1. සුතමයඤාණං
1. සුතමයඤාණං.
1. ශ්‍රැතමය ඥානය
1. කථං සොතාවධානෙ පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං:
1. කිසෙයින් ශ්‍රෝත්‍රාවධානයෙහි (අසන ලද්දෙහි) ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන වෙයි යත්:
‘ඉමෙ ධම්මා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං.
‘මේ ධර්‍මයෝ (ස්වභාව ලක්‍ෂණාවබෝධ වශයෙන්) මැනැවින් දතයුත්තාහ’යි (දෙසන්නහුගේ ධර්‍මය) සෝතාවධාන යැ හෙවත් ශ්‍රැතය යි. ඒ ශ්‍රැතය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන යැ.
‘ඉමෙ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්යා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං.
‘මේ ධර්‍මයෝ (සාමාන්‍ය ලක්‍ෂණාවබෝධ වශයෙන්) පිරිසිඳ දතයුත්තාහ’යි (දෙසන්නහුගේ ධර්‍මය) සෝතාවධාන නමැ. ඒ දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන යැ.
‘ඉමෙ ධම්මා පහාතබ්බා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං.
‘මේ ධර්‍මයෝ ප්‍රහාතව්‍යයෝ යැ’ යනු සෝතාවධාන නමැ. එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන යැ.
‘ඉමෙ ධම්මා භාවෙතබ්බා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං.
‘මේ ධර්‍මයෝ වැඩියයුත්තාහ’ යනු සෝතාවධාන නමැ. එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන යැ.
‘ඉමෙ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං.
‘මේ ධර්‍මයෝ ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කළයුත්තාහ’ යනු සෝතාවධාන නමැ. එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන යැ.
‘ඉමෙ ධම්මා හානභාගියා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං.
‘මේ ධර්‍මයෝ පරිහාණිය සෙවුනාහ’ යනු සෝතාවධාන නමැ. එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන යැ.
‘ඉමෙ ධම්මා ඨිතිභාගියා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං.
‘මේ ධර්‍මයෝ ස්ථිතිය සෙවුනාහ’ යනු සෝතාවධාන නමැ. එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන යැ.
‘ඉමෙ ධම්මා විසෙසභාගියා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං.
‘මේ ධර්‍මයෝ (මත්තෙහි විශේෂාධිගම විසින්) විශේෂය සෙවුනාහ’ යනු සෝතාවධාන නමැ. එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන යැ.
‘ඉමෙ ධම්මා නිබ‍්බෙධභාගියා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං.
‘මේ ධර්‍මයෝ ආර්‍ය්‍යමාර්‍ග සඞ්ඛ්‍යාත නිර්වේදය සෙවුනාහ’ යනු සෝතාවධාන නමැ. එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන යැ.
‘සබ‍්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං.
‘සියලු සංස්කාරයෝ අනිත්‍යයෝ යැ’ යනු සෝතාවධාන නමැ. එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන යැ.
‘සබ‍්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං.
‘සියලු සංස්කාරයෝ දුඃඛයෝ යැ’ යනු සෝතාවධාන නමැ. එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන යැ.
‘සබ‍්බෙ සඞ්ඛාරා අනත්තා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං.
‘සියලු ධර්‍මයෝ අනාත්මයෝ යැ’ යනු සෝතාවධාන නමැ. එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන යැ.
‘ඉදං දුක්ඛං අරියච‍්ච’න‍්ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං.
‘මේ දුඃඛාර්‍ය්‍යසත්‍ය යැ’ යනු සෝතාවධාන නමැ. එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන යැ.
‘ඉදං දුක්ඛසමුදයො අරියසච‍්ච’න‍්ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං.
‘මේ දුඃඛසමුදයාර්‍ය්‍යසත්‍ය යැ’ යනු සෝතාවධාන නමැ. එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන යැ.
‘ඉදං දුක‍්ඛනිරොධො අරියසච‍්ච’න‍්ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං.
‘මේ දුඃඛනිරෝධාර්‍ය්‍යසත්‍ය යැ’ යනු සෝතාවධාන නමැ. එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන යැ.
‘ඉදං දුක‍්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා අරියසච‍්ච’න‍්ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං.
‘මේ දුඃඛනිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාර්‍ය්‍යසත්‍ය යැ’ යනු සෝතාවධාන නමැ. එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන යි.
(2)
(2)
කථං ‘ඉමෙ ධම්මා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං:
කිසෙයින් මේ ධර්‍මයෝ අභිඥේයහ’යි සෝතාවධාන වෙයි, එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන වෙයි යත්:
එකො ධම‍්මො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො: සබ‍්බෙ සත‍්තා ආහාරට‍්ඨිතිකා
එක් ධර්‍මයෙක් අභිඥෙය යැ: හැම සත්හු ආහාරයෙන් සිටුනාහ.
ද‍්වෙ ධම්මා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා: ද‍්වෙ ධාතුයො.
ධර්‍මයෝ දෙදෙනෙක් අභිඥේයහ: සඞ්ඛතාසඞ්ඛතධාතූහු දෙදෙන යි.
තයො ධම්මා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා: තිස‍්සො ධාතුයො.
ධර්‍මයෝ තිදෙනෙක් අභිඥේයයෝ යැ: (කාමරූපාරූප යන) තුන් ධාතූහු යි.
චත‍්තාරො ධම්මා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා: චත‍්තාරි අරියසච‍්චානි.
ධර්‍මයෝ සතර දෙනෙක් අභිඥේයයෝ යැ: චතුරාර්‍ය්‍යසත්‍යයෝ යි.
පඤ‍්ච ධම්මා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා: පඤ‍්ච විමුත‍්තායතනානි.
ධර්‍මයෝ පස් දෙනෙක් අභිඥේයයෝ යැ: පඤ්චවිමුක්තායතනයෝ යි.
ඡ ධම්මා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා: ඡ අනුත‍්තරියානි.
ධර්‍මයෝ ස දෙනෙක් අභිඥේයයෝ යැ: ෂඩානුත්තරියයෝ යි.
සත‍්ත ධම්මා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා: සත‍්ත නිද‍්දසවත්‍ථූනි.
ධර්‍මයෝ සත් දෙනෙක් අභිඥේයයෝ යැ: සප්තනිර්‍දශවස්තූහු යි.
අට‍්ඨ ධම්මා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා: අට‍්ඨ අභිභායතනානි.
ධර්‍මයෝ අට දෙනෙක් අභිඥේයයෝ යැ: අෂ්ටඅභිභායතනයෝ යි.
නව ධම්මා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා: නව අනුපුබ‍්බවිහාරා.
ධර්‍මයෝ නව දෙනෙක් අභිඥේයයෝ යැ: නව අනුපූර්‍වවිහාරයෝ යි.
දස ධම්මා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා: දස නිජ‍්ජරවත්‍ථූනි.
ධර්‍මයෝ දශ දෙනෙක් අභිඥේයයෝ යැ: (සම්‍යග්දෘෂ්ටි ආදි) දශනිර්‍ජරවස්තූහු යි.
(3)
(3)
“සබ‍්බං භික‍්ඛවෙ, අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං. කිඤ‍්ච භික‍්ඛවෙ, සබ‍්බං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං:
මහණෙනි, සියල්ල අභිඥෙය යැ, මහණෙනි, කවර සියල්ල අභිඥෙය වෙයි යත්:
චක‍්ඛුං භික‍්ඛවෙ, අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, රූපා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, චක‍්ඛුවිඤ‍්ඤාණා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, චක‍්ඛුසම‍්ඵස‍්සො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, යම‍්පිදං චක‍්ඛුසම‍්ඵස‍්සපච‍්චයා උප‍්පජ‍්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක‍්ඛමසුඛං වා තම‍්පි අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
මහණෙනි, ප්‍රසාදචක්‍ෂුස (අභිඥෙය) මැනැවින් දතයුතු යැ. රූපයෝ දතයුත්තාහ. චක්‍ෂුර්විඥානය දතයුතු යැ. චක්ඛුසම්ඵස්සය දතයුතු යැ. චක්‍ෂුර්විඥානය හා සම්ප්‍රයුක්ත වූ ස්පර්‍ශප්‍රත්‍යයෙන් සුව වූ හෝ දුක් වූ හෝ නො දුක් නො සුව වූ යම් වේදයිතයෙක් උපදී නම් එ ද දතයුතු යි.
සොතං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සද‍්දා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා -පෙ- ඝානං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ගන්‍ධා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, -පෙ- ජිව‍්හා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, රසා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා -පෙ- කායො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ඵොට‍්ඨබ‍්බා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා -පෙ- මනොඅභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ධම්මා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, මනොවිඤ‍්ඤාණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, මනොසම‍්ඵස‍්සො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, යම‍්පිදං මනොසම‍්ඵස‍්සපච‍්චයා උප‍්පජ‍්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක‍්ඛමසුඛං වා, තම‍්පි අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
ශ්‍රෝතප්‍රසාදය දතයුතු යැ. ශබ්දයෝ දතයුත්තාහ ... ඝ්‍රාණප්‍රසාදය දතයුතු යැ. ගන්‍ධයෝ දතයුත්තාහ ... ජීව්හාප්‍රසාදය දතයුතු යැ රසයෝ දතයුත්තාහ … කායප්‍රසාදය දතයුතු යැ. ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යයෝ දතයුත්තාහ ... භවාඞ්ගමනස දතයුතු යැ. ධර්‍මාලම්බනයෝ දතයුත්තාහ ... මනෝවිඥානය දතයුතු ය. මනෝසම්ඵස්සය දතයුතු යැ මනෝසම්ඵස්සප්‍රත්‍යයෙන් සුව වූ හෝ දුක් වූ හෝ නො දුක් නො සුව වූ හෝ යම් වේදයිතයෙක් උපදී නම් එ ද දතයුතු යි.”
රූපං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, වෙදනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, සඤ‍්ඤා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, සඞ්ඛාරා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, විඤ‍්ඤාණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
රූපය දතයුතු යැ. වේදනාව දතයුතු යැ. සංඥාව දත යුතු යැ. සංස්කාරයෝ දතයුත්තාහ. විඥානය දතයුතු යි.
චක‍්ඛුං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සොතං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ඝානං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජිව‍්හා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, කායො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, මනො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
ප්‍රසාදචක්‍ෂූස දතයුතු යැ. ශ්‍රෝත්‍රප්‍රසාදය දතයුතු යැ. ඝ්‍රාණප්‍රසාදය දතයුතු යැ. ජිහ්වාප්‍රසාදය දතයුතු යැ. කායප්‍රසාදය දතයුතු යැ. භවාඞ්ගමනස දතයුතු යැ.
රූපා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, සද‍්දා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ගන්‍ධා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, රසා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ඵොට‍්ඨබ‍්බා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ධම්මා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
රූපයෝ දතයුත්තාහ. ශබ්දයෝ දතයුත්තාහ. ගන්‍ධයෝ දතයුත්තාහ. රසයෝ දතයුත්තාහ. ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යයෝ දතයුත්තාහ. ධර්‍මාලම්බනයෝ දතයුත්තාහ.
චක‍්ඛුවිඤ‍්ඤාණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සොතවිඤ‍්ඤාණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ඝානවිඤ‍්ඤාණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජිව‍්හාවිඤ‍්ඤාණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, කායවිඤ‍්ඤාණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, මනොවිඤ‍්ඤාණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
චක්‍ෂුර්විඥානය දතයුතු යැ. ශ්‍රෝත්‍රවිඥානය දතයුතු යැ. ඝ්‍රාණවිඥානය දතයුතු යැ. ජිහ්වාවිඥානය දතයුතු යැ. කායවිඥානය දතයුතු යැ. මනෝවිඥානය දතයුතු යි.
චක‍්ඛුසම‍්ඵස‍්සො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සොතසම‍්ඵස‍්සො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ඝානසම‍්ඵස‍්සො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ජිව‍්හාසම‍්ඵස‍්සො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, කායසම‍්ඵස‍්සො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, මනොසම‍්ඵස‍්සො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
චක්ඛුසම්ඵස්සය දතයුතු යැ. සෝතසම්ඵස්සය දතයුතු යැ. ඝාණසම්ඵස්සය දතයුතු යැ. ජිව්හාසම්ඵස්සය දතයුතු යැ. කායසම්ඵස්සය දතයුතු යැ. මනෝසම්ඵස්සය දතයුතු යි.
චක‍්ඛුසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, සොතසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ඝානසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ජිව‍්හාසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, කායසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, මනොසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා.
චක්‍ෂුස්සංස්පර්‍ශයෙන් උපන් වේදනාව දතයුතු යැ. ශ්‍රෝත්‍රසංස්පර්‍ශයෙන් උපන් වේදනාව දතයුතු යැ. ඝ්‍රාණසංස්පර්‍ශයෙන් උපන් වේදනාව දතයුතු යැ. ජිහ්වාසංස්පර්‍ශයෙන් උපන් වේදනාව දතයුතු ය. කායසංස්පර්‍ශයෙන් උපන් වේදනාව දතයුතු යැ. මනස්සංස්පර්‍ශයෙන් උපන් වේදනාව දතයුතු යි.
රූපසඤ‍්ඤා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, සද‍්දාසඤ‍්ඤා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ගන්‍ධසඤ‍්ඤා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, රසසඤ‍්ඤා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ඵොට‍්ඨබ‍්බසඤ‍්ඤා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ධම‍්මසඤ‍්ඤා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
රූපසංඥාව දතයුතු යැ, ශබ්දසංඥාව දතයුතු යැ, ගන්‍ධසංඥාව දතයුතු යැ, රසසංඥාව දතයුතු යැ, ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යසංඥාව දතයුතු යැ, ධර්‍මසංඥාව දතයුතු යි.
රූපසඤ‍්චෙතනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, සද‍්දසඤ‍්චෙතනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ගන්‍ධසඤ‍්චෙතනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, රසසඤ‍්චෙතනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ඵොට‍්ඨබ‍්බසඤ‍්චෙතනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ධම‍්මසඤ‍්චෙතනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා.
රූපසඤ්චේතනාව දතයුතු යැ, ශබ්දසඤ්චේතනාව දතයුතු යැ, ගන්‍ධසඤ්චේතනාව දතයුතු යැ, රසසඤ්චෙතනාව දතයුතු යැ, ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යසඤ්චේතනාව දතයුතු යැ, ධර්‍මසඤ්චේතනාව දතයුතු යි.
රූපතණ‍්හා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, සද‍්දතණ‍්හා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ගන්‍ධතණ‍්හා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, රසතණ‍්හා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ඵොට‍්ඨබ‍්බතණ‍්හා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ධම‍්මතණ‍්හා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
රූපතෘෂ්ණාව දතයුතු යැ, ශබ්දතෘෂ්ණාව දතයුතු යැ, ගන්‍ධතෘෂ්ණාව දතයුතු යැ, රසතෘෂ්ණාව දතයුතු යැ, ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යතෘෂ්ණාව දතයුතු යැ, ධර්‍මතෘෂ්ණාව දතයුතු යි.
රූපවිතක‍්කො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, සද‍්දවිතක‍්කො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ගන්‍ධවිතක‍්කො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, රසවිතක‍්කො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ඵොට‍්ඨබ‍්බවිතක‍්කො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ධම‍්මවිතක‍්කො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
රූපවිතර්‍කය දතයුතු යැ, ශබ්දවිතර්‍කය දතයුතු යැ, ගන්‍ධවිතර්‍කය දතයුතු යැ, රසවිතර්‍කය දතයුතු යැ, ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යවිතර්‍කය දතයුතු යැ, ධර්‍මවිතර්‍කය දතයුතු යි.
රූපවිචාරො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සද‍්දවිචාරො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ගන්‍ධවිචාරො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, රසවිචාරො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ඵොට‍්ඨබ‍්බවිචාරො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ධම‍්මවිචාරො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
රූපවිචාරය දතයුතු යැ. ශබ්දවිචාරය දතයුතු යැ. ගන්‍ධ චාරය දතයුතු යැ. රසවිචාරය දතයුතු යැ. ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යවිචාරය දතයුතු යැ. ධර්‍මවිචාරය දතයුතු යි.
පඨවීධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ආපොධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, තොජොධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, වායොධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ආකාසධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, විඤ‍්ඤාණධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා.
පෘථිවිධාතුව දතයුතු යැ. අබ්ධාතුව දතයුතු යැ. තේජෝධාතුව දතයුතු යැ. වායුධාතුව දතයුතු යැ. ආකාශධාතුව දතයුතු යැ. විඥානධාතුව දතයුතු යි.
පඨවීකසිණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ආපොකසිණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, තෙජොසිකනං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, වායොකසිකං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, නීලකසිණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පීතකසිණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං. ලොහිතකසිණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ඔදාතකසිණං අභිඤ‍්ඤෙං, ආකාසකසිණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං විඤ‍්ඤාණකසිණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
පඨවිකසිණය දතයුතු යැ. ආපෝකසිණය දතයුතු යැ. තේජෝකසිණය දතයුතු යැ. වායෝකසිණය දතයුතු යැ. නීලකසිණය දතයුතු යැ. පීතකසිණය දතයුතු යැ. ලොහිතකසිණය දතයුතු යැ. ඕදාතකසිණය දතයුතු යැ. ආකාසකසිණය දතයුතු යැ. විඤ්ඤාණකසිණය දතයුතු යී.
කෙසා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ලොමා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, නඛා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, දන‍්තා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, තචො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, මංසං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, නහාරූ අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අට‍්ඨි අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අට‍්ඨිමිඤ‍්ජං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, වක‍්කං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, හදයං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, යකනං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, කිලොමකං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පිහකං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පප‍්ඵාසං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අන‍්තං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අන‍්තගුණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, උදරියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, කරීසං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පිත‍්තං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සෙම‍්හං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පුබ‍්බො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ලොහිතං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සොදො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, මෙදො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අස‍්සු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, වසා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ඛෙළො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සිඞ‍්ඝාණිකා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ලසිකා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, මුත‍්තං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, මත්‍ථලුඞ‍්ගං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
කෙස් දතයුතු යැ. ලොම් දතයුතු යැ. නිය දතයුතු යැ. දත් දතයුතු යැ. සම් දතයුතු යැ. මස් දතයුතු යැ. නහර දතයුතු යැ. ඇට දතයුතු යැ. ඇටමිදුළු දතයුතු යැ. වකුගඩුව දතයුතු යැ. හදවත් දතයුතු යැ. අක්මාව දතයුතු යැ. දළබුව දතයුතු යැ. බඩදිව දතයුතු යැ. පපුමස දතයුතු යැ. අතුනු දතයුතු යැ. අතුනුබහන් දතයුතු යැ. නො පැසුණු අහර (උදරිය) දතයුතු යැ. පැසුණු අහර (කරීස) දතයුතු යැ. පිත් දතයුතු යැ. සෙම් දතයුතු යැ. පූයා දතයුතු යැ. ලෙහෙ දතයුතු යැ. සෝදිය දතයුතු යැ. මේදතෙල් දතයුතු යැ. කඳුළු දතයුතු යැ. වුරුණු තෙල් දතයුතු යැ. කෙළ දතයුතු යැ. මුකුණු දතයුතු යැ. සඳමිඳුළු දතයුතු යැ. සුලුදිය දතයුතු යැ. හිස්මුල් දතයුතු යි.
චක‍්ඛායතනං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, රූපායතනං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සොතායතනං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සද‍්දායතනං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ඝානායතනං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ගන්‍ධායතනං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජිව‍්හායතනං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, රසායතනං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, කායායතනං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ඵොට‍්ඨබ‍්බායතනං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, මනායතනං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ධම‍්මායතනං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
චක්‍ෂුරායතනය දතයුතු යැ. රූපායතනය දතයුතු යැ. ශ්‍රෝත්‍රායතනය දතයුතු යැ. ශබ්දායතනය දතයුතු යැ. ඝ්‍රාණායතනය දතයුතු යැ. ගන්‍ධායතනය දතයුතු යැ. ජිහ්වායතනය දතයුතු යැ. රසායතනය දතයුතු යැ. කායායතනය දතයුතු යැ. ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යායතනය දතයුතු යැ. මනායතනය දතයුතු යැ. ධර්‍මායතනය දතයුතු යි.
චක‍්ඛුධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, රූපාධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, චක‍්ඛුවිඤ‍්ඤාණධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, සොතධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, සද‍්දධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, සොතවිඤ‍්ඤාණධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ඝානධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ගන්‍ධධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ඝානවිඤ‍්ඤාණධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ජිව‍්හාධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, රසධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ජිව‍්හාවිඤ‍්ඤාණධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, කායාධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ඵොට‍්ඨබ‍්බධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, කායවිඤ‍්ඤාණධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, මනොධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ධම‍්මධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, මනොවිඤ‍්ඤාණධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා.
චක්‍ෂුර්ධාතුව දතයුතු යැ. රූපධාතුව දතයුතු යැ. චක්‍ෂුර්විඥාන ධාතුව දතයුතු යැ. ශ්‍රෝත්‍රධාතුව දතයුතු යැ. ශබ්දධාතුව දතයුතු යැ. ශ්‍රෝත්‍රවිඥානධාතුව දතයුතු යැ. ඝ්‍රාණධාතුව දතයුතු යැ. ගන්‍ධධාතුව දතයුතු ය. ඝ්‍රාණවිඥානධාතුව දතයුතු යැ. ජිව්හාධාතුව දතයුතු යැ. රසධාතුව දතයුතු යැ. ජිහ්වාවිඥානධාතුව දතයුතු යැ. කායධාතුව දතයුතු යැ. ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යධාතුව දතයුතු යැ. කායවිඥානධාතුව දතයුතු යැ. මනෝධාතුව දතයුතු යැ. ධර්‍මධාතුව දතයුතු යැ. මනෝවිඥානධාතුව දතයුතු යි.
චක‍්ඛුන්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සොතින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ඝානින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජිව‍්හින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙයං, කායින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, මනින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජීවිතින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ඉත්‍ථින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පුරිසින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සුඛින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, දුක‍්ඛින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සොමනස‍්සින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, දොමනස‍්සින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, උපෙක‍්ඛින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සද‍්ධින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, විරියින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සතින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සමාධින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පඤ‍්ඤින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං. අනඤ‍්ඤාතඤ‍්ඤස‍්සාමීතින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අඤ‍්ඤින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අඤ‍්ඤාතාවින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
චක්‍ෂුරින්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ. ශ්‍රෝත්‍රේන්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ. ඝ්‍රාණේන්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ. ජිහ්වේන්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ. කායේන්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ. මනින්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ. ජීවිතේන්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ. ස්ත්‍රීන්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ. පුරුෂේන්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ. සුඛේන්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ. දුඃඛේන්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ, සෝමනස්සින්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ. දෝමනස්සින්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ. උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ. සද්ධින්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ. විරියින්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ. සතින්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ. සමාධින්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ. පඤ්ඤින්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ. අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ, අඤ්ඤින්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ, අඤ්ඤාතාවින්‍ද්‍රිය දතයුතු යි.
කාමධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, රූපධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අරූපධාතු අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, කාමභවො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, රූපභවො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අරූපභවො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සඤ‍්ඤාභවො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අසඤ‍්ඤාභවො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, නෙවසඤ‍්ඤානාසඤ‍්ඤාභවො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකවොකාරභවො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චතුවොකාරභවො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පඤ‍්චවොකාරභවො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
කාමධාතුව දතයුතු යැ. රූපධාතුව දතයුතු යැ. අරූපධාතුව දතයුතු යැ. කාමභවය දතයුතු යැ. රූපභවය දතයුතු යැ. අරූපභවය දතයුතු යැ. සංඥාභවය දතයුතු යැ. අසංඥාභවය දතයුතු යැ. නෛවසංඥානාසංඥාභවය දතයුතු යැ. එකවෝකාරභවය දතයුතු යැ. චතුවෝකාරභවය දතයුතු යැ. පඤ්චවෝකාරභවය දතයුතු යි.
පඨමං ඣානං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, දුතියං ඣානං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, තතියං ඣානං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, චතුත්‍ථං ඣානං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, මෙත‍්තා චෙතොවිමුත‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, කරුණාචෙතොවිමුත‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, මුදිතාචෙතොවිමුත‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, උපෙක‍්ඛාචෙතොවිමුත‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ආකාසානඤ‍්චායතනසමාපත‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, විඤ්ඤාණඤ්චායතනසමාපත්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, නෙවසඤ‍්ඤානාසඤ‍්ඤායතනසමාපත‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා.
ප්‍රථමධ්‍යානය දතයුතු යැ. ද්විතීයධ්‍යානය දතයුතු යැ. තෘතීයධ්‍යානය දතයුතු යැ. චතුර්‍ත්‍ථධ්‍යානය දතයුතු යැ. මෛත්‍රීචිත්තවිමුක්තිය දතයුතු යැ. කරුණාචිත්තවිමුක්තිය දතයුතු යැ. මෘදුතාචිත්තවිමුක්තිය දතයුතු යැ. උපේක්‍ෂාචිත්තවිමුක්තිය දතයුතු යැ. ආකාසානඤ්චායතන සමාපත්තිය දතයුතු යැ. විඤ්ඤාණඤ්චායතනසමාපත්තිය දතයුතු යැ. ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්තිය දතයුතු යැ. නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපත්තිය දතයුතු යි.
අවිජ‍්ජා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, සඞ්ඛාරා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, විඤ‍්ඤාණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, නාමරූපං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සළායතනං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ඵස‍්සො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, වෙදනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, තණ‍්හා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, උපාදානං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, භවො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ජාති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ජරාමරණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
අවිද්‍යාව දතයුතු යැ. සංස්කාරයෝ දතයුත්තාහ. විඥානය දතයුතු යැ. නාමරූපය දතයුතු යැ. ෂඩායතනය දතයුතු යැ. ස්පර්‍ශය දතයුතු යැ. වේදනාව දතයුතු යැ. තෘෂ්ණාව දතයුතු යැ. උපාදානය දතයුතු යැ. භවය දතයුතු යැ. ජාතිය දතයුතු යැ. ජරාමරණ දතයුතු යි.
දුක්ඛං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, දුක්ඛසමුදයො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දුක‍්ඛනිරොධො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දුක‍්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා.
දුඃඛය දතයුතු යැ. දුඃඛසමුදය දතයුතු යැ. දුඃඛනිරෝධය දතයුතු යැ. දුඃඛනිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදා දතයුතු යැ.
රූපං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, රූපසමුදයො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, රූපනිරොධො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, රූපනිරොධගාමිනී පටිපදා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා.
රූපය දතයුතු යැ. රූපසමුදය දතයුතු යැ. රූපනිරෝධය දතයුතු යැ. රූපනිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදා දතයුතු යැ.
වෙදනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා -පෙ- සඤ‍්ඤා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා -පෙ- සඞ්ඛාරා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා -පෙ- විඤ‍්ඤාණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං -පෙ-
වේදනාව දතයුතු යැ … සංඥාව දතයුතු යැ ... සංස්කාරයෝ දතයුත්තාහ ... විඥානය දතයුතු යි ...
චක‍්ඛුං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං -පෙ- ජරාමරණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජරාමරණසමුදයො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ජරාමරණනිරොධො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ජරාමරණනිරොධගාමිනී පටිපදා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා.
චක්ෂුස දතයුතු යැ ... ජරාමරණ දතයුතු යැ. ජරාමරණසමුදය දතයුතු යැ. ජරාමරණනිරෝධය දතයුතු යැ. ජරාමරණනිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදා දතයුතු යි.
දුක‍්ඛස‍්ස පරිඤ‍්ඤට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දුක‍්ඛසමුදයස‍්ස පහානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දුක‍්ඛනිරොධස‍්ස සච‍්ඡිකිරියට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දුක‍්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය භාවනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
දුඃඛයාගේ පරිඥාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. දුඃඛසමුදයාගේ ප්‍රහාණාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. දුඃඛනිරොධයාගේ සාක්ෂාත්ක්රියාර්ත්ථය දතයුතු යැ. දුඃඛනිරෝධගාමිනීප්‍රතිපදාවගේ භාවනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යි.
රූපස‍්ස පරිඤ‍්ඤට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, රූපසමුදයස‍්ස පහානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, රූපනිරොධස‍්ස සච‍්ඡිකිරියට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, රූපනිරොධගාමිනියා පටිපදාය භාවනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
රූපයාගේ පරිඥාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. රූපසමුයාගේ ප්‍රහාණාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. රූපනිරොධයාගේ සාක්ෂාත්ක්රියාර්ත්ථය දතයුතු යැ. රූපනිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාවගේ භාවනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යි.
වෙදනාය -පෙ- සඤ‍්ඤාය -පෙ- සඞ‍්ඛාරානං -පෙ- විඤ‍්ඤාණස‍්ස -පෙ- චක‍්ඛුස‍්ස -පෙ- ජරාමරණස‍්ස පරිඤ‍්ඤට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ජරාමරණසමුදයස‍්ස පහානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ජරාමරණනිරොධස‍්ස සච‍්ඡිකිරියට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ජරාමරණනිරොධගාමිනියා පටිපදාය භාවනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
වේදනාවගේ ... සංඥාවගේ ... සංස්කාරයන්ගේ ... විඥානයාගේ ... චක්‍ෂුස්හුගේ ... ජරාමරණයාගේ පරිඥාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ජරාමරණසමුදයාගේ ප්‍රහාණාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ජරාමරණනිරෝධයාගේ සාක්ෂාත්ක්රියාර්ත්ථය දතයුතු යැ. ජරාමරණනිරොධගාමිනීප්‍රතිපදාවගේ භාවනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යි.
දුක‍්ඛස‍්ස පරිඤ‍්ඤාපටිවෙධට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දුක‍්ඛසමුදයස‍්ස පහානපටිවෙධට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දුක‍්ඛනිරොධස‍්ස සච‍්ඡිකිරියාපටිවෙධට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දුක‍්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපාදාය භාවනාපටිවෙධට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
දුඃඛයාගේ පරිඥාප්‍රතිවේධාර්‍ත්‍ථය දත යුතු යැ. දුඃඛසමුදයාගේ ප්‍රහාණප්‍රතිවෙධාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. දුඃඛනිරොධයාගේ සාක‍්ෂාත්ක්‍රියාප්‍රතිවේධාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. දුඃඛනිරෝධගාමිනීප්‍රතිපදාවගේ භාවනාප්‍රතිවෙධාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යි.
රූපස‍්ස පරිඤ‍්ඤාපටිවෙධට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, රූපසමුදයස‍්ස පහානපටිවෙධට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, රූපනිරොධස‍්ස සච‍්ඡිකිරියාපටිවෙධට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, රූපනිරොධගාමිනියා පටිපාදාය භාවනාපටිවෙධට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
රූපයාගේ පරිඥාප්‍රතිවේධාර්‍ත්‍ථය දත යුතු යැ. රූපසමුදයාගේ ප්‍රහාණප්‍රතිවෙධාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. රූපනිරොධයාගේ සාක‍්ෂාත්ක්‍රියාප්‍රතිවේධාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. රූපනිරෝධගාමිනීප්‍රතිපදාවගේ භාවනාප්‍රතිවෙධාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යි.
වෙදනාය -පෙ- සඤ‍්ඤාය -පෙ- සඞ‍්ඛාරානං -පෙ- විඤ‍්ඤාණස‍්ස -පෙ- චක‍්ඛුස‍්ස -පෙ- ජරාමරණස‍්ස පරිඤ‍්ඤාපටිවෙධට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ජරාමරණසමුදයස‍්ස පහානපටිවෙධට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ජරාමරණනිරොධස‍්ස සච‍්ඡිකිරියාපටිවෙධට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ජරාමරණනිරොධගාමිනියා පටිපදාය භාවනාපටිවෙධට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
වේදනාවගේ ... සංඥාවගේ ... සංස්කාරයන්ගේ ... විඥානයාගේ ... චක්‍ෂුස්හුගේ ... ජරාමරණයාගේ ... පරිඥාප්‍රතිවේධාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ජරාමරණසමුදයාගේ ප්‍රහාණප්‍රතිවෙධාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ජරාමරණනිරෝධයාගේ සාක‍්ෂාත්ක්‍රියාප්‍රතිවේධාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ජරාමරණනිරොධගාමිනීප්‍රතිපදාවගේ භාවනාප්‍රතිවෙධාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යි.
