විනීතවත්‍ථුවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

විනිශ්චිත කථාවස්තු

‘මක්කටී වජ්ජිපුත්තා ච -පෙ- බුඩ්ඪපබ්බජිතො මිගො’ යනු මේ කිම? විනීතවස්තූන් පිළිබඳ මේ ගාථා වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින්, තමන්වහන්සේ විසින් ‘ආපත්තිං ත්‍වං භික්‍‍‍ඛු ආපන්නො පාරාජිකං, අනාපත්ති භික්‍‍‍ඛු පාරාජිකස්ස’ යනාදි වසයෙන් විනිශ්චය කරණලද ඒ ඒ වස්තූන්ගේ උද්දාන ගාථා නම්ය. සඞ්ග්‍රහ ගාථාය. ඒ වස්තූහු විනයධරයෝ සුවසේ උගන්නාහයි ධර්‍ම සඞ්ග්‍රාහක මහාස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් තබන ලදහ. නිදානවස්තුප්‍රකාශක වූ විනීතවස්තුගාථා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ධරමාන කාලයෙහිම උපාලි මහාස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් ‘මේ ලක්ෂණය කරුණුකොට මත්තෙහි විනයධරයෝ විනය විනිශ්චය කරන්නාහ’යි තබන ලදහ. එහෙයින් මෙහි කියූලක්‍ෂණ මැනවින් සලකා මැනැවින් උගෙන ප්‍රථම ශික්‍ෂාපදය විනිශ්චය කටයුතුය. ද්විතීය පාරාජිකාදීන්ගේද විනීතවස්තූන්හි කියූ ලක්‍ෂණයෙන් ද්විතීයාදී විනීත වස්තූහු විනිශ්චය කළයුත්තාහ. විනීතවස්තූහු වනාහි චිත්‍රකාරාදි ශිල්පීන්ගේ ආදර්‍ශරූප මෙන් විනයධරයන්ට ආදර්‍ශරූප වෙත්.

එහි ප්‍රථම මර්‍කටී - වජ්ජිපුත්‍රක වස්තුදෙක අනුප්‍රඥප්තියෙහිම කියනලද අර්‍ත්‍ථ ඇත්තේය. තෘතීය වස්තුවෙහි ‘ගිහිලිඞ්ගෙන’ ගිහිවෙසින් හැඳි සුදුවත් ඇත්තේ වේ. චතුර්‍ත්‍ථ වස්තුවෙහි කියයුතු කිසිවක් නැත්තේය. එයින් මතුවෙහි එන වස්තු සතෙහි ‘කුසචීරං’ කුසතණ ගොතා කළවැහැරිය. වාකචීර නම් තවුසන්ගේ හැඳීමට පෙරවීමට ගන්නා රුක්පතුරු ගොතා කළවැහැරිය. ඵලකවීර නම් පුවරු සටහන් ඇතිව පුවරු එක්කොට බැඳ මසා කළවැහැරීය. ‘කෙසකම්බලො’ මිනිස් කෙසින් හූ සකස්කොට වියා එයින් කළවැහැරිය. ‘වාලකම්බලො’ සෙමරවලින් වියා කරනලද වැහැරිය. ‘උලූකපක්‍ඛං’ බකමුහුණන්ගේ පියාපතින්කළ නිවාසනය. ‘අජිනක්‍ඛිපං’ ලොම් සහිත වූ ඛුර සහිත වූ අජිනමුවසමය. දොළොස්වන වස්තුවෙහි ‘සාරත්තො’ කායසංසර්‍ගරාගයෙන් තදින් ඇලීගියේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ රාගය දැන ‘ආපත්ති සඞ්ඝාදිසෙසස්ස’ යනු වදාළ සේක.

තෙළෙස්වන වස්තුවෙහි ‘උප්පලවණ්ණා’ ඒ ස්ථවිරාතොමෝ සැවැත් නුවර සිටුදුවක. කල්ප ලක්‍ෂයක් මුළුල්ලෙහි කළ අභිනීහාරසම්පත්තියෙන් යුක්තවූය. ඇයගේ සිරුරුසිවිය ප්‍රකෘතියෙන්ම ඉතා දැකුම්කලුය. නිලුපුල් පැහැ ඇත්තීය. ඇතුළත කෙලෙස්තැවුලි නොවූ බැවින් ඉතා තදින් බැබලුනීය. ඕතොමෝ ඒ වර්‍ණසෞන්‍දර්‍ය්‍ය හෙතුකොටම ‘උත්පලවර්‍ණණා’ යන නම ලැබූය. ‘පටිබද්ධචිත්තො’ ගිහිකල පටන් ඇලුනු සිත් ඇත්තේය. හෙතෙමේ වනාහි ස්ථවිරාවන්ගේ නෑ දරුවෙක් වේ. ‘අථ ඛො’ යනු අනන්තරාර්‍ත්‍ථයෙහි නිපාතයකි. ඇඳෙහි වැතිර ගැනීමට අනතුරුවමැයි කියන ලද්දේය. දහවල බැහැරින් අවුත් දොර වසාගෙන හුන්නවුන්ට පළමුකොට ඇස් ඇඳිරිය වේ. හෙතෙමේ මැයගේ ඒ ඇස් ඇඳිරිය නොනැසේද එකෙණෙහිම මෙසේ කෙළේය යන අර්‍ත්‍ථයි. ‘දූසෙසි’ බලාත්කාරයෙන් අල්ලාගෙන නැසුයේය. ස්ථවිරාතොමෝ වනාහි වරද රහිතය. තමන්ගේ ශ්‍රමණසංඥාව එළවා නොඉවසන්නී අසද්ධර්‍මාද්ධ්‍යාසයෙන් පහස්නා ලද්දී ගිනි කඳක් ගල්ටැඹක් කිහිරිහර කණුවක් මෙන් හුන්නීය. හෙතෙමේද තමන්ගේ මනදොළ පුරවා ගෙන ගියේය. ස්ථවිරාවන්ගේ ඇස්හමුව ඔහු හරිත්ම මහමෙර උසුලා සිටින්නට සමර්‍ත්‍ථ වූ මේ මහා පොළොව බඹයක් පමණ සිරුරු ඇති ඒ පාපීපුරුෂයා උසුලා දරාගන්නට නොහැකියකු මෙන් දෙකඩව බිඳී ඔහුට විවර දුන්නේය. හෙතෙමේ එකෙණෙහිම අවීචි මහා නරකයෙහි ගිනිදැල්වල දරබවට ගියේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ පුවත අසා ‘අනාපත්ති භික්‍‍‍ඛවෙ අසාදියන්තියා’ යනු වදාරා ස්ථවිරාවන් ලක්කොට ධම්මපදයෙහි:

‘වාරිපොක්‍ඛරපත්තෙව - ආරග්ගෙරිව සාසපො, යො න ලිම්පති කාමෙසු - තමහං බ්‍රෑමි බ්‍රාහ්මණං’ යන මේ ගාථාව වදාළ සේක.

