56-63. සච‍්චඤාණචතුක‍්කදවයං
56-63. සච‍්චඤාණචතුක‍්කදවයං
56-63. සත්‍යඥානචතුෂ්කද්වය
කථං පරිඤ්ඤට්ඨෙ පඤ්ඤා දුක්ඛෙ ඤාණං, පහානට්ඨෙ පඤ්ඤා සමුදයෙ ඤාණං, සච්ඡිකිරියට්ඨෙ පඤ්ඤා නිරොධෙ ඤාණං, භාවනට්ඨෙ පඤ්ඤා මග්ගෙ ඤාණං:
කිසෙයින් (දුඃඛයාගේ පීඩනාදි චතුර්විධ අර්‍ත්‍ථයන්) පරිඥේයස්වභාවයෙහි ප්‍රඥාව දුඃඛඥාන වෙයි, ප්‍රහාතව්‍යස්වභාවයෙහි ප්‍රඥාව සමුදයඥාන වෙයි, සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍යස්වභාවයෙහි ප්‍රඥාව නිරෝධඥාන වෙයි, භාවිතව්‍යස්වභාවයෙහි ප්‍රඥාව මාර්‍ගඥාන වෙයි යත්:
දුක‍්ඛස‍්ස පීළනට‍්ඨො සඞ‍්ඛතට‍්ඨො සන‍්තාපට‍්ඨො විපරිනාමට‍්ඨො පරිඤ‍්ඤට‍්ඨො.
දුඃඛයාගේ පීඩනස්වභාවය ප්‍රත්‍යයෙන් විසින් රැස් වැ කරනලද ස්වභාවය සන්තාපස්වභාවය පෙරළෙන ස්වභාවය පරිඥේයස්වභාවය වෙයි.
සමුදයස‍්ස ආයූහනට‍්ඨො නිදානට‍්ඨො සඤ‍්ඤොගට‍්ඨො පළිබොධට‍්ඨො පහානට‍්ඨො.
සමුදයාගේ දුක් රැස් කරන ස්වභාවය දුකට කරුණු වන ස්වභාවය සංයොග ස්වභාවය වළහන ප්‍රහාතව්‍ය ස්වභාව වෙයි.
නිරොධස‍්ස නිස‍්සරණට‍්ඨො විවෙකට‍්ඨො අසඞ‍්ඛතට‍්ඨො අමතට‍්ඨො සච‍්ඡිකිරියට‍්ඨො.
නිරෝධයාගේ සසරින් පහවූ ස්වභාවය සංස්කාරයන් කෙරෙන් ශූන්‍ය ස්වභාවය ප්‍රත්‍යයන් විසින් රැස් වැ නො කරන ලද ස්වභාවය අමරණ ස්වභාවය සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍ය ස්වභාව වෙයි.
මග‍්ගස‍්ස නිය්‍යානට‍්ඨො හෙතුට‍්ඨො දස‍්සනට‍්ඨො ආධිපතෙය්‍යට‍්ඨො භාවනට‍්ඨො.
මාර්‍ගයාගේ නිර්‍ය්‍යාණස්වභාවය හෙතුස්වභාවය දර්‍ශනස්වභාවය ආධිපත්‍යස්වභාවය භාවිතව්‍යස්වභාව වේ.
තං ඤාතට‍්ඨෙන ඤාණං, පජානනට‍්ඨෙන පඤ්ඤා. තෙන වුච‍්චති ‘පරිඤ්ඤට්ඨෙ පඤ්ඤා දුක්ඛෙ ඤාණං, පහානට්ඨෙ පඤ්ඤා සමුදයෙ ඤාණං, සච්ඡිකිරියට්ඨෙ පඤ්ඤා නිරොධෙ ඤාණං, භාවනට්ඨෙ පඤ්ඤා මග්ගෙ ඤාණං’.
එය ඥාතාර්‍ත්‍ථයෙන් ඥාන යැ ප්‍රජානනාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥා යි. එයින් කියනු ලැබෙයි: ‘පරිඤ්ඤට්ඨෙ පඤ්ඤා දුක්ඛෙ ඤාණං පහානට්ඨෙ පඤ්ඤා සමුදයේ ඤාණං සච්ඡිකිරියට්ඨෙ පඤ්ඤා නිරොධෙ ඤාණං භාවනට්ඨෙ පඤ්ඤා මග්ගෙ ඤාණං’යි
කථං දුක්ඛෙ ඤාණං, දුක්ඛසමුදයෙ ඤාණං, දුක‍්ඛනිරොධෙ ඤාණං, දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය ඤාණං:
කිසෙයින් දුඃඛඥාන, දුඃඛසමුදයඥාන, දුඃඛනිරෝධඥාන, දුඃඛනිරොධගාමිනීප්‍රතිපදාඥාන වෙයි යත්:
මග‍්ගසමඞ‍්ගිස‍්ස ඤාණං දුක‍්ඛෙපෙතං ඤාණං, දුක‍්ඛසමුදයෙපෙතං ඤාණං, දුක‍්ඛනිරොධෙපෙතං ඤාණං, දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදායපෙතං ඤාණං.
