පඤ‍්ඤා කථා
3. 1.
3. 1.
පඤ‍්ඤා කථා
ප්‍රඥා කථා
අනිච‍්චානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, දුක‍්ඛානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, අනත‍්තානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති. -පෙ- පටිනිස‍්සග‍්ගානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති.
අනිච්චානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද, දුක්ඛානුපස්සනාව වඩනා ලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද, අනත්තානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද ... පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද යත්:
අනිච‍්චානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා ජවනපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, දුක‍්ඛානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා නිබ‍්බෙධිකපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, අනත‍්තානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා මහාපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, නිබ‍්බිදානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා තික‍්කපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, විරාගානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා විපුලපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, නිරොධානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා ගම‍්භීරපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, පටිනිස‍්සග‍්ගානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා අසාමන‍්තපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති. ඉමා සත‍්තපඤ‍්ඤා භාවිතා බහුලීකතා පණ‍්ඩිච‍්චං පරිපූරෙන‍්ති. ඉමා අට‍්ඨ පඤ‍්ඤා භාවිතා බහුලීකතා පුථුපඤ‍්ඤං පරිපූරෙන‍්ති. ඉමා නව පඤ‍්ඤා භාවිතා බහුලීකතා හාසපඤ‍්ඤං පරිපූරෙන‍්ති.
අනිච්චානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී ජවනප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි, දුක්ඛානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී නිබ්බේධිකප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි, අනත්තානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී මහාප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි, නිබ්බිදානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී තීක්‍ෂණප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි. විරාගානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා වඩනාලද්දී විපුලප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි, නිරෝධානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී ගම්භීරප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි, පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී අසාමන්තප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරේ. මේ සප්තප්‍රඥාවෝ වඩනාලද්දාහු පුනපුනා කරනලද්දාහු පාණ්ඩිත්‍යය පරිපූර්‍ණ කෙරෙති, මේ අෂ්ටප්‍රඥාවෝ වඩනාලද්දාහු පුනපුනා කරනලද්දාහු පෘථුප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙති. මේ නවප්‍රඥාවෝ වඩනාලද්දාහු පුනපුනා කරනලද්දාහු හාසප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙත්:
හාසපඤ‍්ඤා පටිභානපටිසම‍්භිදා, තස‍්ස අත්‍ථවවත්‍ථානතො අත්‍ථපටිසම‍්භිදා අධිගතා හොති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය, ධම‍්මවවත්‍ථානතො ධම‍්මපටිසම‍්භිදා අධිගතා හොති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය, නිරුත‍්තිවවත්‍ථානතො නිරුත‍්තිපටිසම‍්භිදා අධිගතා හොති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය. පටිභානවවත්‍ථානතො පටිභානපටිසම‍්භිදා අධිගතා හොති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය, තස‍්සිමා චතස‍්සො පටිසම‍්භිදායො අධිගතා හොන‍්ති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය.
හාසප්‍රඥාව ප්‍රතිභානප්‍රතිසංවිදා යැ. ඒ ආර්‍ය්‍යපුද්ගල විසින් (යථෝක්ත) අර්‍ත්‍ථනිශ්චය කිරීම් වශයෙන් අර්‍ත්‍ථප්‍රතිසංවිද්ඥානය ලබනලද සාක්‍ෂාත් කරනලද ප්‍රඥායෙන් ස්පර්‍ශ කරනලද වෙයි. ධර්‍මනිශ්චය කිරීම් වශයෙන් ධර්‍මප්‍රතිසංවිද්ඥානය ලබනලද සාක්‍ෂාත් කරනලද ප්‍රඥායෙන් ස්පර්‍ශ කරනලද වෙයි. නිරුක්තිනිශ්චය කිරීම් වශයෙන් නිරුක්තිප්‍රතිසංවිද්ඥානය ලබනලද සාක්‍ෂාත් කරන ලද ප්‍රඥායෙන් ස්පර්‍ශ කරනලද වෙයි. ප්‍රතිභානනිශ්චය කිරීම් වශයෙන් ප්‍රතිභානප්‍රතිසංවිද්ඥානය ලබනලද සාක්‍ෂාත් කරනලද ප්‍රඥායෙන් ස්පර්‍ශ කරනලද වෙයි. ඔහු විසින් මේ සතර ප්‍රතිසංවිද්හු ලබනලද සාක්‍ෂාත් කරනලද ප්‍රඥායෙන් ස්පර්‍ශ කරනලද වෙත්.
රූපෙ අනිච‍්චානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති -පෙ- රූපෙ පටිනිස‍්සග‍්ගානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති:
රූපයෙහි අනිච්චානුපස්සනාව වඩනාලද්දී බහුල කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද ... රූපයෙහි පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාව වඩනාලද්දී බහුල කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද යත්:
රූපෙ අනිච‍්චානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා ජවනපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති -පෙ- රූපෙ පටිනිස‍්සග‍්ගානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා අසාමන‍්තපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති. ඉමා සත‍්ත පඤ‍්ඤා භාවිතා බහුලීකතා පණ‍්ඩිච‍්චං පරිපූරෙන‍්ති, ඉමා අට‍්ඨ පඤ‍්ඤා භාවිතා බහුලීකතා පුථුපඤ‍්ඤං පරිපූරෙන‍්ති, ඉමා නව පඤ‍්ඤා භාවිතා බහුලීකතා හාසපඤ‍්ඤං පරිපූරෙන‍්ති.