තුදුස්වන වස්තුවෙහි ‘ඉත්‍ථිලිඞ්ගං පාතුභූතං’ යනු රෑ නින්දට වැටුනහුයේ යටඋඩරැවුල් ආදී වූ සියලු පුරුෂ සටහන් අතුරුදහන් වූයේය. ස්ත්‍රී සටහන් උපන්නේය. ‘තඤ්ඤෙව උපජ්ඣං තමෙව උපසම්පදං’ යනු පෙරගත් උපාධ්‍යායයාම පෙරකළ උපසම්පදාවම අනුදනිමි. නැවත උපාද්ධ්‍යායයෙක් නොගතයුතුය. උපසම්පදාතොමෝ නොකටයුත්තීය යන අර්‍ත්‍ථයි. ‘තානි වස්සානි’ යනු භික්‍ෂු උපසම්පදාවෙහි පටන් යම් වස් ගිනීමක්වේද, ඒ වස් ගිනීමම අනුදනිමි. මෙතැන්සිට වස්ගිනීම නොකටයුතුය යන අර්‍ත්‍ථයි. ‘භික්‍‍‍ඛුනීහි සඞ්කමිතුං’ යනු මැයට භික්‍ෂුණීන් සමග එක්වන්නට අනුදනිමි යන අර්‍ත්‍ථයි. ‘දැන් මැයට භික්‍ෂූන් මැද විසීම නොසුදුසුය, මෙහෙණවරට ගොස් භික්‍ෂුණීන් සමග වෙසේවා’යි වදාරණ ලද්දේ වේ. ‘යා ආපත්තියො භික්‍‍‍ඛූනං භික්‍‍‍ඛුනීහි සාධාරණා’ භික්‍ෂූන්ගේ දෙසනාගාමිනී වූ හෝ වුට්ඨානගාමිනී වූ හෝ යම් ආපත්තීහු භික්‍ෂුණීන් සමග සාධාරණ වෙත්ද ‘තා ආපත්තියො භික්‍ඛුනීනං සන්තිකෙ වුට්ඨාතුං’ යනු ඒ සියළුම ආපත්තී භික්‍ෂුණීන් විසින් කටයුතු වූ විනයකර්‍මයකොට භික්‍ෂුණීන්ගේ හමුවෙහිදී නැගීසිටින්නට අනුදනිමි යන අර්‍ත්‍ථයි. ‘තාහි ආපත්තීහි අනාපත්ති’ භික්‍ෂූණීන් හා අසාධාරණ වූ භික්‍ෂූන්ගේ යම් සුක්කවිසට්ඨි ආදීවූ ආපත්තීවේද ඒ ආපත්තීන්ගෙන් අනාපත්ති වේ. ලිඞ්ගපරිවර්‍තනය හාම ඒ ආපත්තී නැගීසිටියාහුම වෙත්. නැවත ප්‍රකෘතිලිඞ්ගය උපන්කල්හිද ඒ ආපත්තීන්ගෙන් ඔහුට අනාපත්තිමය. මේ වනාහි මෙහි පාලි විනිශ්චය වේ.

මේවනාහි පෙළින් මිදුනු ආචාර්‍ය්‍යවාදයෙහි බැසගත් පැමිණියයුතු අනුකූල ගුණයට වැදැසිටි විනිශ්චය වේ: මේ දෙවැදැරුම් ලිඞ්ගයන් අතුරෙහි පුරුෂලිඞ්ගය උතුම් වේ. ඒ ලිඞ්ගය ලාමක වේ. එහෙයින් පුරුෂලිඞ්ගය පරදාරකර්‍මාදීවූ බලවත් අකුශලය හේතුකොට අතුරුදහන් වේ. ස්ත්‍රීලිඞ්ගය දුර්‍වලකුශලය හේතුකොට පිහිටන්නේය. ස්ත්‍රීලිඞ්ගය අතුරුදහන්වනුයේ දුර්‍වල අකුශලය හෙතුකොට අතුරුදහන් වේ. පුරුෂලිඞ්ගය බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යවාසාදී වූ බලවත් කුශලය හෙතුකොට පිහිටාගන්නේය. මෙසේ ද්විවිධ වූ ලිඞ්ගයම අකුසල් හේතුකොට අතුරුදහන් වේ. කුසල් හේතුකොට පිළිලබයි.

