5. 2
5. 2.
5. 2.
තෙන හාතප්පං කරොහි (ධොතකාති භගවා) ඉධෙව නිපකො සතො, ඉතො සුත්‍වාන නිග්ඝොසං සික්ඛෙ නිබ්බානමත්තනො.
(බුදුහු මෙසේ වදාළහ: ධෝතකය,) එසේ වී නම් මෙහි මැ නුවණැති වැ සිහි ඇති වැ උත්සාහ කරව, මෙහි මාගේ වචන අසා තමාගේ කෙලෙස් නිවනු පිණිස (තුන් ශික්‍ෂා) හික්මෙන්නේ යි.
තෙන හාතප්පං කරොහීති ආතප‍්පං කරොහි, උස‍්සාහං කරොහි, උස‍්සොළ‍්හිං කරොහි, ථාමං කරොහි, ධිතිං කරොහි, විරියං කරොහි, ඡන්‍දං ජනෙහි. සංජනෙහි උපට‍්ඨපෙහි සමුට‍්ඨපෙහි නිබ‍්බත‍්තෙහි අභිනිබ‍්බත‍්තෙහීති ‘තෙනහාතප‍්පං කරොහි.’
තෙන හාතප්පං කරොහී යනු: කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය කරව, උත්සාහ කරව, අධිමාත්‍ර උත්සාහ කරව, ස්ථිරවීර්‍ය්‍යය කරව, ධෛර්‍ය්‍යය කරව, වීර්‍ය්‍යය කරව, කර්තුකම්‍යතා කුශලච්ඡන්‍දය උපදව, මොනොවට උපදව, සිහි එළව, මොනොවට සිහි එළව, නිපදව, වෙසෙසින් නිපදව නුයි ‘තෙන හා තප්පං කරොහි’ යනු වේ.
ධොතකාති භගවාති: භගවා තං බ්‍රාහ‍්මණං නාමෙන ආලපති. භගවාති ගාරවාධිවචනමෙතං -පෙ- සච‍්ඡිකාපඤ‍්ඤත‍්ති යදිදං ‘භගවා’ති ධොතකාති භගවා.
ධොතකා‘ති භගවා යනු: (ධෝතක යනු) බුදුහු එ බමුණු නමින් අමතති. භගවා යනු: තෙල ගෞරවනාමයෙකි... මේ ‘භගවා’ යනු සාක්‍ෂාත් ප්‍රඥප්තියෙකි යි ‘ධොතකා’ති භගවා’ යනු වේ.
ඉධෙව නිපකො සතොති ‘ඉධා’ති ඉමිස‍්සා දිට‍්ඨියා ඉමිස‍්සා ඛන‍්තියා ඉමිස‍්සා රුචියා ඉමස‍්මිං ආදායෙ ඉමස‍්මිං ධම‍්මෙ ඉමස‍්මිං විනයෙ ඉමස‍්මිං ධම‍්මවිනයෙ ඉමස‍්මිං පාවචනෙ ඉමස‍්මිං බ්‍රහ‍්මචරියෙ ඉමස‍්මිං සත්‍ථුසාසනෙ ඉමස‍්මිං අත‍්තභාවෙ ඉමස‍්මිං මනුස‍්සලොකෙ. නිපකොති නිපකො පණ‍්ඩිතො පඤ‍්ඤවා බුද‍්ධිමා ඤාණී විභාවී මෙධාවී. සතොති චතූහි කාරණෙහි සතො: කායෙ කායානුපස‍්සනාසතිපට‍්ඨානං භාවෙන‍්තො සතො -පෙ- සො වුච‍්චති සතොති ‘ඉධෙව නිපකො සතො.’
ඉධෙව නිපකො සතෝ යනු: ‘ඉධ’ යි මේ දෘෂ්ටියෙහි මේ ක්‍ෂාන්තියෙහි මේ රුචියෙහි මේ ග්‍රහණයෙහි මේ ධර්‍මයෙහි මේ විනයෙහි මේ ධර්‍මවිනයෙහි මේ ප්‍රවචනයෙහි මේ ශ්‍රෙෂ්ඨචර්‍ය්‍යායයෙහි මේ ශාස්තෘශාසනයෙහි මේ ආත්මභාවයෙහි මේ මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි. නිපකො යනු: භවාඞ්ග ප්‍රඥා ඇත්තේ පණ්ඩිත වූයේ ප්‍රඥා ඇත්තේ බුද්ධි ඇත්තේ ඥාන ඇත්තේ විභාවන ප්‍රඥා ඇත්තේ තුලන ප්‍රඥා ඇත්තේ. සතෝ යනු: සතර කරුණෙකින් සිහි ඇත්තේ: කයෙහි කායානුපස්සනා සතිපට්ඨානය වඩමින් සිහි ඇත්තේ...හෙතෙම ‘සතෝ’ යි කියනු ලැබේනුයි ‘ඉධෙව නිපකො සතෝ’ යනු වේ.
