68. ඉන්‍ද්‍රියපරොපරියත‍්තඤාණං
68. ඉන්‍ද්‍රියපරොපරියත‍්තඤාණං.
68. ඉන්‍ද්‍රියපරාවරතාඥානය
කතමං තථාගතස‍්ස ඉන්‍ද්‍රියපරොපරියත‍්ත ඤාණං.
තථාගතයන් වහන්සේ (සත්ත්‍වයන් පිළිබඳ) ඉන්‍ද්‍රියපරාවරතාඥානය කවරෙ යත්:
ඉධ තථාගතො සත‍්තෙ පස‍්සති: අප්පරජක්ඛෙ මහාරජක‍්ඛෙ තික‍්ඛින්‍ද්‍රියෙ මුදින්‍ද්‍රියෙ ස්වාකාරෙ ද්වාකාරෙ සුවිඤ‍්ඤාපයෙ දුවිඤ‍්ඤාපයෙ අප‍්පෙකච‍්චෙ පරලොකවජ‍්ජභයදස‍්සාවිනො අප‍්පෙකච‍්චෙ න පරලොකවජ‍්ජභයදස‍්සාවිනො.
මෙහි තථාගත තෙම අල්ප වූ කෙලෙස් රජස් ඇති මහත් වූ කෙලෙස් රජස් ඇති තියුණු වු (ශ්‍රද්ධාදි) ඉන්‍ද්‍රියයන් ඇති මෘදු වූ ඉන්‍ද්‍රියයන් ඇති සුන්‍දර වූ ආකාර ඇති කුත්සිත වූ ආකාර ඇති සුවසේ හැඟැවිය හැකි දුකසේ හැඟැවිය හැකි සත්ත්‍වයන් පරලොව ද (රාගාදි) වද්‍යය ද භය වශයෙන් දක්නා වූ ඇතැම් සත්ත්‍වයන් පරලොව ද (රාගාදි) වද්‍යය ද භය වශයෙන් නො දක්නා වූ ඇතැම් සත්ත්‍වයන් (ඉන්‍ද්‍රියපරාවරතාඥානයෙන්) දකී.
අප්පරජක්ඛෙ මහාරජක‍්ඛෙති සද‍්ධො පුග‍්ගලො අප‍්පරජක‍්ඛො, අස‍්සද‍්ධො පුග‍්ගලො මහාරජක‍්ඛො; ආරද‍්ධවිරියො පුග‍්ගලො අප‍්පරජක‍්ඛො, කුසීතො පුග‍්ගලො මහාරජක‍්ඛො; උපට‍්ඨිතස‍්සති පුග‍්ගලො අප‍්පරජක‍්ඛො, මුට‍්ඨස‍්සති පුග‍්ගලො මහාරජක‍්ඛො; සමාහිතො පුග‍්ගලො අප‍්පරජක‍්ඛො, අසමාහිතො පුග‍්ගලො මහාරජක‍්ඛො; පඤ‍්ඤවා පුග‍්ගලො අප‍්පරජක‍්ඛො, දුප‍්පඤ‍්ඤො පුග‍්ගලො මහාරජක‍්ඛො,
අප්පරජක්ඛෙ මහරජක්ඛෙ යනු: ශ්‍රද්ධා ඇති පුද්ගල තෙම අල්පරජස්ක යැ ශ්‍රද්ධා නැති පුද්ගල තෙම මහාරජස්ක යැ ආරබ්ධවීර්‍ය්‍ය ඇති පුද්ගල තෙම අල්පරජස්ක යැ කුසීද පුද්ගල තෙම මහාරජස්ක යැ එළඹ සිටි සිහි ඇති පුද්ගල තෙම අල්පරජස්ක යැ මුළාසිහි ඇති පුද්ගල තෙම මහාරජස්ක යැ සමාහිත පුද්ගල තෙම අල්පරජස්ක යැ අසමාහිත පුද්ගල තෙම මහාරජස්ක යැ (උදයව්‍යගාමිනී) ප්‍රඥාව ඇති පුද්ගල තෙම අල්පරජස්ක යැ දුෂ්ප්‍රාඥ පුද්ගල තෙම මහාරජස්ක යි.