දුක්ඛං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, දුක්ඛසමුදයො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දුක‍්ඛනිරොධො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දුක‍්ඛස‍්ස සමුදයනිරොධො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දුක‍්ඛස‍්ස ඡන්‍දරාගනිරොධො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දුක‍්ඛස‍්ස අස‍්සාදො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දුක‍්ඛස‍්ස ආදීනවො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දුක‍්ඛස‍්ස නිස‍්සරණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
දුඃඛය දතයුතු යැ. දුඃඛසමුදය දතයුතු යැ. දුඃඛනිරෝධය දතයුතු යැ. දුඃඛයාගේ සමුදයනිරෝධය දතයුතු යැ. දුඃඛයාගේ ඡන්‍දරාග නිරෝධය දතයුතු යැ. දුඃඛයාගේ ආස්වාදය දතයුතු යැ. දුඃඛයාගේ ආදීනවය දතයුතු යැ. දුඃඛයාගේ නිස්සරණය දතයුතු යි.
රූපං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, රූපසමුදයො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, රූපනිරොධො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, රූපස‍්ස සමුදයනිරොධො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, රූපස‍්ස ඡන්‍දරාගනිරොධො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, රූපස‍්ස අස‍්සාදො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, රූපස‍්ස ආදීනවො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, රූපස‍්ස නිස‍්සරණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
රූපය දතයුතු යැ. රූපසමුදය දතයුතු යැ. රූපනිරෝධය දත යුතු යැ. රූපයාගේ සමුදයනිරෝධය දතයුතු යැ. රූපයාගේ ඡන්‍දරාගනිරෝධය දතයුතු යැ. රූපයාගේ ආස්වාදය දතයුතු යැ. රූපයාගේ ආදීනවය දතයුතු යැ. රූපයාගේ නිස්සරණය දතයුතු යි.
වෙදනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා -පෙ- සඤ‍්ඤා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා -පෙ- සඞ්ඛාරා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, -පෙ- විඤ‍්ඤාණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං -පෙ- චක‍්ඛුං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, -පෙ- ජරාමරණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජරාමරණසමුදයො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො. ජරාමරණනිරොධො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ජරාමරණස‍්ස සමුදයනිරොධො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ජරාමරණස‍්ස ඡන්‍දරාගනිරොධො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ජරාමරණස‍්ස අස‍්සාදො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ජරාමරණස‍්ස ආදීනවො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ජරාමරණස‍්ස නිස‍්සරණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
වේදනාව දතයුතු යැ. ... සංඥාව දතයුතු යැ. ... සංස්කාරයෝ දතයුත්තාහ. ... විඥානය දතයුතු යැ. ... චක්ෂුස දතයුතු යැ. ... ජරාමරණ දතයුතු යැ. ජරාමරණසමුදය දතයුතු යැ. ජරාමරණනිරෝධය දතයුතු යැ. ජරාමරණයාගේ සමුදයනිරෝධය දතයුතු යැ. ජරාමරණයාගේ ඡන්‍දරාගනිරෝධය දතයුතු යැ. ජරාමරණයාගේ ආස්වාදය දතයුතු යැ. ජරාමරණයාගේ ආදීනවය දතයුතු යැ. ජරාමරණයාගේ නිස්සරණය දතයුතු යි.
දුක්ඛං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, දුක්ඛසමුදයො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දුක‍්ඛනිරොධො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දුක‍්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දුක‍්ඛස‍්ස අස‍්සාදො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දුක‍්ඛස‍්ස ආදීනවො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දුක‍්ඛස‍්ස නිස‍්සරණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
දුඃඛය දතයුතු යැ. දුඃඛසමුදය දතයුතු යැ. දුඃඛනිරෝධය දතයුතු යැ. දුඃඛනිරෝධගාමිනීප්‍රතිපදා දතයුතු යැ. දුඃඛයාගේ ආස්වාදය දතයුතු යැ. දුඃඛයාගේ ආදීනවය දතයුතු යැ. දුඃඛයාගේ නිස්සරණය දතයුතු යි.
රූපං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, රූපසමුදයො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, රූපනිරොධො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, රූපනිරොධගාමිනී පටිපදා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, රූපස‍්ස අස‍්සාදො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, රූපස‍්ස ආදීනවො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, රූපස‍්ස නිස‍්සරණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
රූපය දතයුතු යැ. රූපසමුදය දතයුතු යැ. රූපනිරෝධය දතයුතු යැ. රූපනිරොධගාමිනීප්‍රතිපදාව දතයුතු යැ. රූපයාගේ ආස්වාදය දතයුතු යැ. රූපයාගේ ආදීනවය දතයුතු යැ. රූපයාගේ නිස්සරණ දතයුතු යි.
වෙදනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා -පෙ- සඤ‍්ඤා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං -පෙ- සඞ්ඛාරා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, -පෙ- විඤ‍්ඤාණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං -පෙ- ජරාමරණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජරාමරණසමුදයො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ජරාමරණනිරොධො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ජරාමරණනිරොධගාමිනී පටිපදා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ජරාමරණස‍්ස අස‍්සාදො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො. ජරාමරණස‍්ස ආදීනවො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො. ජරාමරණස‍්ස නිස‍්සරණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
වේදනාව දතයුතු යැ ... සංඥාව දතයුතු යැ ... සංස්කාරයෝ දතයුත්තාහ ... විඥානය දතයුතු යැ ... චක්ෂුස දතයුතු යැ ... ජරාමරණ දතයුතු යැ ... ජරාමරණසමුදය දතයුතු යැ ... ජරාමරණනිරෝධය දතයුතු යැ. ජරාමරණනිරෝධගාමිනීප්‍රතිපදාව දතයුතු යැ. ජරාමරණයාගේ ආස්වාදය දතයුතු යැ. ජරාමරණයාගේ ආදීනවය දතයුතු යැ. ... ජරාමරණයාගේ නිස්සරණය දතයුතු යි.
අනිච‍්චානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, දුක‍්ඛානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අනත‍්තානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, නිබ‍්බිදානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, විරාගානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, නිරොධානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, පටිනිස‍්සග‍්ගානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා.
අනිච්චානුපස්සනාව දතයුතු යැ. දුක්ඛානුපස්සනාව දතයුතු යැ. අනත්තානුපස්සනාව දතයුතු යැ. නිබ්බිදානුපස්සනාව දතයුතු යැ. විරාගානුපස්සනාව දතයුතු යැ. නිරෝධානුපස්සනාව දතයුතු යැ. පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාව දතයුතු යි.
රූපෙ අනිච‍්චානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, රූපෙ දුක‍්ඛානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, රූපෙ අනත‍්තානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, රූපෙ නිබ‍්බිදානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, රූපෙ විරාගානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, රූපෙ නිරොධානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, රූපෙ පටිනිස‍්සග‍්ගානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා.
රූපයෙහි අනිච්චානුපස්සනාව දතයුතු යැ. රූපයෙහි දුක්ඛානුපස්සනාව දතයුතු යැ. රූපයෙහි අනත්තානුපස්සනාව දතයුතු යැ. රූපයෙහි නිබ්බිදානුපස්සනාව දතයුතු යැ. රූපයෙහි විරාගානුපස්සනාව දතයුතු යැ. රූපයෙහි නිරෝධානුපස්සනාව දතයුතු යැ. රූපයෙහි පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාව දතයුතු යි.
වෙදනාය -පෙ- සඤ‍්ඤාය -පෙ- සඞ‍්ඛාරෙසු -පෙ- විඤ‍්ඤාණෙ -පෙ- චක‍්ඛුස‍්මිං -පෙ- ජරාමරණෙ අනිච‍්චානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ජරාමරණෙ දුක‍්ඛානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ජරාමරණෙ අනත‍්තානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ජරාමරණෙ නිබ‍්බිදානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ජරාමරණෙ විරාගානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ජරාමරණෙ නිරොධානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ජරාමරණෙ පටිනිස‍්සග‍්ගානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා.
වේදනායෙහි ... සංඥායෙහි ... සංස්කාරයන්හි ... විඥානයන්හි .... චක්‍ෂුසෙහි ... ජරාමරණයෙහි අනිච්චානුපස්සනාව දතයුතු යැ. ජරාමරණයෙහි දුඃඛානුපස්සනාව දතයුතු යැ. ජරාමරණයෙහි අනත්තානුපස්සනාව දතයුතු යැ. ජරාමරණයෙහි නිබ්බිදානුපස්සනාව දතයුතු යැ. ජරාමරණයෙහි විරාගානුපස්සනාව දතයුතු යැ. ජරාමරණයෙහි නිරෝධානුපස්සනාව දතයුතු යැ. ජරාමරණයෙහි පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාව දතයුතු යි.
උප‍්පාදො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො. පවත‍්තං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, නිමිත‍්තං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ආයූහනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, පටිසන්‍ධි අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ගති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, නිබ‍්බත‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, උපපත‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ජාති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ජරා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ව්‍යාධි අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, මරණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සොකො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පරිදෙවො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, උපායාසො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
පූර්‍වකර්‍මප්‍රත්‍යයෙන් මෙහි ඉපැදීම දතයුතු යැ. (උපන්හුගේ) පැවැත්ම දතයුතු යැ. සංස්කාරනිමිත්ත දතයුතු යැ. ආයතිප්‍රතිසන්‍ධිහේතු වු කර්‍මය දතයුතු යැ. ප්‍රතිසන්‍ධිය දතයුතු යැ. ගතිය දතයුතු යැ. ස්කන්‍ධයන්ගේ නිපැත්ම දතයුතු යැ. විපාකප්‍රවෘත්තිය දතයුතු යැ. ජාතිය දතයුතු යැ. ජරාව දතයුතු යැ. ව්‍යාධිය දතයුතු යැ. මරණය දතයුතු යැ. ශෝකය දතයුතු යැ. පරිදේවය දතයුතු යැ. උපායාසය දතයුතු යි.
අනුප‍්පාදො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො. අප‍්පවත‍්තං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අනිමිත‍්තං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අනායූහනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අප‍්පටිසන්‍ධි අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අගති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අනිබ‍්බත‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අනුපපත‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අජාති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අජරා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අව්‍යාධි අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අමරණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අසොකො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අපරිදෙවො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අනුපායාසො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
අනුත්පාදය දතයුතු යැ. අප්‍රවෘත්තිය දතයුතු යැ. අනිමිත්ත දතයුතු යැ. අනායූහනය දතයුතු යැ. අප්‍රතිසන්‍ධිය දතයුතු යැ. අගතිය දතයුතු යැ. නො නිපැත්ම දතයුතු යැ. විපාකයාගේ නො පැවැත්ම දතයුතු යැ. නො පහළවීම දතයුතු යැ. නො දිරීම දතයුතු යැ. අව්‍යාධිය දතයුතු යැ. නො මැරීම දතයුතු යැ. ශෝක නො කිරීම දතයුතු යැ. නො වැලපීම දතයුතු යැ. අනුපායාසය දතයුතු යි.
උප‍්පාදො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අනුප‍්පාදො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පවත‍්තං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අප‍්පවත‍්තං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, නිමිත‍්තං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අනිමිත‍්තං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ආයූහනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අනායූහනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, පටිසන්‍ධි අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අප‍්පටිසන්‍ධි අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ගති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අගති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, නිබ‍්බත‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අනිබ‍්බත‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, උපපත‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අනුප‍්පත‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ජාති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අජාති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ජරා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අජරා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ව්‍යාධි අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අව්‍යාධි අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, මරණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අමරණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සොකො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අසොකො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පරිදෙවො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අපරිදෙවො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, උපායාසො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අනුපායාසො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
උත්පාදය දතයුතු යැ. අනුත්පාදය දතයුතු යැ. පැවැත්ම දතයුතු යැ. නො පැවැත්ම දතයුතු යැ. සංස්කාරනිමිත්ත දතයුතු යැ. අනිමිත්ත දතයුතු යැ. කර්‍මායූහනය දතයුතු යැ. අනායූහනය දතයුතු යැ. ප්‍රතිසන්‍ධිය දතයුතු යැ. අප්‍රතිසන්‍ධිය දතයුතු යැ. ගතිය දතයුතු යැ. අගතිය දතයුතු යැ. නිර්‍වෘත්තිය දතයුතු යැ. අනිර්‍වෘත්තිය දතයුතු යැ. උපප්‍රාප්තිය දතයුතු යැ. අනුපප්‍රාප්තිය දතයුතු යැ. ජාතිය දතයුතු යැ. අජාතිය දතයුතු යැ. ජරාව දතයුතු යැ. අජරාව දතයුතු යැ. ව්‍යාධිය දතයුතු යැ. අව්‍යාධිය දතයුතු යැ. මරණය දතයුතු යැ. අමරණය දතයුතු යැ. ශෝකය දතයුතු යැ. අශෝකය දතයුතු යැ. පරිදේවය දතයුතු යැ. අපරිදේවය දතයුතු යැ. උපායාසය දතයුතු යැ. අනුපායාසය දතයුතු යි..
උප‍්පාදො දුක‍්ඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පවත‍්තං දුක‍්ඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, නිමිත‍්තං දුක‍්ඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ආයූහනා දුක‍්ඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පටිසන්‍ධි දුක‍්ඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ගති දුක‍්ඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, නිබ‍්බත‍්ති දුක‍්ඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං. උපපත‍්ති දුක‍්ඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජාති දුක‍්ඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජරා දුක‍්ඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ව්‍යාධි දුක‍්ඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, මරණං දුක‍්ඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සොකො දුක‍්ඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පරිදෙවො දුක‍්ඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, උපායාසො දුක‍්ඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
උත්පාදය දුකැ යි දතයුතු යැ. ප්‍රවෘත්තිය දුක යි දතයුතු යැ. සඞ්ඛාරනිමිත්ත දුකැ යි දතයුතු යැ. කර්‍මායූහනය දුකැ යි දතයුතු යැ. ප්‍රතිසන්‍ධිය දුකැ යි දතයුතු යැ. ගතිය දුකැ යි දතයුතු යැ. නිර්‍වෘත්තිය දුකැ යි දතයුතු යැ. උප්ප්‍රාප්තිය දුකැ යි දතයුතු යැ. ජාතිය දුකැ යි දතයුතු යැ. ජරාව දුකැ යි දතයුතු යැ. ව්‍යාධිය දුකැ යි දතයුතු යැ. මරණය දුකැ යි දතයුතු යැ. ශෝකය දුකැ යි දතයුතු යැ. පරිදේවය දුක යි දතයුතු යැ. උපායාසය දුකැ යි දතයුතු යි.
අනුප‍්පාදො සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අප‍්පවත‍්ති සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අනිමිත‍්තං සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අනායූහනා සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අප‍්පටිසන්‍ධි සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අගති සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අනිබ‍්බත‍්ති සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං. අනුපපත‍්ති සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අජාති සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අජරා සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අව්‍යාධි සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අමරණං සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අසොකො සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අපරිදෙවො සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අනුපායාසො සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
අනුත්පාදය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. අප්‍රවෘත්තිය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. අනිමිත්ත සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. අනායූහනය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. අප්‍රතිසන්‍ධිය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. අගතිය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. අනිර්‍වෘත්තිය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. අනුපප්‍රාප්තිය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. අජාතිය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. අජරාව සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. අව්‍යාධිය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. අමරණය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. අශෝකය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. අපරිදේවය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. අනුපායාසය සුඛ යැ යි දතයුතු යි.
උප‍්පාදො දුක්ඛං, අනුප‍්පාදො සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පවත‍්තං දුක්ඛං, අප‍්පවත‍්තං සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙයං, නිමිත‍්තං දුක්ඛං, අනිමිත‍්තං සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ආයූහනා දුක්ඛං, අනායූහනා සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පටිසන්‍ධි දුක්ඛං, අප‍්පටිසන්‍ධි සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ගති දුක්ඛං, අගති සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, නිබ‍්බත‍්ති දුක්ඛං, අනිබ‍්බත‍්ති සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, උපපත‍්ති දුක්ඛං, අනුපපත‍්ති සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජාති දුක්ඛං, අජාති සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජරා දුක්ඛං, අජරා සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ව්‍යාධි දුක්ඛං, අව්‍යාධි සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, මරණං දුක්ඛං, අමරණං සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සොකො දුක්ඛං, අසොකො සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පරිදෙවො දුක්ඛං, අපරිදෙවො සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, උපායාසො දුක්ඛං අනුපායාසො සුඛන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
උත්පාදය දුක යැ අනුත්පාදය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. ප්‍රවෘත්තිය දුක යැ අප්‍රවෘත්තිය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. සංස්කාරනිමිත්ත දුක යැ අනිමිත්ත සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. කර්‍මායූහනය දුක යැ අනායූහනය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. ප්‍රතිසන්‍ධිය දුක යැ අප්‍රතිසන්‍ධිය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. ගතිය දුක යැ අගතිය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. නිර්‍වෘත්තිය දුක යැ අනිර්‍වෘත්තිය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. උපප්‍රාප්තිය දුක යැ අනුපප්‍රාප්තිය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. ජාතිය දුක යැ අජාතිය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. ජරාව දුක යැ අජරාව සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. ව්‍යාධිය දුක යැ අව්‍යාධිය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. මරණය දුක යැ අමරණය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. ශෝකය දුක යැ අශෝකය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. පරිදේවය දුක යැ අපරිදේවය සුඛ යැ යි දතයුතු යැ. උපායාසය දුක යැ අනුපායාසය සුඛ යැ යි දතයුතු යි.
උප‍්පාදො භයන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පවත‍්තං භයන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, නිමිත‍්තං භයන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ආයූහනා භයන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පටිසන්‍ධි භයන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ගති භයන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, නිබ‍්බත‍්ති භයන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, උපපත‍්ති භයන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජාති භයන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජරා භයන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ව්‍යාධි භයන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, මරණං භයන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සොකො භයන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පරිදෙවො භයන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, උපාසායො භයන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
උත්පාදය බියෙකැ යි දතයුතු යැ. ප්‍රවෘත්තිය බියෙකැ යි දතයුතු යැ. සංස්කාරනිමිත්ත බියෙකැයි දතයුතු යැ. කර්‍මායූහනය බියෙකැ යි දතයුතු යැ. ප්‍රතිසන්‍ධිය බියෙකැ යි දතයුතු යැ. ගතිය බියෙකැ යි දතයුතු යැ. නිර්‍වෘත්තිය බියෙකැ යි දතයුතු යැ. උපප්‍රාප්තිය බියෙකැ යි දතයුතු යැ. ජාතිය බියෙකැයි දතයුතු යැ. ජරාව බියෙකැ යි දතයුතු යැ. ව්‍යාධිය බියෙකැ යි දතයුතු යැ. මරණය බියෙකැ යි දතයුතු යැ. ශෝකය බියෙකැයි දතයුතු යැ. පරිදේවය බියෙකැ යි දතයුතු යැ. උපායාසය බියෙකැ යි දතයුතු යි.
අනුප‍්පාදො ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අප‍්පවත‍්තං ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං. අනිමිත‍්තං ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අනායූහනා ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අප‍්පටිසන්‍ධි ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අගති ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අනිබ‍්බත‍්ති ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අනුපපත‍්ති ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අජාති ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අජරා ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අව්‍යාධි ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අමරණං ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අසොකො ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අපරිදෙවො ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අනුපායාසො ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
අනුත්පාදය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. අප්‍රවෘත්තිය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. අනිමිත්ත ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. අනායූහනය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. අප්‍රතිසන්‍ධිය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. අගතිය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. අනිර්‍වෘත්තිය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. අනුප්ප්‍රාප්තිය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. අජාතිය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. අජරාව ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. අව්‍යාධිය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. අමරණය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. අශෝකය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. අපරිදේවය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. අනුපායාසය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යි.
උප‍්පාදො භයං, අනුප‍්පාදො ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පවත‍්තං භයං, අප‍්පවත‍්තං ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙයං, නිමිත‍්තං භයං, අනිමිත‍්තං ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ආයූහනා භයං, අනායූහනා, ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පටිසන්‍ධි භයං, අප‍්පටිසන්‍ධි ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ගති භයං, අගති ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, නිබ‍්බත‍්ති භයං, අනිබ‍්බත‍්ති ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, උප‍්පත‍්ති භයං, අනුප‍්පත‍්ති ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජාති භයං, අජාති ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජරා භයං, අජරා ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ව්‍යාධි භයං, අව්‍යාධි ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, මරණං භයං, අමරණං, ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සොකො භයං, අසොකො ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පරිදෙවො භයං, අපරිදෙවො ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, උපායාසො භයං අනුපායාසො ඛෙමන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
උත්පාදය බියෙකැ අනුපාදය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. ප්‍රවෘත්තිය බියෙකැ අප්‍රවෘත්තිය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. සංස්කාරනිමිත්ත බියෙකැ අනිමිත්ත ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. ආයූහනය බියෙකැ අනායූහනය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. ප්‍රතිසන්‍ධිය බියෙකැ අප්‍රතිසන්‍ධිය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. ගතිය බියෙකැ අගතිය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. නිර්‍වෘත්තිය බියෙකැ අනිර්‍වෘත්තිය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. උපප්‍රාත්තිය බියෙකැ අනුපප්‍රාප්තිය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. ජාතිය බියෙකැ අජාතිය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. ජරාව බියෙකැ අජරාව ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. ව්‍යාධිය බියෙකැ අව්‍යාධිය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. මරණය බියෙකැ අමරණය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. ශෝකය බියෙකැ අශෝකය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. පරිදේවය බියෙකැ අපරිදේවය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යැ. උපායාසය බියෙකැ අනුපායාසය ක්‍ෂේම යැ යි දතයුතු යි.
උප‍්පාදො සාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පවත‍්තං සාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, නිමිත‍්තං සාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ආයූහනා, සාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පටිසන්‍ධි සාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ගති සාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, නිබ‍්බත‍්ති සාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, උපපත‍්ති සාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජාති සාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජරා සාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ව්‍යාධි සාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, මරණං සාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සොකො සාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පරිදෙවො සාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, උපාසායො සාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
උත්පාදය වට්ටාමිස ලෝකාමිස සහිත බැවින් සාමිස යැයි දතයුතු යැ. ප්‍රවෘත්තිය සාමිස යැයි දතයුතු යැ. සංස්කාරනිමිත්ත සාමිස යැයි දතයුතු යැ. ආයූහනය සාමිස යැ යි දතයුතු යැ. ප්‍රතිසන්‍ධිය සාමිස යැයි දතයුතු යැ. ගතිය සාමිස යැයි දතයුතු යැ. නිර්‍වෘත්තිය සාමිස යැයි දතයුතු යැ. උපප්‍රාප්තිය සාමිස යැයි දතයුතු යැ. ජාතිය සාමිස යැයි දතයුතු යැ. ජරාව සාමිස යැයි දතයුතු යැ. ව්‍යාධිය සාමිස යැයි දතයුතු යැ. මරණය සාමිස යැයි දතයුතු යැ. ශෝකය සාමිස යැයි දතයුතු යැ. පරිදේවය සාමිස යැයි දතයුතු යැ. උපායාසය සාමිස යැයි දතයුතු යි.
අනුප‍්පාදො නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අප‍්පවත‍්තං නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං. අනිමිත‍්තං නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අනායූහනා නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අප‍්පටිසන්‍ධි නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අගති නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අනිබ‍්බත‍්ති නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අනුපපත‍්ති නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අජාති නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අජරා නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අව්‍යාධි නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අමරණං නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අසොකො නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අපරිදෙවො නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අනුපායාසො නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
අනුත්පාදය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. අප්‍රවෘත්තිය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. අනිමිත්ත නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. අනායූහනය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. අප්‍රතිසන්‍ධිය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. අගතිය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. නො නිපැත්ම නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. අනුපප්‍රාප්තිය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. අජාතිය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. අජරාව නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. අව්‍යාධිය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. අමරණය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. අශෝකය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. අපරිදේවය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. අනුපායාසය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යි.
උප‍්පාදො සාමිසං, අනුප‍්පාදො නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං. පවත‍්තං සාමිසං, අප‍්පවත‍්තං නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, නිමිත‍්තං සාමිසං, අනිමිත‍්තං නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ආයූහනා සාමිසං, අනායූහනා නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පටිසන්‍ධි සාමිසං, අප‍්පටිසන්‍ධි නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ගති සාමිසං, අගති නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, නිබ‍්බත‍්ති සාමිසං, අනිබ‍්බත‍්ති නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, උපපත‍්ති සාමිසං, අනුපපත‍්ති නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජාති සාමිසං, අජාති නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජරා සාමිසං, අජරා නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ව්‍යාධි සාමිසං, අව්‍යාධි නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, මරණං සාමිසං, අමරණං නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සොකො සාමිසං, අසොකො නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පරිදෙවො සාමිසං, අපරිදෙවො නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, උපායාසො සාමිසං, අනුපායාසො නිරාමිසන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
උත්පාදය සාමිස යැ අනුත්පාදය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. ප්‍රවෘත්තිය සාමිස යැ අප්‍රවෘත්තිය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. සංස්කාරනිමිත්ත සාමිස යැ අනිමිත්ත නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. ආයූහනය සාමිස යැ අනායූහනය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. ප්‍රතිසන්‍ධිය සාමිස යැ, අප්‍රතිසන්‍ධිය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. ගතිය සාමිස යැ අගතිය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. නිර්‍වෘත්තිය සාමිස යැ අනිර්‍වෘත්තිය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. ජාතිය සාමිස යැ අජාතිය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. ජරාව සාමිස යැ අජරාව නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. ව්‍යාධිය සාමිස යැ අව්‍යාධිය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. මරණය සාමිස යැ අමරණය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. ශෝකය සාමිස යැ අශෝකය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. පරිදේවය සාමිස යැ අපරිදේවය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යැ. උපායාසය සාමිස යැ අනුපායාසය නිරාමිස යැ යි දතයුතු යි.
උප‍්පාදො සඞ‍්ඛාරාති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං. පවත‍්තං සඞ‍්ඛාරාති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, නිමිත‍්තං සඞ‍්ඛාරාති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ආයූහනා සඞ‍්ඛාරාති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පටිසන්‍ධි සඞ‍්ඛාරාති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ගති සඞ‍්ඛාරාති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, නිබ‍්බත‍්ති සඞ‍්ඛාරාති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, උපපත‍්ති සඞ‍්ඛාරාති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජාති සඞ‍්ඛාරාති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජරා සඞ‍්ඛාරාති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ව්‍යාධි සඞ‍්ඛාරාති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, මරණං සඞ‍්ඛාරාති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සොකො සඞ‍්ඛාරාති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පරිදෙවො සඞ‍්ඛාරාති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, උපායාසො සඞ‍්ඛාරාති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
උත්පාදය සංස්කාරහ යි දතයුතු යැ. ප්‍රවෘත්තිය සංස්කාරහ යි දතයුතු යැ. නිමිත්ත සංස්කාරහ යි දතයුතු යැ. ආයූහනය සංස්කාරහ යි දතයුතු යැ. ප්‍රතිසන්‍ධිය සංස්කාරහ යි දතයුතු යැ. ගතිය සංස්කාරහ යි දතයුතු යැ. නිර්‍වෘත්තිය සංස්කාරහ යි දතයුතු යැ. උපප්‍රාප්තිය සංස්කාරහ යි දතයුතු යැ. ජාතිය සංස්කාරහ යි දතයුතු යැ. ජරාව සංස්කාරහ යි දතයුතු යැ. ව්‍යාධිය සංස්කාරහ යි දතයුතු යැ. මරණය සංස්කාරහ යි දතයුතු යැ. ශෝකය සංස්කාරහ යි දතයුතු යැ. පරිදේවය සංස්කාරහ යි දතයුතු යැ. උපායාසය සංස්කාරහ යි දතයුතු යි.
අනුප‍්පාදො නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අප‍්පවත‍්තං නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අනිමිත‍්තං නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අනායූහනා නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අප‍්පටිසන්‍ධි නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අගති නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අනිබ‍්බත‍්ති නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අනුපපත‍්ති නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අජාති නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අජරා නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අව්‍යාධි නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අමරණං නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අසොකො නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අපරිදෙවො නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අනුපායාසො නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
අනුත්පාදය නිර්‍වාණ යැ යි දතයුතු යැ. අප්‍රවෘත්තිය නිර්‍වාණ යැ යි දතයුතු යැ. අනිමිත්ත නිර්‍වාණ යැ යි දතයුතු යැ. අනායූහනය නිර්‍වාණ යැ යි දතයුතු යැ. අප්‍රතිසන්‍ධිය නිර්‍වාණ යැ යි දතයුතු යැ. අගතිය නිර්‍වාණ යැ යි දතයුතු යැ. අනිර්‍වෘත්තිය නිර්‍වාණ යැ යි දතයුතු යැ. අනුපප්‍රාප්තිය නිර්‍වාණ යැ යි දතයුතු යැ. අජාතිය නිර්‍වාණ යැ යි දතයුතු යැ. අජරාව නිර්‍වාණ යැ යි දතයුතු යැ. අව්‍යාධිය නිර්‍වාණ යැ යි දතයුතු යැ. අමරණය නිර්‍වාණ යැ යි දතයුතු යැ. අශෝකය නිර්‍වාණ යැ යි දතයුතු යැ. අපරිදේවය නිර්‍වාණ යැ යි දතයුතු යැ. අනුපායාසය නිර්‍වාණ යැ යි දතයුතු යි.
උප‍්පාදො සඞ්ඛාරා, අනුප‍්පාදො නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පවත‍්තං සඞ්ඛාරා, අප‍්පවත‍්තං නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, නිමිත‍්තං සඞ්ඛාරා, අනිමිත‍්තං නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ආයූහනා සඞ්ඛාරා, අනායූහනා නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පටිසන්‍ධි සඞ්ඛාරා, අප‍්පටිසන්‍ධි නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ගති සඞ්ඛාරා, අගති නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, නිබ‍්බත‍්ති සඞ්ඛාරා, අනිබ‍්බත‍්ති නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, උපපත‍්ති සඞ්ඛාරා, අනුපපත‍්ති නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජාති සඞ්ඛාරා, අජාති නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ජරා සඞ්ඛාරා, අජරා නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ව්‍යාධි සඞ්ඛාරා, අව්‍යාධි නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, මරණං සඞ්ඛාරා, අමරණං නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සොකො සඞ්ඛාරා, අසොකො නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං. පරිදෙවො සඞ්ඛාරා, අපරිදෙවො නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, උපායාසො සඞ්ඛාරා, අනුපායාසො නිබ‍්බානන‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
උත්පාදය සංස්කාරයහ අනුත්පාදය නිවනැ යි දතයුතු යැ. ප්‍රවෘත්තිය සංස්කාරයහ අප්‍රවෘත්තිය නිවනැ යි දතයුතු යැ. නිමිත්ත සංස්කාරයහ අනිමිත්ත නිවනැ යි දතයුතු යැ. ආයූහනය සංස්කාරයහ අනායූහනය නිවනැ යි දතයුතු යැ. ප්‍රතිසන්‍ධිය සංස්කාරයහ අප්‍රතිසන්‍ධිය නිවනැ යි දතයුතු යැ. ගතිය සංස්කාරයහ අගතිය නිවනැයි දතයුතු යැ. නිර්‍වෘත්තිය සංස්කාරයහ. අනිර්‍වෘත්තිය නිවනැ යි දතයුතු යැ. උපප්‍රාප්තිය සංස්කාරයහ අනුපප්‍රාප්තිය නිවනැ යි දතයුතු යැ. ජාතිය සංස්කාරයහ අජාතිය නිවනැ යි දතයුතු යැ. ජරාව සංස්කාරයහ අජරාව නිවනැ යි දතයුතු යැ. ව්‍යාධිය සංස්කාරයහ අව්‍යාධිය නිවනැ යි දතයුතු යැ. මරණය සංස්කාරයහ අමරණය නිවනැ යි දතයුතු යැ. ශෝකය සංස්කාරයහ අශෝකය නිවනැ යි දතයුතු යැ. පරිදේවය සංස්කාරයහ අපරිදේවය නිවනැ යි දත යුතු යැ. උපායාසය සංස්කාරයහ අනුපායාසය නිවනැ යි දතයුතු යි.