ඉතො සුත්‍වාන නිග‍්ඝොසන‍්ති ඉතො මය‍්හං වචනං බ්‍යප‍්පථං දෙසනං අනුසිට‍්ඨිං සුත්‍වා සුණිත්‍වා උග‍්ගහෙත්‍වා උපධාරයිත්‍වා උපලක‍්ඛයිත්‍වාති ‘ඉතො සුත්‍වාන නිග්ඝොසං.’
ඉතො සුත්‍වාන නිග්ඝොසං යනු: මෙහි මාගේ වචනය වාක්‍යපථය දෙශනය අනුශාසනය අසා අසාගෙන උගෙන ධරා සලකා නුයි ‘ඉතො සුත්‍වාන නිග්ඝොසං’ යනු වේ.
සික්ඛෙ නිබ‍්බානමත‍්තනොති: ‘සික‍්ඛා’ති තිස‍්සො සික‍්ඛා: අධිසීලසික‍්ඛා අධිචිත‍්තසික‍්ඛා අධිපඤ‍්ඤාසික‍්ඛා. -පෙ- අයං අධිපඤ‍්ඤාසික‍්ඛා. නිබ‍්බානමත‍්තොති අත‍්තනො රාගස‍්ස නිබ‍්බාපනාය, දොසස‍්ස නිබ‍්බාපනාය, මොහස‍්ස නිබ‍්බාපනාය, කොධස‍්ස උපනාහස‍්ස නිබ‍්බාපනාය -පෙ- සබ‍්බා කුසලාභිසඞ‍්ඛාරානං සමාය උපසමාය වූපසමාය නිබ‍්බාපනාය පටිනිස‍්සග‍්ගාය පටිප‍්පස‍්සද‍්ධියා අධිසීලම‍්පි සික‍්ඛෙය්‍ය, අධිචිත‍්තම‍්පි සික‍්ඛෙය්‍ය, අධිපඤ‍්ඤම‍්පි සික‍්ඛෙය්‍ය, ඉමා තිස‍්සො සික‍්ඛායො, ආවජ‍්ජන‍්තො සික‍්ඛෙය්‍ය, ජානන‍්තො සික‍්ඛෙය්‍ය, -පෙ- සච‍්ඡිකාතබ‍්බං සච‍්ඡිකරොන‍්තො සික‍්ඛෙය්‍ය, ආචරෙය්‍ය සමාචරෙය්‍ය සමාදාය වත‍්තෙය්‍යාති ‘සික්ඛෙ නිබ්බානමත්තනො.’
සික්ඛෙ නිබ්බානමත්තනො- ‘ශික්‍ෂා’ යනු: තුන් ශික්‍ෂා යි: අධිශීලශික්‍ෂා යැ අධිචිත්තශික්ෂා යැ අධිප්‍රඥාශික්ෂා යි... මේ අධිප්‍රඥා ශික්‍ෂා යි. නිබ්බානමත්තනො යනු: තමා ගේ රාගය නිවන පිණිස ද්වේෂය නිවන පිණිස මෝහය නිවන පිණිස ක්‍රෝධය-උපනාහය-නිවන පිණිස... හැම අකුශලාභිසංස්කාරයන්ගේ ශමනය උපශමනය ව්‍යුපශමනය පිණිස නිවීම පිණිස හැරපීම පිණිස ප්‍රතිප්‍රශ්‍රබ්ධිය පිණිස අධිශීලය ද හික්මෙන්නේ යැ අධිචිත්තය ද හික්මෙන්නේ යැ අධිප්‍රඥාව ද හික්මෙන්නේ යැ මේ තුන් ශික්‍ෂාවන් ආවර්‍ජනා කෙරෙමින් හික්මෙන්නේ යැ දනිමින් හික්මෙන්නේ යැ... සාක්ෂාත්කර්තව්‍යය සාක්‍ෂාත් කෙරෙමින් හික්මෙන්නේ යැ, හැසිරෙන්නේ යැ මොනොවට හැසිරෙන්නේ යැ, සමාදන් වැ ගෙන පවත්නේ නුයි ‘සික්ඛෙ නිබ්බානමත්තනො’ යනු වේ.
තෙනාහ භගවා:
එයින් වදාළහ බුදුහු:
“තෙන හාතප්පං කරොහි (ධොතකාති භගවා) ඉධෙව නිපකො සතො, ඉතො සුත්‍වාන නිග්ඝොසං සික්ඛෙ නිබ්බානමත්තනො”ති.
“තෙන හාතප්පං කරොහි -පෙ- සික්ඛෙ නිබ්බානමත්තනො” යී.