තික‍්ඛින්‍ද්‍රියෙ මුදින්‍ද්‍රියෙති සද‍්ධො පුග‍්ගලො තික‍්ඛින්‍ද්‍රියො, අස‍්සද‍්ධො පුග‍්ගලො මුදින්‍ද්‍රියො; ආරද‍්ධවිරියො පුග‍්ගලො තික‍්ඛින්‍ද්‍රියො, කුසීතො පුග‍්ගලො මුදින්‍ද්‍රියො; උපට‍්ඨිතස‍්සති පුග‍්ගලො තික‍්ඛින්‍ද්‍රියො, මුට‍්ඨස‍්සති පුග‍්ගලො මුදින්‍ද්‍රියො; සමාහිතො පුග‍්ගලො තික‍්ඛින්‍ද්‍රියො, අසමාහිතො පුග‍්ගලො මුදින්‍ද්‍රියො; පඤ‍්ඤවා පුග‍්ගලො තික‍්ඛින්‍ද්‍රියො, දුප‍්පඤ‍්ඤො පුග‍්ගලො මුදින්‍ද්‍රියො.
තික්ඛින්‍ද්‍රිය මුදින්‍ද්‍රියෙ යනු: ශ්‍රද්ධා ඇති පුද්ගල තෙම තියුණු වූ (ශ්‍රද්ධාදි) ඉන්‍ද්‍රිය ඇත්තේ යැ ශ්‍රද්ධා නැති පුද්ගල තෙම මෘදු වූ ඉන්‍ද්‍රිය ඇත්තේ යැ රුකුළු වැර ඇති පුද්ගල තෙම තියුණු වූ ඉන්‍ද්‍රිය ඇත්තේ යැ කුසීත වූ පුද්ගල තෙම මෘදු වූ ඉන්‍ද්‍රිය ඇත්තේ යැ එළඹසිටි සිහි ඇති පුද්ගල තෙම තියුණු වූ ඉන්‍ද්‍රිය ඇත්තේ යැ මුළාසිහි ඇති පුද්ගල තෙම මෘදු වූ ඉන්‍ද්‍රිය ඇත්තේ යැ සමාහිත වූ පුද්ගල තෙම තියුණු වූ ඉන්‍ද්‍රිය ඇත්තේ යැ අසමාහිත වූ පුද්ගල තෙම මෘදු වූ ඉන්‍ද්‍රිය ඇත්තේ යැ ප්‍රඥාව ඇති පුද්ගල තෙම තියුණු වූ ඉන්‍ද්‍රිය ඇත්තේ යැ දුෂ්ප්‍රාඥ වු පුද්ගල තෙම මෘදු වූ ඉන්‍ද්‍රිය ඇත්තේ යි.
ස්වාකාරෙ ද‍්වාකාරෙති සද‍්ධො පුග‍්ගලො ස‍්වාකාරො, අස‍්සද‍්ධො පුග‍්ගලො ද‍්වාකාරො; ආරද‍්ධවිරියො පුග‍්ගලො ස‍්වාකාරො, කුසීතො පුග‍්ගලො ද‍්වාකාරො; උපට‍්ඨිතස‍්සති පුග‍්ගලෙ ස‍්වාකාරො, මුට‍්ඨස‍්සති පුග‍්ගලො ද‍්වාකාරො; සමාහිතො පුග‍්ගලො ස‍්වාකාරො, අසමාහිතො පුග‍්ගලො ද‍්වාකාරො; පඤ‍්ඤවා පුග‍්ගලො ස‍්වාකාරො, දුප‍්පඤ‍්ඤො පුග‍්ගලො ද‍්වාකාරො.