පඨමකභාණවාරං.
පළමු වන බණවරයි
පරිග‍්ගහට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පරිවාරට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පරිපූරට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකග‍්ගට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අවික‍්ඛෙපට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පග‍්ගහට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අවිසාරට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අනාවිලට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අනිඤ‍්ජනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තුපට‍්ඨානවසෙන චිත‍්තස‍්ස ඨිතට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ආරම‍්මණට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ගොචරට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පහානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පරිච‍්චාගට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, වුට‍්ඨානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, නිවත‍්තනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සන‍්තට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පණීතට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විමුත‍්තට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අනාසවට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, තරණට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අනිමිත‍්තට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අප‍්පණිහිතට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සුඤ‍්ඤතට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකරසට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අනතිවත‍්තනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, යුගනන්‍ධට‍්ඨො, අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, නිය්‍යානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, හෙතුට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දස‍්සනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ආධිපතෙය්‍යට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
පරිග්‍රහාර්‍ත්‍ථය (ආර්‍ය්‍යමාර්‍ගසම්ප්‍රයුක්තධර්‍මයන් පරිග්‍රහණය කරන බව) දතයුතු යැ. (අන්‍යෝන්‍ය) පරිවාරාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. (භාවනායෙන්) වැඩීම් වශයෙන් පරිපූරාර්‍ත්‍ථය ගතයුතු යැ. (සමාධි අරමුණෙහි) ඒකාග්‍රාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. අවික්‍ෂාපාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. (වීර්‍ය්‍යවශයෙන්) ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. (අරමුණෙහි නො විසිරෙන) අවිසාරාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. (නො කැලඹුණු හෙයින්) අනාවිලාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. (අවිකම්පිත හෙයින්) අනිඤ්ජනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි පිහිටා සිටීම් වශයෙන් චිත්තයාගේ ස්ථිතාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ආලම්බනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ගෝචරාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ප්‍රහාණාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. පරිත්‍යාගාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. (දුභතෝවුට්ඨාන වශයෙන්) ව්‍යුත්‍ථානාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. නිවර්‍තනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ශාන්තාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ප්‍රණීතාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. විමුක්තාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. අනාස්‍රවාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. තරණාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. අනිමිත්තාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. අප්‍රණීහිතාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ශූන්‍යතාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. එකරසාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. අනතිවර්‍තනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. යුගනන්‍ධාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. නෛර්‍ය්‍යාණාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. හෙත්‍වර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. අධිපතිභාවාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යි.
සමථස‍්ස අවික‍්ඛෙපට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විපස‍්සනාය අනුපස‍්සනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සමථවිපස‍්සනානං එකරසට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, යුගනන්‍ධස‍්ස අනතිවත‍්තනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
ශමථයාගේ අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථය (අවික්‍ෂේප ස්වභාවය) දතයුතු යැ. විදර්‍ශනාවගේ අනුපස්සනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ශමථවිදර්‍ශනාවන්ගේ එකරසාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. යුගනන්‍ධයාගේ අනතිවර්‍තනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යි.
සික‍්ඛාය සමාදානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ආරම‍්මණස‍්ස ගොචරට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ලීනස‍්ස චිත‍්තස‍්ස පග‍්ගහට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, උද‍්ධතස‍්ස චිත‍්තස‍්ස නිග‍්ගහට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, උභොවිසුද‍්ධානා අජ‍්ඣපෙක‍්ඛනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, භාවනා විසෙසාධිගමට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, උත‍්තරි පටිවෙධට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සච‍්චාභිසමයට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, නිරොධෙ පතිට‍්ඨානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
ශික්‍ෂාවගේ සමාදානාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. අලම්බනයාගේ ගෝචරාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ලීනචිත්තයාගේ ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. උද්ධත චිත්තයාගේ නිග්‍රහාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ලීනෝද්ධත දෙකින් විශුද්ධ (චිත්ත) යන්ගේ අධ්‍යුපේක්‍ෂණාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. විශෙෂාධිගමාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. (ආර්‍ය්‍යමාර්‍ගයාගේ) පහළවීම් වශයෙන් උත්තරිප්‍රතිවේධාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. (චතුස්සත්‍යප්‍රතිවේධ වශයෙන්) සත්‍යාභිසමයාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. (ඵලසමාපත්ති වශයෙන්) නිරෝධයෙහි ප්‍රතිස්ථාපකාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යි.
සද‍්ධින්‍ද්‍රියස‍්ස අධිමොක‍්ඛට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විරියින්‍ද්‍රියස‍්ස පග‍්ගහට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සතින්‍ද්‍රියස‍්ස උපට‍්ඨානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සමාධින්‍ද්‍රියස‍්ස අවික‍්ඛෙපට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පඤ‍්ඤින්‍ද්‍රියස‍්ස දස‍්සනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
ශ්රද්ධෙන්ද්රියයාගේ අධිමොක්‍ෂාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වීර්ය්‍යේන්‍ද්‍රියයාගේ ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ස්මෘතීන්‍ද්‍රියයාගේ (අරමුණට එළැඹ සිටීම් වශයෙන්) උපස්ථානාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. සමාධීන්‍ද්‍රියයාගේ අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ප්‍රඥේන්‍ද්‍රියයාගේ දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යි.
සද‍්ධාබලස‍්ස අස‍්සද‍්ධියෙ අකම‍්පියට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විරියබලස‍්ස කොසජ‍්ජෙ අකම‍්පියට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සතිබලස‍්ස පමාදෙ අකම‍්පියට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සමාධිබලස‍්ස උද‍්ධච‍්චෙ අකම‍්පියට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පඤ‍්ඤාබලස‍්ස අවිජ‍්ජාය අකම‍්පියට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
ශ්‍රද්ධාබලයාගේ අශ්‍රද්ධායෙන් අකම්ප්‍යාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වීර්‍ය්‍යබලයාගේ කුසීදභාවයෙන් අකම්ප්‍යාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ස්මෘතිබලයාගේ ප්‍රමාදයෙන් අකම්ප්‍යාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. සමාධිබලයාගේ උද්ධතභාවයෙන් අකම්ප්‍යාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ප්‍රඥාබලයාගේ අවිද්‍යායෙන් අකම්ප්‍යාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යි.
සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගස‍්ස උපට‍්ඨානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ධම‍්මවිචයසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගස‍්ස පවිචයට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විරියසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගස‍්ස පග‍්ගහට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පීතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගස‍්ස උපසමට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සමාධිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගස‍්ස අවික‍්ඛෙපට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගස‍්ස පටිසඞ‍්ඛානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගයාගේ උපස්ථානාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ධර්‍මවිචයසම්බෝධ්‍යඞ්ගයාගේ (විමසීම් විසින්) ප්‍රවිචයාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වීර්‍ය්‍යසම්බෝධ්‍යඞ්ගයාගේ ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ප්‍රීතිසම්බොධ්‍යඞ්ගයාගේ ස්ඵුරණාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ ප්‍රශ්‍රබ්ධිසම්බෝධ්‍යඞ්ගයාගේ ව්‍යුපශමාර්‍ත්‍ථය දත යුතු යැ. සමාධිසම්බෝධ්‍යඞ්ගයාගේ අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. උපෙක්‍ෂාසම්බොධ්‍යඞ්ගයාගේ ප්‍රතිසංඛානාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යි.
සම‍්මාදිට‍්ඨියා දස‍්සනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සම‍්මාසඞ‍්කප‍්පස‍්ස අභිනිරොපනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සම‍්මාවාචාය පරිග‍්ගහට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සම‍්මාකම‍්මන‍්තස‍්ස සමුට‍්ඨානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සම‍්මාආජීවස‍්ස වොදානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සම‍්මාවායාමස‍්ස පග‍්ගහට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සම‍්මාසතියා උපට‍්ඨානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සම‍්මාසමාධිස‍්ස අවික‍්ඛෙපට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
සම්‍යග්දෘෂ්ටිහුගේ දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. සම්‍යක්සංකල්පයාගේ (සිත අරමුණට නැඟිම් විසින්) අභිනිරෝපණාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. සම්‍යග්වචනයාගේ (වාක්සංවර විසින්) පරිග්‍රහාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. සම්‍යක්කර්‍මන්තයාගේ (කායසංවර විසින්) සමුත්‍ථානාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. සම්‍යගාජීවයාගේ පරිශුද්ධාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. සම්‍යග්ව්‍යායාමයාගේ ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. සම්‍යක්ස්මෘතිහුගේ උපස්ථානාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. සම්‍යක්සමාධිහුගේ අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යි.
ඉන්‍ද්‍රියානං ආධිපතෙය්‍යට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, බලානං අකම‍්පියට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, බොජ‍්ඣඞ‍්ගානං නිය්‍යානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, මග‍්ගස‍්ස හෙතුට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සතිපට‍්ඨානානං උපට‍්ඨානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සම‍්මප‍්පධානානං පදහනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ඉද‍්ධිපාදානං ඉජ‍්ඣනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සච‍්චානං තථට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පයොගානං පටප‍්පස‍්සදධට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ඵලානං සච‍්ඡිකිරියට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
ඉන්‍ද්‍රියයන්ගේ අධිපත්‍යර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. බලයන්ගේ අකම්ප්‍යාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. බෝධ්‍යඞ්ගයන්ගේ නිර්‍ය්‍යාණාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. මාර්‍ගයාගේ හෙත්‍වර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. සතිපට්ඨානයන්ගේ (අරමුණෙහි එළැඹ සිටීම් වශයෙන්) උපස්ථානාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. සම්‍යක්ප්‍රධානයන්ගේ ප්‍රදහනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඍද්ධිපාදයන්ගේ සමෘද්ධ්‍යර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. සත්‍යයන්ගේ තථාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. සතර ආර්‍ය්‍ය මාර්‍ගප්‍රයෝගයන්ගේ ප්‍රතිප්‍රශ්‍රබ්ධ්‍යර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඵලයන්ගේ සාක්ෂාත්ක්රියාර්ත්ථය දතයුතු යි.
විතක‍්කස‍්ස අභිනිරොපනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විචාරස‍්ස උපවිචාරට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පීතියා ඵරණට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සුඛස‍්ස අභිසන්‍දනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස එකග‍්ගට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
විතර්‍කයාගේ අභිනිරෝපණාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. විචාරයාගේ අනුමජ්ජතාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ප්‍රීතියගේ විසරණාර්‍ත්‍ථය (පැතිරීම) දතයුතු යැ. සුඛයාගේ අභිසන්‍දන (තෙමීම්) අර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. චිත්තයාගේ (සමාධි වශයෙන්) ඒකාග්‍රතාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යි.
ආවජ‍්ජනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විජානනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පජානනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සඤ‍්ජානනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, (එකාරම‍්මණට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො,) එකොදට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අභිඤ‍්ඤාය ඤාතට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පරිඤ‍්ඤාය තීරණට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පහානස‍්ස පරිච‍්චාගට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, භාවනාය එකරසට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සච‍්ඡිකිරියාය ඵස‍්සනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ඛන්‍ධානං ඛන්‍ධට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ධාතූනං ධාතුට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ආයතානානං ආයතනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සඞ‍්ඛතානං සඞ‍්ඛතට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අසඞ‍්ඛතස‍්ස අසඞ‍්ඛතට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
ආවර්‍ජනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. (විඥානයාගේ) විජානනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. (ප්‍රඥාවගේ) ප්‍රජානනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. (සංඥාවගේ) සඤ්ජානනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. (සමාධිහුගේ) ඒකාලම්බනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. අසහාය වූ උදයාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. අභිඥා (ඥාතපරිඥා) වගේ ඥාතාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. තීරණපරිඥාවගේ (අනිත්‍යාදි වශයෙන්) තීරණාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ප්‍රහාණපරිඥාවගේ (ප්‍රතිපක්‍ෂධර්‍ම) පරිත්‍යාගාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. භාවනාවගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. සාක්‍ෂාත්ක්‍රියාවගේ ස්පශ්‍රන (වින්‍දන) අර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ස්කන්‍ධයන්ගේ ස්කන්‍ධාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ධාතූන්ගේ(ශූන්‍යාදි) ධාත්‍වර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ආයතනයන්ගේ ආයතනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. සඞ්ඛත ධර්‍මයන්ගේ (ප්‍රත්‍යසමවායෙන් කරන ලද විසින්) සඞ්ඛතාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. අසඞ්ඛතධාතූහුගේ අසඞ්ඛතාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යි.
චිත‍්තට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තානන‍්තරියට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස වුට‍්ඨානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස විවට‍්ටනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස හෙතුට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස පච‍්චයට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස වත්‍ථුට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස භුම‍්මට‍්ඨො. අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස ආරම‍්මණට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස ගොචරට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස චරියට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස ගතට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස අභිනීහාරට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස නිය්‍යානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස නිස‍්සරණට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
(චිත්තයාගේ ආරම්මණ චින්තනාදි) චිත්තාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. චිත්තයාගේ අනන්තරභාවාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. (ගෝත්‍රභූ-මාර්‍ග) චිත්තයාගේ (නිමිත්තනිමිත්තප්‍රවෘත්තියෙන්) ව්‍යුත්‍ථානාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. චිත්තයාගේ (නිර්‍වාණයෙහි) විවර්‍තනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. චිත්තයාගේ හෙත්‍වර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. චිත්තයාගේ (වස්ත්‍වාලම්බනාදීන් පිළිබඳ) ප්‍රත්‍යයාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. චිත්තයාගේ (චක්‍ෂුරාදි වස්තූන්ට) වස්තුභාවාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. චිත්තයාගේ (කාමාවචරාදි) භූම්‍යර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. චිත්තයාගේ (රූපාදි) ආලම්බනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. චිත්තයාගේ (ආලම්බන) ගෝචරාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. චිත්තයාගේ චර්‍ය්‍යාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. චිත්තයාගේ (දූරසන්තික ආලම්බනග්‍රහණ වශයෙන්) ගතාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. චිත්තයාගේ (අරමුණු ගැනීමට) අභිනීහරණාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. මාර්‍ගචිත්තයාගේ (වට්ටයෙන්) නිර්‍ය්‍යාණාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. චිත්තයාගේ නිස්සරණාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යි.
එකත‍්තෙ ආවජ‍්ජනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ විජානනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ පජානනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ සඤ‍්ජානනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ එකොදට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ උපතිබන්‍ධනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ පක‍්ඛන්‍දනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ පසීදනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ සන‍්තිට‍්ඨනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ විමුච‍්චනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ ‘එතං සන‍්ත’න‍්ති පස‍්සනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ යානීකතට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ වත්‍ථුකතට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ අනුට‍්ඨිතට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ පරිචිතට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ සුසමාරද‍්ධට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ පරිග‍්ගහට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ පරිවාරට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ පරිපූරට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ සමොධානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ අධිට‍්ඨානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ ආසෙවනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ භාවනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ බහුලීකම‍්මට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ සුසමුග‍්ගතට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ සුවිමුත‍්තට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ බුජ‍්ඣනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ අනුබුජ‍්ඣනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ පටිබුජ‍්ඣනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ සම‍්බුජ‍්ඣනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ බොධනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ අනුබොධනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ පටිබොධනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ සම‍්බොධනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ බොධපක‍්ඛියට‍්ඨො: අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ අනුබොධපක‍්ඛියට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ පටිබොධපක‍්ඛියට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ සම‍්බොධපක‍්ඛියට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ ජොතනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ උජ‍්ජොතනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ අනුජොතනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ පටිජානනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, එකත‍්තෙ සඤ‍්ජොතනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
ඒකත්‍වයෙහි (එක් අරමුණෙහි) ආවර්‍ජනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි විජානනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි ප්‍රජානනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි සඤ්ජානනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි ඒකෝදයාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි උපනිබන්‍ධානාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි (ප්‍රථමධ්‍යාන වශයෙන්) ප්‍රස්කන්‍දනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි (ද්විතීයධ්‍යාන වශයෙන්) ප්‍රසීදනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි (තෘතීයධ්‍යාන වශයෙන්) සන්තිට්ඨානාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි (චතුර්‍ත්‍ථධ්‍යාන වශයෙන්) විමුච්චනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි (ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා වශයෙන්) ‘තෙල ශාන්ත යැ යි’ දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි යානීකෘතාර්‍ත්‍ථය (යෙදූ යානයක් මෙන් කළ අර්‍ත්‍ථය) දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි මැනැවින් පටන්ගන්නා ලද වීර්‍ය්‍යය ඇති බව දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි පරිග්‍රහාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි පරිවාරාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි පරිපූරාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි සමවධානාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි අධිෂ්ඨානාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි ආසේවනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි භාවනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි බහුලවශයෙන් කරන බව දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි මොනොවට නැඟීසිටි බව දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි මොනොවට මිඳුණ බව දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි (ශ්‍රෝතාපත්තිමාර්‍ගබෝධ්‍යඞ්ගයන්ගේ) අවබෝධාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි (සකෘදාගාමීමාර්‍ගබෝධ්‍යඞ්ගයන්ගේ) අනුබොධාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි (අනාගාමීමාර්‍ගබොධ්‍යඞ්ගයන්ගේ) ප්‍රතිබෝධාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි (අර්‍හන්මාර්‍ගබෝධ්‍යඞ්ගයන්ගේ) සම්බොධාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි (ශ්‍රෝතාපත්තිමාර්‍ගබෝධ්‍යඞ්ගයන්ගේ) බෝධනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි (සකෘදාගාමීමාර්‍ගබෝධ්‍යඞ්ගයන්ගේ) අනුබෝධනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි (අනාගාමීමාර්‍ගබොධ්‍යඞ්ගයන්ගේ) ප්‍රතිබෝධනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි (අර්‍හන්මාර්‍ගබෝධ්‍යඞ්ගයන්ගේ) සම්බොධනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි (ශ්‍රෝතාපත්තිමාර්‍ගබෝධ්‍යඞ්ගයන්ගේ) බෝධිපාක්‍ෂිකාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි (සකෘදගාමීමාර්‍ගබෝධ්‍යඞ්ගයන්ගේ) අනුබොධිපාක්‍ෂිකාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි (අනාගාමිමාර්‍ගබොධ්‍යඞ්ගයන්ගේ) ප්‍රතිබෝධිපාක්‍ෂිකාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි (අර්‍හන්මාර්‍ගබෝධ්‍යඞ්ගයන්ගේ) සම්බොධිපාක්‍ෂිකාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි (විදර්‍ශනාප්‍රඥාවශයෙන්) ජ්‍යොතනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි (ශ්‍රෝතාපත්තිමාර්‍ගඥාන වශයෙන්) උද්‍යොතනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි (සකෘදාගාමීමාර්‍ගඥාන වශයෙන්) අනුද්‍යොතනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි (අනාගාමීමාර්‍ගඥාන වශයෙන්) ප්‍රතිද්‍යොතනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඒකත්‍වයෙහි (අර්‍හන්මාර්‍ගඥානවශයෙන්) සංද්‍යොතනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යි.
පකාසනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විරොචනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, කිලෙසානං සන‍්තාපනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අමලට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විමලට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, නිම‍්මලට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සමට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සමයට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විවෙකට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විවෙකචරියට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විරාගට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විරාගචරියට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, නිරොධට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, නිරොධචරියට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, වොස‍්සග‍්ගට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, වොස‍්සග‍්ගචරියට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විමුත‍්තට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විමුත‍්තිචරියට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
(ආර්‍ය්‍යමාර්‍ගයාගේ) ප්‍රකාශනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. (ප්‍රභාස්වර බැවින්) විරෝචනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ක්ලේශයන්ගේ සන්තාපනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. (නිර්‍මල නිර්‍වාණලම්බන බැවින්) අමලාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. (සම්ප්‍රයුක්තමලරහිත බැවින්) විමලාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. (ආලම්බන කරන මල රහිත බැවින්) නිර්‍මලාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. (කෙලෙස් විෂම නැති බැවින්) ශමාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. විවේකාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. විවේකචර්‍ය්‍යාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. විරාගාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. විරාගචර්‍ය්‍යාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. නිරෝධාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. නිරෝධචර්‍ය්‍යාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වොස්සග්ගාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වොස්සග්ගචර්‍ය්‍යාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. විමුක්ත්‍යර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. විමුක්තිචර්‍ය්‍යාර්‍ත්‍ථය දතයුතු.
ඡන්‍දට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ඡන්‍දස‍්ස මූලට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ඡන්‍දස‍්ස පාදට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ඡන්‍දස‍්ස පධානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ඡන්‍දස‍්ස ඉජ‍්ඣනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ඡන්‍දස‍්ස අධිමොක‍්ඛට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ඡන්‍දස‍්ස පග‍්ගහට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ඡන්‍දස‍්ස උපට‍්ඨානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ඡන්‍දස‍්ස අවික‍්ඛෙපට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ඡන්‍දස‍්ස දස‍්සනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
(කර්‍කතෘකම්‍යතා) ඡන්‍දාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඡන්‍දයාගේ මූලාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඡන්‍දයාගේ (සහජාතයනට ප්‍රතිෂ්ඨා බැවින්) පාදාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඡන්‍දයාගේ (අධිපති බැවින්) ප්‍රධානාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඡන්‍දයාගේ සමෘද්ධ්‍යර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඡන්‍දයාගේ අධිමොක්‍ෂාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඡන්‍දයාගේ ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඡන්‍දයාගේ උපස්ථානාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඡන්‍දයාගේ අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඡන්‍දයාගේ දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු.
විරියට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විරියස‍්ස මූලට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විරියස‍්ස පාදට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විරියස‍්ස පධානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විරියස‍්ස ඉජ‍්ඣනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විරියස‍්ස අධිමොක‍්ඛට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විරියස‍්ස පග‍්ගහට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විරියස‍්ස උපට‍්ඨානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විරියස‍්ස අවික‍්ඛෙපට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, විරියස‍්ස දස‍්සනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
වීර්‍ය්‍යාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වීර්‍ය්‍යයාගේ මූලාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වීර්‍ය්‍යයාගේ ප්‍රතිෂ්ඨාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වීර්‍ය්‍යයාගේ ප්‍රධානාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වීර්‍ය්‍යයාගේ සමෘද්ධ්‍යර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වීර්‍ය්‍යයාගේ අධිමොක්‍ෂාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වීර්‍ය්‍යයාගේ ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වීර්‍ය්‍යයාගේ උපස්ථානාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වීර්‍ය්‍යයාගේ අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වීර්‍ය්‍යයාගේ දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු.
චිත‍්තට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස මූලට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස පාදට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස පධානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස ඉජ‍්ඣනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස අධිමොක‍්ඛට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස පග‍්ගහට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස උපට‍්ඨානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස අවික‍්ඛෙපට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, චිත‍්තස‍්ස දස‍්සනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
(චින්තානාදි) චිත්තාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. චිත්තයාගේ මූලාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. චිත්තයාගේ ප්‍රතිෂ්ඨාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. චිත්තයාගේ ප්‍රධානාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. චිත්තයාගේ අධිමොක්‍ෂාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. චිත්තයාගේ ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. චිත්තයාගේ උපස්ථානාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. චිත්තයාගේ අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. චිත්තයාගේ දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු.
වීමංසට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, වීමංසාය මූලට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, වීමංසාය පාදට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, වීමංසාය පධානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, වීමංසාය ඉජ‍්ඣනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, වීමංසාය අධිමොක‍්ඛට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, වීමංසාය පග‍්ගහට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, වීමංසාය උපට‍්ඨානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, වීමංසාය අවික‍්ඛෙපට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, වීමංසාය දස‍්සනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
වීමංසාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වීමංසාවගේ මූලාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වීමංසාවගේ ප්‍රතිෂ්ඨාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වීමංසාවගේ ප්‍රධානාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වීමංසාවගේ සමෘධ්‍යර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වීමංසාවගේ අධිමොක්‍ෂාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වීමංසාවගේ ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වීමංසාවගේ උපස්ථානාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වීමංසාවගේ අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වීමංසාවගේ දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු.
දුක‍්ඛස‍්ස පීළනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දුක‍්ඛස‍්ස සඞ‍්ඛතට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දුක‍්ඛස‍්ස සන‍්තාපට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, දුක‍්ඛස‍්ස විපරිණාමට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, .
දුඃඛයාගේ පීඩනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. දුඃඛයාගේ සඞ්ඛතාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. දුඃඛයාගේ සන්තාපාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. දුඃඛයාගේ විපරිණාමාර්‍ත්‍ථය දතයුතු.
සමුදයස‍්ස ආයූහනට‍්ඨො, අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සමුදයස‍්ස නිදානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සමුදයස‍්ස සඤ‍්ඤොගට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සමුදයස‍්ස පළිබොධට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
සමුදයාගේ ආයූහනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. සමුදයාගේ නිදානාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. සමුදයාගේ සංයෝගාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. සමුදයාගේ පරිබොධාර්‍ත්‍ථය දතයුතු.
නිරොධස‍්ස නිස‍්සරණට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, නිරොධස‍්ස විවෙකට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, නිරොධස‍්ස අසඞ‍්ඛතට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, නිරොධස‍්ස අමතට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
නිරෝධයාගේ නිස්සරණාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. නිරෝධයාගේ විවේකාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. නිරෝධයාගේ අසඞ්ඛතාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. නිරෝධයාගේ අමෘතාර්‍ත්‍ථය දතයුතු.
මග‍්ගස‍්ස නිය්‍යානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, මග‍්ගස‍්ස හෙතුට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, මග‍්ගස‍්ස දස‍්සනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, මග‍්ගස‍්ස ආධිපතෙය්‍යට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
මාර්‍ගයාගේ නිර්‍ය්‍යාණාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. මාර්‍ගයාගේ හෙත්‍වර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. මාර්‍ගයාගේ දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. මාර්‍ගයාගේ ආධිපත්‍යාර්‍ත්‍ථය දතයුතු.
තථට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අනත‍්තට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සච‍්චට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පටිවෙධට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අභිජානනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පරිජානට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ධම‍්මට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ධාතුට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ඤාතට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සච‍්ඡිකිරියට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ඵස‍්සනට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අභිසමයට‍්ඨො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
යථාස්වභාවාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. අනාත්මාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. සත්‍යාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ප්‍රතිවේධාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. වෙසෙසින් දතයුතු අර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඥාතතීරණපරිඥායෙන් දතයුතු අර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ධර්‍මාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. (ශූන්‍යතාදි) ධාත්‍වර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. දතහැකි අර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍යාර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. ඥානයෙන් ස්පර්‍ශ කළයුතු අර්‍ත්‍ථය දතයුතු යැ. (ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂාඥානයෙන්) මොනොවට අවබෝධ කළයුතු අර්‍ත්‍ථය දතයුතු.
නෙක‍්ඛම‍්මං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අව්‍යාපාදො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ආලොකසඤ‍්ඤා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අවික‍්ඛෙපො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ධම‍්මවවත්‍ථානං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ඤාණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පාමොජ‍්ජං. අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
නෛෂ්ක්‍රම්‍ය (කාමච්ඡන්‍ද ප්‍රතිපක්‍ෂඅලෝභ) ය දතයුතු යැ. අව්‍යාපාදය දතයුතු යැ. (සත්‍යානමිද්ධප්‍රතිපක්‍ෂ) අලෝකසංඥාව දතයුතු යැ. අවික්‍ෂේපය දතයුතු යැ. ධම්මවවත්‍ථාන (නිශ්චය) ය දතයුතු යැ. ඥානය දතයුතු යැ. (අරතිප්‍රතිපක්‍ෂ) ප්‍රාමෝද්‍යය දතයුතු.
පඨමං ඣානං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, දුතියං ඣානං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, තතියං ඣානං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, චතුත්‍ථං ඣානං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ආකාසානඤ‍්චායතනසමාපත‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, විඤ්ඤාණඤ්චායතනසමාපත්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, නෙවසඤ‍්ඤානාසඤ‍්ඤායතනසමාපත‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා.
ප්‍රථමධ්‍යානය දතයුතු යැ. ද්විතීයධ්‍යානය දතයුතු යැ. තෘතීයධ්‍යානය දතයුතු යැ. චතුර්‍ත්‍ථධ්‍යානය දතයුතු යැ. ආකාසානඤ්චායතන සමාපත්තිය දතයුතු යැ. විඤ්ඤාණඤ්චායතනසමාපත්තිය දතයුතු යැ. ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සමාපත්තිය දතයුතු යැ. නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන සමාපත්තිය දතයුතු.
අනිච‍්චානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, දුක‍්ඛානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අනත‍්තානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, නිබ‍්බිදානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, විරාගානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, නිරොධානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, පටිනිස‍්සග‍්ගානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ඛයානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, වයානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, විපරිණාමානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අනිමිත‍්තානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අප‍්පණිහිතානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, සුඤ‍්ඤතානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අධිපඤ‍්ඤාධම‍්මවිපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, යථාභූතඤාණදස‍්සනං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ආදීනවානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, පටිසඞ‍්ඛානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, විවට‍්ටානුපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා.
අනිත්‍යානුදර්‍ශනය දතයුතු යැ. දුඃඛානුදර්‍ශනය දතයුතු යැ. අනාත්මානු දර්‍ශනය දතයුතු යැ. නිර්වේදානුදර්‍ශනය දතයුතු යැ. විරාගනුදර්‍ශනය දතයුතු යැ. නිරෝධානුදර්‍ශනය දතයුතු යැ. ප්‍රතිනිඃසර්‍ගානුදර්‍ශනය දතයුතු යැ. ක්‍ෂයානුදර්‍ශනය දතයුතු යැ. ව්‍යයානුදර්‍ශනය දතයුතු යැ. විපරිණාමානුදර්‍ශනය දතයුතු යැ. අනිමිත්තානුදර්‍ශනය දතයුතු යැ. අප්‍රණිහිතානුදර්‍ශනය දතයුතු යැ. ශූන්‍යතානුදර්‍ශනය දතයුතු යැ. අධිප්‍රඥා සඞ්ඛ්‍යාත ධර්‍මවිදර්‍ශනාව දතයුතු යැ. යථාභූතඥානදර්‍ශනය දතයුතු යැ. ආදීනවානුදර්‍ශනය දතයුතු යැ. පටිසඞ්ඛා (අනිත්‍ය-දුඃඛ-අනාත්මා)නුදර්‍ශනය දතයුතු යැ. විවර්‍තානුදර්‍ශනය (ගෝත්‍රභූඥාන)ය දතයුතු.
සොතාපත‍්තිමග‍්ගො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, සොතාපත‍්තිඵලසමාපත‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, සකදාගාමිමග‍්ගො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, සකදාගාමිඵලසමාපත‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අනාගාමිමග‍්ගො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අනාගාමිඵලසමාපත‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අරහත‍්තමග‍්ගො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අරහත‍්තඵලසමාපත‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා.