එහි ඉදින් එක්ව සජ්ඣායනය හෝ ධර්‍ම සාකච්ඡා හෝ කොට එක්ගෙයක වැදහෙව නින්දට වැටුනු භික්‍ෂූන් දෙනම අතුරෙහි එකක්හට ස්ත්‍රීලිඞ්ගය පහළවේද, දෙදෙනාහටම සහස්‍යොපත්තිය වේ. ඉදින් හෙතෙමේ නින්දෙන් නැගිට තමන්ට සිදුවූ ඒ විප්‍රකාරය දැක දුක් ඇත්තේ, නොසතුටු සිත් ඇත්තේ රාත්‍රිකාලයෙහිම අන් මහණහුහට සැලකරන්නේනම් ඔහු විසින් අස්වැසිය යුතුය: ඒවා නොසිතුව මැනව, මෙය සංසාරයෙහිම දොෂයෙක, සම්මා සම්බුදුරජුන් විසින් දොර දෙන ලදී. මහණෙක් හෝ මෙහෙණක් වේවා පර්‍ය්‍යාප්ති, ප්‍රතිපත්ති, ප්‍රතිවෙධ සඞ්ඛ්‍යාත ධර්‍මය ඔවුනට නොඅවුරණ ලද්දේය, ස්වර්‍ගමාර්‍ගය නොවළකන ලද්දේ යයි ඔහු අස්වසාද මෙසේ කියයුතුය: ‘තා මෙහෙණවරට යායුතුය, තට දුටුමිතුරු කිසියම් මෙහෙණහු ඇත්තාහුදැ’යි විචාළ යුතුය. ඉදින් මැයට මෙබඳු මෙහෙණෝ වෙත්නම් ඇතැයිද, නොවෙත්නම් නැතැයිද කියා ‘මට සඞ්ග්‍රහ කරනු මැනව, දැන්ම මා මෙහෙණවරට පමුණුවාලනු මැනව’යි ඒ මහණහුට කියයුතුය. ඒ මහණහු විසින් ඒ මෙහෙණ ගෙන මෙහෙණගේ දුටුමිතුරුවූ හෝ තමන්ගේ දුටුමිතුරුවූ හෝ මෙහෙණන් වෙතට යායුතුය. යන්නහු විසිනුදු එකලාව නොයායුතුය. සතරපස්නමක් මහණුන් සමග එළියක්ද සැරයටියක්ද ගෙන සංවිදහනය මුදා ‘අපි අසුවල්තැනට යම්හ’යි මෙහෙණ සමග කථාකොට යායුතුය. ඉදින් තමන් වසන ගමින් පිටත දුරගමෙහි මෙහෙණවර වේනම්, අතරමගදී ගාමන්තර, නදීපාර, රත්තිවිප්පවාසා, ගණඔහී යන ආපත්තීන්ගෙන් අනාපත්ති වේ. මෙහෙණවරට ගොස් ‘අසුවල් මහණ ගැන දනීහුදැ’යි ඒ මෙහෙණන් අතින් විචාළ යුතුය. ‘ආර්‍ය්‍යයන් වහන්ස! එසේය’යි මෙහෙණන් කීකල්හි ‘ඒ මහණහුට ස්ත්‍රීලිඞ්ගය පහළ වූයේය, එහෙයින් දැන් මේ මෙහෙණට සඞ්ග්‍රහ කරවු’යි කියයුතුය. ඒ මෙහෙණෝ ‘ආර්‍ය්‍යයන් වහන්ස! මැනවි, දැන් අපිදු හදාරන්නෙමු, දහම් අසන්නෙමු, ඔබවහන්සේලා වඩිනු මැනව’යි කියා සඞ්ග්‍රහ කෙරෙත්ද, සිත් සතුටු කිරීමෙහි සමර්‍ත්‍ථ වූවාහු සඞ්ග්‍රහ කරන්නාහු ලජ්ජා ඇත්තාහු වෙත්ද, ඒ මෙහෙණන් කුපිතකොට අන්තැනක නොයායුතුය. ඉදින් යේනම්, ගාමන්තර - නදීපාර - රත්තිවිප්පවාස - ගණඔහී යන ආපත්තීන්ගෙන් නොමිදෙන්නේය. ඉදින් ඒ මෙහෙණෝ ලජ්ජා ඇතියාහු නමුත් සඞ්ග්‍රහ නොකරන්නාහු නම් එකල්හි අන්තැනකට යන්නට ඉඩලැබේ. ඉදින් ඒ මෙහෙණෝ ලජ්ජා නැතියාහු නමුත් සඞ්ග්‍රහ කරන්නාහුවෙත්ද ඒ මෙහෙණන්ද හැරපියා අන්තැනක යන්නට ඉඩ ලැබේ. ලජ්ජා ඇතියාහු සඞ්ග්‍රහ කරන්නාහුද ඒ මෙහෙණෝ ඥාතීහු නොවෙත්ද අසල ගමක පෝෂණය කරන්නට හැකි අන් නෑමෙහෙණෝ වෙත්නම් ඒ මෙහෙණන් සමීපයට යෑමෙහි වරද නැතැයි කියත්. ගොස් භික්‍ෂු කාලයෙහි නිශ්ශ්‍රයයෙන් යුක්තවූයේ නම්, සුදුසු මෙහෙණක සමීපයෙහි නිශ්ශ්‍රය ගතයුතුය. මාතෘකාව හෝ විනය හෝ උගන්නා ලද්දේනම් මැනවින් උගන්නා ලද්දේ වේ. නැවත උගෙණිමෙහි කරුණක් නැත්තේය. ඉදින් භික්‍ෂුකාලයෙහිද උපාද්ධ්‍යායයෙක්ව ආචාර්‍ය්‍යයෙක්ව පිරිස් උවැටන් කරන්නෙක් වූයේද ඔහුගේ සමීපයෙහි යම්කෙනෙක් උපසපන් වූවාහුද, ඔවුහු සූපසම්පන්නයහ. අන් මහණක්හු වෙත නිසගත යුතුය. පෙර ඔහු නිසා විසුවන් විසින්ද අන් මහණක්හු වෙත ගතයුතුය. පිරිපුන් වස්ඇති හෙරණහු විසින්ද අන් මහණක්හු වෙත උපාද්ධ්‍යාය ග්‍රහණය කළයුතුය.

භික්‍ෂුභාවයෙහි සිටිකාලයෙහි මොහු විසින් ඉටූ යම් තුන්සිවුර හා පාත්‍රයද ඒ ඉටීම හැරලන්නේය. නැවත ඉටිය යුතුය. තනවෙළුමද දියසළුවද ගතයුතුය. යම් අතිරෙක චීවරයක් හෝ අතිරෙක පාත්‍රයක් හෝ විනයකර්‍මකොට තබන ලදද එද සියලු විනයකර්‍ම අත්හැර සිටියි. නැවත විනයකර්‍ම කටයුතුය. කලින් පිළිගෙණතුබූ තෙල්, මී, සකුරු ආදීහුද ඒ පිළිගැනීම හැරලති. ඉදින් පිළිගැනීමෙන් සත්වන දිනයෙහි ලිඞ්ග පරිවර්‍තනයවේද, නැවත පිළිගෙණ සත්දවසක් වටීයි. භික්‍ෂු කාලයෙහි අන් මහණහු අයත් යමක් පිළිගන්නා ලද්දේද, ඒ පිළිගැනීම නොහරියි. දෙදෙනාහට සාධාරණ වූ යමක් නොබෙදා තබන ලද්දේද, ලිඞ්ග පරිවර්‍තනය නොවූ මහණ තෙමේ එය රකියි. යමක් බෙදන ලද්දේ ද, ලිඞ්ග පරිවර්‍තනය වූවහුටම අයත්වේද, එය පිළිගැනීම හැර සිටියි. පරිවාරයෙහි මෙය කියන ලද්දේමය.

‘තෙලං මධුං ඵාණිතං චාපි සප්පිං සාමං ගහෙත්‍වාන නික්‍ඛිපෙය්‍ය, අවීතිවත්තෙ සත්තාහෙ සති පච්චයෙ පරිභුඤ්ජන්තස්ස ආපත්ති, පඤ්හාමෙසා කුසලෙහි චින්තිතා’යි