ස්වාකාරෙ ද්වාකාරෙ යනු: ශ්‍රද්ධා ඇති පුද්ගල තෙම සුන්‍දර වූ ආකාර ඇත්තේ යැ ශ්‍රද්ධා නැති පුද්ගල තෙම කුත්සිත වූ ආකාර ඇත්තේ යැ ආරබ්ධවීර්‍ය්‍ය ඇති පුද්ගල තෙම සුන්‍දර වූ ආකාර ඇත්තේ යැ කුත්සිත වූ පුද්ගල තෙම කුත්සිත වූ ආකාර ඇත්තේ යැ එළඹසිටිසිහි ඇති පුද්ගල තෙම සුන්‍දර වූ ආකාර ඇත්තේ යැ මුළාසිහි ඇති පුද්ගල තෙම කුත්සිත වූ ආකාර ඇත්තේ යැ සමාහිත වූ පුද්ගල තෙම සුන්‍දර වූ ආකාර ඇත්තේ යැ අසමාහිත වූ පුද්ගල තෙම කුත්සිත වූ ආකාර ඇත්තේ යැ ප්‍රඥා ඇති පුද්ගල තෙම සුන්‍දර වූ ආකාර ඇත්තේ යැ දුෂ්ප්‍රාඥ වූ පුද්ගල තෙම කුත්සිත වූ ආකාර ඇත්තේ යි.
සුවිඤ‍්ඤාපයෙ දුවිඤ‍්ඤාපයෙති සද‍්ධො පුග‍්ගලො සුවිඤ‍්ඤාපයො, අස‍්සද‍්ධො පුග‍්ගලො දුවිඤ‍්ඤාපයො; ආරද‍්ධවිරියො පුග‍්ගලො සුවිඤ‍්ඤාපයො, කුසීතො පුග‍්ගලො දුවිඤ‍්ඤාපයො; උපට‍්ඨිතස‍්සති පුග‍්ගලො සුවිඤ‍්ඤාපයො, මුට‍්ඨස‍්සති පුග‍්ගලො දුවිඤ‍්ඤාපයො; සමාහිතො පුග‍්ගලො සුවිඤ‍්ඤාපයො, අසමාහිතො පුග‍්ගලො දුවිඤ‍්ඤාපයො; පඤ‍්ඤවා පුග‍්ගලො සුවිඤ‍්ඤාපයො, දුප‍්පඤ‍්ඤො පුග‍්ගලො දුවිඤ‍්ඤාපයො.
සුවිපඤඤාපයෙ දුවිපඤඤාපයෙ යනු: සැදැහැති පුද්ගල තෙම සුවිඥාප්‍ය (සුවසේ හැඟැවිය හැකි) යැ සැදැහැ නැති පුද්ගල තෙම දුර්විඥාප්‍ය (දුකසේ හැඟැවිය හැකි) යැ ආරබ්ධවීර්‍ය්‍ය ඇති පුද්ගල තෙම සුවිඥාප්‍ය යැ කුසීද වූ පුද්ගල තෙම දුර්විඥාප්‍ය යැ එළඹසිටි සිහි ඇති පුද්ගල තෙම සුවිඥාප්‍ය යැ මුළාසිහි ඇති පුද්ගල තෙම දුර්විඥාප්‍ය යැ සමාහිත පුද්ගල තෙම සුවිඥාප්‍ය යැ අසමාහිත පුද්ගල තෙම දුර්විඥාප්‍ය යැ ප්‍රාඥ පුද්ගල තෙම සුවිඥාප්‍ය යැ දුස්ප්‍රාඥ පුද්ගල තෙම දුර්විඥාප්‍ය යි.