සෝවන් මාර්‍ගය දතයුතු යැ. සෝවන් ඵලසමාපත්තිය දතයුතු යැ. සකෘදාගාමී මාර්‍ගය දතයුතු යැ. සකෘදාගාමී ඵලසමාපත්තිය දතයුතු යැ. අනාගාමී මාර්‍ගය දතයුතු යැ. අනාගාමී ඵලසමාපත්තිය දතයුතු යැ. අර්‍හන්මාර්‍ගය දතයුතු යැ. අර්‍හත්ඵලසමාපත්තිය දතයුතු.
අධිමොක‍්ඛට‍්ඨෙන සද‍්ධින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පග‍්ගහට‍්ඨෙන විරියින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, උපට‍්ඨානට‍්ඨෙන සතින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන සමාධින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, දස‍්සනට‍්ඨෙන පඤ‍්ඤින්‍ද්‍රියං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
අධිමෝක්‍ෂ (නිශ්චය කිරීම්) අර්‍ත්‍ථයෙන් ශ්‍රද්ධේන්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ. ප්‍රග්‍රහ (උත්සාහ) අර්‍ත්‍ථයෙන් වීර්‍ය්‍යෙන්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ. අපිලාපන (අරමුණෙහි බැසගැනීම්) අර්‍ත්‍ථයෙන් ස්මෘතීන්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ. අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් සමාධීන්‍ද්‍රිය දතයුතු යැ. දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥේන්‍ද්‍රිය දතයුතු.
අස‍්සද‍්ධියෙ අකම‍්පියට‍්ඨෙන සද‍්ධාබලං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, කොසජ‍්ජෙ අකම‍්පියට‍්ඨෙන විරියබලං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පමාදෙ අකම‍්පියට‍්ඨෙන සතිබලං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, උද‍්ධච‍්චෙ අකම‍්පියට‍්ඨෙන සමාධිබලං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, අවිජ‍්ජාය අකම‍්පියට‍්ඨෙන පඤ‍්ඤාබලං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
අශ්‍රද්ධායෙහි නො සැලෙන අර්‍ත්‍ථයෙන් ශ්‍රද්ධාබලය දතයුතු යැ. කුසීත බැව්හි නො සැලෙන අර්‍ත්‍ථයෙන් වීර්‍ය්‍යබලය දතයුතු යැ. ප්‍රමාදයෙහි නො සැලෙන අර්‍ත්‍ථයෙන් ස්මෘතිබලය දතයුතු යැ. උද්ධත බැව්හි නො සැලෙන අර්‍ත්‍ථයෙන් සමාධිබලය දතයුතු යැ. අවිද්‍යායෙහි නො සැලෙන අර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥාබලය දතයුතු.
උපට‍්ඨානට‍්ඨෙන සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පවිචයට‍්ඨෙන ධම‍්මවිචයසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පග‍්ගහට‍්ඨෙන විරියසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ඵරණට‍්ඨෙන පීතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, උපසමට‍්ඨෙන පස‍්සද‍්ධිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන සමාධිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පටිසඞ‍්ඛානට‍්ඨෙන උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
අපිලාපනාර්‍ත්‍ථයෙන් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය දතයුතු යැ. විමසීම් අර්‍ත්‍ථයෙන් ධර්‍මවිචයසම්බෝධ්‍යඞ්ගය දතයුතු යැ. ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් වීර්‍ය්‍යසම්බෝධ්‍යඞ්ගය දතයුතු යැ. පැතිරීම් අර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රීතිසම්බෝධ්‍යඞ්ගය දතයුතු යැ. සන්හිඳීම් අර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රශ්‍රබ්ධිසම්බෝධ්‍යඞ්ගය දතයුතු යැ. නො විසිරීම් අර්‍ත්‍ථයෙන් සමාධිසම්බෝධ්‍යඞ්ගය දතයුතු යැ. අනිත්‍යාදි විසින් ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කිරීම් අර්‍ත්‍ථයෙන් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය දතයුතු.
දස‍්සනට‍්ඨෙන සම‍්මාදිට‍්ඨි අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අභිනිරොපනට‍්ඨෙන සම‍්මාසඞ‍්කප‍්පො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පරිග‍්ගහට‍්ඨෙන සම‍්මාවාචා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, සමුට‍්ඨානට‍්ඨෙන සම‍්මාකම‍්මන‍්තො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, වොදානට‍්ඨෙන සම‍්මාආජීවො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පග‍්ගහට‍්ඨෙන සම‍්මාවායාමො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, උපට‍්ඨානට‍්ඨෙන සම‍්මාසති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා. අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන සම‍්මාසමාධි අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො.
(සත්‍ය) දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යග්දෘෂ්ටිය දතයුතු යැ. අරමුණට නැඟිම් අර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්සංකල්පය දතයුතු යැ. (සතර වාක්සංවර) පරිග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යග්වචනය දතයුතු යැ. (ත්‍රිවිධ කායසංවර) සමුත්ථානාර්ත්ථයෙන් සම්‍යක්කර්‍මාන්තය දතයුතු යැ. පරිශුද්ධාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යගාජීවය දතයුතු යැ. ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යග්ව්‍යායාමය දතයුතු යැ. අරමුණෙහි බැසගැනීම් අර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්ස්මෘතිය දතයුතු යැ. අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්සමාධිය දතයුතු.
ආධිපතෙය්‍යට‍්ඨෙන ඉන්‍ද්‍රියා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අකම‍්පියට‍්ඨෙන බලා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, නිය්‍යානට‍්ඨෙන බොජ‍්ඣඞ‍්ගා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, හෙතුට‍්ඨෙන මග‍්ගො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, උපට‍්ඨානට‍්ඨෙන සතිපට‍්ඨානා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, පදහනට‍්ඨෙන සම‍්මප‍්පධානා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, ඉජ‍්ඣනට‍්ඨෙන ඉද‍්ධිපාදා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, තථට‍්ඨෙන සච‍්චා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා.
ආධිපත්‍යාර්‍ත්‍ථයෙන් ඉන්‍ද්‍රියෝ දතයුත්තාහ. අකම්ප්‍යාර්‍ත්‍ථයෙන් බලයෝ දතයුත්තාහ. නිර්‍ය්‍යාණාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ගයෝ දතයුත්තාහ. හෙත්‍වර්‍ත්‍ථයෙන් මාර්‍ගය දතයුතු යැ. අපිලාපනාර්‍ත්‍ථයෙන් සතිපට්ඨානයෝ දතයුත්තාහ. උත්සාහ කිරීම් අර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්ප්‍රධානයෝ දතයුත්තාහ. නිෂ්පත්ත්‍යර්‍ත්‍ථයෙන් ඍද්ධිපාදයෝ දතයුත්තාහ. යථාස්වාභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් සත්‍යයෝ දතයුත්තාහ.
අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන සමථො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, අනුපස‍්සනට‍්ඨෙන විපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, එකරසට‍්ඨෙන සමථවිපස‍්සනා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන යුගන්‍ධං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් ශමථය දතයුතු යැ. (අනිත්‍යාදිවශයෙන්) පුනපුනා බැලීම් අර්‍ත්‍ථයෙන් විදර්‍ශනාව දතයුතු යැ. (විමුක්තිරසයෙන්) ඒකකෘත්‍යාර්‍ත්‍ථයෙන් ශමථවිදර්‍ශනාව දතයුතු යැ. නො ඉක්ම පවත්නා අර්‍ත්‍ථයෙන් (ශමථ විදර්‍ශනාවන්ගේ) යුගනන්‍ධය දතයුතු.
සංවරට‍්ඨෙන සීලවිසුද‍්ධි අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන චිත‍්තවිසුද‍්ධි අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, දස‍්සනට‍්ඨෙන දිට‍්ඨිවිසුද‍්ධි අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, මුත‍්තට‍්ඨෙන විමොක‍්ඛො අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, පටිවෙධට‍්ඨෙන විජ‍්ජා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, පරිච‍්චාගට‍්ඨෙන විමුත‍්ති අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, සමුච‍්ඡෙදට‍්ඨෙන ඛයෙ ඤාණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං, පටිප‍්පස‍්සද‍්ධට‍්ඨෙන අනුප‍්පාදෙ ඤාණං අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
සංවරාර්‍ත්‍ථයෙන් ශීලවිශුද්ධිය දතයුතු යැ. අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් චිත්තවිශුද්ධිය දතයුතු යැ, දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් දෘෂ්ටිවිශුද්ධිය දතයුතු යැ. මිදීම් අර්‍ත්‍ථයෙන් (තදඞ්ග) විමෝක්‍ෂය දතයුතු යැ. ජානනාර්‍ත්‍ථයෙන් විද්‍යාව දතයුතු යැ. පරිත්‍යාගාර්‍ත්‍ථයෙන් ඵලවිමුක්තිය දතයුතු යැ. සමුච්ඡේදාර්‍ත්‍ථයෙන් ක්‍ෂය (මාර්‍ග ඥානය) දතයුතු යැ. ප්‍රතිප්‍රශ්‍රබ්ර්‍-අර්‍ත්‍ථයෙන් අනුත්පාද (ඵල ඥානය) දතයුතු යැ.
ඡන්‍දො මූලට‍්ඨෙන අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, මනසිකාරො සමුට‍්ඨානට‍්ඨෙන අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ඵස‍්සො සමොධානට‍්ඨෙන අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, වෙදනා සමොසරණට‍්ඨෙන අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, සමාධි පමුඛට‍්ඨෙන අභිඤ‍්ඤෙය්‍යො, සති ආධිපතෙයට‍්ඨෙන අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, පඤ්ඤා තදුත‍්තරට‍්ඨෙන අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, විමුත‍්ති සාරට‍්ඨෙන අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා, අමතොගධං නිබ‍්බානං පරියොසානට‍්ඨෙන අභිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
(කර්තුකාම්‍යතා) ඡන්‍දය මූලාර්‍ත්‍ථයෙන් දතයුතු යැ. (යෝනිසෝ) මනස්කාරය (කුසල් දහම් නඟන බැවින්) සමුත්ථානාර්ත්ථයෙන් දතයුතු යැ. ස්පර්‍ශය සමවධානාර්‍ත්‍ථයෙන් දතයුතු යැ. වේදනාව සමෝසරණ (රැස්වීම්) අර්‍ත්‍ථයෙන් දතයුතු යැ. සමාධිය ප්‍රමුඛාඅර්‍ත්‍ථයෙන් දතයුතු යැ. ස්මෘතිය අධිපතිභාවාඅර්‍ත්‍ථයෙන් දත යුතු යැ. (මාර්‍ග) ප්‍රඥාව තදුත්තර (ශ්‍රේෂ්ඨ) අර්‍ත්‍ථයෙන් දතයුතු යැ. (ඵල) විමුක්තිය (ස්ථිර බැවින්) සාරාර්‍ත්‍ථයෙන් දතයුතු යැ. අමෘතයට ප්‍රතිෂ්ඨාභූත නිර්‍වාණය පර්‍ය්‍යවසාන (නිෂ්ඨා) අර්‍ත්‍ථයෙන් දතයුතු යැ.
යෙ යෙ ධම්මා අභිඤ‍්ඤාතා හොන‍්ති, තෙ තෙ ධම්මා ඤාතා හොන‍්ති, තං ඤාතට‍්ඨෙන ඤාණං, පජානනට‍්ඨෙන පඤ්ඤා තෙන වුච‍්චති: “ඉමෙ ධම්මා අභිඤ‍්ඤෙය්‍යා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං”න‍්ති.
යම් යම් ධර්‍ම කෙනෙක් අභිමුඛ කොට දන්නා ලද වෙත් ද ඒ ඒ ධර්‍මයෝ ඥාතයෝ වෙති. ඒ ධර්‍මයන් දන්නා අර්‍ත්‍ථයෙන් ඥාන වෙයි. ප්‍රකාරයෙන් (දන්නා අර්‍ත්‍ථයෙන්) ප්‍රඥා වේ. එයින් කියනු ලැබෙයි: ‘ඉමේ ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යාති සෝතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං’යි.
අභිඤ‍්ඤෙය්‍යනිද‍්දෙසො.
අභිඥෙය නිර්දේශ යි.
දුතියක භාණවාරං.
දෙවැනි බණවර යි.
(1)
(1)
කථං ‘ඉමෙ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්යා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං:
කිසෙයින් ‘මේ ධර්‍මයෝ පිරිසිඳ දතයුත්තාහ’ යන දේශනාව සෝතාවධාන (ශ්‍රැත) ය වෙයි, එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන වෙයි යත්:
එකො ධම්මා පරිඤ‍්ඤෙය්‍යො: ඵස‍්සො සාසවො උපාදානියො.
එක් ධර්‍මයෙක් පිරිසිඳ දතයුතු වෙයි: සාස්‍රව වූ උපාදානයන්ට හිත වූ ස්පර්‍ශය යි.
ද‍්වෙ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්යා: නාමඤ‍්ච රූපඤ‍්ච.
ධර්‍මයෝ දෙදෙනෙක් පිරිසිඳ දතයුතු වෙති: නාමරූපයෝ යි.
තයො ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්යා: තිස‍්සො වෙදනා
ධර්‍මයෝ තිදෙනෙක් පිරිසිඳ දතයුතු වෙති: තුන වේදනාවෝ යි.
චත‍්තාරො ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්යා: චත‍්තාරො ආහාරා
ධර්‍මයෝ සතර දෙනෙක් පිරිසිඳ දතයුතු වෙති: සතර ආහාරයෝ යි.
පඤ‍්ච ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්යා: පඤ‍්චුපාදානක‍්ඛන්‍ධා.
ධර්‍මයෝ පස්දෙනෙක් පිරිසිඳ දතයුතු වෙති: පඤ්චෝපාදානස්කන්‍ධයෝ යි.
ඡ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්යා: ඡ අජ‍්ඣත‍්තිකානි ආයතනානි.
ධර්‍මයෝ සදෙනෙක් පිරිසිඳ දතයුතු වෙති: අධ්‍යාත්මික ෂඩායතනයෝ යි.
සත‍්ත ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්යා: සත‍්ත විඤ‍්ඤාණට‍්ඨිතියො.
ධර්‍මයෝ සත්දෙනෙක් පිරිසිඳ දතයුතු වෙති: සප්තවිඥානස්ථීතීහු යි.
අට‍්ඨ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්යා: අට‍්ඨ ලොක ධම්මා.
ධර්‍මයෝ අටදෙනෙක් පිරිසිඳ දතයුතු වෙති: අෂ්ටලෝකධර්‍මයෝ යි.
නව ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්යා: නව සත‍්තාවාසා.
ධර්‍මයෝ නවදෙනෙක් පිරිසිඳ දතයුතු වෙති: නවසත්ත්‍වාවාසයෝ යි.
දස ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්යා: දසායතනානි.
ධර්‍මයෝ දසදෙනෙක් පිරිසිඳ දතයුතු වෙති: දස ආයතනයෝ යි.
(2)
(2)
සබ‍්බං භික‍්ඛවෙ, පරිඤ‍්ඤෙය්‍යං, කිඤ‍්ච භික‍්ඛවෙ, සබ‍්බං පරිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
මහණෙනි, සියල්ල පිරිසිඳ දතයුතුයැ. මහණෙනි, පිරිසිඳ දතයුතු සියල්ල කවර යත්:
චක‍්ඛුං භික‍්ඛවෙ, පරිඤ‍්ඤෙය්‍යං, රූපා පරිඤ්ඤෙය්යා, චක‍්ඛුවිඤ‍්ඤාණං පරිඤ‍්ඤෙය්‍යං, චක‍්ඛුසම‍්ඵස‍්සො පරිඤ‍්ඤෙය්‍යො, යම‍්පිදං චක‍්ඛුසම‍්ඵස‍්සපච‍්චයා උප‍්පජ‍්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක‍්ඛමසුඛං වා, තම‍්පි පරිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
මහණෙනි, චක්ෂුස පිරිසිඳ දතයුතු යැ. රූපයෝ පිරිසිඳ දතයුත්තාහ. චක්‍ෂුර්විඥානය පිරිසිඳ දතයුතු යැ. චක්ඛුසම්ඵස්සය පිරිසිඳ දතයුතු යැ. චක්ඛුසම්ඵස්ස ප්‍රත්‍යයෙන් සුව වේවයි දුක් වේවයි නො දුක් නො සුව වේවයි යම් වේදයිතයෙක් උපදී නම් එ ද පිරිසිඳ දතයුතු යැ.
සොතං පරිඤ‍්ඤෙය්‍යං, සද‍්දා පරිඤ්ඤෙය්යා -පෙ- ඝානං පරිඤ‍්ඤෙය්‍යං, ගන්‍ධා පරිඤ්ඤෙය්යා -පෙ- ජිව‍්හා පරිඤ්ඤෙය්යා, රසා පරිඤ්ඤෙය්යා -පෙ- කායො පරිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ඵොට‍්ඨබ‍්බො පරිඤ‍්ඤෙය්‍යො -පෙ- මනො පරිඤ‍්ඤෙය්‍යො, ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්යා, මනොවිඤ‍්ඤාණං පරිඤ‍්ඤෙය්‍යං, මනොසම‍්ඵස‍්සො පරිඤ‍්ඤෙය්‍යො, යම‍්පිදං මනොසම‍්ඵස‍්සපච‍්චයා උප‍්පජ‍්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක‍්ඛමසුඛං වා, තම‍්පි පරිඤ‍්ඤෙය්‍යං.
ශ්‍රෝත්‍රය පිරිසිඳ දතයුතු යැ. ශබ්දයෝ පිරිසිඳ දතයුත්තාහ ... ඝ්‍රාණය පිරිසිඳ දතයුතු යැ. ගන්‍ධයෝ පිරිසිඳ දත්යුත්තාහ ... ජිහ්වාව පිරිසිඳ දතයුතු යැ. රසයෝ පිරිසිඳ දතයුත්තාහ ... කය පිරිසිඳ දතයුතු යැ. ස්ප්‍රෂ්ටව්‍ය පිරිසිඳ දතයුතු යැ. ... මනස පිරිසිඳ දතයුතු යැ. ධර්‍මයෝ පිරිසිඳ දතයුත්තාහ. මනෝවිඥානය පිරිසිඳ දතයුතු යැ. මනෝසම්ඵස්සය පිරිසිඳ දතයුතු යැ. මනෝසම්ඵස්සය ප්‍රත්‍යයෙන් සුව වේවයි දුක් වේවයි නො දුක් නො සුව වේවයි යම් වේදයිතයෙක් උපදී නම්, එ ද පිරිසිඳ දතයුතු.
රූපං පරිඤ‍්ඤෙය්‍යං, වෙදනා පරිඤ්ඤෙය්යා, සඤ‍්ඤා පරිඤ්ඤෙය්යා, සඞ්ඛාරා පරිඤ්ඤෙය්යා, විඤ‍්ඤාණං පරිඤ‍්ඤෙය්‍යං, චක‍්ඛුං පරිඤ‍්ඤෙය්‍යං -පෙ- ජරාමරණං පරිඤ‍්ඤෙය්‍යං -පෙ- අමතොගධං නිබ‍්බානං පරියොසානට‍්ඨෙන පරිඤ‍්ඤෙය්‍යං -පෙ-
රූපය පිරිසිඳ දතයුතු යැ. වේදනාව පිරිසිඳ දතයුතු යැ. සංඥාව පිරිසිඳ දතයුතු යැ. සංස්කාරයෝ පිරිසිඳ දතයුත්තාහ. විඥානය පිරිසිඳ දතයුතු යැ. චක්ෂුස ... ජරාමරණය ... අමෘතයට ප්‍රතිෂ්ඨා වූ නිර්‍වාණය නිෂ්ඨාර්‍ත්‍ථයෙන් පිරිසිඳ දතයුතු යැ.
යෙසං යෙසං ධම‍්මානං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස තෙ තෙ ධම්මා පටිලද‍්ධා හොන‍්ති. එවං තෙ ධම්මා පරිඤ‍්ඤාතා චෙව හොන‍්ති තීරිතා ච.
යම් යම් ධර්‍ම කෙනකුන් ප්‍රතිලාභය සඳහා වෑයම් කරන්නහු විසින් ඒ ඒ ධර්‍මයෝ ලබන ලද්දාහු වෙත් ද, මෙසේ ඒ ධර්‍මයෝ පිරිසිඳ දත්තාහු ද තීරණය කරන ලද්දාහු ද වෙත්.
නෙක‍්ඛම‍්මං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස නෙක‍්ඛම‍්මං පටිලද‍්ධං හොති. එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
නෛෂ්ක්‍රම්‍යය ප්‍රතිලාභය පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් නෛෂ්ක්‍රම්‍යය ලද්දේ වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පිරිසිඳ දන්නා ලද්දේ ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
අබ්‍යාපාදං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස අබ්‍යාපාදො පටිලද‍්ධො හොති එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
අව්‍යාපාදය ප්‍රතිලාභය පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් අව්‍යාපාදය ලද්දේ ද වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පිරිසිඳ දන්නා ලද්දේ ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
ආලොකසඤ‍්ඤං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස ආලොකසඤ‍්ඤා පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
ආලෝකසංඥාව ප්‍රතිලාභය පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් ආලෝක සංඥාව ලද්දේ ද වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පිරිසිඳ දන්නා ලද්දේ ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
අවික‍්ඛෙපං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස අවික‍්ඛෙපො පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
අවික්‍ෂේපය ප්‍රතිලාභය පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් අවික්‍ෂේපය ලද්දේ වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පිරිසිඳ දන්නා ලද්දේ ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
ධම‍්මවවත්‍ථානං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස ධම‍්මවවත්‍ථානං පටිලද‍්ධං හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
ධම්මවවත්‍ථාන (විචිකිත්සා ප්‍රතිපක්‍ෂඥාන) ය ප්‍රතිලාභය පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් ධම්මවවත්‍ථානය ලද්දේ වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
ඤාණං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස ඤාණං පටිලද‍්ධං හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
(අවිද්‍යා ප්‍රතිපක්‍ෂ) ඥානය ප්‍රතිලාභය පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් ඥානය ලද්දේ ද වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
පාමොජ‍්ජං, පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස පාමොජ‍්ජං පටිලද‍්ධං හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
ප්‍රාමෝද්‍ය (අරතිප්‍රතිපක්‍ෂප්‍රීති) ය ප්‍රතිලාභය පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් ප්‍රාමෝද්‍යය ලද්දේ ද වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
පඨමං ඣානං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස පඨමං ඣානං පටිලද‍්ධං හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
ප්‍රථමධ්‍යානය ප්‍රතිලාභය පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් ප්‍රථමධ්‍යානය ලද්දේ ද වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
දුතියං ඣානං -පෙ- තතියං ඣානං -පෙ- චතුත්‍ථං ඣානං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස චතුත්‍ථං ඣානං පටිලද‍්ධං හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
ද්විතීයධ්‍යානය ... තෘතීයධ්‍යානය ... චතුර්‍ත්‍ථධ්‍යානය ප්‍රතිලාභය පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් චතුර්‍ත්‍ථධ්‍යානය ලද්දේ ද වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පිරිසිඳ දන්නා ලද්දේ ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
ආකාසානඤ‍්චායතනසමාපත‍්තිං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස ආකාසානඤ‍්චායතනසමාපත‍්ති පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
ආකාසානඤ්චායතනසමාපත්තිය ප්‍රතිලාභය පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් ආකාසානඤ්චායතනසමාපත්තිය ලද්දී වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
විඤ‍්ඤාණඤ‍්චායතනසමාපත‍්තිං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස විඤ්ඤාණඤ්චායතනසමාපත්ති පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
විඤ්ඤාණඤ්චායතනසමාපත්තිය ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් විඤ්ඤාණඤ්චායතනසමාපත්තිය ලද්දී වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
ආකිඤ‍්චඤ‍්ඤායතනසමාපත‍්තිං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස ආකිඤ‍්චඤ‍්චායතනසමාපත‍්ති පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්තිය ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්තිය ලද්දී වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
නෙවසඤ‍්ඤානාසඤ‍්ඤායතනසමාපත‍්තිං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස නෙවසඤ‍්ඤානාඤ‍්ඤායතනසමාපත‍්ති පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
නෙවසඤ්ඤනාසඤ්ඤායතනසමාපත්තිය ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් නෙවසඤ්ඤනාසඤ්ඤායතනසමාපත්තිය ලද්දී වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
අනිච‍්චානුපස‍්සනං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස අනිච‍්චානුපස‍්සනා පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
අනිච්චානුපස්සනාව ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් අනිච්චානුපස්සනාව ලද්දී වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
දුක‍්ඛානුපස‍්සනං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස දුක‍්ඛානුපස‍්සනා පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
දුක්ඛානුපස්සනාව ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් දුක්ඛානුපස්සනාව ලද්දී වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
අනත‍්තානුපස‍්සනං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස අනත‍්තානුපස‍්සනා පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
අනත්තානුපස්සනාව ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් අනත්තානුපස්සනාව ලද්දී වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
නිබ‍්බිදානුපස‍්සනං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස නිබ‍්බිදානුපස‍්සනා පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
නිබ්බිදානුපස්සනාව ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් නිබ්බිදානුපස්සනාව ලද්දී වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
විරාගානුපස‍්සනං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස විරාගානුපස‍්සනා පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
විරාගානුපස්සනාව ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් විරාගානුපස්සනාව ලද්දී වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
නිරොධානුපස‍්සනං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස නිරොධානුපස‍්සනා පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
නිරෝධානුපස්සනාව ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් නිරෝධානුපස්සනාව ලද්දී වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
පටිනිස‍්සග‍්ගානුපස‍්සනං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස පටිනිස‍්සග‍්ගානුපස‍්සනා පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාව ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාව ලද්දී වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
ඛයානුපස‍්සනං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස ඛයානුපස‍්සනා පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
ඛයානුපස්සනාව ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් ඛයානුපස්සනාව ලද්දී වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
වයානුපස‍්සනං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස වයානුපස‍්සනා පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
වයානුපස්සනාව ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් වයානුපස්සනාව ලද්දී වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
විපරිණාමානුපස‍්සනං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස විපරිණාමානුපස‍්සනා පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
විපරිණාමානුපස්සනාව ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් විපරිණාමානුපස්සනාව ලද්දී වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
අනිමිත‍්තානුපස‍්සනං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස අනිමිත‍්තානුපස‍්සනා පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
අනිමිත්තානුපස්සනාව ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් අනිමිත්තානුපස්සනාව ලද්දී වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
අප‍්පණිහිතානුපස‍්සනං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස අප‍්පණිහිතානුපස‍්සනා පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
අප්පණිහිතානුපස්සනාව ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් අපප්ණිහිතානුපස්සනාව ලද්දී වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
සුඤ‍්ඤතානුපස‍්සනං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස සුඤ‍්ඤතානුපස‍්සනා පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
සුඤ්ඤතානුපස්සනාව ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් සුඤ්ඤතානුපස්සනාව ලද්දී වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
අධිපඤ‍්ඤාධම‍්මවිපස‍්සනං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස අධිපඤ‍්ඤාධම‍්මවිපස‍්සනා පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාව ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාව ලද්දී වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
යථාභූතඤාණදස‍්සනං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස යථාභූතඤාණදස‍්සනං පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
යථාභූතඥානදර්‍ශනය ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් යථාභූතඥානදර්‍ශනය ලද්දේ වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
ආදීනවානුපස‍්සනං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස ආදීනවානුපස‍්සනා පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
ආදීනවානුපස්සනාව ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් ආදීනවානුපස්සනාව ලද්දී වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
පටිසඞ‍්ඛානුපස‍්සනං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස පටිසඞ‍්ඛානුපස‍්සනා පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
පටිසඞ්ඛානුපස්සනාව ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් පටිසඞ්ඛානුපස්සනාව ලද්දී වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
විවට‍්ටානුපස‍්සනං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස විවට‍්ටානුපස‍්සනා පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
විවට්ටානුපස්සනාව ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් විවට්ටානුපස්සනාව ලද්දී වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
සොතාපත‍්තිමග‍්ගං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස සොතාපත‍්තිමග‍්ගො පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
ස්‍රෝතාපත්තිමාර්‍ගය ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් ස්‍රෝතාපත්තිමාර්‍ගය ලද්දේ වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
සකදාගාමිමග‍්ගං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස සකදාගාමිමග‍්ගො පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
සකෘදගාමීමාර්‍ගය ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් සකෘදගාමීමාර්‍ගය ලද්දේ වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
අනාගාමිමග‍්ගං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස අනාගාමිමග‍්ගො පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
අනාගාමීමාර්‍ගය ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් අනාගාමීමාර්‍ගය ලද්දේ වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
අරහත‍්තමග‍්ගං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස අරහත‍්තමග‍්ගො පටිලද‍්ධා හොති, එවං සො ධම‍්මො පරිඤ‍්ඤාතො චෙව හොති තීරිතො ච.
අර්‍හන්මාර්‍ගය ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් අර්‍හන්මාර්‍ගය ලද්දේ වෙයි. මෙසේ ඒ ධර්‍මය පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දේ ද වේ.
යෙසං යෙසං ධම‍්මානං පටිලාභත්‍ථාය වායමන‍්තස‍්ස තෙ තෙ ධම්මා පටිලද‍්ධා හොන‍්ති, එවං තෙ ධම්මා පරිඤ‍්ඤාතා චෙව හොන‍්ති තීරිතා ච. තං ඤාතට‍්ඨෙන ඤාණං, පජානනට‍්ඨෙන පඤ්ඤා තෙන වුච‍්චති “ඉමෙ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්යා’ති සොතාවධානං, තං පජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණ”න‍්ති.
යම් යම් ධර්‍මයන් ලබනු පිණිස වෑයම් කරන්නහු විසින් ඒ ඒ ධර්‍මයෝ ලද්දාහු වෙති, මෙසේ ඒ ධර්‍මයෝ පරිඥාත ද තීරණය කරන ලද්දාහු ද වෙත්. ඒ දන්නා අර්‍ත්‍ථයෙන් ඥාන වෙයි. ප්‍රකාරයෙන් දන්නා අර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥා වේ. එයින් කියනු ලැබෙයි. “ඉමෙ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්යා’ති සෝතාවධානං, තං පජානනාපඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං”යී
පරිඤ‍්ඤෙය්‍යනිද‍්දෙසො.
පරිඥේය නිර්දේශ යි.
(3)
(3)
කථං ‘ඉමෙ ධම්මා පහාතබ්බා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං:
කිසෙයින් මේ ධර්‍මයෝ ප්‍රහාතව්‍යයෝ යැ යන දේශනාව සෝතාවධාන වේ ද, එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමය ඥාන වේ ද යත්:
එකො ධම‍්මො පහාතබ‍්බො: අස‍්මිමානො.
එක් ධර්‍මයෙක් ප්‍රහාතව්‍ය වෙයි: අස්මිමාන යි.
ද‍්වෙ ධම‍්මො පහාතබ‍්බො: අවිජ‍්ජා ච භවතණ‍්හා ච
ධර්‍මයෝ දෙදෙනෙක් ප්‍රහාතව්‍යයෝ යැ: අවිද්‍යා ද භවතෘෂ්ණාව ද යන දෙක යි.
තයො ධම්මා පහාතබ්බා: තිස‍්සො තණ‍්හා.
ධර්‍මයෝ තිදෙනෙක් ප්‍රහාතව්‍යයෝ යැ: ත්‍රිවිධ තෘෂ්ණාව යි.
චත‍්තාරො ධම්මා පහාතබ්බා: චත‍්තාරො ඔගා.