මේ වනාහි ලිඞ්ගපරිවර්‍තනය සඳහා වදාරණ ලද්දේය. පිළිගැනීම නම් ලිඞ්ගපරිවර්‍තනයෙන් කාලක්‍රියාවෙන් ශික්‍ෂාප්‍රත්‍යක්‍ඛ්‍යානයෙන් ගිහි බවට පෙරැළීමෙන් අනුපසම්පන්නයක්හට දීමෙන් බලාපොරොත්තු රහිතව අත්හැරීමෙන් සොරසතුරු ආදීන් විසින් අසිඳ ගැනීමෙන් හැරසිටියි. එහෙයින් ඉදිනුදු පිළිගෙන තබන ලද අරළුකඩකුත් ඇත්තේද, මොහුගේ සියලු පිළිගැනීම් හරින්නේය. භික්‍ෂූන් වසන වෙහෙරකදී ලිඟුපෙරැළියෙන් මෙහෙණක වූ මැයසතුවූ පිළිගෙණ හෝ නොපිළිගෙන තබනලද යමක්වේද, ඒ සියල්ලට ඕතොමෝම ඊශ්වර වේ. ගෙන්වාගත යුතුය. මෙහි ඇය සතු වූ යම් ස්ථාවර සෙනසුනක් හෝ රොපනයකළ ගස්වැල් හෝවේද, ඒ සෙනසුන් ගස්වැල් යමක්හට දෙනු කැමැතිවේද, ඔහුට දියයුතුය. තෙලෙස් සම්මුති අතුරෙහි යම් සම්මුතියක් භික්‍ෂුකාලයෙහි ලදද, ඒ සියලු සම්මුති සන්සිඳීයෙයි. පෙරවසෙහි සෙනසුන් ගැන්මෙක්වේද, එද සන්සිඳෙන්නේය. ඉදින් පසුවසෙහි සෙනසුන් ගත්කල්හි ලිඟු පෙරැළීමවේද, භික්‍ෂුණී සඞ්ඝතෙමේත් උපන්ලාභය ඇයට දෙනු කැමැත්තේවේද, අපලොකනයකොට දියයුතුය. ඉදින් භික්‍ෂුණීන් හා සාධාරණ වූ පිළිසන් ඇවැත පිණිස පිරිවෙස් සමාදන්ව වසන්නහුගේ ලිඞ්ගය පරිවර්‍තනයවේද, පක්‍ඛමානත්තයම දියයුතුය. මානතෙහි හැසිරෙන්නහුගේ ලිඞ්ගය පරිවර්‍තනනයවේද, නැවත පක්‍ඛමානන්තයම දියයුතුය. ඉදින් පිරූ මානන ඇත්තහුගේ ලිඞ්ගය පරිවර්‍තනයවේද, භික්‍ෂුණීන් විසින් අබ්භානකර්‍මය කටයුතුය. ඉදින් අකුශලකර්‍මය ගෙවීගිය කල්හි පක්‍ඛමානත්තයෙහි හැසිරෙන කල්හි නැවත ලිඞ්ග පරිවර්‍තනයවේද, ඡාරත්තමානත්තයම දියයුතුය. පිරූ පක්‍ඛමානත්තය ඇති කල්හි ලිඞ්ගය පරිවර්‍තනයවේද, භික්‍ෂූන් විසින් අබ්භානකර්‍මය කටයුතුය.

අනතුරු ‘භික්‍‍‍ඛුනියා ලිඞ්ගපරිවත්තන’ වස්තුවෙහි මෙහි කියූනයින්ම සියලු විනිශ්චය දතයුතුය. මේ වනාහි විශේෂයයි: ඉදින් භික්‍ෂුණී කාලයෙහි පැමිණි සඤ්චරිත්තාපත්ති ප්‍රතිච්ඡන්න වූවාවේද, භික්‍ෂු කාලයෙහි ප්‍රතිච්ඡන්න නොවූබැවින් එහි පිරිවෙස් දීමෙක් නැත්තේය. ඡාරත්තමානත්තයම දියයුතුය ඉදින් පක්‍ඛමානත්තයෙහි හැසිරෙන්නියගේ ලිඞ්ග පරිවර්‍තනයවේද, එයින් අර්‍ත්‍ථයක් නොවේ. ඡාරත්තමානත්තයම දියයුතුය. ඉදින් පිරූමානත්තය ඇත්තියගේ ලිඞ්ගය පරිවර්‍තනයවේද, නැවත මානත්තය නොදී භික්‍ෂූන් විසින් අබ්භානකර්‍ම වශයෙන් කැඳවිය යුතුය. නැවත භික්‍ෂූන් විසින් මානය නොදුන්කල්හි නැවත ලිඞ්ගය පරිවර්‍තනයවේද, භික්‍ෂුණීන් විසින් පක්‍ඛමානත්තයම දියයුතුය. ඡාරත්තමානත්තයෙහි හැසිරෙන්නහුගේ නැවත ලිඞ්ගය පරිවර්‍තනයවේද, පක්‍ඛමානත්තයම දියයුතුය. පිරූ මානත්තය ඇත්තහුගේ ලිඞ්ගය පරිවර්‍තනයවූකල්හි භික්‍ෂුණීන් විසින් අබ්භානකර්‍මය කටයුතුය. ලිඞ්ගය නැවත පරිවර්‍තනය වූ කල්හි භික්‍ෂුණීභාවයෙහි සිටි භික්‍ෂුණියගේ යම් අසාධාරණ ආපත්තීහු පෙර භික්‍ෂු කාලයෙහි සන්සිඳුනාහුද, ඒ ආපත්තීහු මැනවින් සන්සිඳුනාහුම වෙති.

මෙයින් මතුවෙහි ‘මාතුයා මෙථුනං ධම්මං’ යනාදී වූ සතරවස්තූහු ප්‍රකටඅර්‍ත්‍ථ ඇත්තාහුමය.

‘මුදුපිට්ඨික’ වස්තුවෙහි ඒ මහණතෙමේ පෙර නළුවෙක් වූයේය. ශිල්ප දැක්වීමෙහි දක්‍ෂභාවය පිණිස ඔහුගේ පිට පිරියම්කරන ලද්දී මොළොක්වූය. එහෙයින් තමන්ගේ පිට නමා තමන්ගේ නිමිත්ත මුඛයෙන් ගන්නට හැකිවූයේය.

‘ලම්බී’ වස්තුවෙහි ඒ මහණහුගේ අඞ්ගජාතය දිග්වූයේ එල්බෙන්නේය. එහෙයින් ලම්බීයි කියන ලද්දේය. තමන්ගේ අඞ්ගජාතය තමන්ගේ මලමාර්‍ගයෙහි ඇතුල් කරන්නට හැකිවූයේය.

මෙයින් මතුවෙහි ද්විවිධවූ වණ වස්තූහු ප්‍රකටම වෙත්. ලෙපචිත්ත වස්තුවෙහි සිතියම් කරනලද රූපය ලෙපචිත්ත නම්වේ.

දාරුධීතලික වස්තුවෙහි දාරුධීතලිකා නම් දැවයෙන් කළ රූපයයි. මේ වස්තු දෙකෙහි යම්සේද, අන්‍ය වූ දන්තරූප, පොත්‍ථකරූප, ලොහරූප ආදී වූ ජීවිතෙන්‍ද්‍රිය රහිත ස්ත්‍රී රූපයන්හි නිමිත්තෙහි මෛථුන රාගයෙන් උපක්‍රම කරන්නහුට අශුචි මිදේවා හෝ නොමිදේවා හෝ දුක්කටයම වේ. කායසංසර්‍ග රාගයෙන් උපක්‍රම කරන්නහුටද එසේම දුක්කටය වේ. මොචනරාගයෙන් උපක්‍රම කරන්නහුට අශුචි මිදුනු කල්හි සඞ්ඝාදිසෙසය වේ. අශුචි නොමිදුනු කල්හි ථුල්ලච්චය වේ.