රූපයෙහි අනිච්චානුපස්සනාව වඩනාලද්දී බහුල කරනලද්දී ජවනප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි ... රූපයෙහි පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාව වඩනාලද්දී බහුල කරනලද්දී අසාමන්තප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරේ. මේ සප්තප්‍රඥාවෝ වඩනාලද්දාහු බහුල කරනලද්දාහු පාණ්ඩිත්‍යය පරිපූර්‍ණ කෙරෙති, මේ අෂ්ටප්‍රඥාවෝ වඩනාලද්දාහු බහුල කරනලද්දාහු පෘථුප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙති, මේ නවප්‍රඥාවෝ වඩනාලද්දාහු බහුල කරනලද්දාහු හාසප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙත්.
හාසපඤ‍්ඤා පටිභානපටිසම‍්භිදා තස‍්ස අත්‍ථවවත්‍ථානතො අත්‍ථපටිසම‍්භිදා අධිගතා හොති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය, ධම‍්මවවත්‍ථානතො ධම‍්මපටිසම‍්භිදා අධිගතා හොති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය, නිරුත‍්තිවවත්‍ථානතො නිරුත‍්තිපටිසම‍්භිදා අධිගතා හොති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය, පටිභානවවත්‍ථානතො පටිභානපටිසම‍්භිදා අධිගතා හොති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය, තස‍්සිමා චතස‍්සො පටිසම‍්භිදායො අධිගතා හොන‍්ති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය.
හාසප්‍රඥාව ප්‍රතිභානප්‍රතිසංවිදා යැ. ඒ ආර්‍ය්‍යපුද්ගල විසින් අර්‍ත්‍ථනිශ්චය කිරීම් වශයෙන් අර්‍ත්‍ථප්‍රතිසංවිද්ඥානය ලබනලද ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරනලද ප්‍රඥායෙන් පහස්නාලද වෙයි. ධර්‍මනිශ්චය කිරීම් වශයෙන් ධර්‍මප්‍රතිසංවිද්ඥානය ලබනලද ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරනලද ප්‍රඥායෙන් පහස්නාලද වෙයි. නිරුක්තිනිශ්චය කිරීම් වශයෙන් නිරුක්තිප්‍රතිසංවිද්ඥානය ලබනලද ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරනලද ප්‍රඥායෙන් පහස්නාලද වෙයි. ප්‍රතිභානනිශ්චය කිරීම් වශයෙන් ප්‍රතිභානප්‍රතිසංවිද්ඥානය ලබනලද ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරනලද ප්‍රඥායෙන් පහස්නාලද වෙයි. ඔහු විසින් මේ සතර ප්‍රතිසංවිද්හු ලබනලද ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරනලද ප්‍රඥායෙන් පහස්නාලද වෙත්.
වෙදනාය -පෙ- සඤ‍්ඤාය -පෙ- සඞ‍්ඛාරෙසු -පෙ- විඤ‍්ඤාණෙ -පෙ- චක‍්ඛුස‍්මිං -පෙ- ජරාමරණෙ අනිච‍්චානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති -පෙ- ජරාමරණෙ පටිනිස‍්සග‍්ගානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති: ජරාමරණෙ අනිච‍්චානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා ජවනපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති -පෙ- ජරාමරණෙ පටිනිස‍්සග‍්ගානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා අසාමන‍්තපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, ඉමා සත‍්ත පඤ‍්ඤා භාවිතා බහුලීකතා පණ‍්ඩිච‍්චං පරිපූරෙන‍්ති, ඉමා අට‍්ඨ පඤ‍්ඤා භාවිතා බහුලීකතා පුථුපඤ‍්ඤං පරිපූරෙන‍්ති. ඉමා නව පඤ‍්ඤා භාවිතා බහුලීකතා හාසපඤ‍්ඤං පරිපූරෙන‍්ති.
වේදනායෙහි ... සංඥායෙහි ... සංස්කාරයන්හි ... විඥානයෙහි ... චක්‍ෂුසෙහි ... ජරාමරණයෙහි අනිච්චානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද ... ජරාමරණයෙහි පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද යත්: ජරාමරණයෙහි අනිච්චානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී ජවනප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි ... ජරාමරණයෙහි පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී අසාමන්තප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරේ. මේ සප්තප්‍රඥාවෝ වඩනාලද්දාහු පුනපුනා කරනලද්දාහු පණ්ඩිත බව පරිපූර්‍ණ කෙරෙති. මේ අෂ්ටප්‍රඥාවෝ වඩනාලද්දාහු පුනපුනා කරනලද්දාහු පෘථුප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙති. මේ නවප්‍රඥාවෝ වඩනාලද්දාහු පුනපුනා කරනලද්දාහු හාසප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙත්.
හාසපඤ‍්ඤා පටිභානපටිසම‍්භිදා, තස‍්ස අත්‍ථවවත්‍ථානතො අත්‍ථ පටිසම‍්භිදා භාවිතා හොති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය, ධම‍්මවවත්‍ථානතො ධම‍්මපටිසම‍්භිදා අධිගතා හොති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය, නිරුත‍්තිවවත්‍ථානතො නිරුත‍්තිපටිසම‍්භිදා අධිගතා හොති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය, පටිභානවවත්‍ථානතො පටිභානපටිසම‍්භිදා අධිගතා හොති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය, තස‍්සිමා චතස‍්සො පටිසම‍්භිදායො අධිගතා හොන‍්ති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය.