ධර්‍මයෝ සතරදෙනෙක් ප්‍රහාතව්‍යයෝ යැ: චතුරෝඝයෝ යි .
පඤ‍්ච ධම්මා පහාතබ්බා: පඤ‍්ච නීවරණානි.
ධර්‍මයෝ පස්දෙනෙක් ප්‍රහාතව්‍යයෝ යැ: පඤ්චනීවරණයෝ යි.
ඡ ධම්මා පහාතබ්බා: ඡ තණ‍්හාකායා.
ධර්‍මයෝ සදෙනෙක් ප්‍රහාතව්‍යයෝ යැ: ෂට්තෘෂ්ණාකායයෝ යි.
සත‍්තධම‍්මා පහාතබ්බා: සත‍්තානුසයා,
ධර්‍මයෝ සත්දෙනෙක් ප්‍රහාතව්‍යයෝ යැ: සප්තඅනුශයධර්‍මයෝ යි.
අට‍්ඨ ධම්මා පහාතබ්බා: අට‍්ඨ මිච‍්ඡත‍්තා.
ධර්‍මයෝ අටදෙනෙක් ප්‍රහාතව්‍යයෝ යැ: අෂ්ටමිථ්‍යාත්‍වයෝ යි.
නව ධම්මා පහාතබ්බා: නව තණ‍්හා මූලකා
ධර්‍මයෝ නවදෙනෙක් ප්‍රහාතව්‍යයෝ යැ: නව තෘෂ්ණාමූලකයෝ යි.
දස ධම්මා පහාතබ්බා: දස මිච‍්ඡත‍්තා.
ධර්‍මයෝ දසදෙනෙක් ප්‍රහාතව්‍යයෝ යැ: දශමිථ්‍යාත්‍වයෝ යි.
ද‍්වෙ පහානානි: සමුච‍්ඡෙදප‍්පහානං පටිප‍්පස‍්සද‍්ධිප‍්පහානං. සමුච‍්ඡෙදප‍්පහානඤ‍්ච ලොකුත‍්තරං ඛයගාමිමග‍්ගං භාවයතො පටිප‍්පස‍්සද‍්ධිපපහානඤ‍්ච ඵලක‍්ඛණෙ.
ප්‍රහාණයෝ දෙදෙනෙකි: සමුච්ඡේදප්‍රහාණ යැ, ප්‍රතිප්‍රශ්‍රබ්ධිප්‍රහාණ යි. ලෝකෝත්තර වූ ක්‍ෂයගාමීමාර්‍ගය වඩන්නහුට සමුච්ඡෙදප්‍රහාණය ද ඵලක්‍ෂණයෙහි ප්‍රතිප්‍රශ්‍රබ්ධිප්‍රහාණය ද වේ.
තීණි පහානානි: කාමානමෙතං නිස‍්සරණං යදිදං නෙක‍්ඛම‍්මං, රූපානමෙතං නිස‍්සරණං යදිදං ආරුප‍්පං, යං ඛො පන කිඤ‍්චි භූතං සඞ‍්ඛතං පටිච‍්චසමුප‍්පන‍්නං නිරොධො. තස‍්ස නිස‍්සරණං නෙක‍්ඛම‍්මං පටිලද‍්ධස‍්ස කාමා පහීනා වෙව හොන‍්ති පරිච‍්චත‍්තා ච, ආරුප‍්පං පටිලද‍්ධස‍්ස රූපා පහීනා චෙව හොන‍්ති පරිච‍්චත‍්තා ච, නිරොධා පටිලද‍්ධස‍්ස සඞ්ඛාරා පහීනා චෙව හොන‍්ති පරිච‍්චත‍්තා ච.
ප්‍රහාණයෝ තිදෙනෙකි: යම් නෛෂ්ක්‍රම්‍යයෙක් වේ ද, තෙල කාමයන්ගේ නිඃසරණ යැ. යම් අරූපධ්‍යානයෙක් වේ ද, තෙල රූපයන්ගේ නිඃසරණ යැ. උපන්නා වූ ප්‍රත්‍යයන් විසින් කරන ලද ප්‍රතීත්‍යසමුත්පන්න (ඒ ඒ ප්‍රත්‍යයන් නිසා උපන්) වූ යම්කිසි සංස්කාරයෙක් වේ ද, අර්‍හත්ඵල නිරෝධය ඒ සංස්කාරයාගේ නිඃසරණ යි. (අශුභධ්‍යාන-අනාගාමීමාර්‍ග සඞ්ඛ්‍යාත) නෛෂ්ක්‍රම්‍ය ලැබුවහු විසින් කාමයෝ (විෂ්කම්භණ සමුච්ඡේද විසින්) ප්‍රහීණ කරන ලද්දාහු ද පරිත්‍යාග කරන ලද්දාහු ද වෙති. (අරූපධ්‍යාන - අර්‍හන්මාර්‍ග සඞ්ඛ්‍යාත) ආරූප්‍ය නිඃසරණය ලැබූවහු විසින් රූපයෝ (විෂ්කම්භණ සමුච්ඡේද විසින්) ප්‍රහීණ කරන ලද්දාහු ද පරිත්‍යාග කරන ලද්දාහු ද වෙති. (නිර්‍වාණ - අර්‍හත්ඵල සඞ්ඛ්‍යාත) නිරෝධ නිඃසරණය ලැබූවහු විසින් (නිඃසරණ - ප්‍රතිප්‍රශ්‍රබ්ධිප්‍රහාණයෙන්) සංස්කාරයෝ ප්‍රහීණ කරන ලද්දාහු ද පරිත්‍යාග කරන ලද්දාහු ද වෙත්.
චත‍්තාරි පහානානි: දුක‍්ඛසච‍්චං පරිඤ‍්ඤා පටිවෙධං පටිවිජ‍්ඣන‍්තො පජහාති, සමුදයසච‍්චං පහානපටිවෙධං පටිවිජ‍්ඣන‍්තො පජහාති, නිරොධසච‍්චං සච‍්ඡිකිරියාපටිවෙධං පටිවිජ‍්ඣන‍්තො පජහාති, මග‍්ගසච‍්චං භාවනාපටිවෙධං පටිවිජ‍්ඣන‍්තො පජහාති.
ප්‍රහාණයෝ සතර දෙනෙකි: පරිඥාප්‍රතිවේධයෙන් ප්‍රතිවේධ කරන්නේ දුඃඛසත්‍යය දුරු කෙරෙයි. ප්‍රහාණප්‍රතිවේධයෙන් ප්‍රතිවේධ කරන්නේ සමුදයසත්‍යය දුරු කෙරෙයි. සාක්‍ෂාත්ක්‍රියාප්‍රතිවේධයෙන් ප්‍රතිවේධ කරන්නේ නිරෝධසත්‍යය දුරු කෙරෙයි. භාවනාප්‍රතිවෙධයෙන් ප්‍රතිවේධ කරන්නේ මාර්‍ගසත්‍යය දුරු කෙරේ.
පඤ‍්ච පහානානි: වික‍්ඛම‍්භනප‍්පහානං තදඞ‍්ගප‍්පහානං සමුච‍්ඡෙදප‍්පහානං පටිප‍්පස‍්සද‍්ධිප‍්පහානං නිස‍්සරණප‍්පහානං. වික‍්ඛම‍්භනප‍්පහානඤ‍්ච නීවරණානං පඨමං ඣානං භාවයතො, තදඞ‍්ගප‍්පහානඤ‍්ච දිට‍්ඨිගතානං නිබ‍්බෙධභාගියං සමාධිං භාවයතො, සමුච‍්ඡෙදප‍්පහානඤ‍්ච ලොකුත‍්තරං ඛයගාමිමග‍්ගං භාවයතො, පටිප‍්පස‍්සද‍්ධිප‍්පහානඤ‍්ච ඵලක‍්ඛණෙ, නිස‍්සරණප‍්පහානඤ‍්ච නිරොධො නිබ‍්බානං.
ප්‍රහාණයෝ පස්දෙනෙකි: විෂ්කම්භණප්‍රහාණ යැ. තදඞ්ගප්‍රහාණ යැ. සමුච්ඡේදප්‍රහාණ යැ. ප්‍රතිප්‍රශ්‍රබ්ධිප්‍රහාණ යැ. නිඃසරණප්‍රහාණ යි. ප්‍රථමධ්‍යානය වඩන්නහුට නීවරණයන්ගේ විෂ්කම්භණප්‍රහාණය ද, විදර්‍ශනාසම්ප්‍රයුක්තසමාධිය වඩන්නහුට දෘෂ්ටිගතයන්ගේ තදඞ්ගප්‍රහාණය ද, ලෝකෝත්තර වූ ක්‍ෂය (නිර්‍වාණ) ගාමීමාර්‍ගය වඩන්නහුට සමුච්ඡෙදප්‍රහාණය ද, ඵලක්‍ෂණයෙහි ප්‍රතිප්‍රශ්‍රබ්ධිප්‍රහාණය ද, නිරෝධ සඞ්ඛ්‍යාත නිර්‍වාණය නිඃසරණප්‍රහාණය ද වේ.
(4)
(4)
“සබ‍්බං භික‍්ඛවෙ, පහාතබ‍්බං, කිඤ‍්ච භික‍්ඛවෙ, සබ‍්බං පහාතබ‍්බං:
මහණෙනි, සියල්ල ප්‍රහාතව්‍ය යැ. මහණෙනි, කවර සියල්ල ප්‍රහාතව්‍ය වෙයි යත්:
චක‍්ඛුං, භික‍්ඛවෙ, පහාතබ‍්බං, රූපා පහාතබ්බා, චක‍්ඛුවිඤ‍්ඤාණං පහාතබ‍්බං, චක‍්ඛුසම‍්ඵස‍්සො පහාතබ‍්බො, යම‍්පිදං, චක‍්ඛුසම‍්ඵස‍්සපච‍්චයා උප‍්පජ‍්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක‍්ඛමසුඛං වා තම‍්පි පහාතබ‍්බං.
“මහණෙනි, චක්ෂුස ප්‍රහාතව්‍ය යැ.‘රූපයෝ ප්‍රහාතව්‍යයෝ යැ. චක්‍ෂුර්විඥානය ප්‍රහාතව්‍ය යැ. චක්‍ෂුර්විඥානයසම්ප්‍රයුක්ත වූ ස්පර්‍ශය ප්‍රහාතව්‍ය යැ. චක්‍ෂුඃස්පර්‍ශප්‍රත්‍යයෙන් සුඛ වූ හෝ දුක්ඛ වු හෝ අදුක්ඛමසුඛ වූ හෝ යම් වේදනායෙක් උපදී නම් හෙ ද ප්‍රහාතව්‍ය යැ.
සොතං පහාතබ‍්බං, සද‍්දා පහාතබ්බා -පෙ- ඝානං පහාතබ‍්බං, ගන්‍ධා පහාතබ්බා -පෙ- ජිව‍්හා පහාතබ්බා, රසා පහාතබ්බා -පෙ- කායො පහාතබ‍්බො, ඵොට‍්ඨබ‍්බා පහාතබ්බා -පෙ- මනො පහාතබ‍්බො, ධම්මා පහාතබ්බා, මනොවිඤ‍්ඤාණං පහාතබ‍්බං, මනොසම‍්ඵස‍්සො පහාතබ‍්බො, යම‍්පිදං මනොම‍්ඵස‍්සපච‍්චයා උප‍්පජ‍්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක‍්ඛමසුඛං වා තම‍්පි පහාතබ‍්බං.
ශ්‍රෝත්‍රය ප්‍රහාතව්‍ය යැ. ශබ්දයෝ ප්‍රහාතව්‍යයෝ යැ ... ඝ්‍රාණය ප්‍රහාතව්‍ය යැ. ගන්‍ධයෝ ප්‍රහාතව්‍යයෝ යැ. ... ජීහ්වාව ප්‍රහාතව්‍ය යැ. රසයෝ ප්‍රහාතව්‍යයෝ යැ. ... කය ප්‍රහාතව්‍ය යැ. ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යයෝ ප්‍රහාතව්‍යයෝ යැ ... මනස ප්‍රහාතව්‍ය යැ. ධර්‍මයෝ ප්‍රහාතව්‍යයෝ යැ. මනෝවිඥානය ප්‍රහාතව්‍ය යැ. මනෝවිඥානසම්ප්‍රයුක්ත වූ ස්පර්‍ශය ප්‍රහාතව්‍ය යැ. මනඃස්පර්‍ශයෙන් සුඛ වූ හෝ දුක්ඛ වූ හෝ අදුක්ඛමසුඛ හෝ යම් වේදනායෙක් උපදී නම් හෙ ද ප්‍රහාතව්‍ය යි.
රූපං පස‍්සන‍්තො පජහාති, වෙදනං පස‍්සන‍්තො පජහාති, සඤ‍්ඤං පස‍්සන‍්තො පජහාති, සඞ‍්ඛාරෙ පස‍්සන‍්තො පජහාති, විඤ‍්ඤාණං පස‍්සන‍්තො පජහාති, චක‍්ඛුං -පෙ- ජරාමරණං -පෙ- අමතොගධං නිබ‍්බානං පරියොසානට‍්ඨෙන පස‍්සන‍්තො පජහාති.
රූපය (අනිත්‍යාදිවශයෙන්) දක්මින් (කෙලෙසුන්) දුරු කෙරෙයි. වේදනාව (අනිත්‍යාදිවශයෙන්) දක්මින් (කෙලෙසුන්) දුරු කෙරෙයි. සංඥාව (අනිත්‍යාදිවශයෙන්) දක්මින් (කෙලෙසුන්) දුරු කෙරෙයි. සංස්කාරයන් (අනිත්‍යාදිවශයෙන්) දක්මින් (කෙලෙසුන්) දුරු කෙරෙයි. විඥානය (අනිත්‍යාදිවශයෙන්) දක්මින් (කෙලෙසුන්) දුරු කෙරෙයි. චක්ෂුස ... ජරාමරණය ... අමතෝගධ නිර්‍වාණය නිෂ්ඨාර්‍ත්‍ථයෙන් දක්මින් (කෙලෙසුන්) දුරු කෙරේ.
යෙ යෙ ධම්මා පහීනා හොන‍්ති, තෙ තෙ ධම්මා පරිච‍්චත‍්තා හොන‍්ති. තං ඤාතට‍්ඨෙන ඤාණං, පජානනට‍්ඨෙන පඤ්ඤා. තෙන වුච‍්චති. “ඉමෙ ධම්මා පහාතබ‍්බාති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණ”න‍්ති.
යම් යම් කෙනෙක් ප්‍රහීණ වූවාහු වෙත් ද ඒ ඒ ධර්‍මයෝ පරිත්‍යාග කරන ලද්දාහු වෙත්. එය ඥාතාර්‍ත්‍ථයෙන් ඥාන යැ. ප්‍රජානනාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥා යැ. එයින් කියනු ලැබෙයි. “ඉමෙ ධම්මෝ පහාතබ්බා’ති සෝතාවධානං, තං පජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං”යි.
පහාතබ‍්බනිද‍්දෙසො
ප්‍රහාතව්‍යනිර්දේශ යි.
තතියො භාණවාරො.
තුන් වැනි බණවර යි.
(5)
(5)
කථං ඉමෙ ධම්මා භාවෙතබ්බා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ කාණං:
කිසෙයින් ‘මේ ධර්‍මයෝ වැඩියයුත්තාහ, යන දේශනාව සෝතාවධාන වෙයි. එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන වෙයි යත්:
එකො ධම‍්මො භාවෙතබ‍්බො: කායගතා සති සාතසහගතා.
එක් ධර්‍මයෙක් වැඩිය යුතු යැ: (මධුරසුඛවෙදනා සඞ්ඛ්‍යාත) සාතය හා සම්ප්‍රයුක්ත කායගතාසතිය යි:
ද‍්වෙ ධම්මා භාවෙතබ්බා: සමථො ව විපස‍්සනා ච.
ධර්‍මයෝ දෙදෙනෙක් වැඩියයුත්තාහ: ශමථය ද විදර්‍ශනාව ද යන දෙක යි.
තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා: තයො සමාධී.
ධර්‍මයෝ තිදෙනෙක් වැඩියයුත්තාහු යැ: (සවිතර්‍කසවිචාරාදි) තුන් සමාධීහු යැ.
චත‍්තාරො ධම්මා භාවෙතබ්බා: චත‍්තාරො සතිපට‍්ඨානා.
ධර්‍මයෝ සතර දෙනෙක් වැඩියයුත්තාහු යැ: (කායානුපස්සනාදි) සතරසතිපට්ඨානයෝ යි.
පඤ‍්ච ධම්මා භාවෙතබ්බා: පඤ‍්චඞ‍්ගිකො සමාධි.
ධර්‍මයෝ පස්දෙනෙක් වැඩියයුත්තාහු යැ: (පීතිඵරණතාදි) පඤ්චාඞ්ගික වූ චතුර්‍ත්‍ථධ්‍යානසමාධිය යි.
ඡ ධම්මා භාවෙතබ්බා: ඡ අනුස‍්සතිට‍්ඨානානි.
ධර්‍මයෝ සදෙනෙක් වැඩියයුත්තාහු යැ: (බුද්ධානුස්සති ආදි) සවැදෑරුම් අනුස්මෘතිස්ථානයෝ යි.
සත‍්ත ධම්මා භාවෙතබ්බා: සත‍්ත බොජ‍්ඣඞ‍්ගා.
ධර්‍මයෝ සත්දෙනෙක් වැඩියයුත්තාහු යැ: සප්තබෝධ්‍යඞ්ගයෝ යි.
අට‍්ඨ ධම්මා භාවෙතබ්බා: අරියො අට‍්ඨඞ‍්ගිකො මග‍්ගො.
ධර්‍මයෝ අටදෙනෙක් වැඩියයුත්තාහු යැ: ආර්‍ය්‍යඅෂ්ටාඞ්ගිකමාර්‍ගය යි.
නව ධම්මා භාවෙතබ්බා: නව පාරිසුද‍්ධිපධානියඞ‍්ගානි.
ධර්‍මයෝ නවදෙනෙක් වැඩියයුත්තාහු යැ: (ශීලවිශුද්ධිආදි) පරිශුද්ධභාවයට ප්‍රධාන කාරණ වූ නවධර්‍මයෝ යි.
දස ධම්මා භාවෙතබ්බා: දස කසිණායතනානි.
ධර්‍මයෝ දසදෙනෙක් වැඩියයුත්තාහු යැ: දසකසිණායතනයෝ යි.
ද‍්වෙ භාවනා: ලොකියා ච භාවනා, ලොකුත‍්තරා ච භාවනා.
භාවනාවෝ දෙදෙනෙකි: ලෞකිකභානාව යැ, ලෝකෝත්තරභාවනා යි.
තිස‍්සො භාවනා: රූපාවචරකුසලානං ධම‍්මානං භාවනා, අරූපාවචරකුසලානං ධම‍්මානං භාවනා, අපරියාපන‍්න කුසලානං ධම‍්මානං භාවනා. රූපාවචරකුසලානං ධම‍්මානං භාවනා අත්‍ථි හීනා, අත්‍ථි මජ‍්ඣිමා, අත්‍ථි පණීතා. අරූපාවචරකුසලානං ධම‍්මානං භාවනා අත්‍ථි හීනා, අත්‍ථි මජ‍්ඣිමා, අත්‍ථි පණීතා. අපරියාපන‍්න කුසලානං ධම‍්මානං භාවනා පණීතා.
භාවනාවෝ තිදෙනෙකි: රූපාවචරකුශලධර්‍මයන්ගේ භාවනා යැ, අරූපාවචරකුශලධර්‍මයන්ගේ භාවනා යැ, අපර්‍ය්‍යාපන්න (ලෝකෝත්තර) කුශල ධර්‍මයන්ගේ භාවනා යි. රූපාවචරකුශලධර්‍මයන්ගේ හීන වූ භාවනාවක් ඇත. මධ්‍ය වු භාවනාවක් ඇත. ප්‍රණීත වූ භාවනාවක් ඇත. අරූපාවචර කුශලධර්‍මයන්ගේ හීන වූ භාවනාවක් ඇත. මධ්‍ය වූ භාවනාවක් ඇත. ප්‍රණීත වූ භාවනාවක් ඇත. අපර්‍ය්‍යාපන්නකුශලධර්‍මයන්ගේ භාවනාව ප්‍රණීත යි.
චතස‍්සො භාවනා: දුක‍්ඛසච‍්චං පරිඤ‍්ඤාපටිවෙධං පටිවිජ‍්ඣනෙතා භාවෙති, සමුදයසච‍්චං පහානපටිවෙධං පටිවිජ‍්ඣනෙතා භාවෙති, නිරොධසච‍්චං සච‍්ඡිකිරියාපටිවෙධං පරිවිජ‍්ඣන‍්තො භාවෙති, මග‍්ගසච‍්චං භාවනා පටිවෙධං පටිවිජ‍්ඣන‍්තො භාවෙති. ඉමා චතස‍්සො භාවනා.
භාවනා සතරෙකි: දුඃඛසත්‍යය පරිඥාප්‍රතිවේධයෙන් ප්‍රතිවේධ කෙරෙමින් (ආර්‍ය්‍යමාර්‍ගය) වඩයි. සමුදයසත්‍යය ප්‍රහාණප්‍රතිවේධයෙන් ප්‍රතිවේධ කෙරෙමින් වඩයි. නිරෝධසත්‍යය සාක්‍ෂාත්ක්‍රියාප්‍රතිවේධයෙන් ප්‍රතිවේධ කෙරෙමින් වඩයි. මාර්‍ගසත්‍යය භාවනාප්‍රතිවෙධයෙන් ප්‍රතිවේධ කෙරෙමින් වඩයි. මොහු සතරභාවනා යි.
අපරාපි චතස‍්සො භාවනා. එසනා භාවනා, පටිලාභා භාවනා, එකරසා භාවනා, ආසෙවනා භාවනා.
අනෙකුදු භාවනා සතරෙකි. එසනභාවනා යැ. පටිලාභභාවනා යැ. ඒකරසභාවනා යැ. ආසෙවනභාවනා යි.
කතමා එසනා භාවනා. සබ‍්බෙසං සමාධිං සමාපජ‍්ජනත‍්තානං තත්‍ථ ජාතා ධම්මා එකාරසා හොන‍්තීති අයං එසනා භාවනා.
එසනභාවනා කවර යත්: සමවතට සමවන් සියල්ලන්ගේ ඒ පූර්‍වභාගයෙහි උපන් ධර්‍මයෝ අර්‍පණොත්පාදනයෙහි සමානකෘත්‍ය වෙත් නු යි මේ එසනභාවනා යැ.
කතමා පටිලාභා භාවනා: සබ‍්බෙසං සමාධිං සමාපන‍්නානං තත්‍ථ ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති අයං පටිලාභා භාවනා.
ප්‍රතිලාභභාවනා කවර යත්: සමවතට සමවන් සියල්ලන්ගේ එහි උපන් ධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්ම පවත්නාහු නු යි මේ ප්‍රතිලාභභාවනා යැ.
කතමා එකරසා භාවනා: අධිමොක‍්ඛට‍්ඨෙන සද‍්ධින්‍ද්‍රියං භාවයතො සද‍්ධින්‍ද්‍රියස‍්ස වසෙන චත‍්තාරි ඉන්‍ද්‍රියානි එකරසා හොන‍්තීති ඉන්‍ද්‍රියානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, පග‍්ගහටෙඨන විරියින්‍ද්‍රියං භවවයතො විරියින්‍ද්‍රියස‍්ස වසෙන චත‍්තාරි ඉන්‍ද්‍රියානි එකරසා හොන‍්තීති ඉන්‍ද්‍රියානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, උපට‍්ඨානට‍්ඨෙන සතින්‍ද්‍රියානි භාවයතො සතින්‍ද්‍රියස‍්ස වසෙන චත‍්තාරි ඉන්‍ද්‍රියානි එකරසා හොන‍්තීති ඉන්‍ද්‍රියානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන සමාධින්‍ද්‍රියං භාවයතො සමාධින්‍ද්‍රියස‍්ස වසෙන චත‍්තාරි ඉන්‍ද්‍රියානි එකරසා හොන‍්තිතීති ඉන්‍ද්‍රියානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, දස‍්සනට‍්ඨෙන පඤ‍්ඤින්‍ද්‍රියං යමෙව භාවයතො පඤ‍්ඤින්‍ද්‍රියස‍්ස වසෙන චත‍්තාරි ඉන්‍ද්‍රියානි එකරසා හොන‍්තීති ඉන්‍ද්‍රියානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා.
ඒකරසභාවනා කවර යත්: අධිමෝක්‍ෂාර්‍ත්‍ථයෙන් ශ්‍රද්‍ධෙන්‍ද්‍රියය වඩන්නහුට ශ්රද්ධෙන්ද්රියයාගේ වශයෙන් සතර ඉන්‍ද්‍රියයෝ (විමුක්තිරසයෙන්) එකකෘත්‍ය වෙත් නු යි ඉන්‍ද්‍රියයන්ගේ ඒකරසභාවයෙන් භාවනා යැ. ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් වීර්‍ය්‍යෙන්‍ද්‍රිය වඩන්නහුට වීර්ය්‍යේන්‍ද්‍රියයාගේ වශයෙන් සතර ඉන්‍ද්‍රියයෝ සමානකෘත්‍ය වෙත් නු යි ඉන්‍ද්‍රියයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යැ. අපිලාපනාර්‍ත්‍ථයෙන් ස්මෘතින්‍ද්‍රිය වඩන්නහුට ස්මෘතීන්‍ද්‍රියයාගේ වශයෙන් සතර ඉන්‍ද්‍රියයෝ සමානකෘත්‍ය වෙත් නු යි ඉන්‍ද්‍රියයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යැ. අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් සමාධීන්‍ද්‍රිය වඩන්නහුට සමාධීන්‍ද්‍රියයාගේ වශයෙන් සතර ඉන්‍ද්‍රියයෝ සමානකෘත්‍ය වෙත් නු යි ඉන්‍ද්‍රියයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යැ. දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥේන්‍ද්‍රිය වඩන්නහුට ප්‍රඥේන්‍ද්‍රියයාගේ වශයෙන් සතර ඉන්‍ද්‍රියයෝ සමානකෘත්‍ය වෙත් නු යි ඉන්‍ද්‍රියයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යි.
අස‍්සද‍්ධියෙ අකම‍්පියට‍්ඨෙන සද‍්ධාබලං භාවයතො සද‍්ධාබලස‍්ස වසෙන චත‍්තාරි බලානි එකරසා හොන‍්තීති බලානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, කොසජ‍්ජෙ අකම‍්පියට‍්ඨෙන විරියබලං භාවයතො විරියබලස‍්ස වසෙන චත‍්තාරි බලානි එකරසා හොන‍්තීති බාලානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, පමාදෙ අකම‍්පියට‍්ඨෙන සතිබලං භාවයතො සතිබලස‍්ස වසෙන චත‍්තාරි බලානි එකරසා හොන‍්තීති බලානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, උද‍්ධචෙ අකම‍්පියට‍්ඨෙන සමාධිබලං භාවයතො සමාධිබලස‍්ස වසෙන චත‍්තාරි බලානි එකරසා හොන‍්තීති බලානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, අවිජ‍්ජාය අකම‍්පියට‍්ඨෙන පඤ‍්ඤාබලං භාවයතො පඤ‍්ඤාබලස‍්ස වසෙන චත‍්තාරි බලානි එකරසා හොන‍්තීති බලානං එකරසට‍්ඨෙන භවෙනා.
අශ්‍රද්ධායෙහි අකම්ප්‍යාර්‍ත්‍ථයෙන් ශ්‍රද්ධාබලය වඩන්නහුට ශ්‍රද්ධාබලයාගේ වශයෙන් සතර බලයෝ සමානකෘත්‍ය වෙත් නු යි බලයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යැ. කෞසීද්‍යයෙහි අකම්ප්‍යාර්‍ත්‍ථයෙන් වීර්‍ය්‍යබලය වඩන්නහුට වීර්‍ය්‍යබලයාගේ වශයෙන් සතරබලයෝ සමානකෘත්‍ය වෙත් නු යි බලයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යැ. ප්‍රමාදයෙහි අකම්ප්‍යාර්‍ත්‍ථයෙන් ස්මෘතිබලය වඩන්නහුට ස්මෘතිබලයාගේ වශයෙන් සතර බලයෝ ඒකරස වෙත් නු යි බලයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යැ. ඖද්ධත්‍යයෙහි අකම්ප්‍යාර්‍ත්‍ථයෙන් සමාධිබලය වඩන්නහුට සමාධිබලයාගේ වශයෙන් සතර බලයෝ ඒකරස වෙත් නු යි බලයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යැ . අවිද්‍යායෙහි අකම්ප්‍යාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥාබලය වඩන්නහුට ප්‍රඥාබලයාගේ වශයෙන් සතර බලයෝ ඒකරස වෙත් නු යි බලයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යි.
උපට‍්ඨානට‍්ඨෙන සතිසම‍්බාජ‍්ඣඞ‍්ගං භාවයතො සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගස‍්ස වසෙන ඡ බොජ‍්ඣඞ‍්ගා එකරසා හොන‍්තීති බොජ‍්ඣඞ‍්ගානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, පවිචයට‍්ඨෙන ධම‍්මවිචයසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගං භාවයතො ධම‍්මවිචයසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගස‍්ස වසෙන ඡ බොජ‍්ඣඞ‍්ගා එකරසා හොන‍්තීති බොජ‍්ඣඞ‍්ගානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, පග‍්ගහට‍්ඨෙන විරියසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගං භාවයතො විරිය සම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගස‍්ස වසෙන ඡ බොජ‍්ඣඞ‍්ගා එකරසා හොන‍්තීති බොජ‍්ඣඞ‍්ගානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, ඵරණට‍්ඨෙන පීතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගං භාවයතො පීතිම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගස‍්ස වසෙන ඡ බොජ‍්ඣඞ‍්ගා එකරසා හොන‍්තීති බොජ‍්ඣඞ‍්ගානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, උපසමට‍්ඨෙන පස‍්සද‍්ධිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගං භාවයතො පස‍්සද‍්ධිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගස‍්ස වසෙන ඡ බොජ‍්ඣඞ‍්ගා එකරසා හොන‍්තීති බොජ‍්ඣඞ‍්ගානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන සමාධි සම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගං භාවයතො සමාධි සමෙබාජ‍්ඣඞ‍්ගස‍්ස වසෙන ඡ බොජ‍්ඣඞ‍්ගා එකරසා හොන‍්තීති බොජ‍්ඣඞ‍්ගානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, පටිසඞ‍්ඛානට‍්ඨෙන උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගං භාවයතො උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගස‍්ස වසෙන ඡ බොජ‍්ඣඞ‍්ගා එකරසා හොන‍්තීති බොජ‍්ඣඞ‍්ගානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා
අපිලාපනාර්‍ත්‍ථයෙන් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය වඩන්නහුට ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගයාගේ වශයෙන් ෂඩ්බෝධ්‍යඞ්ගයෝ ඒකරස වෙත් නු යි බෝධ්‍යඞ්ගයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යැ. ප්‍රවිචයාර්‍ත්‍ථයෙන් ධර්‍මවිචයසම්බෝධ්‍යඞ්ගය වඩන්නහුට ධර්‍මවිචයසම්බෝධ්‍යඞ්ගයාගේ වශයෙන් ෂඩ්බෝධ්‍යඞ්ගයෝ ඒකරස වෙත් නු යි බෝධ්‍යඞ්ගයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යැ. ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් වීර්‍ය්‍යසම්බෝධ්‍යඞ්ගය වඩන්නහුට වීර්‍ය්‍යසම්බෝධ්‍යඞ්ගයාගේ වශයෙන් ෂඩ්බෝධ්‍යඞ්ගයෝ ඒකරස වෙත් නු යි බෝධ්‍යඞ්ගයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යැ. ස්ඵරණ (පැතිරීම්) අර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රීතිසම්බෝධ්‍යඞ්ගය වඩන්නහුට ප්‍රීතිසම්බොධ්‍යඞ්ගයාගේ වශයෙන් ෂඩ්බෝධ්‍යඞ්ගයෝ ඒකරස වෙත් නු යි බෝධ්‍යඞ්ගයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යැ. උපශමාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රශ්‍රබ්ධිසම්බෝධ්‍යඞ්ගය වඩන්නහුට ප්‍රශ්‍රබ්ධිසම්බෝධ්‍යඞ්ගයාගේ වශයෙන් ෂඩ්බෝධ්‍යඞ්ගයෝ ඒකරස වෙත් නු යි බෝධ්‍යඞ්ගයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යැ. අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් සමාධිසම්බෝධ්‍යඞ්ගය වඩන්නහුට සමාධිසම්බෝධ්‍යඞ්ගයාගේ වශයෙන් ෂඩ්බෝධ්‍යඞ්ගයෝ ඒකරස වෙත් නු යි බෝධ්‍යඞ්ගයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යැ. ප්‍රතිසඞ්ඛ්‍යානාර්‍ත්‍ථයෙන් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය වඩන්නහුට උපෙක්‍ෂාසම්බොධ්‍යඞ්ගයාගේ වශයෙන් ෂඩ්බෝධ්‍යඞ්ගයෝ ඒකරස වෙත් නු යි බෝධ්‍යඞ්ගයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යි .