සුන්‍දර වස්තුවෙහි මේ සුන්‍දර තෙමේවනාහි රජගහනුවර කුලදරුවෙක් වේ. සැදැහැයෙන් පැවිදි වූයේය. ආත්මභාවය අභිරූපබැවින් සුන්‍දරයි නම් ලැබුයේය. වීථියෙහි යන ඒ තෙරුන් දැක තදින් උපන් ඡන්‍දරාගය ඇති ඒ ස්ත්‍රීතොමෝ මේ විප්‍රකාරය කළාය. ස්ථවිරතෙමේ වනාහි අනාගාමීය. එහෙයින් උන්වහන්සේ එය නොඉවසූහ. අන්හට මෙබඳු තන්හි මේ ඉවසීම නොකටහැකි බැවින් අවිෂය වේ.

මෙයින් මතුවෙහි සතරවස්තුවෙහි දැක්වෙන ඒ මහණෝ ජඩයහ. නුවණ නැත්තාහ. ‘මම උත්සාහ කරමි, ඔබ උත්සාහ නොකරවු’යි මාගම කියු බස් පිළිගෙන දෙදෙනාගේම උත්සාහයෙන් එසේකොට පසුව කුකුස් කළහ.

‘අක්‍ඛායිතා’දී වූ වස්තු තුන ප්‍රකට අර්‍ත්‍ථ ඇත්තේමය. ඡින්නසීස වස්තු දෙකෙහි මේ විනිශ්චය වේ: විවෘත කළ මුඛයෙහි අඞ්ගජාතය ප්‍රවෙශ කරනුයේ ඉදින් යට හෝ මතුවෙහි හෝ දෙපසෙහි හෝ ගටමින් පහසමින් ඇතුලත් කෙරේද පාරාජික වේ. සතර පැත්තෙහි නොගටමින් නොපහසමින් ඇතුල්කොට ඇතුලත තල්ල ගටාද පාරාජිකම වේ සතර පැත්තත් තල්ලත් නොපහසමින් ආකාශගතකොටම ඇතුල් කෙරේද, පිටතට ඇදගනීද දුක්කටය වේ. ඉදින් උඩයටි දත් මැනවින් එකටහැපී සිටියාහුද, දත් එකටහැපී සිටුනා බැවින් මුවතුළ අවකාශ නැත්තේද, දත් පිටත තොල්මසින් වැසුනේද එහි ප්‍රකෘතිවාතයෙන් නොපහස්නාලද තෙත්පෙදෙසට තමන්ගේ අඞ්ගජාතය තලැටක් පමණකුත් ඇතුල් කරන්නහුට පාරාජිකයම වේ. උපුටනලද තොල්, මස් ඇති කල්හි දත්වලම උපක්‍රම කරන්නහුට ථුල්ලච්චය වේ. යම් දතක් පිටතට නෙරාසිටියේ තොල්වලින් වසන්නට නොහැක්කේද, එහි උපක්‍රම කරන කල්හිද, පිටතට නික්මුනු දිවෙහි උපක්‍රම කරන කල්හිද ථුල්ලච්චයම වේ. ජීවමාන ශරීරයෙහිද පිටතට නික්මුනු දිවෙහි උපක්‍රම කරන්නහුටද ථුල්ලච්චයම වේ. ඉදින්වනාහි පිටතට නික්මුනු දිවෙන් වෙළා මුව තුළට ඇතුල් කෙරේද, පාරාජිකම වේ. බෙල්ලෙන් උඩ සුන් හිසෙහිද යටපසින් අඞ්ගජාතය ඇතුල්කොට තල්ල පවසන මහණහුට පාරාජිකම වේ.

අට්ඨික වස්තුවෙහි සොහොනට යන්නහුටද දුක්කටය වේ. ඇට එකතු කරන්නහුටද, එහි තමාගේ නිමිත්ත ගටන්නහුටද, ඇට රැස්කොට තබා නිමිත්තෙහි මෛථුන රාගයෙන් උපක්‍රම කරන්නහුටද, කායසංසර්‍ග රාගයෙන් උපක්‍රම කරන්නහුටද අශුචි මිදේවා හෝ නොමිදේවා දුක්කටයම වේ. මොචන රාගයෙන් වනාහි උපක්‍රම කරන්නහුට අශුචි මිදෙන කල්හි සඞ්ඝාදිසෙසය වේ. අශුචි නොමිදෙන කල්හි ථුල්ලච්චය වේ.

නාගී වස්තුවෙහි නා මෙණෙවියක් හෝ වේවා, කිඳුරු ආදී එක්තරා මෙණෙවියක් හෝ වේවා, මුන් හැමදෙන කෙරෙහි පාරාජිකය වේ.

යක්‍ඛී වස්තුවෙහි සියලු දෙවතාවෝ යකින්නෝමය.

පෙතී වස්තුවෙහි නිජ්ඣාමතණ්භිකාදිපෙතීහු ලෝමකූපයන්ගෙන් නැගුනු ගිනිදැලින් නිතර ඇවිදගත් සිරුරු ඇතිබැවින් ආමාර්‍ශනය කරන්නටද නොහැක්කෝය. විමාන පෙතීහුද ඇත්තාහ. යම් ප්‍රේතීන්ගේ අකුශලකර්‍මය කාලපක්‍ෂයෙහි විපාක දෙන්නේද ශුක්ල පක්‍ෂයෙහි දෙවතාවන් මෙන් සම්පත් අනුභව කෙරෙත්ද, මෙබඳු වූ ප්‍රේතියකගේ හෝ යකින්නකගේ හෝ ඉදින් දැකීම, ගැනීම, අතගෑම, පැහැසීම, ගැටීම යන මේ ක්‍රියා පෙනේද පාරාජිකය වේ. එහෙත් දැකීමක් නැත්තේය, අන්හැම ක්‍රියා පෙනේද පාරාජිකයම වේ. තවද දැකීම්, ගැනීම් නොපෙනෙත්ද, පෙනෙන අතගෑම්, පැහැසීම්, ගැටීම්වලින් ඒ පුද්ගලයා යම්සේ ඇය විසින් කළ උපක්‍රමය නොදනීද, එසේ සිහිසන් නැතියෙකුකොට තමගේ මනදොළ පුරවාගෙනයේද, මේ අවිෂය නම්වේ. එහෙයින් මෙහි අවිෂය බැවින් ඇවැත් නැත්තේය. පණ්ඩක වස්තුව ප්‍රකටමය.

උපහතින්‍ද්‍රිය වස්තුවෙහි ‘උපහතින්‍ද්‍රියො’ යනු, නටකායප්‍රසාදය ඇත්තේය. කණුකටුවක් මෙන් සැපක් හෝ දුකක් හෝ නොවිඳියි. නොවිඳින්නහුටද සෙවුනා සිත් විසින් ඇවැත් වේ.