මාර්‍ගසමඞ්ගීහුගේ යම් ඥානයෙක් වේ ද තෙල දුඃඛඥාන නමුදු වෙයි තෙල දුඃඛසමුදයඥාන නමුදු වෙයි, තෙල දුඃඛනිරෝධඥාන නමුදු වෙයි, දුඃඛනිරොධගාමිනීප්‍රතිපදාඥාන නමුදු වේ.
තත්‍ථ කතමං දුක්ඛෙ ඤාණං: දුක‍්ඛං ආරබ‍්භ යා උප‍්පජ‍්ජති පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම‍්මවිචයො සල‍්ලක‍්ඛණා උපලක‍්ඛණා පච‍්චුපලක‍්ඛණා පණ‍්ඩිච‍්චං කොසල‍්ලං නෙපුඤ‍්ඤං වෙභව්‍යා චින‍්තා උපපරික‍්ඛා භූරී මෙධා පරිනායිකා විපස‍්සනා සම‍්පජඤ‍්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ‍්ඤින්‍ද්‍රියං පඤ‍්ඤාබලං පඤ‍්ඤාසත්‍ථං පඤ‍්ඤාපාසාදො පඤ‍්ඤාආලොකො පඤ‍්ඤාඔභාසො පඤ‍්ඤාපජ‍්ජොතො පඤ‍්ඤාරතනං අමොහො ධම‍්මවිචයො සම‍්මාදිට‍්ඨි. ඉදං වුච‍්චති දුක්ඛෙ ඤාණං. දුක‍්ඛසමුදයං ආරබ‍්භ -පෙ- දුක‍්ඛනිරොධං ආරබ‍්භ -පෙ- දුක‍්ඛනිරොධගාමිනිං පටිපදං ආරබ‍්භ -පෙ- අමොහො ධම‍්මවිචයො සම‍්මාදිට‍්ඨි. ඉදං වුච‍්චති දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය ඤාණං.
එහි දුඃඛඥානය කවරෙ යත්: දුඃඛසත්‍යය අරමුණු කොට යම් ප්‍රඥායෙක් ප්‍රජානනාකාරයෙක් විමසීමෙක් ප්‍රකාරයෙන් විමසීමෙක් සිව්සස්දහම් විමසීමෙක් (අනිත්‍යාදිය ලක්‍ෂණ විසින්) සැලැකීමෙක් උපලක්‍ෂණයෙක් ප්‍රත්‍යුපලක්‍ෂණයෙක් පාණ්ඩිත්‍යයෙක් කුශලභාවයෙක් නිපුණභාවයෙක් (අනිත්‍යාදිය) විභාවනයෙක් චින්තායෙක් උපපරීක්‍ෂායෙක් භූරීප්‍රඥායෙක් මේධායෙක් (යථාස්වභාව ප්‍රතිවේධයෙහි නැමෙන) පරිණායිකායෙක් විදර්‍ශනායෙක් (අනිත්‍යාදිය ප්‍රකාරයෙන් දන්නා) සම්‍යග්ඥානයෙක් පතෝදප්‍රඥායෙක් ප්‍රඥාසඞ්ඛ්‍යාත ඉන්‍ද්‍රියයෙක් ප්‍රඥාබලයෙක් ප්‍රඥාශස්ත්‍රයෙක් ප්‍රඥා ප්‍රාසාදයෙක් ප්‍රඥා ආලොකයෙක් ප්‍රඥා අවභාසයෙක් ප්‍රඥා ප්‍රද්‍යොතයෙක් ප්‍රඥා රත්නයෙක් අමෝහයෙක් ධර්‍මවිචයයෙක් සම්‍යග්දෘෂ්ටියක් උපදී ද මේ දුඃඛඥාන යැ යි කියනු ලැබේ. දුඃඛසමුදයසත්‍යය අරමුණු කොට ... දුඃඛ නිරෝධසත්‍යය අරමුණු කොට ... දුඃඛනිරෝධගාමිනීප්‍රතිපදාසත්‍යය අරමුණු කොට යම් ප්‍රඥායෙක් ප්‍රජානනාකාරයෙක් ... අමෝහයෙක් ධර්‍මවිචයයෙක් සම්‍යග්දෘෂ්ටියෙක් උපදී ද මේ දුඃඛ නිරොධගාමිනීප්‍රතිපදාඥාන යැ යි කියනු ලැබේ.
තං ඤාතට‍්ඨෙන ඤාණං. පජානනට‍්ඨෙන පඤ්ඤා. තෙන වුච‍්චති: ‘දුක්ඛෙ ඤාණං, දුක්ඛසමුදයෙ ඤාණං, දුක‍්ඛනිරොධෙ ඤාණං, දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය ඤාණං’.
එය ඥාතාර්‍ත්‍ථයෙන් ඥාන යැ ප්‍රජානනාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥා යි. එයින් කියනු ලැබේ: ‘දුක්ඛෙ ඤාණං, දුක්ඛසමුදයෙ ඤාණං, දුක්ඛනිරෝධෙ ඤාණං, දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය ඤාණං’යි.
සච‍්චඤාණචතුක‍්කද‍්වයනිද‍්දෙසො.
සත්‍යඥානචතුෂ්කද්වය නිර්දේශ යි.