දස‍්සනට‍්ඨෙන සම‍්මාදිට‍්ඨිං භාවයතො සම‍්මාදිට‍්ඨියා වසෙන සත‍්තමග‍්ගඞ‍්ගා එකරසා හොන‍්තීති මග‍්ගඞ‍්ගානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, අභිනිරොපනට‍්ඨෙන සම‍්මාසඞ‍්කප‍්පං භාවයතො සම‍්මාසඞ‍්කප‍්පස‍්ස වසෙන සත‍්ත මග‍්ගඞ‍්ගා එකරසා හොන‍්තීති මග‍්ගඞ‍්ගානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, පරිග‍්ගහට‍්ඨෙන සම‍්මාවාචං භාවයතො සම‍්මාවාචායං වසෙන සත‍්ත මග‍්ගඞ‍්ගා එකරසා හොන‍්තීති මග‍්ගඞ‍්ගානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, සමුට‍්ඨානට‍්ඨෙන සම‍්මාකම‍්මන‍්තං භාවයතො සම‍්මාකම‍්මන‍්තස‍්ස වසෙන සත‍්ත මග‍්ගඞ‍්ගාඞ‍්ගා එකරසා හොන‍්තීති මග‍්ගඞ‍්ගානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, වොදානට‍්ඨෙන සම‍්මාආජීවං භාවයතො සම‍්මාආජීවස‍්ස වසෙන සත‍්ත මග‍්ගඞ‍්ගා එකරසා හොන‍්තීති මග‍්ගඞ‍්ගානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, පග‍්ගහට‍්ඨෙන සම‍්මාවායාමං භාවයතො සම‍්මාවායාමස‍්ස වසෙන සත‍්ත මග‍්ගඞ‍්ගා එකරසා හොන‍්තීති මග‍්ගඞ‍්ගානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, උපට‍්ඨානට‍්ඨෙන සම‍්මාසතිං භාවයතො සම‍්මාසතියා වසෙන සත‍්ත මග‍්ගඞ‍්ගා එකරසා හොන‍්තීති මග‍්ගඞ‍්ගානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන සම‍්මාසමාධිං භාවයතො සම‍්මාසමාධිස‍්ස වසෙන සත‍්ත මග‍්ගඞ‍්ගා එකරසා හොන‍්තීති මග‍්ගඞ‍්ගානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා. අයං එකරසා භාවනා.
දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යග්දෘෂ්ටිය වඩන්නහුට සම්‍යග්දෘෂ්ටියගේ වශයෙන් සප්තමාර්‍ගාඞ්ගයෝ ඒකරස වෙත් නු යි මාර්‍ගඞ්ගයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යැ. අභිනිරෝපණාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්සංකල්පය වඩන්නහුට සම්‍යක්සංකල්පයාගේ වශයෙන් සප්තමාර්‍ගාඞ්ගයෝ ඒකරස වෙත් නු යි මාර්‍ගඞ්ගයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යැ. පරිග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යග්වචනය වඩන්නහුට සම්‍යග්වචනයාගේ වශයෙන් සප්තමාර්‍ගාඞ්ගයෝ ඒකරස වෙත් නු යි මාර්‍ගඞ්ගයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යැ. සමුත්ථානාර්ත්ථයෙන් සම්‍යක්කර්‍මාන්තය වඩන්නහුට සම්‍යක්කර්‍මාන්තයාගේ වශයෙන් සප්තමාර්‍ගාඞ්ගයෝ ඒකරස වෙත් නු යි මාර්‍ගඞ්ගයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යැ. ව්‍යවදාන (පරිශුද්ධි) අර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යගාජීවය වඩන්නහුට සම්‍යගාජීවයාගේ වශයෙන් සප්තමාර්‍ගාඞ්ගයෝ ඒකරස වෙත් නු යි මාර්‍ගඞ්ගයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යැ. ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යග්ව්‍යායාමය වඩන්නහුට සම්‍යග්ව්‍යායාමයගේ වශයෙන් සප්තමාර්‍ගාඞ්ගයෝ ඒකරස වෙත් නු යි මාර්‍ගාඞ්ගයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යැ. උපස්ථානාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යග්ස්මෘතිය වඩන්නහුට සම්‍යක්ස්මෘතියගේ වශයෙන් සප්තමාර්‍ගාඞ්ගයෝ ඒකරස වෙත් නු යි මාර්‍ගාඞ්ගයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යැ. අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්සමාධිය වඩන්නහුට සම්‍යක්සමාධිහුගේ වශයෙන් සප්තමාර්‍ගාඞ්ගයෝ ඒකරස වෙත් නු යි මාර්‍ගාඞ්ගයන්ගේ ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යි. මේ ඒකරස භාවනා යි.
කතමා ආසෙවනා භාවනා: “ඉධ භික‍්ඛු පුබ‍්බන‍්හසමයම‍්පි ආසෙවති, මජ‍්ඣන‍්තිකසමයම‍්පි ආසෙවති, සායන‍්හසමයම‍්පි ආසෙවති, පුරෙභත‍්තම‍්පි ආසෙවති, පච‍්ඡාභත‍්තම‍්පි ආසෙවති, පුරිමෙපි යාමෙ ආසෙවති, මජ‍්ඣිමෙපි යාමෙ ආසෙවති, පච‍්ඡිමෙපි යාමෙ ආසෙවති, රත‍්තිම‍්පි ආසෙවති, දිවාපි ආසෙවති, රත‍්තින්‍දිවාපි ආසෙවති, කාලෙපි ආසෙවති, ඡුණ‍්හෙපි ආසෙවති, වස‍්සෙපි ආසෙවති, හෙමන‍්තෙපි ආසෙවති, ගිම‍්හෙපි ආසෙවති, පුරිමෙපි වයොඛන්‍ධෙ ආසෙවති, මජ‍්ඣිමෙපි වයොඛන්‍ධෙ ආසෙවති, පච‍්ඡිමෙපි වයොඛන්‍ධෙ ආසෙවති. අයං ආසෙවනා භාවනා.
ආසෙවනාභාවනා කවර යත්: “මෙ සස්නෙහි මහණ තෙම පෙරවරු කාලයෙහි දු (වශීප්‍රාප්තසමාධිය) ආසේවන කෙරෙයි. මධ්‍යාහ්නකාලයෙහි දු ආසේවන කෙරෙයි. සවස්කාලයෙහි දු ආසේවන කෙරෙයි. පෙරබත්හි දු ආසේවන කෙරෙයි. පසුබත්හි දු ආසේවන කෙරෙයි. පෙරයම්හි දු ආසේවන කෙරෙයි. මැදියම්හි දු ආසේවන කෙරෙයි. අලුයම්හි දු ආසේවන කෙරෙයි. රැයි දු ආසේවන කෙරෙයි. දාවල්හි දු ආසේවන කෙරෙයි. රෑදාවල්හි දු ආසේවන කෙරෙයි. කෘෂ්ණපක්‍ෂයෙහි දු ආසේවන කෙරෙයි. ශුක්ලපක්‍ෂයෙහි දු ආසේවන කෙරෙයි. වසන්හි දු ආසේවන කෙරෙයි. හිමත්හි දු ආසේවන කෙරෙයි. ගිමන්හි දු ආසේවන කෙරෙයි. පළමුවයස් හි දු ආසේවන කෙරෙයි. මැදිම්වයස් හි දු ආසේවන කෙරෙයි. පැසිම්වයස්හි දු (වශීප්‍රාප්තසමාධිය) ආසේවන කෙරෙයි. මේ ආසෙවනභාවනා යි.
ඉමා චතස‍්සො භාවනා.
මොහු සතර භාවනා යි.
අපරාපි චතස‍්සො භාවනා. තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, ඉන්‍ද්‍රියානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, තදුපගවිරියවාහනට‍්ඨෙන භාවනා, අසෙවනට‍්ඨෙන භාවනා.
අනෙකුදු භාවනා සතරෙකි. (නෙක්ඛම්මාදි) භාවනාවිශේෂයෙහි උපන් (සමාධි පඤ්ඤා සඞ්ඛ්‍යාත යුගනන්‍ධ) ධර්‍මයන් (ඔවුනොවුන්) නො ඉක්මැ පවත්නා බැවින් භාවනා යැ. (ශ්‍රද්ධාදි) ඉන්‍ද්‍රියයන්ගේ ඒකරස භාවයෙන් භාවනා යැ. තදනුච්ඡවික වීර්‍ය්‍යධූරභාවයෙන් භවානා යැ. අසේවනාභාවයෙන් භාවනා යි.
කථං තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා.
කිසෙයින් ඒ භාවනාවිශේෂයෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් (නො ඉක්මැ පවත්නා බැවින්) වූ භාවනා වෙයි යත්:
කාමච‍්ඡන්‍දං පජහතො නෙක‍්ඛම‍්මවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, බ්‍යාපාදං පජහතො අබ්‍යාපාදවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, ථිනමිද‍්ධං පජහතො ආලොකසඤ‍්ඤාවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, උද‍්ධච‍්චං පජහතො අවික‍්ඛෙපවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, විචිකිච‍්ඡං පජහතො ධම‍්මවත්‍ථානවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, අවිජ‍්ජං පජහතො ඤාණවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, අරතිං පජහතො පාමොජ‍්ජවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා.
කාමච්ඡන්‍දය දුරලන්නාහට නෛෂ්ක්‍රම්‍යවශයෙන් උපන් (සමාධි - ප්‍රඥා සඞ්ඛ්‍යාත යුගනන්‍ධ) ධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ නෛෂ්ක්‍රම්‍යභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. ව්‍යාපාදය දුරලන්නාහට අව්‍යාපාදවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ අව්‍යාපාදභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. ථීනමිද්ධය දුරලන්නාහට අලෝකසංඥාවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ අලොකසංඥාභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. උද්ධච්චය දුරලන්නාහට අවික්‍ෂේපවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ අවික්‍ෂේපභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. විචිකිච්ඡාව දුරලන්නාහට ධර්‍මනිශ්චයවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ ධම්මවවත්‍ථානභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. අවිද්‍යාව දුරලන්නාහට ඥානවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ ඥානභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. අරතිය දුරලන්නාහට ප්‍රාමෝද්‍යවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ ප්‍රමෝද්‍යභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යි.
නීවරණෙ පජහතො පඨමජ‍්ඣානවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, විතක‍්කවිචාරෙ පජහතො දුතියජ‍්ඣානවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, පීතිං පජහතො තතියජ‍්ඣානවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, සුඛදුක‍්ඛෙ පජහතො චතුත්‍ථජ‍්ඣානවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා.
නීවරණයන් දුරලන්නාහට ප්‍රථමධ්‍යානවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ ප්‍රථමධ්‍යානභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ විතර්‍කවිචාරයන් දුරලන්නාහට ද්වීතීයධ්‍යානවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ ද්වීතියධ්‍යානභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. ප්‍රීතිය දුරලන්නාහට තෘතීයධ්‍යානවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ තෘතීයධ්‍යානභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. සුඛදුඃඛයන් දුරලන්නාහට චතුර්‍ත්‍ථධ්‍යානවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ චතුර්‍ත්‍ථධ්‍යානභාවනායෙහි උපන් ධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යි.
රූපසඤ‍්ඤං පටිඝසඤ‍්ඤං නානත‍්තසඤ‍්ඤං පජහතො ආකිඤ‍්චඤ‍්ඤායතනසමාපත‍්තිවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, ආකාසානඤ‍්චායතනසඤ‍්ඤං පජහතො විඤ‍්ඤාණඤ‍්චායතනසමාපත‍්තිවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, විඤ‍්ඤාණඤ‍්චායතනසඤ‍්ඤං පජහතො ආකිඤ‍්චඤ‍්ඤායතනසමාපත‍්තිවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, ආකිඤ‍්චඤ‍්ඤායතනසඤ‍්ඤං පජහතො නෙවසඤ‍්ඤානාසඤ‍්ඤායතනසමාපත‍්තිවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා.
රූපසංඥාව - ප්‍රතිඝසංඥාව - නානාත්‍වසංඥාව දුරලන්නාහට ආකාසානඤ්චායතන සමාපත්තිවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ ආකාසානඤ්චායතන සමාපත්තිභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. ආකාසානඤ්චායතනසංඥාව දුරලන්නාහට විඤ්ඤාණඤ්චායතනසමාපත්ති වශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ විඤ්ඤාණඤ්චායතනසමාපත්තිභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. විඤ්ඤාණඤ්චායතනසංඥාව දුරලන්නාහට ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සමාපත්ති වශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්ති භාවනායෙහි උපන් ගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසංඥාව දුරලන්නාහට නේවසඤ්ඤානාඤ්ඤායතනසමාපත්ති වශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ නෙවසඤ්ඤානාඤ්ඤායතන භාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යි.
නිච‍්චසඤ‍්ඤං පජහතො අනිච‍්චානුපස‍්සනාවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, සුඛසඤ‍්ඤං පජහතො දුක‍්ඛානුපස‍්සනාවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, අත‍්තසඤ‍්ඤං පජහතො අනත‍්තානුපස‍්සනාවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, නන්‍දිං පජහතො නිබ‍්බිදානුපස‍්සනාවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, රාගං පජහතො චිරාගානුපස‍්සනාවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථා ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, සමුදයං පජහතො නිරොධානුපස‍්සනාවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, ආදානං පජහතො පටිනිසස‍්සග‍්ගානුපස‍්සනාවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, ඝනසඤ‍්ඤං පජහතො ඛයානුපස‍්සනාවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤ නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, ආයුහනං පජහතො චයානුපස‍්සනාවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, ධුවසඤ‍්ඤං පජහතො විපරිණාමානුපස‍්සනාවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා,
නිත්‍යසංඥාව දුරලන්නාහට අනිත්‍යානුදර්‍ශනා වශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ අනිත්‍යානුදර්‍ශනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. සුඛසංඥාව දුරලන්නාහට දුඃඛානුදර්‍ශනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ දුඃඛානුදර්‍ශනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. ආත්මසංඥාව දුරලන්නාහට අනාත්මානුදර්‍ශනා වශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ අනාත්මානුදර්‍ශනාභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. නන්‍දිය (සප්‍රීතිකතෘෂ්ණාව) දුරලන්නාහට නිර්වේදානුදර්‍ශනාවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ නිර්‍වෙදානුදර්‍ශනාභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ, රාගය (නිෂ්ප්‍රීතිකතෘෂ්ණාව) දුරලන්නාහට විරාගානුදර්‍ශනා වශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්ම පවත්නාහු නු යි ඒ විරාගානුදර්‍ශනාභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. සමුදය දුරලන්නාහට නිරෝධානුදර්‍ශනාවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ නිරොධානුදර්‍ශනාභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. ආදානය (ග්‍රහණය) දුරලන්නාහට පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. ඝනසංඥාව දුරලන්නාහට ක්‍ෂයානුදර්‍ශනාවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ ක්‍ෂයානුදර්‍ශනාභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. කර්‍මායූහනය දුරලන්නාහට ව්‍යානුදර්‍ශනාවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ ව්‍යානුදර්‍ශනාභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. ධ්‍රැවසංඥාව දුරලන්නාහට විපරිණාමානුදර්‍ශනාවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක් මැ පවත්නාහු නු යි ඒ විපරිණාමානුදර්‍ශනාභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ.
නිමිත‍්තං පජහතො අනිමිත‍්තානුපස‍්සනාවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනත‍්තිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, පණිධිං පජහතො අප‍්පණිහිතානුපස‍්සනාවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, අභිනිවෙසං පජහතො සුඤ‍්ඤතානුපස‍්සනාවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, සාරාදානාභිනිවෙසං පජහතො අධිපඤ‍්ඤාධම‍්මවිපස‍්සනාවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, සම‍්මොහාභිනිවෙසං පජහතො යථාභූතඤාණදස‍්සනවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, ආලයාභිනිවෙසං පජහතො ආදීනුවානුපස‍්සනාවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, අප‍්පටිසඞ‍්ඛං පජහතො පටිසඞ‍්ඛානුපස‍්සාවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාති වත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, සඤ‍්ඤොගාභිනිවෙසං පජහතො විවට‍්ටානුපස‍්සනාවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා.
(නිත්‍ය) නිමිත්තසංඥාව දුරලන්නාහට අනිමිත්තානුදර්‍ශනාවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ අනිමිත්තානුදර්‍ශනාභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. ප්‍රණිධිය (සුඛ ප්‍රාර්‍ත්‍ථනාව) දුරලන්නාහට අප්‍රණිහිතානුදර්‍ශනාවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ අප්‍රණිහිතානුදර්‍ශනාභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. ආත්මාභිනිවේශය දුරලන්නාහට ශුන්‍යතානුදර්‍ශනාවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ ශුන්‍යතානුදර්‍ශනා භාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. නිත්‍යසාරආත්මසාරාදි විසින් ග්‍රහණයාගේ අභිනිවේශය දුරලන්නාහට අධිප්‍රඥාධර්‍මවිදර්‍ශනාවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ අධිප්‍රඥාධර්‍මවිදර්‍ශනාභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. සම්මෝහාභිනිවේශය දුරලන්නාහට යථාභූතඥානදර්‍ශනවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ යථාභූතඥානදර්‍ශනභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. ආලයාභිනිවේශය දුරලන්නාහට ආදීනවානුදර්‍ශනාවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ ආදීනවානුදර්‍ශනාභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. අනුපායග්‍රහණය දුරලන්නාහට පටිසඞ්ඛානුපස්සනාවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ පටිසඞ්ඛානුපස්සනාභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. සංයෝගාභිනිවේශය (කාමයෝගාදික්ලේශයප්‍රවෘත්තිය) දුරලන්නාහට විවර්‍තානුදර්‍ශනාවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ විවර්‍තානුදර්‍ශනාභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ.
දිට‍්ඨෙකට‍්ඨෙ කිලෙසෙ පජහතො සොතාපත‍්තිමග‍්ගවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, ඔළාරිකෙ කිලෙසෙ පජහතො සකදාගාමිමග‍්ගවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, අණුසහගතෙ කිලෙසෙ පජහතො අනාගාමිමග‍්ගවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා, සබ‍්බකිලෙසෙ පජහතො අරහත‍්තමග‍්ගවසෙන ජාතා ධම්මා අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං නාතිවත‍්තන‍්තීති තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා.
දෘෂ්ටීන් හා සමග එක් තැන්හි සිටි ක්ලේශයන් දුරලන්නාහට ස්‍රෝතාපත්තිමාර්‍ගවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ ස්‍රොතාපත්තිමාර්‍ගභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. ඖදාරික (කාමරාගව්‍යාපාද) ක්ලේශයන් දුරලන්නාහට සකෘදාගාමීමාර්‍ගවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ සකෘදාගාමීමාර්‍ගභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. අණුසහගත (කාමරාග - ව්‍යාපාද) ක්ලේශයන් දුරලන්නාහට අනාගාමීමාර්‍ගවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ අනාගාමීමාර්‍ගභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යැ. සියලු ක්ලේශයන් දුරලන්නාහට අර්‍හන්මාර්‍ගවශයෙන් උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයෝ ඔවුනොවුන් නො ඉක්මැ පවත්නාහු නු යි ඒ අර්‍හන්මාර්‍ගභාවනායෙහි උපන් යුගනන්‍ධධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යි.
එවං තත්‍ථ ජාතානං ධම‍්මානං අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන භාවනා.
මෙසෙයින් ඒ භාවනාවිශේෂයෙහි උපන් යුගනන්‍ධ ධර්‍මයන් අනතික්‍රමණභාවයෙන් වූ භාවනා යි.
කථං ඉන්‍ද්‍රියානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා.
කිසෙයින් ඉන්‍ද්‍රියයන්ගේ ඒකරස (කෘත්‍ය) භාවයෙන් භාවනා වෙයි යත්:
කාමච‍්ඡන්‍දං පජහතො නෙක‍්ඛම‍්මවසෙන පඤ‍්චින්‍ද්‍රියානි එකරසා හොන‍්තීති ඉන්‍ද්‍රියානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා, බ්‍යාපාදං පජහතො අබ්‍යාපාදවසෙන පඤ‍්චින්‍ද්‍රියානි එකරසා හොන‍්තීති ඉන්‍ද්‍රියානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා -පෙ- සබ‍්බකිලෙසෙ පජහතො අරහත‍්තමග‍්ගවසෙන පඤ‍්චින්‍ද්‍රියානි එකරසා හොන‍්තීති ඉන්‍ද්‍රියානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා,
කාමච්ඡන්‍දය දුරලන්නාහට නෛෂ්ක්‍රම්‍යවශයෙන් පඤ්චේන්‍ද්‍රියයෝ (විමුක්තිරසයෙන් හෝ කෘත්‍යරසයෙන්) ඒකරස වෙත් නු යි ඉන්‍ද්‍රියයන්ගේ ඒකරසභාවයෙන් භාවනා යැ. ව්‍යාපාදය දුරලන්නාහට අව්‍යාපාදවශයෙන් පඤ්චේන්‍ද්‍රියයෝ ඒකරස වෙත් නු යි ඉන්‍ද්‍රියයන්ගේ ඒකරසභාවයෙන් භාවනා යැ ... සියලු ක්ලේශයන් දුරලන්නාහට අර්‍හන්මාර්‍ගවශයෙන් පඤ්චේන්‍ද්‍රියයෝ ඒකරස වෙත් නු යි ඉන්‍ද්‍රියයන්ගේ ඒකරසභාවයෙන් භාවනා යි.
එවං ඉන්‍ද්‍රියානං එකරසට‍්ඨෙන භාවනා
මෙසෙයින් ඉන්‍ද්‍රියයන්ගේ ඒකරසභාවයෙන් භාවනා වේ.
කථං තදුපගවිරියවාහනට‍්ඨෙන භාවනා,
කිසෙයින් තදනුච්ඡවිකවීර්‍ය්‍යධුරභාවයෙන් භාවනා වෙයි යත්:
කාමඡන්‍දං පජහන‍්තො නෙක‍්ඛම‍්මවසෙන විරියං වාහෙතීති තදුපගවිරියවාහනට‍්ඨෙන භාවනා, බ්‍යාපාදං පජහන‍්තො අබ්‍යාපාදවසෙන විරියං වාහෙතීති තදුපගවිරියවාහනට‍්ඨෙන භාවනා -පෙ- සබ‍්බකිලෙසෙ පජහන‍්තො අරහත‍්තමග‍්ගවසෙන විරියං වාහෙතීති තදුපගවිරියවාහනට‍්ඨෙන භාවනා.
කාමච්ඡන්‍දය දුරලන්නේ නෛෂ්ක්‍රම්‍යවශයෙන් වීර්‍ය්‍යය පවත්වා නු යි. තදනුච්ඡවිකවීර්‍ය්‍යධුරභාවයෙන් භාවනා යැ. ... ව්‍යාපාදය දුරලන්නේ අව්‍යාපාදවශයෙන් වීර්‍ය්‍යය පවත්වා නු යි. තදනුච්ඡවිකවීර්‍ය්‍යධුරභාවයෙන් භාවනා යැ. ... සියලු ක්ලේශයන් දුරලන්නේ අර්‍හන්මාර්‍ගවශයෙන් වීර්‍ය්‍යය පවත්වා නු යි. තදනුච්ඡවිකවීර්‍ය්‍යධුරභාවයෙන් භාවනා යි.
එවං තදුපගවිරියවාහනට‍්ඨෙන භාවනා.
මෙසෙයින් තදනුච්ඡවිකවීර්‍ය්‍යධුරභාවයෙන් භාවනා වේ.
කථං ආසෙවනට‍්ඨෙන භාවනා:
කිසෙයින් අසෙවනාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා වෙයි යත්:
කාමච‍්ඡන්‍දං පජහන‍්තො නෙක‍්ඛම‍්මං ආසෙවතීති ආසෙවනට‍්ඨෙන භාවනා, බ්‍යාපාදං පජහන‍්තො අබ්‍යාපාදං ආසෙවතීති ආසෙවනට‍්ඨෙන භාවනා -පෙ- සබ‍්බකිලෙසෙ පජහන‍්තො අරහත‍්තමග‍්ගං ආසෙවතීති ආසෙවනට‍්ඨෙන භාවනා.
කාමච්ඡන්‍දය දුරලන්නේ නෛෂ්ක්‍රම්‍යය ආසේවන කෙරේ නු යි ආසේවනාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යැ. ව්‍යාපාදය දුරලන්නේ අව්‍යාපාදය ආසේවන කෙරේ නු යි ආසේවනාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යැ. ... සියලු ක්ලේශයන් දුරලන්නේ අර්‍හන්මාර්‍ගය ආසේවන කෙරේ නු යි ආසේවනාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා යි.
එවං ආසෙවනට‍්ඨෙන භාවනා. ඉමා චතස‍්සො භාවනා.
මෙසෙයින් අසෙවනාර්‍ත්‍ථයෙන් භාවනා වේ. මොහු සතර භාවනා යි.
රූපං පස‍්සන‍්තො භාවෙති, වෙදනං පස‍්සන‍්තො භාවෙති, සඤ‍්ඤං පස‍්සන‍්තො භාවෙති, සඞ‍්ඛාරෙ පස‍්සන‍්තො භාවෙති, විඤ‍්ඤාණං පස‍්සන‍්තො භාවෙති. චක‍්ඛුං -පෙ- ජරාමරණං -පෙ- අමතොගධං නිබ‍්බානං පරියොසානට‍්ඨෙන පස‍්සන‍්තො භාවෙති.
රූපය (අනිත්‍යාදි වශයෙන්) දක්නේ ( භාවිතව්‍යභාවනාව) වඩයි. වේදනාව (අනිත්‍යාදිවශයෙන්) දක්නේ (භාවිතව්‍යභාවනාව) වඩයි. සංඥාව (අනිත්‍යාදි වශයෙන්) දක්නේ (භාවිතව්‍යභාවනාව) වඩයි. සංඥාව (අනිත්‍යාදිවශයෙන්) දක්නේ (භාවිතව්‍යභාවනාව) වඩයි. සංස්කාරයන් (අනිත්‍යාදිවශයෙන්) දක්නේ (භාවිතව්‍යභාවනාව) වඩයි. විඥානය (අනිත්‍යාදිවශයෙන්) දක්නේ (භාවිතව්‍යභාවනාව) වඩයි. චක්ෂුස ... ජරාමරණය ... අමතෝගධනිර්‍වාණය නිෂ්ඨාර්‍ත්‍ථයෙන් දක්නේ (භාවිතව්‍යභාවනාව) වඩයි.
යෙ යෙ ධම්මා භාවිතා හොන‍්ති, තෙ තෙ ධම්මා එකරසා හොන‍්ති. තං ඤාතට‍්ඨෙන ඤාණං, පජානනට‍්ඨෙන පඤ්ඤා. තෙන වුච‍්චති: “ඉමෙ ධම්මා භාවෙතබ්බා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණ”න‍්ති.
යම් යම් ධර්‍ම කෙනෙක් වඩන ලද්දාහු වෙත් ද ඒ ඒ ධර්‍මයෝ ඒකරස වෙත්. එය ඥාතාර්‍ත්‍ථයෙන් ඥාන යැ. ප්‍රජානනාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥා යැ. එයින් කියනු ලැබෙයි. “ඉමෙ ධම්මා භාවෙතබ්බා’ති සෝතාවධානං තං පජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං”යි
භාවෙතබ‍්බනිද‍්දෙසො
භාවෙතබ්බ නිද්දේස යි.
චතුත්‍ථො භාණවාරො.
සතරවැනි බණවර යි.
(6)
(6)
කථං ‘ඉමෙ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං:
කිසෙයින් මේ ධර්‍මයෝ සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍යහ යන දේශනාව සෝතාවධාන (ශ්‍රැතය) වේ ද, එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන වෙයි යත්:
එකො ධම‍්මො සච‍්ඡිකාතබ‍්බො: අකුප‍්පා චෙතොවිමුත‍්ති.
එක් ධර්‍මයෙක් සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය යැ: අර්‍හත්ඵල විමුක්තිය යි.
ද‍්වෙ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා: විජ‍්ජා ච විමුත‍්ති ච.
ධර්‍මයෝ දෙදෙනෙක් සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය වෙති: ත්‍රිවිද්‍යා ද අර්‍හත්‍වඵලය ද යන දෙක යි.
තයො ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා: තිස‍්සො විජ‍්ජා.
ධර්‍මයෝ තුන් දෙනෙක් සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය වෙති: ත්‍රිවිද්‍යා යි.
චත‍්තාරො ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා: චත‍්තාරි සාමඤ‍්ඤඵලානි.
ධර්‍මයෝ සතරදෙනෙක් සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය වෙති: සතර ශ්‍රාමණ්‍ය ඵලයෝ යි.
පඤ‍්ච ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා: පඤ‍්ච ධම‍්මක‍්ඛන්‍ධා.
ධර්‍මයෝ පස්දෙනෙක් සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය වෙති: පඤ්චවිධ ධර්‍මස්කන්‍ධයෝ යි.
ඡ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා: ඡ අභිඤ‍්ඤා.
ධර්‍මයෝ සදෙනෙක් සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය වෙති: ෂට්අභිඥාවෝ යි.
සත‍්තා ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා: සත‍්ත ඛීණාසවබලානි.
ධර්‍මයෝ සත්දෙනෙක් සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය වෙති: සප්ත ක්‍ෂීණාස්‍රව බලයෝ යි.
අට‍්ඨ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා: අට‍්ඨ විමොක‍්ඛා.
ධර්‍මයෝ අටදෙනෙක් සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය වෙති: අෂ්ටවිමෝක්‍ෂයෝ යි.
නව ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා: නව අනුපුබ‍්බනිරොධා.
ධර්‍මයෝ නවදෙනෙක් සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය වෙති: නවඅනුපූර්‍වනිරෝධයෝ යි.
දස ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා: දස අසෙක‍්ඛා ධම්මා.
ධර්‍මයෝ දසදෙනෙක් සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය වෙති: දශඅශෛක්‍ෂ ධර්‍මයෝ යි.