අප‍්පෙකච‍්චෙ පරලොකවජ‍්ජභයදස‍්සාවිනො අප‍්පෙකච‍්චෙ න පරලොකවජ‍්ජභයදස‍්සාවිනොති සද‍්ධො පුග‍්ගලො පරලොකවජ‍්ජභයදස‍්සාවී, අස‍්සද‍්ධො පුග‍්ගලො න පරලොකවජ‍්ජභයදස‍්සාවී; ආරද‍්ධවිරියො පුග‍්ගලො පරලොකවජ‍්ජභයදස‍්සාවී, කුසීතො පුග‍්ගලො න පරලොකවජ‍්ජභයදස‍්සාවි; උපට‍්ඨිතස‍්සති පුග‍්ගලො පරලොකවජ‍්ජභයදස‍්සාවි, මුට‍්ඨස‍්සති පුග‍්ගලො න පරලොකවජ‍්ජභයදස‍්සාවි; සමාහිතො පුග‍්ගලො පරලොකවජ‍්ජභයදස‍්සාවි; අසමාහිතො පුග‍්ගලො න පරලොකවජ‍්ජභයදස‍්සාවි; පඤ‍්ඤවා පුග‍්ගලො පරලොකවජ‍්ජභයදස‍්සාවි; දුප‍්පඤ‍්ඤෙ පුග‍්ගලො න පරලොකවජ‍්ජභයදස‍්සාවි.
අප්පේකච්චේ පරලෝකවජ්ජභය දස්සාවිනෝ අප්පේකච්චේ න පරලෝකවජ්ජභයදස්සාවිනෝ යනු: සැදැහැති පුද්ගල තෙම පරලොව හා (රාගාදි) වද්‍ය භය වශයෙන් දක්නේ (දක්නාසුලු) යැ සැදැහැ නැති පුද්ගල තෙම පරලොව හා වද්‍ය භයවශයෙන් නො දක්නේ යැ ආරබ්ධවීර්‍ය්‍ය ඇති පුද්ගල තෙම පරලොව හා වද්‍ය භයවශයෙන් දක්නේ යැ කුසීද පුද්ගල තෙම පරලොව හා වද්‍ය භයවශයෙන් නො දක්නේ යැ එළඹසිටි සිහි ඇති පුද්ගල තෙම පරලොව හා වද්‍ය භයවශයෙන් දක්නේ යැ මුළාසිහි ඇති පුද්ගල තෙම පරලොව හා වද්‍ය භයවශයෙන් නො දක්නේ යැ සමාහිත පුද්ගල තෙම පරලොව හා වද්‍ය භයවශයෙන් දක්නේ යැ අසමාහිත පුද්ගල තෙම පරලොව හා වද්‍ය භයවශයෙන් නො දක්නේ යැ ප්‍රාඥ පුද්ගල තෙම පරලොව හා වද්‍ය භයවශයෙන් දක්නේ යැ දුෂ්ප්‍රාඥ පුද්ගල තෙම පරලොව හා වද්‍ය භයවශයෙන් නො දක්නේ යි.
ලොකොති ඛන්‍ධලොකො, ධාතුලොකො, ආයතනලොකො, විපත‍්තිභවලොකො, විපත‍්තිසම‍්භවලොකො, සම‍්පත‍්තිභවලොකො, සම‍්පත‍්තිසම‍්භවලොකො.
ලෝකෝ යනු: ස්කන්‍ධලෝක යැ ධාතුලොක යැ ආයතනලෝක යැ විපත්තිභව (අපාය) ලෝක යැ විපත්තිසම්භව (අපායූපගකම්ම) ලෝක යැ සම්පත්තිභව (සුගති) ලෝක යැ සම්පත්තිසම්භව (සුගතූපගකම්ම) ලෝක යි.
එකො ලොකො: සබ‍්බෙසත‍්තා ආහාරට‍්ඨිතිකා, ද‍්වෙ ලොකා: නාමඤ‍්ච රූපඤ‍්ච, තයො ලොකා: තිස‍්සො වෙදනා, චත‍්තාරො ලොකා: චත‍්තාරො ආහාරා, පඤ‍්ච ලොකා: පඤ‍්චුපාදානක‍්ඛන්‍ධා, ඡ ලොකා: ඡ අජ‍්ඣත‍්තිකානි ආයතනානි, සත‍්ත ලොකා: සත‍්ත විඤ‍්ඤාණට‍්ඨිතියො, අට‍්ඨ ලොකා: අට‍්ඨ ලොකධම‍්මා, නව ලොකා: නව සත‍්තාවාසා, දස ලොකා: දසායතනානි, ද‍්වාදස ලොකා: ද‍්වාදසායතනානි, අට‍්ඨාරස ලොකා: අට‍්ඨාරස ධාතුයො.