හාසප්‍රඥාව ප්‍රතිභානප්‍රතිසංවිදා යැ. ඒ ආර්‍ය්‍යපුද්ගල විසින් අර්‍ත්‍ථනිශ්චය කිරීම් වශයෙන් අර්‍ත්‍ථප්‍රතිසංවිද්ඥානය වඩනාලද ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරනලද ප්‍රඥායෙන් පහස්නාලද වෙයි. ධර්‍මනිශ්චය කිරීම් වශයෙන් ධර්‍මප්‍රතිසංවිද්ඥානය අධිගම කරනලද ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරනලද ප්‍රඥායෙන් පහස්නාලද වෙයි. නිරුක්තිනිශ්චය කිරීම් වශයෙන් නිරුක්තිප්‍රතිසංවිද්ඥානය අධිගම කරනලද ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරන ලද ප්‍රඥායෙන් පහස්නාලද වෙයි. ප්‍රතිභානනිශ්චය කිරීම් වශයෙන් ප්‍රතිභානප්‍රතිසංවිද්ඥානය අධිගම කරනලද ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරනලද ප්‍රඥායෙන් පහස්නාලද වේ. ඔහු විසින් මේ සතර ප්‍රතිසංවිද්හු අධිගම කරනලද ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරනලද ප්‍රඥායෙන් පහස්නාලද වෙත්.
රූපෙ අනිච‍්චානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නෙ රූපෙ අනිච‍්චානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, රූපෙ දුක‍්ඛානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නෙ රූපෙ දුක‍්ඛානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති: රූපෙ අනත‍්තානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති: අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නෙ රූපෙ අනත‍්තානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, රූපෙ නිබ‍්බිදානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නෙ රූපෙ නිබ‍්බිදානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති: රූපෙ විරාගානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නෙ රූපෙ විරාගානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, රූපෙ නිරොධානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නෙන රූපෙ නිරොධානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, රූපෙ පටිනිස‍්සග‍්ගානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නෙ රූපෙ පටිනිස‍්සග‍්ගානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති.
රූපයෙහි අනිච්චානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද, අතීත-අනාගත-ප්‍රත්‍යුත්පන්නරූපයෙහි අනිච්චානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද, රූපයෙහි දුක්ඛානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද, අතීත-අනාගත-ප්‍රත්‍යුත්පන්නරූපයෙහි දුක්ඛානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද, රූපයෙහි අනත්තානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද, අතීත-අනාගත-ප්‍රත්‍යුත්පන්නරූපයෙහි අනත්තානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද, රූපයෙහි නිබ්බිදානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද, අතීත-අනාගත-ප්‍රත්‍යුත්පන්නරූපයෙහි නිබ්බිදානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද, රූපයෙහි විරාගානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද, අතීත-අනාගත-ප්‍රත්‍යුත්පන්නරූපයෙහි විරාගානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද, රූපයෙහි නිරෝධානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද, අතීත-අනාගත-ප්‍රත්‍යුත්පන්නරූපයෙහි නිරෝධානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද, රූපයෙහි පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද, අතීත-අනාගත-ප්‍රත්‍යුත්පන්නරූපයෙහි පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද යත්:
රූපෙ අනිච‍්චානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා ජවනපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නෙ රූපෙ අනිච‍්චානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා ජවනපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, රූපෙ දුක‍්ඛානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා නිබ‍්බෙධිකපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නෙ රූපෙ දුක‍්ඛානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා ජවනපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති. රූපෙ අනත‍්තානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා මහාපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නෙ රූපෙ අනත‍්තානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා ජවනපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති. රූපෙ නිබ‍්බිදානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා තික‍්ඛපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නෙ රූපෙ නිබ‍්බිදානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා ජවනපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, රූපෙ විරාගානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා විපුලපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නෙ රූපෙ විරාගානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා ජවනපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, රූපෙ නිරොධානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා ගම‍්භීරපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති. අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නෙ රූපෙ නිරොධානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා ජවනපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, රූපෙ පටිනිස‍්සග‍්ගානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා අසාමන‍්තපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නෙ රූපෙ පටිනිස‍්සග‍්ගානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා ජවනපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, ඉමා සත‍්ත පඤ‍්ඤා භාවිතා බහුලීකතා පණ‍්ඩිච‍්චං පරිපූරෙන‍්ති. ඉමා අට‍්ඨපඤ‍්ඤා භාවිතා බහුලීකතා පුථුපඤ‍්ඤං පරිපූරෙන‍්ති, ඉමා නව පඤ‍්ඤා භාවිතා බහුලීකතා හාසපඤ‍්ඤං පරිපූරෙන‍්ති.
රූපයෙහි අනිච්චානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී ජවනප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි, අතීත-අනාගත-ප්‍රත්‍යුත්පන්නරූපයෙහි අනිච්චානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී ජවනප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි, රූපයෙහි දුක්ඛානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී නිර්වේධික (ප්‍රණිධිවිදාරණ) ප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි, අතීත-අනාගත-ප්‍රත්‍යුත්පන්නරූපයෙහි දුක්ඛානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී ජවනප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි, රූපයෙහි අනත්තානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරන ලද්දී මහාප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි, අතීත-අනාගත-ප්‍රත්‍යුත්පන්නරූපයෙහි අනත්තානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී ජවනප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි, රූපයෙහි නිබ්බිදානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී තීක්‍ෂණප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි, අතීත-අනාගත-ප්‍රත්‍යුත්පන්නරූපයෙහි නිබ්බිදානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී ජවනප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි, රූපයෙහි විරාගානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී විපුලප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි, අතීත-අනාගත-ප්‍රත්‍යුත්පන්නරූපයෙහි විරාගානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී ජවන ප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි, රූපයෙහි නිරෝධානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී ගම්භීරප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි, අතීත-අනාගත-ප්‍රත්‍යුත්පන්නරූපයෙහි නිරෝධානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී ජවනප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි, රූපයෙහි පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී අසාමන්තප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි, අතීත-අනාගත-ප්‍රත්‍යුත්පන්නරූපයෙහි පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී ජවන ප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරේ. මේ සප්තප්‍රඥාවෝ වඩනාලද්දාහු පුනපුනා කරන ලද්දාහු පණ්ඩිත බව පරිපූර්‍ණ කෙරෙති. මේ අෂ්ටප්‍රඥාවෝ වඩනාලද්දාහු පුනපුනා කරනලද්දාහු පෘථුප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙති. මේ නවප්‍රඥාවෝ වඩනාලද්දාහු පුනපුනා කරනලද්දාහු හාසප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙත්.