(7)
(7)
“සබ‍්බං භික‍්ඛවෙ, සච‍්ඡිකාතබ‍්බං, කිඤ‍්ච භික‍්ඛවෙ, සබ‍්බං සච‍්ඡිකාතබ‍්බං:
මහණෙනි, සියල්ල සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය යැ. මහණෙනි, කවර සියල්ල සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය වෙයි යත්:
චක‍්ඛුං භික‍්ඛවෙ, සච‍්ඡිකාතබ‍්බං, රූපා සච්ඡිකාතබ්බා, චක‍්ඛුවිඤ‍්ඤාණං සච‍්ඡිකාතබ‍්බං, චක‍්ඛුසම‍්ඵස‍්සො සච‍්ඡිකාතබ‍්බො, යම‍්පිදං. චක‍්ඛුසම‍්ඵස‍්සපච‍්චයා උප‍්පජ‍්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක‍්ඛමසුඛං වා තම‍්පි සච‍්ඡිකාතබ‍්බං.
මහණෙනි, චක්ෂුස සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය යැ. රූපයෝ සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍යයෝ යැ. චක්‍ෂුර්විඥානය සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය යැ. චක්‍ෂුර්විඥානසම්ප්‍රයුක්ත ස්පර්‍ශය සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය යැ. චක්‍ෂුඃස්පර්‍ශප්‍රත්‍යයෙන් සුඛ වූ හෝ දුක්ඛ වූ හෝ අදුක්ඛමසුඛ වූ හෝ යම් වේදනායෙක් උපදී නම් හෙ ද සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය යි.
සොතං සච‍්ඡිකාතබ‍්බං, සද‍්දා සච්ඡිකාතබ්බා -පෙ- ඝානං සච‍්ඡිකාතබ‍්බං, ගන්‍ධා සච්ඡිකාතබ්බා -පෙ- ජිව‍්හා සච්ඡිකාතබ්බා, රසා සච්ඡිකාතබ්බා -පෙ- කායො සච‍්ඡිකාතබ‍්බො, ඵොට‍්ඨබ‍්බා සච්ඡිකාතබ්බා -පෙ- මනො සච‍්ඡිකාතබ‍්බො, ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා, මනොවිඤ‍්ඤාණං සච‍්ඡිකාතබ‍්බං, මනොසම‍්ඵස‍්සො සච‍්ඡිකාතබ‍්බො, යම‍්පිදං මනොසම‍්ඵස‍්සපච‍්චයා උප‍්පජ‍්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක‍්ඛමසුඛං වා, තම‍්පි සච‍්ඡිකාතබ‍්බං.
ශ්‍රෝතය සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය යැ. ශබ්දයෝ සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍යයෝ යැ … ඝ්‍රාණය සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය යැ. ගන්‍ධයෝ සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍යයෝ යැ ... ජිහ්වාව සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය යැ. රසයෝ සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍යයෝ යැ. ... කය සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය යැ. ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යයෝ සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍යයෝ යැ ... මනස සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය යැ. ධර්‍මයෝ සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍යයෝ යැ. මනෝවිඥානය සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය යැ. මනඃස්පශ්‍රය සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය යැ. මනඃස්පර්‍ශප්‍රත්‍යයෙන් සුව වූ හෝ දුක් වූ හෝ නො දුක් නො සුව වූ හෝ යම් වේදනායෙක් උපදී නම් හෙ ද සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය යි.
රූපං පස‍්සන‍්තො සච‍්ඡිකරොති, වෙදනං පස‍්සන‍්තො සච‍්ඡිකරොති, සඤ‍්ඤං පස‍්සන‍්තො සච‍්ඡිකරොති, සඞ‍්ඛාරෙ පස‍්සන‍්තො සච‍්ඡිකරොති, විඤ‍්ඤාණං පස‍්සන‍්තො සච‍්ඡිකරොති, චක‍්ඛුං -පෙ- ජරාමරණං -පෙ- අමතොගධංන නිබ‍්බානං පරියොසානට‍්ඨෙන පස‍්සන‍්තො සච‍්ඡිකරොති.
රූපය (අනිත්‍යාදි වශයෙන්) දක්මින් ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කෙරෙයි. වේදනාව දක්මින් ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කෙරෙයි. සංඥාව දක්මින් ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කෙරෙයි. සංස්කාරයන් දක්මින් ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කෙරෙයි. විඥානය දක්මින් ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කෙරෙයි. චක්ෂුස ... ජරාමරණ … අමතෝගධ නිර්‍වාණය නිෂඨාර්‍ත්‍ථයෙන් දක්මින් ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කෙරේ.
යෙ යෙ ධම්මා සච‍්ඡිකතා හොන‍්ති, තෙ තෙ ධම්මා ඵස‍්සිතා හොන‍්ති, තං ඤාතට‍්ඨෙන ඤාණං, පජානනට‍්ඨෙන පඤ්ඤා තෙන වුච‍්චති “ඉමෙ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා’ති සොතාවධානං, තං පජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණ”න‍්ති.
යම් යම් ධර්‍ම කෙනෙක් (ආලම්බන-ප්‍රතිලාභ විසින්) ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරන ලද්දාහු වෙත් ද ඒ ඒ ධර්‍මයෝ ස්පර්‍ශ කරන ලද්දාහු වෙත්. එය ඥාතාර්‍ත්‍ථයෙන් ඥාන යැ. ප්‍රජානනාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥා යි. එයින් කියනු ලැබෙයි “ඉමෙ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා’ති සෝතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං”යි.
සච්ඡිකාතබ්බ නිද‍්දෙසො.
සච්ඡිකාතබ්බ නිද්දේස යි.
(8)
(8)
කථං “ඉමෙ ධම්මා හානභාගියා, ඉමෙ ධම්මා ඨිතිභාගියා, ඉමෙ ධම්මා විසෙසභාගියා, ඉමෙ ධම්මා නිබ‍්බෙධභාගියා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං:
කිසෙයින් ‘මේ ධර්‍මයෝ පරිහාණිය සෙවුනාහ, මේ ධර්‍මයෝ ස්ථිතිය සෙවුනාහ, මේ ධර්‍මයෝ විශේෂය සෙවුනාහ, මේ ධර්‍මයෝ නිර්වේධය සෙවුනාහ යන දේශනාව සෝතාවධාන වෙයි, එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන වෙයි යත්:
පඨමස‍්ස ඣානස‍්ස ලාභිං කාමසහගතා සඤ‍්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන‍්ති, හානභාගියො ධම‍්මො. තදනුධම‍්මතා සති සන‍්තිට‍්ඨති ඨිතිභාගියො ධම‍්මො. අවිතක‍්කසහගතා සඤ‍්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන‍්ති, විසෙසභාගියො ධම‍්මො. නිබ‍්බිදාසහගතා සඤ‍්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන‍්ති විරාගූපසංහිතා, නිබ‍්බෙධභාගියො ධම‍්මො.
ප්‍රථමධ්‍යානලාභීහට කාමසහගත (වස්තුකාම-ක්ලේශකාමාලම්බන) සංඥාමනස්කාරයෝ පවතිත් නම් හානභාගියධර්‍ම වෙයි. ඒ ප්‍රථමධ්‍යානය අනුව පවත්නා නිකාන්තිය පිහිටා නම් ස්ථිතිභාගියධර්‍ම වෙයි. අවිතර්‍කසහගත (ද්වීතියධ්‍යානාලම්බන) වූ සංඥාමනස්කාරයෝ පවතිත් නම් විශේෂභාගියධර්‍ම වෙයි. විරාගූපසංහිත වූ නිර්වේදසහගත (විදර්‍ශනාලම්බන) වූ සංඥාමනස්කාරයෝ පවතිත් නම් නිර්වේධභාගියධර්‍ම වේ.
දුතියස‍්ස ඣානස‍්ස ලාභිං විතක‍්කසහගතා සඤ‍්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන‍්ති, හානභාගියො ධම‍්මො. තදනුධම‍්මතා සති සන‍්තිට‍්ඨති, ඨිතිභාගියො ධම‍්මො. උපෙක‍්ඛාසුඛසහගතා සඤ‍්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන‍්ති, විසෙසභාගියො ධම‍්මො. උපෙක‍්ඛාසුඛසහගතා සඤ‍්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන‍්ති, විසෙසභාගියො ධම‍්මො. නිබ‍්බිදාසහගතා සඤ‍්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන‍්ති විරාගූපසංහිතා, නිබ‍්බෙධභාගියො ධම‍්මො.
ද්විතීයධ්‍යානලාභීහට විතර්‍කසහගත (ප්‍රථමධ්‍යානාලම්බන) වූ සංඥාමනස්කාරයෝ පවතිත් නම් හානභාගියධර්‍ම වෙයි. ඒ ද්විතීයධ්‍යානය අනුව පවත්නා නිකාන්තිය පිහිටා නම් ස්ථිතිභාගියධර්‍ම වෙයි. උපේක්‍ෂාසහගත (තෘතීයධ්‍යානාලම්බන) වූ සංඥාමනස්කාරයෝ පවතිත් නම් විශේෂභාගියධර්‍ම වෙයි. විරාගූපසංහිත වූ නිර්වේදසහගත සංඥාමනස්කාරයෝ පවතිත් නම් නිර්වේධභාගියධර්‍ම වේ.
තතියස‍්ස ඣානස‍්ස ලාභිං පීතිසුඛසහගතා සඤ‍්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන‍්ති, හානභාගියො ධම‍්මො. තදනුධම‍්මතා සති සන‍්තිට‍්ඨති, ඨිතිභාගියො ධම‍්මො. අදුක‍්ඛමසුඛසහගතා සඤ‍්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන‍්ති, විසෙසභාගියො ධම‍්මො. නිබ‍්බිදාසහගතා සඤ‍්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන‍්ති විරාගූපසංහිතා, නිබ‍්බෙධභාගියො ධම‍්මො.
තෘතීයධ්‍යානලාභීහට ප්‍රීතිසුඛසහගත (ද්විතීයධ්‍යානලම්බන) වූ සංඥාමනස්කාරයෝ පවතිත් නම් හානභාගියධර්‍ම වෙයි. ඒ තෘතීයධ්‍යානය අනුව පවත්නා නිකාන්තිය පිහිටා නම් ස්ථිතිභාගියධර්‍ම වෙයි. උපේක්‍ෂාසුඛසහගත (චතුර්‍ත්‍ථධ්‍යානාලම්බන) වූ සංඥාමනස්කාරයෝ පවතිත් නම් විශේෂභාගියධර්‍ම වෙයි. විරාගූපසංහිත වූ නිර්වේදසහගත සංඥාමනස්කාරයෝ පවතිත් නම් නිර්වේධභාගියධර්‍ම වේ.
චතුත්‍ථස‍්ස ඣානස‍්ස ලාභිං උපෙක‍්ඛාසුඛසහගතා සඤ‍්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන‍්ති, හානභාගියො ධම‍්මො. තදනුධම‍්මතා සති සන‍්තිට‍්ඨති, ඨිතිභාගියො ධම‍්මො. ආකාසානඤ‍්චායතනසහගතා සඤ‍්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන‍්ති, විසෙසභාගියො ධම‍්මො. නිබ‍්බිදාසහගතා සඤ‍්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන‍්ති විරාගූපසංහිතා, නිබ‍්බෙධභාගියො ධම‍්මො.
චතුර්‍ත්‍ථධ්‍යානලාභීහට උපේක්‍ෂාසුඛසහගත (තෘතීයධ්‍යානලම්බන) වූ සංඥාමනස්කාරයෝ පවතිත් නම් හානභාගියධර්‍ම වෙයි. ඒ චතුර්‍ත්‍ථධ්‍යානය අනුව පවත්නා නිකාන්තිය පිහිටා නම් ස්ථිතිභාගියධර්‍ම වෙයි. ආකාසානඤ්චායතනාරම්මණ වූ සංඥාමනස්කාරයෝ පවතිත් නම් විශේෂභාගියධර්‍ම වෙයි. විරාගූපසංහිත වූ නිර්වේදසහගත (විදර්‍ශනාලම්බන) වූ සංඥාමනස්කාරයෝ පවතිත් නම් නිර්වේධභාගියධර්‍ම වේ.
ආකාසානඤ‍්චායතනස‍්ස ලාභිං රූපසහගතා සඤ‍්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන‍්ති, හානභාගියො ධම‍්මො. තදනුධම‍්මතා සති සන‍්තිට‍්ඨති, ඨිතිභාගියො ධම‍්මො. විඤ‍්ඤාණඤ‍්චායතනසහගතා සඤ‍්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන‍්ති, විසෙසභාගියො ධම‍්මො. නිබ‍්බිදාසහගතා සඤ‍්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන‍්ති විරාගූපසංහිතා, නිබ‍්බෙධභාගියො ධම‍්මො.
ආකාසානඤ්චායතනලාභීහට රූපසහගත (රූපධ්‍යානාලම්බන) වූ සංඥාමනස්කාරයෝ පවතිත් නම් හානභාගිය ධර්‍ම වෙයි, ඒ ආකාසානඤ්චායතනය අනුව පවත්නා නිකාන්තිය පිහිටා නම් ස්ථිතිභාගියධර්‍ම වෙයි. විඤ්ඤාණඤ්චායතන සහගත වූ සංඥාමනස්කාරයෝ පවතිත් නම් විශේෂභාගියධර්‍ම වෙයි. විරාගූපසංහිත වූ නිර්වේදසහගත වූ සංඥාමනස්කාරයෝ පවතිත් නම් නිර්වේධභාගියධර්‍ම වේ.
විඤ‍්ඤාණඤ‍්චායතනස‍්ස ලාභිං ආකාසානඤ‍්චායතනසහගතා සඤ‍්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන‍්ති, හානභාගියො ධම‍්මො. තදනුධම‍්මතා සති සන‍්තිට‍්ඨති, ඨිතිභාගියො ධම‍්මො. ආකිඤ‍්චඤ‍්ඤායතනසහගතා සඤ‍්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන‍්ති, විසෙසභාගියො ධම‍්මො. නිබ‍්බිදාසහගතා සඤ‍්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන‍්ති විරාගූපසංහිතා, නිබ‍්බෙධභාගියො ධම‍්මො.
විඤ්ඤාණඤ්චාචායතනලාභීහට ආකාසානඤ්චායතන සහගත වූ සංඥාමනස්කාරයෝ පවතිත් නම් හානභාගියධර්‍ම වෙයි, ඒ විඤ්ඤාණඤ්චායතනය අනුව පවත්නා නිකාන්තිය පිහිටා නම් ස්ථිතිභාගියධර්‍ම වෙයි. ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සහගත වූ සංඥාමනස්කාරයෝ පවතිත් නම් විශේෂභාගියධර්‍ම වෙයි. විරාගූපසංහිත වූ නිර්වේදසහගත වූ සංඥාමනස්කාරයෝ පවතිත් නම් නිර්වේධභාගියධර්‍ම වේ.
ආකිඤ‍්චඤ‍්ඤායතනස‍්ස ලාභිං විඤ‍්ඤාණඤ‍්චායතනසහගතා සඤ‍්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන‍්ති, හානභාගියො ධම‍්මො. තදනුධම‍්මතා සති සන‍්තිට‍්ඨති, ඨිතිභාගියො ධම‍්මො. නෙවසඤ‍්ඤානාසඤ‍්ඤායතනසහගතා සඤ‍්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන‍්ති, විසෙසභාගියො ධම‍්මො. නිබ‍්බිදාසහගතා සඤ‍්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන‍්ති විරාගූපසංහිතා. නිබ‍්බෙධභාගියො ධම‍්මො.
ආකිඤ්චඤ්ඤායතනලාභීහට විඤ්ඤාණඤ්චායතන සහගත වූ සංඥාමනසිකාරයෝ පවතිත් නම් හානභාගියධර්‍ම වෙයි. ඒ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය අනුව පවත්නා නිකාන්තිය පිහිටා නම් ස්ථිතිභාගියධර්‍ම වෙයි. නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන සහගත වූ සංඥාමනස්කාරයෝ පවතිත් නම් විශේෂ භාගියධර්‍ම වෙයි. විරාගූපසංහිත වූ නිර්වේදසහගත සංඥාමනස්කාරයෝ පවතිත් නම් නිර්වේධභාගියධර්‍ම වේ.
තං ඤාතට‍්ඨෙන ඤාණං, පජානනට‍්ඨෙන පඤ්ඤා, තෙන වුච‍්චති: “ඉමෙ ධම්මා හානභාගියා, ඉමෙ ධම්මා ඨිතිභාගියා, ඉමෙ ධම්මා විසෙසභාගියා, ඉමෙ ධම්මා නිබ‍්බෙධභාගියා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණන‍්ති.”
එය ඥාතාර්‍ත්‍ථයෙන් ඥාන නමැ. ප්‍රජානනාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥා නමි. එයින් කියනු ලැබෙයි: “ඉමෙ ධම්මා හානභාගියා, ඉමෙ ධම්මා ඨිතිභාගියා, ඉමෙ ධම්මා විස්සෙභාගියා, ඉමෙ ධම්මා නිබ්බේධභාගියාති සෝතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං”යි.
හානභාගියචතුක‍්ක නිද‍්දෙසො.
හානභාගියචතුක්කනිද්දේස යි.
(9)
(9)
කථං “සබ‍්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා, සබ‍්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා, සබ‍්බෙ ධම්මා අනත්තා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං.”
කිසෙයින් සියලු සංස්කාරයෝ අනිත්‍යයෝ යැ සියලු සංස්කාරයෝ දුඃඛයෝ යැ සියලු ධර්‍මයෝ අනාත්ම යැ යන දේශනාව සෝතාවධාන වේ ද, එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන වේ ද යත්:
‘රූපං අනිච‍්චං ඛයට‍්ඨෙන, දුක්ඛං භයට‍්ඨෙන, අනත්තා අසාරකට‍්ඨෙනා’ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං.
රූපය ක්‍ෂය වන බැවින් අනිත්‍ය යැ. ප්‍රතිභය සහිත බැවින් දුඃඛ යැ. ආත්මසාර රහිත බැවින් අනාත්ම යැ යනු සෝතාවධාන (ශ්‍රැත) යැ. එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන යි.
වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- සඞ්ඛාරා -පෙ- විඤ‍්ඤාණං -පෙ- චක‍්ඛුං -පෙ- ජරාමරණං අනිච‍්චං ඛයට‍්ඨෙන දුක්ඛං භයට‍්ඨෙන, අනත්තා අසාරකට‍්ඨෙනා’ති සොතාවධානං. තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං. තං ඤාතට‍්ඨෙන ඤාණං, පජානට‍්ඨෙන පඤ්ඤා. තෙන වුච‍්චති: “සබ‍්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා, සබ‍්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා, සබ‍්බෙ ධම්මා අනත්තා’ති සොතාවධානං, තං පජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං.”
වේදනාව ... සංඥාව ... සංස්කාරයෝ ... විඥානය ... චක්ෂුස … ජරාමරණය ක්‍ෂය වන බැවින් අනිත්‍ය යැ. ප්‍රතිභය සහිත බැවින් දුඃඛ යැ. ආත්මසාර රහිත බැවින් අනාත්ම යැ යනු සෝතාවධාන යැ. එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන යි. එය ඥාතාර්‍ත්‍ථයෙන් ඥාන නමැ. ප්‍රජානනාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥා නමි. එයින් කියනු ලැබෙයි: “සබ්බේ සඞ්ඛාරා අනිච්චා සබ්බේ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා සබ්බේ ධම්මා අනත්තා’ති සෝතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං”යි.
ලක‍්ඛණත‍්තිකනිදෙදසො.
ලක්ඛණතතිකනිද්දේස යි.
(10)
(10)
කථං ‘ඉදං දුක්ඛං අරියසච්චං, ඉදං දුක්ඛසමුදයො අරියසච්චං, ඉදං දුක‍්ඛනිරොධො අරියසච්චං, ඉදං දුක‍්ඛනිරොධගාමිනීපටිපදා අරියසච‍්ච’න‍්ති සොතාවධානං. තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං:
කිසෙයින් මේ දුඃඛාර්‍ය්‍යසත්‍ය යැ, මේ දුඃඛසමුදයාර්‍ය්‍යසත්‍ය යැ, මේ දුඃඛනිරෝධාර්‍ය්‍යසත්‍ය යැ, මේ දුඃඛනිරොධගාමිනීප්‍රතිපදාර්‍ය්‍යසත්‍යය යැ යන දේශනාව සෝතාවධාන වෙයි, එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන වෙයි යත්:
තත්‍ථ කතමං දුක්ඛං අරියසච්චං: ජාතිපි දුක්ඛා ජරාපි දුක්ඛා මරණම‍්පි දුක්ඛං සොකපරිදෙවදුක‍්ඛදොමනස‍්සුපායාසාපි දුක්ඛා අප‍්පියෙහි සම‍්පයොගො දුක‍්ඛො පියෙහි විප‍්පයොගො දුක‍්ඛො යම‍්පිච‍්ඡං න ලභති තම‍්පි දුක්ඛං සඞ‍්ඛිත‍්තෙන පඤ‍්චුපාදානක‍්ඛන්‍ධා දුක්ඛා.
එහි ‘දුඃඛාර්‍ය්‍යසත්‍යය’ කවර යත්: ජාතිය ද දුක යැ, ජරාව ද දුක යැ, මරණය ද දුක යැ, සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සඋපායාසයෝ ද දුඃඛයෝ යැ, අප්‍රියයන් සමග එක්වීම දුක යැ, ප්‍රියයන් කෙරෙන් වෙන්වීම දුක යැ, යම් හෙයෙකින් ඉස්නේ නො ලබා නම් හෙ ද දුක යැ, සැකෙවින් පඤ්චෝපාදානස්ක්‍න්‍ධයෝ දුඃඛයෝ යි.
තත්‍ථ කතමා ජාති: යා තෙසං තෙසං සත‍්තානං තම‍්හි සත‍්තනිකායෙ ජාති සඤ‍්ජාති ඔක‍්කන‍්ති අභිනිබ‍්බත‍්ති ඛන්‍ධානං පාතුභාවො ආයතනානං පටිලාභො, අයං වුච‍්චති ජාති.
එහි ‘ජාති’ කවර යත්: ඒ ඒ සත්ත්‍වයන්ගේ ඒ ඒ සත්ත්‍වනිකායෙහි යම් ඉපදීමෙක් මොනොවට ඉපදීමෙක් අවක්‍රාන්තියෙක් ප්‍රකට වැ පහළවීමෙක් ස්කන්‍ධයන්ගේ පහළවීමෙක් ආයතනයන්ගේ පහළවීමෙක් වේ ද මේ ‘ජාති’ යයි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමා ජරා: යා තෙසං තෙසං සත‍්තානං තම‍්හි තම‍්හි සත‍්ත නිකායෙ ජරා ජීරණතා ඛණ‍්ඩිච‍්චං පාලිච‍්චං වලිත‍්තචතා ආයුනො සංහානි ඉන්‍ද්‍රියානං පරිපාකො, අයං වුච‍්චති ජරා.
එහි ‘ජරා’ කවර යත්: ඒ ඒ සත්ත්‍වයන්ගේ ඒ ඒ සත්ත්‍වනිකායෙහි යම් දිරීමෙක් දිරන බවෙක් (දන්තාදීන්ගේ) කැඩුණු බවෙක් (කේශාදීන්ගේ) පැසුණු බවෙක් ඇඟරැළි වැටුණු බවෙක් ආයුෂයාගේ පිරිහීමෙක් ඉන්‍ද්‍රියයන්ගේ මිහිකිරීමෙක් වේ ද මේ ‘ජරා’ ය යි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමං මරණං: යා තෙසං සත‍්තානං තම‍්හා තම‍්හා සත‍්තනිකායා චුති චවනතා භෙදො අන‍්තරධානං මච‍්චු මරණං කාලකිරියා ඛන්‍ධානං භෙදො කලෙබරස‍්ස නික‍්ඛෙපො ජීවිතින්‍ද්‍රියස‍්ස උපච‍්ඡෙදො, ඉදං වුච‍්චති මරණං.
එහි ‘මරණ’ කවරෙ යත්: ඒ ඒ සත්‍වයන්ගේ ඒ ඒ සත්ත්‍වනිකායෙහි යම් ච්‍යුතියෙක් ච්‍යුත වන බවෙක් (ස්කන්‍ධයන්ගේ) බිඳීමෙක් අතුරුදහන් වීමෙක් මෘත්‍යු සඞ්ඛ්‍යාත මරණයෙක් කාලක්‍රියායෙක් ස්කන්‍ධයන්ගේ භෙදයෙක් කලෙවරයාගේ නික්‍ෂේපයෙක් ජීවිතේන්‍ද්‍රියයාගේ සිඳීමෙක් වේ ද මේ ‘මරණ’ යයි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමො සොකො: යො ඤාතිබ්‍යසනෙන වා ඵුට‍්ඨස‍්ස භොගබ්‍යසනෙන වා ඵුට‍්ඨස‍්ස රොගබ්‍යසනෙන වා ඵුට‍්ඨස‍්ස සීලබ්‍යසනෙන වා ඵුට‍්ඨස‍්ස දිට‍්ඨිබ්‍යසනෙන වා ඵුට‍්ඨස‍්ස අඤ‍්ඤතරඤ‍්ඤතරෙන බ්‍යසනෙන සමන‍්නාගතස‍්ස අඤ‍්ඤතරඤ‍්ඤතරෙන දුක‍්ඛධම‍්මෙන ඵුට‍්ඨස‍්ස සොකො සොචනා සොචිතත‍්තං අන‍්තො සොකො අන‍්තො පරිසොකො චෙතසො පරිජ‍්ඣායනා දොමනස‍්සං සොකසල‍්ලං, අයං වුච‍්චති සොකො.
එහි ‘ශෝක’ කවරෙ යත්: ඥාතිව්‍යසනයෙන් හෝ පහස්නා ලද්දාහුගේ භෝගව්‍යසනයෙන් හෝ පහස්නා ලද්දාහුගේ රොගව්‍යසනයෙන් හෝ පහස්නා ලද්දාහුගේ ශිලව්‍යසනයෙන් හෝ පහස්නා ලද්දාහුගේ දෘෂ්ටිව්‍යසනයෙන් හෝ පහස්නා ලද්දාහුගේ අන්‍යතරාන්‍යතර ව්‍යසනයෙකින් සමන්‍විත වූවහුගේ අන්‍යතරාන්‍යතර දුඃඛහේතුවෙකින් පහස්නා ලද්දාහුගේ යම් ශෝකයෙක් ශෝක කරන අයුරෙක් ශෝක කළ බවෙක් ඇතුළත ශෝකයෙක් ඇතුළත පරිශොකයෙක් චිත්තයාගේ හාත්පස දැවීමෙක් දොම්නසෙක් ශෝකශල්‍යයෙක් වේ ද මේ ‘ශෝක’ යයි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමො පරිදෙවො: යො ඤාතිබ්‍යසනෙන වා ඵුට‍්ඨස‍්ස භොගබ්‍යසනෙන වා ඵුට‍්ඨස‍්ස රොගබ්‍යසනෙන වා ඵුට‍්ඨස‍්ස සීලබ්‍යසනෙන වා ඵුට‍්ඨස‍්ස දිට‍්ඨිබ්‍යසනෙන වා ඵුට‍්ඨස‍්ස අඤ‍්ඤතරඤ‍්ඤතරෙන බ්‍යසනෙන සමන‍්නාගතස‍්ස අඤ‍්ඤතරඤ‍්ඤතරෙන දුක‍්ඛධම‍්මෙන ඵුට‍්ඨස‍්ස ආදෙවො පරිදෙවො ආදෙවනා පරිදෙවනා ආදෙවිතත‍්තං වාචා පලාපො විප‍්පලාපො ලාලප‍්පො ලාලප‍්පනා ලාලප‍්පිතත‍්තං, අයං වුච‍්චති පරිදෙවො.
එහි ‘පරිදේව’ කවරෙ යත්: ඥාතිව්‍යසනයෙක් හෝ පහස්නා ලද්දාහුගේ භෝගව්‍යසනයෙන් හෝ පහස්නා ලද්දාහුගේ රොගව්‍යසනයෙන් හෝ පහස්නා ලද්දාහුගේ ශිලව්‍යසනයෙන් හෝ පහස්නා ලද්දාහුගේ දෘෂ්ටිව්‍යසනයෙන් හෝ පහස්නා ලද්දාහුගේ අන්‍යතරාන්‍යතරව්‍යසනයෙකින් යුක්ත වූවහුගේ අන්‍යතරාන්‍යතර දුක් හේතුවෙකින් පහස්නා ලද්දාහුගේ යම් නම කියා හැඬීමෙක් ගුණ කියා හැඬීමෙක් නම කියා හඬනා අයුරෙක් ගුණ කියා හඬන අයුරෙක් නම කියා හඬන බවෙක් ගුණ කියා හඬන බවෙක් වචනයෙක් ප්‍රලාපයෙක් විප්‍රලාපයෙක් පුනපුනා ලපනයෙක් ලපනාකාරයෙක් ලාලප්පිත බවෙක් වේ ද මේ ‘පරිදේව’ යි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමං දුක්ඛං: යං කායිකං අසාතං, කායිකං දුක්ඛං, කායසම‍්ඵස‍්සජං අසාතං දුක්ඛං වෙදයිතං, කායසම‍්ඵස‍්සජා අසාතා දුක්ඛා වෙදනා, ඉදං වුච‍්චති දුක්ඛං.
එහි ‘දුක්ඛ’ කවරෙ යත්: කායික වූ යම් නොමිහිරෙක් කායික වූ දුකෙක් කායස්පර්‍ශයෙහි උපන් අසාත වූ දුඃඛවේදයිතයෙක් කායස්පර්‍ශයෙහි උපන් අසාත වූ දුඃඛවේදනායෙක් වේ ද මේ ‘දුකැ’ යි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමං දොමනස‍්සං: යං චෙතසිකං අසාතං චෙතසිකං දුක්ඛං, චෙතොසම‍්ඵස‍්සජං අසාතං දුක්ඛං වෙදයිතං, චෙතොසම‍්ඵස‍්සජා අසාතා දුක්ඛා වෙදනා, ඉදං වුච‍්චති දොමනස‍්සං.
එහි ‘දොම්නස’ කවරෙ යත්: චෛතසික වූ යම් නොමිහිරෙක් චෛතසික වු දුකෙක් චිත්තස්පර්‍ශයෙහි උපන් අසාත වූ දුඃඛවේදයිතයෙක් චිත්තස්පර්‍ශයෙහි උපන් අසාත වූ දුඃඛවේදනායෙක් වේ ද මේ ‘දොම්නසැ’යි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමො උපායාසො: යො ඤාතිබ්‍යසනෙන වා ඵුට‍්ඨස‍්ස භොගබ්‍යසනෙන වා ඵුට‍්ඨස‍්ස රොගබ්‍යසනෙන වා ඵුට‍්ඨස‍්ස සීලබ්‍යසනෙන වා ඵුට‍්ඨස‍්ස දිට‍්ඨිබ්‍යසනෙන වා ඵුට‍්ඨස‍්ස අඤ‍්ඤතරඤ‍්ඤතරෙන බ්‍යසනෙන සමන‍්නාගතස‍්ස අඤ‍්ඤතරඤ‍්ඤතරෙන දුක‍්ඛධම‍්මෙන ඵුට‍්ඨස‍්ස ආයාසො උපායාසො ආයාසිතත‍්තං උපායාසිතත‍්තං. අයං වුච‍්චති උපායාසො.