ඡුපිතමත්ත වස්තුවෙහි යම් මහණෙක් ‘මෙවුන්දම් සේවනය කරන්නෙමි’යි මාගමක අල්ලාගෙන මෙවුන්දම්හි නොඇලී පසුතැවිලි සිත් ඇත්තේ වේද, මොහුට දුක්කටයම වේ මෛථුන ධර්‍මය පිළිබඳ අත්ගැනීම් ආදීවූ පූර්‍වප්‍රයෝග යමක් මාර්‍ගයෙන් මාර්‍ග ප්‍රතිපාදනයට නොපැමිණෙත්ද ඒතාක් දුක්කටයෙහි සිටිති. මාර්‍ගයෙන් මාර්‍ග ප්‍රතිපාදනයට පැමිණි කල්හි පාරාජිකය වේ. ප්‍රථමපාරාජිකය පිළිබඳ සමීපය දුක්කටයම වේ. අනික් පාරාජිකා තුන පිළිබඳ සමීපය ථුල්ලච්චය වේ. මේ මහණතෙමේ මෙවුන්දම්හි නොඇලී කායසංසර්‍ගය ඉවසීයයි දතයුතුය. එහෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘ආපත්ති සඞ්ඝාදිසෙස්ස’ යනු වදාළ සේක.

භද්දිය වස්තුවෙහි ඒ නුවර භද්දිය නම් වේ. ජාතියාවන නම්, දෑසමන්මල්වන ලැහැබ් බොහෝ බැවින් මෙසේ ලැබූනම් ඇත්තේය. ඒ වනය ඒ නුවරට සමීපයෙහි පිහිටියේය. ඒ මහණ එහි නිදිගත්තේය. එහිවූ වාතය කරනකොට සිරුරු අවයව තදවීමෙන් නින්දට වැටුනේය. ආවර්‍ජනාදී වූ විථිචිත්තයන්ගේ වසයෙන් පෙළගැසී යන සිත් හා නොහැනුනු භවාඞ්ගයම පවත්නේය. ‘කිලින්තං පස්සීත්‍වා’ ශුක්ලයෙන් කිලිටිවූවහු දැක.

මෙයින්මත්තෙහි ඉවසීම හා යෙදුනු වස්තු සතර හා අජානන වස්තුවද යන වස්තුපස ප්‍රකට අර්‍ත්‍ථ ඇත්තේමය.

අසාදි යන වස්තු දෙක්හි ‘සහසා වුට්ඨාසි’ ආසීවිෂයෙකු විසින් ඩැහගන්නා ලද්දෙකු මෙන් ගින්නෙන් දැවුනෙකු මෙන්ද වහා නැගී සිටියේය. ‘අක්කමිත්‍වා පවට්ටෙසි’ පටන්ගත් විදසුන් ඇති එළඹසිටි සිහි ඇති අප්‍රමත්ත භික්‍ෂුතෙමේ වහා නැගී සිටින්නේම පයින් පාගා බිම පෙරළන්නේ හැමතින් පෙරළන්නේ වෙහෙසන්නේ හෙලුයේය. පෘථග්ජන කල්‍යාණයා විසින් මෙබඳු තන්හි සිත රැකිය යුතුය. මේ මහණද ඔවුන් අතුරෙහි එක්තරා එකෙක් වූයේය. කෙලෙස් සතුරන් විසින් නොමැඩුනේ කෙලෙස් සතුරන් පරාජය කළේ යුදබිම යොධයෙකු වැනි වූයේය.

දොර විවෘතකොට නිපන් වස්තුවෙහි ‘දිවා පතිසල්ලීයන්තෙන’ දහවල නිදන්නහු විසින් ‘ද්වාරං සංවරීත්‍වා පතිසල්ලියිතුං’ දොර වසා නිදන්නට. මෙහි මෙනම් ආපත්තියයි කිසිසේත් පෙළෙහි නොවදාරණ ලද්දීය. දොර හැර නිදිගත් දොසින් උපන් මෛථුන වස්තුවෙහි ‘මහණෙනි! දවල් නිදන්නහු විසින් දොර වසා නිදන්නට අනුදනිමි’යි වදාළ බැවින් දොර නොවසා නිදන්නහුට දුක්කටය වේ යයි වදාරන ලදී. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අදහස දැන උපාලි ස්ථවිරාදීන් විසින් අර්‍ත්‍ථකථාව තබන ලද්දීය. ‘අත්‍ථාපත්ති දිවා ආපජ්ජති නො රත්තිං’යි පරිවාරයෙහි එන මේ වචනයෙනුදු මේ දුක්කටය සිද්ධය.

කෙබඳු දොර වැසියයුතුද? කෙබඳු දොර නොවැසිය යුතුද? යන මෙහි මෙසේ දතයුතුය. රුක්පුවරු උණපුවරු කලාල්පත් ආදීන්අතුරෙහි යම්කිසිවකින් කවුළුවක්කොට උළුවස්සෙහි යටපඩිකඳ විදකළ සිදුරෙහිද උඩපඩිකඳ සිදුරෙහිද ඇතුල්කොට කරනලද ඔබමොබ පෙරළන දොරම වැසිය යුතුය. අන්‍ය වූ ගෙරින්ගේ ගාල්හි මෙන් රුක්හිදියෙන් කළ දොර, කටු අතුයෙන් කළ දොර, ගමෙහි ගම්දොර වසනු පිණිස යටඑක් සකක් යොදාකළ එකෙකු විසින් වසන්නට අරින්නට නොහැකි මහදොර, පුවරුවල හෝ උණපතුරුවල දෙතුන් සකක් යොදාකළ ඔබමොබ හැසිරවිය හැකි දොර, කඩපිල්හි මෙන් උණපතුරු, අමුඅතු ආදියක් යොදා කළ ඔසොවා තැබිය හැකි පැලලිදොර, දෙතුන්තැනක උණකුරු හුයෙන් බැඳ ගොතාකළ කොළගෙවල උණකුරුබැඳි දොර, තිරරෙද්දෙන් කළ දොර යන මෙබඳුදොර නොවැසිය යුතුය. පාත්‍රයක් ගත් අත් ඇති මහණහුට දොර හැරීමෙහිදී එක්ම තිරරෙද්දෙන් කළ දොර ඇවැත් නොකරන්නේය. සෙසු දොර අරින්නහුට ඇවැත් වේ. දාවල නිදන්නහුට වනාහි පෙරළන දොරම ඇවැත් කරන්නේය. සෙසු දොර වසා නොවසා හෝ නිදිගත්තහුට ඇවැත් නැත්තේය. වසා තබාම නිදි ගතයුතුය. මේ වතයි.