හාසපඤ‍්ඤා පටිභානපටිසම‍්භිදා, තස‍්ස අත්‍ථවවත්‍ථානතො අත්‍ථපටිසම‍්භිදා අධිගතා හොති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය, ධම‍්මවවත්‍ථානතො ධම‍්මපටිසම‍්භිදා අධිගතා හොති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය, නිරුත‍්තිවවත්‍ථානතො නිරුත‍්තිපටිසම‍්භිදා අධිගතා හොති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය, පටිභානවවත්‍ථානතො පටිභානපටිසම‍්භිදා අධිගතා හොති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය, තස‍්සිමා චතස‍්සො පටිසම‍්භිදායො අධිගතා හොන‍්ති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය.
හාසප්‍රඥාව ප්‍රතිභානප්‍රතිසංවිදා යැ. ඒ ආර්‍ය්‍යපුද්ගල විසින් අර්‍ත්‍ථනිශ්චය කිරීම් වශයෙන් අර්‍ත්‍ථප්‍රතිසංවිද්ඥානය වඩනාලද ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරනලද ප්‍රඥායෙන් පහස්නාලද වෙයි. ධර්‍මනිශ්චය කිරීම් වශයෙන් ධර්‍මප්‍රතිසංවිද්ඥානය අධිගම කරනලද ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරනලද ප්‍රඥායෙන් පහස්නාලද වෙයි, නිරුක්තිනිශ්චය කිරීම් වශයෙන් නිරුක්තිප්‍රතිසංවිද්ඥානය අධිගම කරනලද ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරන ලද ප්‍රඥායෙන් පහස්නාලද වෙයි, ප්‍රතිභානනිශ්චය කිරීම් වශයෙන් ප්‍රතිභානප්‍රතිසංවිද්ඥානය අධිගම කරනලද ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරනලද ප්‍රඥායෙන් පහස්නාලද වේ. ඔහු විසින් මේ සතර ප්‍රතිසංවිද්හු අධිගම කරනලද ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරනලද ප්‍රඥායෙන් පහස්නාලද වෙත්.
වෙදනාය -පෙ- සඤ‍්ඤාය -පෙ- සඞ‍්ඛාරෙසු -පෙ- විඤ‍්ඤාණෙ -පෙ- චක‍්ඛුස‍්මිං -පෙ- ජරාමරණෙ අනිච‍්චානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති. අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නෙ ජරාමරණෙ අනිච‍්චානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, -පෙ- ජරාමරණෙ පටිනිස‍්සග‍්ගානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නෙ ජරාමරණෙ පටිනිස‍්සග‍්ගානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ‍්ඤං පරිපූරෙති:
වේදනායෙහි ... සංඥායෙහි ... සංස්කාරයන්හි ... විඥානයෙහි ... චක්‍ෂුසෙහි ... ජරාමරණයෙහි අනිච්චානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද: අතීත-අනාගත-වර්‍තමාන වූ ජරාමරණයෙහි අනිච්චානුපස්සනාව වඩනාලදී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද ... ජරාමරණයෙහි පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද, අතීත-අනාගත-වර්‍තමාන වූ ජරාමරණයෙහි පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාව වඩනාලදී පුනපුනා කරනලද්දී කවර ප්‍රඥාවක් පරිපූර්‍ණ කෙරේ ද යත්:
ජරාමරණෙ අනිච‍්චානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා ජවනපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති, අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නෙ ජරාමරණෙ අනිච‍්චානුපස‍්සනා භාවිතා බහුලීකතා ජවනපඤ‍්ඤං පරිපූරෙති -පෙ- තස‍්සිමා චතස‍්සො පටිසම‍්භිදායො අධිගතා හොන‍්ති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය.
ජරාමරණයෙහි අනිච්චානුපස්සනාව වඩනාලදී පුනපුනා කරනලද්දී ජවනප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි, අතීත-අනාගත- වර්‍තමාන වූ ජරාමරණයෙහි අනිච්චානුපස්සනාව වඩනාලද්දී පුනපුනා කරනලද්දී ජවනප්‍රඥාව පරිපූර්‍ණ කෙරෙයි ... ඔහු විසින් මේ සතර ප්‍රතිසංවිද්හු අධිගම කරනලද ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරනලද ප්‍රඥායෙන් පහස්නාලද වෙත්.
“චත‍්තාරො’ මෙ භික‍්ඛවෙ, ධම‍්මා භාවිතා බහුලීකතා සොතාපත‍්තිඵලසච‍්ඡිකිරියාය සංවත්තන්ති. කතමෙ චත‍්තාරො: සප‍්පුරිසසංසෙවො, සද‍්ධම‍්මසවනං යොනිසොමනසිකාරො, ධම‍්මානුධම‍්මපටිපත‍්ති, ඉමෙ ඛො භික‍්ඛවෙ, චත‍්තාරො ධම‍්මා භාවිතා බහුලීකතා සොතාපත‍්තිඵලසච‍්ඡිකිරියාය සංවත්තන්ති.