එහි ‘උපායාස’ කවරෙ යත්: ඥාතිව්‍යසනයෙන් හෝ පහස්නා ලද්දහුගේ භෝගව්‍යසනයෙන් හෝ පහස්නා ලද්දහුගේ රොගව්‍යසනයෙන් හෝ පහස්නා ලද්දහුගේ ශීලව්‍යසනයෙන් හෝ පහස්නා ලද්දහුගේ දෘෂ්ටිව්‍යසනයෙන් හෝ පහස්නා ලද්දහුගේ අන්‍යතරාන්‍යතර ව්‍යසනයෙකින් යුක්ත වූවහුගේ අන්‍යතරාන්‍යතර දුක් හේතුවෙකින් පහස්නා ලද්දහුගේ යම් ආයාසයෙක් දැඩි ආයාසයෙක් ආයාසිත බවෙක් උපායාසිත බවෙක් වේ ද මේ ‘උපායාස’ යි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමො අප‍්පියෙහි සම‍්පයොගො දුක‍්ඛො: ඉධ යාස‍්ස තෙ හොන‍්ති අනිට‍්ඨා අකන‍්තා අමනාපා රූපා සද‍්දා ගන්‍ධා රසා ඵොට‍්ඨබ‍්බා, යෙ වා පනස‍්ස තෙ හොන‍්ති අනත්‍ථකාමා අහිතකාමා අඵාසුකාමා අයොගක‍්ඛෙමකාමා, යා තෙහි සඞ‍්ගති සමාගමො සමොධානං මිස‍්සීභාවො, අයං වුච‍්චති අප‍්පියෙහි සම‍්පයොගො දුක‍්ඛො.
එහි ‘අප්‍රියසම්ප්‍රයෝගදුඃඛ’ කවරෙ යත්: මෙලොවැ යම් අනිෂ්ට වූ අකාන්ත වූ අමනාප වූ රූප ශබ්ද ගන්‍ධ රස ස්ප්‍රෂ්ටව්‍ය කෙනෙක් වෙත් ද, තවද යම් අවැඩ කැමැති වූ අහිත කැමැති වූ නොසුව කැමැති වූ අයෝගක්‍ෂේම කැමැති වූ සත්ත්‍ව කෙනෙක් හෝ වෙත් ද ඔවුන් සමග යම් සඞ්ගතියෙක් (එක් වීමෙක්) සමාගමයෙක් සමවධානයෙක් මිශ්‍රීභාවයෙක් (මුසු වීමෙක්) වේ ද මේ ‘අප්‍රියසම්ප්‍රයෝගදුඃඛ’යි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමො පියෙහි විප‍්පයොගො දුක‍්ඛො: ඉධ යාස‍්ස තෙ හොන‍්ති, ඉට‍්ඨා කන‍්තා මනාපා රූපා සද‍්දා ගන්‍ධා රසා ඵොට‍්ඨබ‍්බා, යෙ වා පනස‍්ස තෙ හොන‍්ති අත්‍ථකාමා හිතකාමා ඵාසුකාමා යොගක‍්ඛෙමකාමා මාතා වා පිතා වා භාතා වා භගිනීවා මිත‍්තා වා අමච‍්චා වා ඤාතී වා සාලොහිතා වා යා තෙහි අසඞ‍්ගති අසමාගමො අසමොධානං අමිස‍්සීභාවො, අයං වුච‍්චති පියෙහි විප‍්පයොගො දුකෙඛා.
එහි ‘ප්‍රියවිප්‍රයොගදුඃඛ’ කවරෙ යත්: මෙලො වැ යම් ඉෂ්ට වූ කාන්ත වූ මනාප වූ රූප ශබ්ද ගන්‍ධ රස ස්පෂ්ටව්‍ය කෙනෙක් වෙත් ද, තවද මවු හෝ පියා හෝ බෑයා හෝ බූන හෝ මිත්‍රයෝ හෝ යහළුවෝ හෝ නෑසහලේනෑයෝ හෝ වැඩ කැමැති වූ හිත කැමැති වූ සුව කැමැති වූ යම් කෙනෙක් වෙත් ද ඔවුන් සමග යම් නො එක්වීමෙක් අසමාගමයෙක් අසහභාවයෙක් අමිශ්‍රීභාවයෙක් වේ ද මේ ‘ප්‍රියවිප්‍රයොගදුඃඛ’ යි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමං යම‍්පිච‍්ඡං න ලභති දුක්ඛං: ජාතිධම‍්මානං සත‍්තානං එවං ඉච‍්ඡා උප‍්පජ‍්ජති: ‘අහො වත මයං න ජාතිධම‍්මා අස‍්සාම, න ච වත නො ජාති ආගච‍්ඡෙය්‍යා’ති, න ඛො පනෙතං ඉච‍්ඡාය පත‍්තබ‍්බං, ඉදම‍්පි යම‍්පිච‍්ඡං න ලභති තම‍්පි දුක්ඛං. ජරාධම‍්මානං සත‍්තානං -පෙ- ව්‍යාධිධම‍්මානං සත‍්තානං -පෙ- මරණධම‍්මානං සත‍්තානං -පෙ- සොකපරිදෙවදුක‍්ඛදොමනස‍්සුපායාසධම‍්මානං සත‍්තානං එවං ඉච‍්ඡා උප‍්පජ‍්ජති: ‘අහොවත මයං න සොකපරිදෙව දුක‍්ඛදොමනස‍්සුපායාසධම‍්මා අස‍්සාම, න ච වත නො සොකපරිදෙවදුක‍්ඛදොමනස‍්සුපායාසා ආගච‍්ඡෙය්‍යු’න‍්ති. න ඛො පනෙතං ඉච‍්ඡාය පත‍්තබ‍්බං, ඉදම‍්පි යම‍්පිච‍්ඡං න ලභති තම‍්පි දුක්ඛං.
එහි යමක් ඉස්නේ නො ලබා නම් හෙ ද දුක යැ යනු කවරෙ යත්: ජාතිය ස්වභාව කොට ඇති සත්ත්‍වයනට මෙබඳු තෘෂ්ණාවක් උපදි: ‘ඇපි ජාතිය ස්වභාව කොට ඇතියමෝ නො වන්නමෝ නම් එකැතින් අපට ජාතිය නො ද පැමිණේ නම් ඉතා යෙහෙකැ’යි. එතෙකුදු වත් තෙල ඉච්ඡායෙන් නො ලැබියහැකි වෙයි. මෙ ද ‘යමක් ඉස්නේ නො ලබා නම් හෙ ද දුක’ නම් වෙයි. ජරාව ස්වභාව කොට ඇති සත්ත්‍වයනට ... ව්‍යාධිය ස්වභාව කොට ඇති සත්ත්‍වයනට ... මරණය ස්වභාව කොට ඇති සත්ත්‍වයනට ... සෝකපරිදේවදුක්ඛදෝමනස්ස - උපායාසයන් ස්වභාව කොට සත්ත්‍වයනට මෙබඳු ඉච්ඡායෙක් උපදී: ‘ඇපි සෝකපරිදේවදුක්ඛදෝමනස්ස උපායාස ස්වභාව කොට ඇතියමෝ නො වන්නමෝ නම් අපට සෝකපරිදේවදුක්ඛදෝමනස්ස උපායාසයෝ නො ද පැමිණෙන්නාහු නම් ඉතායෙහෙකැ’යි. එතෙකුදු වත් තෙල ඉච්ඡායෙන් නො ලැබියහැකි වෙයි. මේද යමක් ඉස්නේ නො ලබා නම් හෙ ද දුක’ නම් වෙයි.
තත්‍ථ කතමෙ. සඞ‍්ඛිත‍්තෙන පඤ‍්චුපාදානක‍්ඛන්‍ධා දුක්ඛා: සෙය්‍යථීදං රූපූපාදානක‍්ඛන්‍ධො වෙදනූපාදානක‍්ඛන්‍ධො සඤ‍්ඤූපාදානක‍්ඛන්‍ධො සඞ‍්ඛාරූපාදානක‍්ඛන්‍ධො විඤ‍්ඤාණුපාදානක‍්ඛන්‍ධො, ඉමෙ වුච‍්චන‍්ති සඞ‍්ඛිත‍්තෙන පඤ‍්චුපාදානක‍්ඛන්‍ධො දුක්ඛා. ඉදං වුච‍්චති දුක්ඛං අරියසච්චං.
එහි ‘සැකෙවින් පඤ්චෝපාදානස්කන්‍ධදුඃඛයෝ කවරහ යත්: හෙ මෙසේ යැ: රූපෝපාදානස්කන්‍ධ යැ වේදනෝපාදානස්කන්‍ධ යැ සංඥෝපාදානස්කන්‍ධ යැ සංස්කාරෝපාදානස්කන්‍ධ යැ විඥානෝපාදානස්කන්‍ධ යි. මොහු ‘සැකෙවින් පඤ්චෝපාදානස්කන්‍ධයෝ දුඃඛයෝ’ යැ යි කියනු ලැබෙත්. මේ දුඃඛාර්‍ය්‍යසත්‍ය යැ යි කියනු ලැබේ.
දුක‍්ඛසච‍්චනිද‍්දෙසො.
දුක්ඛසච්චනිද්දේස යි.
තත්‍ථ කතමං දුක්ඛසමුදයො අරියසච්චං:
එහි දුඃඛසමුදයාර්‍ය්‍යසත්‍යය කවරෙ යත්:
යායං තණ‍්හා පොනොභවිකා නන්‍දිරාගසහගතා තත්‍ර තත්‍රාභිනන්‍දිනී, සෙය්‍යථීදං: කාමතණ‍්හා විභවතණ‍්හා. සා ඛො පනෙසා තණ‍්හා කත්‍ථ උප‍්පජ‍්ජමානා උප‍්පජ‍්ජති, කත්‍ථ නිවිසමානා නිවිසති: යං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං, එත්‍ථෙසා තණ‍්හා උප‍්පජ‍්ජමානා උප‍්පජ‍්ජති, එත්‍ථ නිවිසමානා නිවිසති.
පුනර්‍භවය ඇතිකරන්නා වූ නන්‍දිරාගය හා එක් වැ යෙදුණු ඒ ඒ භවයෙහි ඇලෙනසුලු වූ යම් තෘෂ්ණාවක් වේ ද, ඒ මෙසේ යැ: කාමතෘෂ්ණා යැ භවතෘෂ්ණා යැ විභවතෘෂ්ණා යි. ඒ තෘෂ්ණාව උපදනී නම් කොතන්හි උපදී ද පිහිටාසිටින්නී කොතන්හි පිහිටාසිටී ද යත්: ලොවැ යම් ප්‍රියස්වභාවයෙක් මධුරස්වභාවයෙක් වේ ද තෙල ප්‍රියමධුරස්වභාවයෙහි උපදනා වූ, ඒ තෘෂ්ණාව උපදි. පවත්නී වූ ඒ තෘෂ්ණාව තෙල ප්‍රියමධුරස්වභාවයෙහි පවත්නී ය.
කිඤ‍්ච ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං: චක‍්ඛුං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං එත්‍ථෙසා තණ‍්හා උප‍්පජ‍්ජමානා උප‍්පජ‍්ජති, එත්‍ථ නිවිසමානා නිවිසති. සොතං ලොකෙ -පෙ- ඝානං ලොකෙ -පෙ- ජිව‍්හා ලොකෙ -පෙ- කායො ලොකෙ -පෙ- මනො ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං, එත්‍ථෙසා තණ‍්හා උප‍්පජ‍්ජමානා උප‍්පජ‍්ජති, එත්‍ථ නිවිසමානා නිවිසති.
ලෝකයෙහි ප්‍රියස්වභාවය මධුරස්වභාවය කිමැ යත්: ලොවැ චක්ෂුස ප්‍රියස්වභාව යැ මධුරස්වභාව යි. ඒ තෘෂ්ණාව උපදනී තෙල චක්‍ෂුසෙහි උපදී. පවත්නී තෙල චක්‍ෂුසෙහි පවතී. ලොවැ ශ්‍රෝත්‍රය ... ලොවැ ඝ්‍රාණය ... ලොවැ ජීහ්වාව ... ලොවැ මනස ප්‍රියරූප යැ සාතරූප යි. ඒ තෘෂ්ණාව උපදනී තෙල මනසෙහි උපදී. පවත්නී තෙල මනසෙහි පවතී.
රූපං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං, එත්‍ථෙසා තණ‍්හා උප‍්පජ‍්ජමානා උප‍්පජ‍්ජති, එත්‍ථ නිවිසමානා නිවිසති, සද‍්දා ලොකෙ -පෙ- ධම්මා ලොකෙ -පෙ- චක‍්ඛුවිඤ‍්ඤාණං ලොකෙ -පෙ- මනොවිඤ‍්ඤාණං ලොකෙ -පෙ- චක‍්ඛුසම‍්ඵස‍්සො ලොකෙ -පෙ- මනොසම‍්ඵස‍්සො ලොකෙ -පෙ- චක‍්ඛුසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා ලොකෙ -පෙ- මනොසම‍්ඵස‍්සජා වෙදනා ලොකෙ -පෙ- රූපසඤ‍්ඤා ලොකෙ -පෙ- ධම‍්මසඤ‍්ඤා ලොකෙ -පෙ- රූපසඤ‍්චෙතනා ලොකෙ -පෙ- ධම‍්මසඤ‍්චෙතනා ලොකෙ -පෙ- රූපතණ‍්හා ලොකෙ -පෙ- ධම‍්මතණ‍්හා ලොකෙ -පෙ- රූපවිතක‍්කො ලොකෙ -පෙ- ධම‍්මවිතක‍්කො ලොකෙ -පෙ- රූපවිචාරො ලොකෙ -පෙ- ධම‍්මවිචාරො ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං එත්‍ථෙසා තණ‍්හා උප‍්පජ‍්ජමානා උප‍්පජ‍්ජති, එත්‍ථ නිවිසමානා නිවිසති, ඉදං වුච‍්චති දුක්ඛසමුදයො අරියසච්චං.
ලෝකයෙහි රූපය ප්‍රියරූප යැ සාතරූපයි. ඒ තෘෂ්ණාව උපදනී තෙල රූපයෙහි උපදී. පවත්නී තෙල රූපයෙහි පවතී. ලොවැ ශබ්දයෝ ... ලොවැ ධර්‍මයෝ ... ලොවැ චක්‍ෂුර්විඥානය ... ලොවැ මනෝවිඥානය … ලොවැ චක්‍ෂුඃස්පර්‍ශය ... ලොවැ මනඃස්පර්‍ශය … ලොවැ චක්‍ෂුඃස්පර්‍ශයෙන් උපන් වේදනාව ... ලොවැ මනඃස්පර්‍ශයෙන් උපන් වේදනාව ... ලොවැ රූප සංඥාව ... ලොවැ ධර්‍මසංඥාව ... ලොවැ රූපසඤ්චේතනාව ... ලොවැ ධර්‍මසඤ්චේතනාව ... ලොවැ රූපතෘෂ්ණාව ... ලොවැ ධර්‍මතෘෂ්ණාව ... ලොවැ රූපවිතර්‍කය ... ලොවැ ධර්‍මවිතර්‍කය ... ලොවැ රූපවිචාරය ... ලොවැ ධර්‍මවිචාරය ප්‍රියරූප යැ සාතරූප යි. උපදනා වූ ඒ තෘෂ්ණාව තෙල ධර්‍මවිචාරයෙහි උපදී. බැසසිටුනා ඒ තෘෂ්ණාව තෙල ධර්‍මවිචාරයෙහි පවතී. මේ ‘දුඃඛසමුදයාර්‍ය්‍යසත්‍ය යැ’යි කියනු ලැබේ.
සමුදයසච‍්චනිද‍්දෙසො.
සමුදයසච්චනිද්දේස යි.
තත්‍ථ කතමං දුක‍්ඛනිරොධො අරියසච්චං:
එහි ‘දුඃඛනිරෝධාර්‍ය්‍යසත්‍යය’ කවරෙ යත්:
යො තස‍්සායෙව තණ‍්හාය අසෙසවිරාගනිරොධො චාගො පටිනිස‍්සග‍්ගො මුත‍්ති අනාලයො, සා ඛො පනෙසා තණ‍්හා කත්‍ථ පහීයමානා පහීයති, කත්‍ථ නිරුජ‍්ඣමානා නිරුජ‍්ඣති: යං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං, එත්‍ථෙසා තණ‍්හා පහීයමානා පහීයති, එත්‍ථ නිරුජ‍්ඣමානා නිරුජ‍්ඣති.
ඒ තෘෂ්ණාවගේ මැ යම් අශේෂ කොට මාර්‍ගයෙන් නිරුද්ධ කිරීමෙක් ත්‍යාගයෙක් දුරැලීමෙක් මිදීමෙක් නො ඇලීමෙක් වේ ද එය යි. යළි ප්‍රහීණ වන්නා වු ඒ තෘෂ්ණාව කොහි ප්‍රහීණ වේ ද නිරුද්ධ වන්නී කොහි නිරුද්ධ වේ ද යත්. ලොවැ යත් යම් ප්‍රිය ස්වභාවයෙක් මධුරස්වභාවයෙක් වේ ද ප්‍රහීණ වන මේ තෘෂ්ණාව තෙල ප්‍රියමධුරස්වභාවයෙහි ප්‍රහීණ වෙයි. නිරුද්ධ වන්නී තෙල ප්‍රියමධුරස්වභාවයෙහි නිරුද්ධ වෙයි.
කිඤ‍්ච ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං: චක‍්ඛුං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං, එත්‍ථෙසා තණ‍්හා පහීයමානා පහීයති, එත්‍ථ නිරුජ‍්ඣමානා නිරුජ‍්ඣති -පෙ- ධම‍්මවිචාරො ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං, එත්‍ථෙසා තණ‍්හා පහීයමානා පහීයති, එත්‍ථ නිරුජ‍්ඣමානා නිරුජ‍්ඣති. ඉදං වුච‍්චති දුක්ඛ නිරොධො අරියසච්චං.
ලොවැ ප්‍රියස්වභාවය මධුරස්වභාවය කිමැ යත්: ලොවැ චක්ෂුස ප්‍රියරූප යැ සාතරූප යි. මේ තෘෂ්ණාව ප්‍රහීණ වන්නී තෙල චක්‍ෂුසෙහි ප්‍රහීණ වෙයි. නිරුද්ධ වන්නී තෙල චක්‍ෂුසෙහි නිරුද්ධ වේ ... ලොවැ ධර්‍මවිචාරය ප්‍රියරූප යැ සාතරූප යි. ප්‍රහීණ වන ඒ තෘෂ්ණාව තෙල ධර්‍මවිචාරයෙහි ප්‍රහීණ වෙයි. නිරුද්ධ වන්නී තෙල ධර්‍මවිචාරයෙහි නිරුද්ධ වේ. මේ ‘දුඃඛනිරෝධාර්‍ය්‍යසත්‍ය’ යැ යි කියනු ලැබේ.
නිරොධසච‍්චනිද‍්දෙසො.
නිරොධසච්චනිද්දෙස යි.
තත්‍ථ කතමං දුක‍්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා අරියසච්චං:
එහි ‘දුඃඛනිරෝධගාමිනීප්‍රතිපදාර්‍ය්‍යසත්‍ය’ කවරෙ යත්:
අයමෙව අරියො අට‍්ඨඞ‍්ගිකො මග‍්ගො සෙය්‍යථීදං: සම‍්මාදිට‍්ඨි සම‍්මාසඞ‍්කප‍්පො සම‍්මාවාචා සම‍්මාකම‍්මන‍්තො සම‍්මාආජීවො සම‍්මාවායාමො සම‍්මාසති සම‍්මාසමාධි.
මේ ආර්‍ය්‍ය අෂ්ටාඞ්ගිකමාර්‍ගය මැ යි. ඒ මෙසේ යැ: සම්‍යග්දෘෂ්ටි යැ සම්‍යක්සංකල්ප යැ සම්‍යග්වචන යැ සම්‍යග්කර්‍මාන්ත යැ සම්‍යගාජීව යැ සම්‍යක්ව්‍යායාම යැ සම්‍යක්ස්මෘති යැ සම්‍යක්සමාධි යි.
තත්‍ථ කතමා සම‍්මාදිට‍්ඨි: දුක‍්ඛෙ ඤාණං, දුක‍්ඛසමුදයෙ ඤාණං, දුක‍්ඛනිරොධෙ ඤාණං, දුක‍්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය ඤාණං, අයං වුච‍්චති සම‍්මාදිට‍්ඨි.
එහි ‘සම්‍යග්දෘෂ්ටි’ කවර යත්: දුඃඛසත්‍යයෙහි ඥාන යැ දුඃඛසමුදයසත්‍යයෙහි ඥාන යැ දුඃඛනිරෝධයෙහි ඥාන යැ දුඃඛනිරෝධගාමිනීප්‍රතිපදායෙහි ඥාන යි.
තත්‍ථ කතමො සම‍්මාසඞ‍්කප‍්පො: නෙක‍්ඛම‍්මසඞ‍්කප‍්පො, අව්‍යාපාදසඞ‍්කප‍්පො, අවිහිංසාසඞ‍්කප‍්පො අයං වුච‍්චති සම‍්මාසඞ‍්කප‍්පො.
එහි ‘සම්‍යක්සංකල්ප’ කවරෙ යත්: නෛෂ්ක්‍රම්‍යසංකල්ප වැ අව්‍යාපාද සංකල්ප යැ අවිහිංසා සංකල්ප යි. මේ ‘සම්‍යක්සංකල්ප’ යයි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමා සම‍්මාවාචා: මුසාවාදා වෙරමණී, පිසුනාවාචා වෙරමණී, ඵරුසාවාචා වෙරමණී, සම‍්ඵප‍්පලාපා වෙරමණී, අයං වුච‍්චති සම‍්මාවාචා.
එහි ‘සම්‍යග්වාචා’ කවර යත්: මෘෂාවාදයෙන් වෙන්වීම යැ පිසුනු වචනයෙන් වෙන්වීම යැ පරුෂවචනයෙන් වෙන්වීම යැ ප්‍රලාප බසින් වෙන්වීම යි. මේ ‘සම්‍යග්වචන’ යයි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමො සම‍්මාකම‍්මන‍්තො: පාණාතිපාතා වෙරමණී, අදින‍්නාදානා වෙරමණී, කාමෙසු මිච‍්ඡාචාරා වෙරමණී, අයං වුච‍්චති සම‍්මාකම‍්මන‍්තො.
එහි ‘සම්‍යක්කර්‍මාන්ත’ කවරෙ යත්: ප්‍රාණඝාතයෙන් වෙන්වීම යැ අදත්තාදානයෙන් වෙන්වීම යැ කාමමිථ්‍යාචාරයෙන් වෙන්වීම යි. මේ ‘සම්‍යක්කර්‍මාන්ත’ යයි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමො සම‍්මා ආජීවො: ඉධ අරියසාවකො මිච‍්ඡා ආජීවං පහාය සම‍්මාආජීවෙන ජීවිකං කප‍්පෙති, අයං වුච‍්චති සම‍්මාආජීවො.
එහි ‘සම්‍යගාජීව’ කවරෙ යත්: මෙ ලොවැ ආර්‍ය්‍යශ්‍රාවක තෙම මිථ්‍යාආජීවය හැරපියා සම්‍යගාජීවයෙන් ජීවිකාව කෙරෙයි, මේ ‘සම්‍යගාජීව’ යයි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමො සම‍්මාවායාමො: ඉධ භික‍්ඛු අනුප‍්පන‍්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම‍්මානං අනුප‍්පාදාය ඡන්‍දං ජනෙති, වායමති, විරියං ආරභති, චිත‍්තං පග‍්ගණ‍්හාති, පදහති, උප‍්පන‍්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම‍්මානං පහානාය ඡන්‍දං ජනෙති -පෙ- අනුප‍්පන‍්නානං කුසලානං ධම‍්මානං උප‍්පාදාය -පෙ- උප‍්පන‍්නානං කුසලානං ධම‍්මානං ඨිතියා අසම‍්මොසාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල‍්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා ඡන්‍දං ජනෙති, වායමති, විරියං ආරභති, චිත‍්තං පග‍්ගණ‍්හාති, පදහති, අයං වුච‍්චති සම‍්මාවායාමො.
එහි ‘සම්‍යග්ව්‍යායාම’ කවරෙ යත්: මෙ සස්නෙහි මහණ තෙම නූපන් ලාමක වූ අකුශලධර්‍මයන්ගේ නො ඉපැදීම පිණිස වීර්‍ය්‍යච්ඡන්‍දය උපදවයි, වෑයම් කෙරෙයි, වීර්‍ය්‍යය පවත්වයි, සිත දැඩි කොට ගනී, ප්‍රධන්වීර්‍ය්‍යය පවත්වයි, උපන් ලාමක වූ අකුශල ධර්‍මයන්ගේ ප්‍රහාණය පිණිස ... නූපන් කුශල ධර්‍මයන්ගේ ඉපදීම පිණිස ... උපන් කුශලධර්‍මයන්ගේ (නැවත නැවත ඉපදීම්වශයෙන්) ස්ථිතිය පිණිස අවිනාශය පිණිස බහුල බව පිණිස විපුල බව පිණිස වැඩීම පිණිස සම්පූර්‍ණ වීම පිණිස වීර්‍ය්‍යච්ඡන්‍දය උපදවයි, වෑයම් කෙරෙයි, වීර්‍ය්‍යාරම්භ කෙරෙයි, සිත දැඩි කොට පිහිටුවයි, ප්‍රධන්වීර්‍ය්‍ය කෙරෙයි. මේ ‘සම්‍යග්ව්‍යායාම’ යයි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමා සම‍්මාසති: ඉධ භික‍්ඛු කායෙ කායානුපස‍්සී විහරති ආතාපී සම‍්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ‍්ඣාදොමනස‍්සං, වෙදනාසු වෙදනානුපස‍්සී -පෙ- චිත‍්තෙ චිත‍්තානුපස‍්සී -පෙ- ධම‍්මෙසු ධම‍්මානුපස‍්සී විහරති ආතාපී සම‍්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ‍්ඣාදොමනස‍්සං. අයං වුච‍්චති සම‍්මාසති.
එහි ‘සම්‍යක් ස්මෘති’ කවර යත්: මෙ සස්නෙහි මහණ තෙම රූපකායයෙහි කෙලෙසුන් තවන වීර්‍ය්‍ය ඇත්තේ සම්‍යග්ඥාන ඇත්තේ ස්මෘතිමත් වූයේ කාය සඞ්ඛ්‍යාත ලෝකයෙහි අභිධ්‍යාදෞර්‍මනස්‍යය දුරු කොට කය අනුව බලමින් වෙසෙයි. වේදනාවන්හි වේදනා අනුව බලමින් ... චිත්තයෙහි සිත අනුව බලමින් ... ස්කන්‍ධාදි ධර්‍මයන්හි කෙලෙසුන් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇත්තේ සම්‍යග්ඥානයෙන් යුක්ත වූයේ ස්මෘතිමත් වූයේ සකන්‍ධාදිධර්‍ම සඞ්ඛ්‍යාත ලෝකයෙහි අභිධ්‍යාදෞර්‍මනස්‍යය දුරු කොට ධර්‍මයන් අනුව බලමින් වෙසේ. මේ ‘සම්‍යක්ස්මෘති’ යයි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමො සම‍්මාසමාධි: ඉධ භික‍්ඛු විවිච‍්චෙව කාමෙහි විවිච‍්ච අකුසලෙහි ධම‍්මෙහි සවිතක‍්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං, උපසම‍්පජ‍්ජවිහරති, විතක‍්කවිචාරානං වූපසමා අජ‍්ඣත‍්තං සම‍්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක‍්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම‍්පජ‍්ජ විහරති, පීතියා ච විරාගා උපෙක‍්ඛකො ච විහරති සතො ච සම‍්පජානො සුඛං ච කායෙන පටිසංවෙදෙති, යං තං අරියා ආචික‍්ඛන‍්ති උපෙක‍්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’ති තං තතියං ඣානං උපසම‍්පජ‍්ජ විහරති, සුඛස‍්ස ච පහානා දුක‍්ඛස‍්ස ච පහානා පුබ‍්බෙව සොමනස‍්සදොමනස‍්සානං අත්‍ථඞ‍්ගමා අදුක‍්ඛමසුඛං උපෙක‍්ඛාසතිපාරිසුද‍්ධිං චතුත්‍ථං ඣානං උපසම‍්පජ‍්ජ විහරති, අයං වුච‍්චති සම‍්මාසමාධි. ඉදං වුච‍්චති දුක‍්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා අරියසච්චං.
එහි ‘සම්‍යක් සමාධි’ කවරෙ යත්: මෙ සස්නෙහි මහණ තෙම කාමච්ඡන්‍දයෙන් වෙන් වැ මැ ශේෂනීවරණ සඞ්ඛ්‍යාත අකුශලධර්‍මයන්ගෙන් වෙන් වැ මැ විතර්‍ක සහිත වූ විචාර සහිත වූ විවේකයෙන් උපන් ප්‍රීතිය හා සුඛය ඇති ප්‍රථමධ්‍යානයට පැමිණ වෙසෙයි, විතර්‍කවිචාරයන්ගේ සංහිඳීමෙන් අධ්‍යාත්මයෙහි පැහැදීම ඇති චිත්තයාගේ ඒකෝදිභාවය ඇති අවිතර්‍ක වූ අවිචාර වු සමාධියෙන් උපන් ප්‍රීතිය හා සුඛය ඇති ද්විතීයධ්‍යානයට පැමිණ වෙසෙයි, ප්‍රීතියගේ ද විරාගයෙන් උපේක්‍ෂා ඇත්තේ වෙසෙයි, ස්මෘතිමත් වූයේ ද සම්‍යග්ඥාන ඇත්තේ නාමකයින් සුවය ද විඳියි, යම් ධ්‍යානයක් හේතු කොට ගෙන ඒ ධ්‍යානසමඞ්ගී පුද්ගලයා උපේක්‍ෂා ඇත්තේ යැ ස්මෘතිමත් වූයේ යැ සුඛවිහරණ ඇත්තේ යැ යි ආර්‍ය්‍යයෝ ප්‍රකාශ කෙරෙත් ද ඒ තෘතීයධ්‍යානයට පැමිණ වෙසෙයි. කායික සුඛයාගේ ද ප්‍රහාණයෙන් කායිකදුඃඛයාගේ ද ප්‍රහාණයෙන් පළමු මැ සොම්නස් දොම්නසුන්ගේ අස්තඞ්ගමයෙන් දුක් නො වූ සුව නොවූ උපේක්‍ෂායෙන් උපන් ස්මෘතිපාරිශුද්ධිය ඇති සතරවැනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසෙයි. මේ ‘සම්‍යක්සමාධි’ යයි කියනු ලැබේ. මේ ‘දුඃඛනිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාර්‍ය්‍යසත්‍ය’ යයි කියනු ලැබේ.
මග‍්ගසච‍්චනිද‍්දෙසො
මග්ගසච්චනිද්දේස යි.
තං ඤාතට‍්ඨෙන ඤාණං, පජානනටෙඨන පඤ්ඤා තෙන වුච‍්චති: “ඉදං දුක්ඛං අරියසච්චං, ඉදං දුක්ඛසමුදයො අරියසච්චං, ඉදං දුක‍්ඛනිරොධො අරියසච්චං, ඉදං දුක‍්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා අරියසච‍්චන‍්ති සොතාවධානං, තංපජානනා පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණන‍්ති.”
ඒ සෝතාවධාන ඥාතාර්‍ත්‍ථයෙන් ඥාන යැ ප්‍රජානනාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥා යි. එහෙයින් කියනු ලැබෙයි. “ඉදං දුක්ඛං අරියසච්චං ඉදං දුක්ඛසමුදයො අරියසච්චං ඉදං දුක්ඛනිරෝධො අරියසච්චං ඉදං දුක්ඛනිරෝධගාමිනීපටිපදා අරියසච්චං යනු සෝතාවධාන යි, එය දැනගන්නා ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමය ඥාන “යි.
එවං සොතාවධානෙ පඤ්ඤා සුතමයෙ ඤාණං.
මෙසේ සොතාවධානයෙහි ප්‍රඥාව ශ්‍රැතමයඥාන යි.
චතුසච‍්චනිද‍්දෙසො.
චතුසච්චනිද්දේස යි.
සුතමයඤාණනිද‍්දෙසො.
ශ්‍රැතමයඥාන නිර්දේශ යි.