වනාහි සමොධාන පිරිවෙස විසූවහුට දියයුතු මානත සමොධානමානතැ’යි කියනලදී. එද ඒ පර්‍ය්‍යායයෙන් යෙදේ.
අග‍්ඝසමොධානං පන මිස‍්සකසමොධානඤ‍්ච අග‍්ඝසමොධානමිස‍්සකසමොධානපරිවාසාවසානෙ දාතබ‍්බමානත‍්තමෙව වුච‍්චති, තං පරිවාසකම‍්මවාචානුසාරෙන යොජෙත්‍වා දාතබ්බං. එත‍්තාවතා යං වුත‍්තං “තෙන හි, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝො උදායිස්ස භික්ඛුනො එකිස්සා ආපත්තියා සඤ්චෙතනිකාය සුක‍්කවිස‍්සට‍්ඨියා එකාහපටිච්ඡන්නාය එකාහපරිවාසං දෙතූතිආදිනා නයෙන පාළියං අනෙකෙහි ආකාරෙහි පරිවාසො ච මානත‍්තඤ‍්ච වුත‍්තං, තස්ස යස‍්මා ආගතාගතඨානෙ විනිච‍්ඡයො වුච‍්චමානො පාළි විය අතිවිත්‍ථාරං ආපජ්ජති, න ච සක‍්කා හොති සුඛෙන පරිග‍්ගහෙතුං, තස්මා නං සමොධානෙත්‍වා ඉධෙව දස‍්සෙස‍්සාමා”ති, තදිදං අත්‍ථතො සම‍්පාදිතං හොති.
අග්ඝසමොධාතමානතද මිස්සකසමොධානමානතද අග්ඝසමොධානමිස්සකසමොධාන පරිවාසාවසානයෙහි දියයුතු මානතමැ’යි කියනු ලැබේ. එය පරිවාසකර්‍මවාක්‍ය අනුසාරයෙන් යොදා දියයුතුය. මෙපමණකින් “තෙනහි භික්ඛවෙ සඞ්ඝො උදායිස්ස භික්ඛුනො එකිස්සා ආපත්තියා සඤ්චෙතනිකාය සුක්කවිසට්ඨියා එකාහපටිච්ඡන්නාය එකාහපරිවාසං දෙති” යනාදි නයින් පෙළෙහි නොයෙක් ආකාරයෙන් පිරිවෙසද මානතද වදාරණ ලද්දේ ද, ඒ මානත පිළිබඳ යම්හෙයකින් ආ ආතන්හි විනිශ්චය කියනු ලබන්නේ පෙළ මෙන් ඉතා විස්තරයට පැමිණේද, සුවසේ පරිග්‍රහණය කරන්නට නොහැක්කේද, එහෙයින් ඒ එක්කොට මෙහිම දක්වන්නෙමු’යි යමක් කියන ලදද, ඒ මේ සමොධානය අර්‍ත්‍ථ වශයෙන් සම්පාදනය කරන ලද්දේ වේ.