මහණෙනි, මේ ධර්‍මයෝ සතර දෙනෙක් වඩනාලද්දාහු පුනපුනා කරන ලද්දාහු සෝවාන්ඵලය ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීම පිණිස පවතිත්. කවර සතර ධර්‍ම කෙනෙකැ යත්: සත්පුරුෂසංසේවන යැ සද්ධර්‍මශ්‍රවණ යැ යෝනිසෝමනස්කාර යැ ධර්‍මානුධර්‍මප්‍රතිපත්ති යැ යි. මහණෙනි, මේ සතර ධර්‍මයෝ වඩනාලද්දාහු පුනපුනා කරනලද්දාහු සෝවාන්ඵලය ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීම පිණිස පවතිත්.
චත‍්තාරො මෙ භික‍්ඛවෙ, ධම‍්මා භාවිතා බහුලීකතා සකදාගාමිඵලසච‍්ඡිකිරියාය සංවත්තන්ති. -පෙ- අනාගාමිඵලසච‍්ඡිකිරියාය සංවත්තන්ති -පෙ- අරහත‍්තඵලසච‍්ඡිකිරියාය සංවත්තන්ති, කතමෙ චත‍්තාරො: සප‍්පුරිසසංසෙවො, සද‍්ධම‍්මසවනං, යොනිසොමනසිකාරො, ධම‍්මානුධම‍්මපටිපත‍්ති, ඉමෙ ඛො භික‍්ඛවෙ, චත‍්තාරො ධම‍්මා භාවිතා බහුලීකතා අරහත‍්තඵල සච‍්ඡිකිරියාය සංවත්තන්ති.
මහණෙනි, මේ සතර ධර්‍ම කෙනෙක් වඩනාලද්දාහු පුනපුනා කරන ලද්දාහු සකෘදාගාමීඵලය ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීම පිණිස පවතිත් ... අර්‍හත්ඵලය ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීම පිණිස පවතිත්. කවර සතර ධර්‍ම කෙනෙකැ යත්: සත්පුරුෂසංසේවන යැ සද්ධර්‍මශ්‍රවණ යැ යෝනිසෝමනස්කාර යැ ධර්‍මානුධර්‍මප්‍රතිපත්ති යැ යි. මහණෙනි, මේ සතර ධර්‍මයෝ වඩනාලද්දාහු පුනපුනා කරනලද්දාහු අර්‍හත්ඵලය ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීම පිණිස පවතිත්.
චත‍්තාරො’ මෙ භික‍්ඛවෙ, ධම‍්මා භාවිතා බහුලීකතා පඤ්ඤාපටිලාභාය සංවත්තන්ති -පෙ- පඤ්ඤාවුද්ධියා සංවත්තන්ති -පෙ- පඤ‍්ඤාවෙපුල‍්ලාය සංවත්තන්ති -පෙ- මහාපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති -පෙ- පුථුපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති -පෙ- විපුලපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති -පෙ- ගම්භීරපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති -පෙ- අසාමන්තපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති -පෙ- භූරිපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති -පෙ- පඤ්ඤාබාහුල්ලාය සංවත්තන්ති -පෙ- සීඝපඤ්ඤතාය ලහුපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති -පෙ- හාසපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති -පෙ- ජවනපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති -පෙ- තික්ඛපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති -පෙ- නිබ‍්බෙධිකපඤ‍්ඤතාය සංවත්තන්ති. කතමෙ චත‍්තාරො: සප‍්පුරිසසංසෙවො, සද‍්ධම‍්මසවනං යොනිසොමනසිකාරො, ධම‍්මානුධම‍්මපටිපත‍්ති, ඉමෙ ඛො භික‍්ඛවෙ, චත‍්තාරො ධම‍්මා භාවිතා බහුලීකතා පඤ්ඤාපටිලාභාය සංවත්තන්ති, පඤ්ඤාවුද්ධියා සංවත්තන්ති -පෙ- නිබ‍්බෙධිකපඤ‍්ඤතාය සංවත්තන්ති.
මහණෙනි, මේ සතර ධර්‍ම කෙනෙක් වඩනාලද්දාහු පුනපුනා කරන ලද්දාහු ප්‍රඥාප්‍රතිලාභය පිණිස පවතිත් ... ප්‍රඥාවෘද්ධිය පිණිස පවතිත් ... ප්‍රඥාවගේ විපුලභාවය පිණිස පවතිත් . (මහදර්‍ත්‍ථප්‍රතිවේධක බැවින්) මහා ප්‍රඥා බව පිණිස පවතිත්. (නානාර්‍ත්‍ථප්‍රතිවේධක බැවින්) පෘථුප්‍රඥා බව පිණිස පවතිත් ... විපුලප්‍රඥා බව පිණිස පවතිත් ... ගම්භිරප්‍රඥා බව පිණිස පවතිත් ... (යට යට ප්‍රඥා මතු මතු ප්‍රඥාවනට අනාසන්න බැවින්) අසාමන්තප්‍රඥා බව පිණිස පවතිත් ... භූරිප්‍රඥා බව පිණිස පවතිත් ... ප්‍රඥාවගේ බහුල බව පිණිස පවතිත් ... (ශීඝ්‍ර වැ අර්‍ත්‍ථ ප්‍රතිවේධ කරන) ශීඝ්‍රප්‍රඥා බව පිණිස පවතිත් ... (යුහු වැ අර්‍ත්‍ථප්‍රතිවේධ කරන) ලඝුප්‍රඥා බව පිණිස පවතිත් ... (තුෂ්ටි බහුල බැවින්) හාසප්‍රඥා බව පිණිස පවතිත් ... ජවනප්‍රඥා බව පිණිස පවතිත් ... තීක්‍ෂණප්‍රඥා බව පිණිස පවතිත් ... නිර්වේධිකප්‍රඥා බව පිණිස පවතිත් ... කවර සතර ධර්‍ම කෙනෙකැ යත්: සත්පුරුෂසංසේවන යැ සද්ධර්‍මශ්‍රවණ යැ යෝනිසෝමනස්කාර යැ ධර්‍මානුධර්‍මප්‍රතිපත්ති යැ යි. මහණෙනි, මේ සතර ධර්‍මයෝ වඩනාලද්දාහු පුනපුනා කරනලද්දාහු ප්‍රඥාප්‍රතිලාභය පිණිස පවතිත් ... ප්‍රඥාවෘද්ධිය පිණිස පවතිත් ... නිර්වේධිකප්‍රඥා බව පිණිස පවතිත්.