එක් ලොවකැ: හැම සත්හු ආහාරයෙන් සිටුනාහු යැ. ලෝකයෝ දෙදෙනෙකැ: නාමයත් රූපයත් යැ. ලෝකයෝ තුන්දෙනෙකැ: තුන් වේදනා යැ. ලෝකයෝ සතරදෙනෙකැ: සතර ආහාරයෝ යැ. ලෝකයෝ පස්දෙනෙකැ: පඤ්චෝපාදානස්කන්‍ධයෝ යැ. ලෝකයෝ සදෙනෙකැ: ආධ්‍යාත්මික ආයතනයෝ සදෙන යැ. ලෝකයෝ සත්දෙනෙකැ: සප්ත විඥානස්ථිතිහු යැ. ලෝකයෝ අටදෙනෙකැ: අෂ්ටලෝකධර්‍මයෝ යැ ලෝකයෝ නවදෙනෙකැ: නවසත්ත්‍වාවාසයෝ යැ. ලෝකයෝ දසදෙනෙකැ දසආයතනයෝ යැ. ලෝකයෝ දොළොස්දෙනෙකැ: දොළොස් ආයතනයෝ යැ. ලෝකයෝ අටළොස්දෙනෙකැ: අටළොස් ධාතුහු යි.
වජ‍්ජන‍්ති සබ‍්බෙ කිලෙසා වජ‍්ජා, සබ‍්බෙ දුච‍්චරිතා වජ‍්ජා, සබ‍්බෙ අභිසඞ‍්ඛාරා, සබ‍්බෙ භවගාමී කම‍්මා වජ‍්ජා.
වජ්ජං යනු: හැම ක්ලේශයෝ වද්‍යයෝ යැ හැම දුශ්චරිතයෝ වද්‍යයෝ යැ හැම අභිසංස්කාරයෝ වද්‍යයෝ යැ හැම භවගාමීකර්‍මයෝ වද්‍යයෝ යි.
ඉති ඉමස‍්මිඤ‍්ච ලොකෙ ඉමස‍්මිඤ‍්ච වජ‍්ජෙ තිබ‍්බා භයසඤ‍්ඤා පච‍්චුපට‍්ඨිතා හොති, සෙය්‍යථාපි උක‍්ඛිත‍්තාසිකෙ වධකෙ. ඉමෙහි පඤ‍්ඤාසාය ආකාරෙහි ඉමානි පඤ‍්චින්‍ද්‍රියානි ජානාති, පස‍්සති, අඤ‍්ඤාති, පටිවිජ‍්ඣති.
මෙසෙයින් මේ ලෝකයෙහි ද මේ වද්‍යයෙහි ද බලවත් භවසංඥාව නඟනලද අසිපත ඇති වධකයකු කෙරෙහි සෙයින් එළඹසිටියා වෙයි. මේ පනස් අයුරින් මේ (ශ්‍රද්ධාදි) පඤ්චේන්‍ද්‍රියයන් (නුවණින්) දනියි (දිවැසින්) දකියි. හාත්පසින් දනියි. ප්‍රතිවේධ කෙරේ.
ඉදං තථාගතස‍්ස ඉන්‍ද්‍රියපරොපරියත‍්තඤාණං.
මේ තථාගතයන් වහන්සේගේ (සත්ත්‍වයන් පිළිබඳ) ඉන්‍ද්‍රියපරාවරතාඥාන නමි.
ඉන්‍ද්‍රියපරොපරියත‍්තඤාණනිද‍්දෙසො.
ඉන්‍ද්‍රියපරාවරතාඥානනිර්දේශ යි.