පරිවර්‍තක ද්වාරය (පෙරළන දොර) කොපමණකින් වසන ලද්දේවේදයත්: මැද සිදුරුකොට වැද්දූ කුරද උඩපඩිකඳෙහි යෙදූ ඝටිකා සිදුරද යන දෙක යෙදූකල්හි මොනවට වසන ලද්දේ වේ. තවද කුර යෙදූ පමණින්ද වටියි. ඝටිකාව පමණක් දුන්කල්හිද වටියි. දොරබාව පහසා වැසූපමණින්ද වටියි. දොරබාව මදක් නොපැහැස සිටිකල්හිද වටියි. සියලු අන්තිම විධියෙන් යම්පමණකින් හිස ඇතුල්නොවේද, එපමණක් නොවැදී සිටිකල්හිද වටියි. ඉදින් බොහෝදෙන ප්‍රයෝජනයට ගන්නා තැනක් වේ, එතන්හි මහණක්හට හෝ හෙරණක්හට හෝ ඇවත! දොර වසාලව’යි කියාද නිදන්නට වටියි. තවද භික්‍ෂූහු සිවුරුකම් හෝ අන්කිසිවක් කරමින් හුන්නාහුවෙත්ද, ‘මොවුහු දොර වසන්නාහ’යි සිතා කල්පනාකොට නිදන්නට වටියි. කුරුන්‍දි අටුවාවෙහි වනාහි උපාසකයකු නමුදු විචාරා හෝ මෙතෙමේ දොර වසන්නේ යයි කල්පනාකොට හෝ නිදන්නට වටියි. හුදෙක් මෙහෙණක හෝ මාගමක විචාරන්නට නොවටීයයිද කියන ලද්දේය. තවද දොරෙහි යටපඩි කඳෙහි සිදුර හෝ උඩපඩිකඳෙහි සිදුර කැඩීගියේ වේද, නොතබන ලද්දේ හෝ වේද, වසාතබන්නට නොහැක්කේද, දොර වසන්නට නොහැකි සේ නවකර්‍මාන්ත පිණිස හෝ ගඩොල් රැසක් හෝ සුණු මැටි ඈරැසක් හෝ දොරතුළ තබන ලද්දේද, අටල්ලක් හෝ බඳිත්ද යම්සේ වසාලන්නට නොහැකිවේද, මෙබඳු අනතුරු ඇතිකල්හි දොර නොවසාද, නිදීමෙහි වරදක් නැත්තේය. ඉදින් කවුළුවක් නැත්තේනම් ලැබූසැටියක්ම කැපවේ. උඩමාලයෙහි නිදන්නහු විසින් මතුතලයට හිණ නගා නිදිගත යුතුය. ඉදින් හිණමතුවෙහි වසන දොරවේද, එය වසාතබා නිදිගත යුතුය. ඇතුළුගෙයි නිදන්නහු විසින් ගැබ්දොර හෝ අක්දෙරිය යන යම්කිසි දොරක් වසාතබා නිදිගත යුතුය. ඉදින් එක්බිත්තියක් ඇති ගෙයි දෙපසෙහි දොරටුතබා ප්‍රයෝජන ගනිත්ද, දොරටු දෙකම වැසිය යුතුය.

තෙමහල් පහයෙහිද දොර වැසිය යුතුමය. ඉදින් පිඬු සිඟීමෙන් පෙරළා අවුත් ලොහප්‍රාසාදය වැනි ප්‍රාසාදයකට බොහෝ භික්‍ෂූහු දිවා විහරණය පිණිස පැමිණෙත්නම්, සඞ්ඝස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් දොරටුපල්හට ‘දොර වසාලව’යි කියා හෝ දොර වැසීම මොහුට භාරැ’යි කල්පනාකොට ඇතුල් වී නිදිගත යුතුය. සඞ්ඝ නවකයා තෙක් එපරිද්දෙන්ම කළ යුතුය. පළමුකොට ගෙට ඇතුල්වන්නන්ගේ දොරවැසීම පසුව ගෙට ඇතුල්වන්නන්ට භාරයයි මෙසේ කල්පනා කිරීමද නොසුදුසු නොවේ. නොවිචාරා හෝ කල්පනා නොකොට හෝ ඇතුළුගැබෙහි හෝ නොවැසූ දොර ඇති ගෙයි හෝ පිටත හෝ නිදන්නවුන්ට ඇවැත් වේ. ගැබතුළ හෝ පිටත හෝ නිදන කල්හිද දොරවැසීම මහදොරටුවෙහි දොරටුපල්හට භාරයයි කල්පනාකොට නිදීම වටීමය. ලොහප්‍රාසාදාදියෙහි සැඳැල්ලෙහි නිදන්නහු විසින්ද දොර වැසිය යුතුමය.

මේ මෙහි කෙටිකථාය - මේ දාවල නිදීම යම්කිසිවකින් වටකරන ලද ද්වාරබන්‍ධනය සහිතවූ තැනක ලා වදාරන ලදී. එහෙයින් එළිමහනෙහි හෝ රුක්මුලෙක හෝ මණ්ඩපයෙක හෝ යන ද්වාරබන්‍ධනය සහිත යම්කිසි තැනක නිදන්නහු විසින් දොර වසාම නිදිය යුතුය. ඉදින් මහාපරිවෙණ ස්ථානයක් වේනම්, මහාබෝධි අඞ්ගණ ලොහප්‍රාසාදාඞ්ගණ සමාන වූ බොහෝදෙන හැසිරෙන තැනක්වේනම්, යම්තැනක දොර වැසුයේද වැසූතැන නොසිටීනම් ඇතුල්වන්නට දොර නොලබන්නාහු පවුරට නැගද ඇතුළට පිවිසෙත්නම් එහි දොර වැසීමෙක් නැත්තේය. රාත්‍රියෙහි දොර හැරදමා හොත්තේ අරුණ නැගි කල්හි නැගීසිටීද, ඇවැත් නැත්තේය. ඉදින් නින්දෙන් නැගිට නැවත නිදාද ඇවැත් වේ. යමෙක් වනාහි ‘අරුණ නැගි කල්හි නැගී සිටින්නෙමි’යි පිරිසිඳම දොර නොවසා රාත්‍රියෙහි නිදාද, පිරිසිඳගත් පරිදිම නැගීසිටීද, අපිරිසිදු සිතින්ම හොත්බැවින් ඒ මහණහුට දහවල නිදීම මුල්කොට සිටි ඇවැතම වේ. මහාපච්චරියෙහි වනාහි ‘මෙසේ නිදන්නේ අනාදරිය දුක්කටයෙන් නොමිදේය’යි කියන ලදී.