පඤ්ඤාපටිලාභාය සංවත‍්තන‍්තීති කතමො පඤ‍්ඤාපටිලාභො: චතුන‍්නං මග‍්ගඤාණානං චතුන‍්නං ඵලඤාණානං චතුන‍්නං පටිසම‍්භිදාඤාණානං ඡන‍්නං අභිඤ‍්ඤාඤාණානං තෙසත‍්තතීනං ඤාණානං සත‍්තසත‍්තතිනං ඤාණානං ලාභො පටිලාභො පත‍්ති සම‍්පත‍්ති ඵස‍්සනා සච‍්ඡිකිරියා උපසම‍්පදා පඤ්ඤාපටිලාභාය සංවත‍්තන‍්තීති අයං පඤ‍්ඤාපටිලාභො.
පඤ්ඤාපටිලාභාය සංවත්තන්ති යනු: ප්‍රඥාප්‍රතිලාභ නම් කවරේද යත්: සතර මාර්‍ගඥානය සතර ඵලඥානය සතර ප්‍රතිසංවිද්ඥානය ෂඩ් අභිඥාඥානය තෙසැත්තෑනුවණ සත්සැත්තෑනුවණ යන මොවුන්ගේ ලාභය ප්‍රතිලාභය ප්‍රාප්තිය සම්ප්‍රාප්තිය ස්පර්‍ශනය සාක්‍ෂාත්කරණයන් උපසම්ප්‍රාප්තිය ප්‍රඥාව ලැබීම පිණිස පවතිත් නු’ යි. මේ ප්‍රඥාප්‍රතිලාභ නමි.
පඤ්ඤාවුද්ධියා සංවත‍්තන‍්තීති කතමා පඤ‍්ඤාවුද‍්ධි: සත‍්තන‍්නඤ‍්ච සෙඛානං පුථුජ‍්ජනකල්‍යාණකස‍්ස ච පඤ‍්ඤා වඩ‍්ඪති, අරහතො පඤ‍්ඤා වඩ‍්ඪිතවඩ‍්ඪනා, පඤ්ඤාවුද්ධියා සංවත‍්තන‍්තීති අයං පඤ‍්ඤාවුද‍්ධි
පඤ්ඤාවුද්ධියා සංවත්තන්ති යත්: ප්‍රඥාවෘද්ධි නම් කවරැ යත්: සප්ත ශෛක්‍ෂයන්ගේ ද කල්‍යාණපෘථග්ජනයාගේ ද ප්‍රඥාව වැඩෙයි, රහත්හුගේ ප්‍රඥාව වැඩුණු වැඩීම් ඇතතී යැ, ප්‍රඥාවගේ වැඩීම පිණිස පවතිත් නු’ යි මේ ප්‍රඥාවෘද්ධි නමු.
පඤ‍්ඤාවෙපුල‍්ලාය සංවත‍්තන‍්තීති පඤ‍්ඤාවෙපුල‍්ලං: සත‍්තන‍්නං සෙක‍්ඛානං පුථුජ‍්ජනකල්‍යාණකස‍්ස ච පඤ‍්ඤා වෙපුල‍්ලං ගච‍්ඡති, අරහතො පඤ‍්ඤා වෙපුල‍්ලං ගතා, පඤ‍්ඤාවෙපුල‍්ලාය සංවත‍්තන‍්තීති ඉදං පඤ‍්ඤාවෙපුල‍්ලං,
පඤ්ඤාවේපුල්ලාය සංවත්තන්ති යත්: ප්‍රඥාවෛපුල්‍ය නම් කවරැ යත්: සප්ත ශෛක්‍ෂයන්ගේ ද කල්‍යාණ පෘථග්ජනයාගේ ද ප්‍රඥාව විපුල බවට යයි, රහත්හුගේ ප්‍රඥාව විපුල බවට ගියා වෙයි. ප්‍රඥාවගේ විපුල බව පිණිස පවතිත් නු’ යි මේ ප්‍රඥාවෛපුල්‍ය නමි.
මහාපඤ්ඤතාය සංවත‍්තන‍්තීති කතමා මහාපඤ‍්ඤා, මහන‍්තෙ අත්‍ථෙ පරිගණ‍්හාතීති මහාපඤ‍්ඤා, මහන‍්තෙ ධම‍්මෙ පරිගණ‍්හාතීති මහාපඤ‍්ඤා, මහන‍්තී නිරුත‍්තියො පරිගණ‍්හාතීති මහාපඤ‍්ඤා, මහන‍්තානි පටිභානානි පරිගණ‍්හාතීති මහාපඤ‍්ඤා, මහන‍්තෙ සීලක‍්ඛන්‍ධෙ පරිගණ‍්හාතීති මහා පඤ‍්ඤා, මහන‍්තෙ සමාධික‍්ඛන්‍ධෙ පරිගණ‍්හාතීති මහාපඤ‍්ඤා, මහන‍්තෙ පඤ‍්ඤාක‍්ඛධෙ පරිගණ‍්හාතීති මහාපඤ‍්ඤා, මහන‍්තෙ විමුත‍්තික‍්ඛන්‍ධෙ පරිගණ‍්හාතීති මහාපඤ‍්ඤා, මහන‍්තෙ විමුත‍්තිඤාණදස‍්සනක‍්ඛන්‍ධෙ පරිගණ‍්හාතීති මහාපඤ‍්ඤා, මහන‍්තානි ඨානාට‍්ඨානානි පරිගණ‍්හාතීති මහා පඤ‍්ඤා, මහන‍්තී විහාරසමාපත‍්තියො පරිගණ‍්හාතීති මහාපඤ‍්ඤා, මහන‍්තානි අරියසච‍්චානි පරිගණ‍්හාතීති මහාපඤ‍්ඤා, මහන‍්තෙ සතිපට‍්ඨානෙ පරිගණ‍්හාතීති මහාපඤ‍්ඤා, මහන‍්තෙ සම‍්මප‍්පධානෙ පරිගණ‍්හාතීති මහාපඤ‍්ඤා, මහන‍්තෙ ඉද‍්ධිපාදෙ පරිගණ‍්හාතීති මහාපඤ‍්ඤා, මහන‍්තානි ඉන්‍ද්‍රියානි පරිගණ‍්හාතීති මහාපඤ‍්ඤා, මහන‍්තානි බලානි පරිගණ‍්හාතීති මහාපඤ‍්ඤා, මහන‍්තෙ බොජ‍්ඣඞ‍්ගෙ පරිගණ‍්හාතීති මහාපඤ‍්ඤා, මහන‍්තං අරියමග‍්ගං පරිගණ‍්හාතීති මහාපඤ‍්ඤා, මහන‍්තානි සාමඤ‍්ඤඵලානි පරිගණ‍්හාතීති මහාපඤ‍්ඤා, මහන‍්තීති අභිඤ‍්ඤායො පරිගණ‍්හාතීති මහාපඤ‍්ඤා, මහන‍්තං පරමත්‍ථං නිබ‍්බානං පරිගණ‍්හාතීති මහාපඤ‍්ඤා, මහාපඤ්ඤතාය සංවත‍්තන‍්තීති අයං මහාපඤ‍්ඤා.
මහාපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති යනු: මහාප්‍රඥා නම් කවර යත් (පිළීසැඹීයාපත් ආර්‍ශ්‍රාවක තෙම) මහත් වූ අර්‍ත්‍ථයන් (ආලම්බනකරණයෙන්) පිරිසිදගනී නු’යි මහාප්‍රඥා යැ, මහත් වූ ධර්‍මයන් පිරිසිදගනී නු’යි මහාප්‍රඥා යැ, මහත් වූ නිරුක්තීන් පිරිසිදගනී නු’යි මහාප්‍රඥා යැ, මහත් වූ ප්‍රතිභානයන් පිරිසිදගනී නු’යි මහාප්‍රඥා යැ, මහත් වූ ශීලස්කන්‍ධයන් පිරිසිදගනී නු’යි මහාප්‍රඥා යැ, මහත් වූ සමාධිස්කන්‍ධයන් පිරිසිදගනී නු’යි මහාප්‍රඥා යැ, මහත් වූ ප්‍රඥාස්කන්‍ධයන් පිරිසිදගනී නු’යි මහාප්‍රඥා යැ, මහත් වූ විමුක්තිස්කන්‍ධයන් පිරිසිදගනී නු’යි මහාප්‍රඥා යැ, මහත් වූ විමුක්තිඥානදර්‍ශනස්කන්‍ධයන් පිරිසිදගනී නු’යි මහාප්‍රඥා යැ, මහත් වූ ස්ථානාස්ථානයන් පිරිසිදගනී නු’යි මහාප්‍රඥා යැ, මහත් වූ විහාරසම්පත්තීන් පිරිසිදගනී නු’යි මහාප්‍රඥා යැ, මහත් වූ ආර්‍ය්‍යසත්‍යයන් පිරිසිදගනී නු’යි මහාප්‍රඥා යැ, මහත් වූ සතිපට්ඨානයන් පිරිසිදගනී නු’යි මහාප්‍රඥා යැ, මහත් වූ සම්‍යක්ප්‍රදහනයන් පිරිසිදගනී නු’යි මහාප්‍රඥා යැ, මහත් වූ ඍද්ධිපාදයන් පිරිසිදගනී නු’යි මහාප්‍රඥා යැ, මහත් වූ ඉන්‍ද්‍රියයන් පිරිසිදගනී නු’යි මහාප්‍රඥා යැ, මහත් වූ බලයන් පිරිසිදගනී නු’යි මහාප්‍රඥා යැ, මහත් වූ බෝධ්‍යඞ්ගයන් පිරිසිදගනී නු’යි මහාප්‍රඥා යැ, මහත් වූ ආර්‍ය්‍යමාර්‍ගය පිරිසිදගනී නු’යි මහාප්‍රඥා යැ, මහත් වූ ශ්‍රාමණ්‍යඵලයන් පිරිසිදගනී නු’යි මහාප්‍රඥා යැ, මහත් වූ අභිඥාවන් පිරිසිදගනී නු’යි මහාප්‍රඥා යැ, මහත් වූ පරමාර්‍ත්‍ථ නිර්‍වාණය පිරිසිදගනී නු’යි මහාප්‍රඥා යි. මහාප්‍රඥා බව පිණිස පවතිත් නු’ යි මේ මහාප්‍රඥා නමි.