යමෙක් රෑ බොහෝවේලාවක් නොනිදා ගොපනයකොට දිග්මග ගොස් හෝ දාවල විඩාපත්වූයේ ඇඳෙහි හුන්නේ දෙපා පොළොවෙන් නොමුදාම නිදීම් වසයෙන් නිදාද, ඔහුට ඇවැත් නොවේ. ඉදින් බැසගත් නිදි ඇත්තේ නොදන්නේම දෙපා ඇඳට නගාගනීනම් ඇවැත්ම වේ. ඇඳෙහි හිඳ කටිය පටන් පිටමැද අතර ඉතා මදපෙදෙසක් බිමනොතබා ටැම් ආදියකට හේතුනොකොට නිදන්නහුට ඇවැත් නොවේ. යමෙක් ‘නිදි දුරුකරන්නෙමි’යි සක්මන් කරනුයේ වැටී වහාම නැගීසිටීද, ඔහුටද ඇවැත් නොවේ. යමෙක් වැටී එහිම නිදාද, නැගී නොසිටීද ඔහුට ඇවැත් වේ.

කවරෙක් මිදේද, කවරෙක් නොමිදේදයත්: මෙහිලා මහාපච්චරියෙහි යට කියූ ලෙසින් දෙපා පොළොවෙන් නොමුදා එක්පසක් නමා බිඳ හොත්තේම මිදෙන්නේය, දෙපා පොළොවෙන් මුදාහොත්තේ යකුන් විසින් ගන්නා ලද්දේද විසංඥ වූයේද නොමිදෙන්නේ යයි කියන ලදී. කුරුන්‍දි අටුවාවෙහි වනාහි ‘බැඳ හොවන ලදුයේම මිදේය’යි කියන ලදී. මහාඅර්‍ත්‍ථ කථාවෙහි ‘යමෙක් සක්මන් කරනුයේ මුසපත්ව වැටුනේ එහිම නිදාද, එයට නොයටත් බැවින් ඔහුටද ඇවැත් නොදක්නා ලැබේ, ඇදුරෝ වනාහි මෙසේ නොකියත්. එහෙයින් ඇවැත්මැ’යි කියන ලදී. මහාපදුම ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් ‘යමෙක් යකුන් විසින් ගන්නා ලද්දේද, යමෙක් බැඳ නිදිගන්වන ලද්දේද යන දෙදෙන ඇවැතින් මිදෙත්’යි කියන ලදී.

භාරුකච්ඡ වස්තුවෙහි ‘අනාපත්ති සුපිනත්තෙන’ යම්හෙයකින් සිහිනෙහිදී අවිසය බැවින් මෙසේවේද, එහෙයින් උපාලි ස්ථවිරයන්වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විනිශ්චය නොකළවිරූද මේ වස්තුව නයග්‍රාහයෙන් විනිශ්චය කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේද අසා ‘මහණෙනි! උපාලි විසින් මනාකොට කියන ලද්දේය, පා සලකුණු නොදැක්විය හැකිතැන පා සලකුණු දක්වන්නකු මෙන්, අහසෙහි පියවර දක්වන්නකු මෙන් උපාලි මේ ප්‍රශ්නය විසඳුයේය’යි වදාරා උපාලි තෙරුන් ‘එතදග්ගං භික්‍‍‍ඛවෙ මම සාවකානං භික්‍‍‍ඛුනං විනයධරානං යදිදං උපාලි’යි එතදග්‍රයෙහි තැබූ සේක. මෙයින් මතුවෙහි එන සුපබ්බ ආදි වස්තු ප්‍රකට අර්‍ත්‍ථ ඇත්තේමය.

මහණෙකු ගෙන මෙහෙණක හා යෙදීම් ආදියෙහි ඒ ලිච්ඡවි කුමාරයෝ කෙළිසෙල්ලම්හි යෙදුනාහු, තමන්ගේ අනාචාරය හේතුකොට මහණුන් ගෙන මෙහෙණන් හා හෙරණීන් හා මෛථුනයෙහි යෙදවීමෙන් මෙසේ කළාහුය. එතැන් පටන් ලිච්ඡවීන්ගේ විනාශයම වූයේය.

බුඩ්ඪපබ්බජිත වස්තුවෙහි ‘දස්සනං අගමාසි’ අනුකම්පාවෙන් පෙර බිරිඳ දකින්නෙමියි හෙතෙම ගෙට ගියේය. එකල්හි ඕතොමෝ මොහුට තමන්ගේද තමදරුවන්ගේද අනාථභාවය නොයෙක්ලෙසින් කියාපෑවාය. ඕතොමෝ ඔහු තමන් ගැන බලාපොරොත්තු රහිතයයි දැන කිපියා ‘එව, ගිහි වෙව’යි බලාත්කාරයෙන් අල්ලා ගත්තීය. හෙතෙමේ තමන් උන්ගෙන් මිදෙන්නට හැරෙනුයේ ජරාවෙන් දුබලබැවින් උඩුකුරුව වැටුනේය. එවිට ඕතොමෝ තමාගේ අදහස ඉටුකරගත්තීය. ඒ මහණතෙමේ අනාගාමීය. සිඳහළ කාමරාග ඇත්තේය. එහෙයින් නොඉවසූයේය.

මිගපොතක වස්තුවෙහි ප්‍රකට අර්‍ත්‍ථ ඇත්තේය.

විනයවිවෘති නිමි

සිංහල සමන්තපාසාදිකාවෙහි ප්‍රථම පාරාජිකවර්‍ණනා නිමි.

එහි හාත්පසින් හැමතින් ප්‍රසාදය උපදවනබැවින් එනම් ලද අර්‍ත්‍ථකථාව පිළිබඳ මේ සමන්තපාසාදිකභාවයයි.

උපාලිදාසකො යනාදීන් කියන ලද ආචාර්‍ය්‍ය පරම්පරාවෙන්ද නිදානවස්තු ප්‍රභෙද දැක්වීමෙන්ද පරලබ්ධි දුරුකිරීමෙන්ද ස්වසමය පිහිටුවීමෙන්ද,

ව්‍යඤ්ජනපරිශොධනයෙන්ද පදාර්‍ත්‍ථ දැක්වීමෙන්ද පාලියොජනා ක්‍රමයෙන්ද ශික්‍ෂාපද විනිශ්චයයෙන්ද විභඞ්ගනයභෙද දැක්වීමෙන්ද,

නුවණැසින් මොනවට බලන්නා වූ නුවණැත්තවුන්ට මේ සමන්තපාසාදිකාවෙහි නොපැහැදුම් එළවන කිසිවක් යම්හෙයකින් නොදක්නා ලැබේද, එහෙයින් හික්මවිය හැකි සත්ත්‍වයන් දැමීමෙහි දක්‍ෂ වූ ලොවට අනුකම්පා කරන්නා වූ ලොකනාථයන් වහන්සේ විසින් වදාළ විනය ප්‍රවෘත්ති ඇත්තා වූ මේ සංවර්‍ණනා සමන්තපාසාදිකාමයි දතයුතුය.