පුථුපඤ්ඤතාය සංවත‍්තන‍්තීති’ති කතමා පුථුපඤ‍්ඤා: පුථු නානාඛන්‍ධෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානාධාතූසු ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානාආයතනෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථූනානා පටිච‍්චසමුප‍්පාදෙසු ඤාණං පවත‍්තීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානානසුඤ‍්ඤත මනුපලබ‍්භෙසු3 ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානාසුඤ‍්ඤත මනුපලබ‍්භෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානාඅත්‍ථෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානාධම‍්මෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානානිරුත‍්තිසු ඤාණ පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානාපටිභානෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානසිලක‍්ඛන්‍ධෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානාසමාධික‍්ඛන්‍ධෙසු ඤාණං පවත‍්තීතිති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානාපඤ‍්ඤාක‍්ඛන්‍ධෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානාවිමුත‍්තික‍්ඛන්‍ධෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපපඤ‍්ඤා, පුථුනානාවිමුත‍්තිඤාණදස‍්සනක‍්ඛන්‍ධෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානාඨානෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානාවිහාරසමාපත‍්තීසු ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානාඅරියසච‍්චෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානා සතිපට‍්ඨානෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානාසම‍්මප‍්පධානෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානාඉද‍්ධිපාදෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානාඉන්‍ද්‍රියෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානාබලෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානාබොජ‍්ඣඞ‍්ගෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානාඅරියමග‍්ගෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා පුථුනානාසාමඤ‍්ඤඵලෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානාඅභිඤ‍්ඤාසු ඤාණ පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුනානාජනසාධාරණෙ ධම‍්මෙ අතික‍්කම‍්ම පරමත්‍ථෙ නිබ‍්බානෙ ඤාණං පවත‍්තතීති පුථුපඤ‍්ඤා, පුථුපඤ්ඤතාය සංවත‍්තන‍්තීති අයං පුථුපඤ‍්ඤා.
පුථුපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති යත්: පෘථුප්‍රඥා නම් කවර යත් පෘථුනානාස්කන්‍ධයන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාධාතුන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාආයතනයන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාප්‍රතිත්‍යසමුත්පාදයන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාශුන්‍යතානුපලබ්ධින්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාඅර්‍ත්‍ථයන් හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාධර්‍මයන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානානිරුක්තීන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාප්‍රතිභානයන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාශීලස්කන්‍ධයන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාසමාධිස්කන්‍ධයන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාප්‍රඥාස්කන්‍ධයන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාවිමුක්තිස්කන්‍ධයන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාවිමුක්තිඥානදර්‍ශනස්කන්‍ධයන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාස්ථානාස්ථානයන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාවිහාරසම්පත්තීන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාආර්‍ය්‍යසත්‍යයන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාසතිපට්ඨානයන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාසම්‍යක්ප්‍රදහනයන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාඍද්ධිපාදයන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාඉන්‍ද්‍රියයන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාබලයන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාබොධ්‍යඞ්ගයන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාආර්‍ය්‍යමාර්‍ගයන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාශ්‍රාමණ්‍යඵලයන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාඅභිඥාවන්හි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, පෘථුනානාජනසාධාරණ ධර්‍මයන් ඉක්ම පරමාර්‍ත්‍ථ සංඛ්‍යාත නිර්‍වාණයෙහි ඥානය පවතී නු’යි පෘථුප්‍රඥා යැ, ‘පුථුපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති’යි මෝ පෘථුප්‍රඥා නමු.
විපුලපඤ්ඤතාය සංවත‍්තන‍්තීති කතමා විපුලපඤ‍්ඤා: විපුලෙ අත්‍ථෙ පරිගණ‍්හාතීති විපුලපඤ‍්ඤා, විපුලෙ ධම‍්මෙ පරිගණ‍්හාතීති විපුලපඤ‍්ඤා, විපුලා නිරුත‍්තියො පරිගණ‍්හාතීති විපුලපඤ‍්ඤා, විපුලානි පටිභානානි පරිගණ‍්හාතීති විපුලපඤ‍්ඤා, විපුලෙ සීලක‍්ඛන්‍ධෙ පරිගණ‍්හාතීති විපුලපඤ‍්ඤා, විපුලෙ සමාධික‍්ඛන්‍ධෙ පරිගණ‍්හාතීති විපුලපඤ‍්ඤා, විපුලෙ පඤ‍්ඤාක‍්ඛන්‍ධෙ පරිගණ‍්හාතීති විපුලපඤ‍්ඤා, විපුලෙ විමුත‍්තික‍්ඛන්‍ධෙ පරිගණ‍්හාතීති විපුලපඤ‍්ඤා, විපුලෙ විමුත‍්තිඤාණදස‍්සනක‍්ඛන්‍ධෙ පරිගණ‍්හාතීති විපුලපඤ‍්ඤා, විපුලානි ඨානාඨානානි පරිගණ‍්හාතීති විපුලපඤ‍්ඤා, විපුලා විහාරසමාපත‍්තියො පරිගණ‍්හාතීති විපුලපඤ‍්ඤා, විපුලානි අරියසච‍්චානි පරිගණ‍්හාතීති විපුලපඤ‍්ඤා, විපුලෙ සතිපට‍්ඨානෙ පරිගණ‍්හාතීති විපුලපඤ‍්ඤා, විපුලෙ සම‍්මප‍්පධානෙ පරිගණ‍්හාතීති විපුලපඤ‍්ඤා, විපුලෙ ඉද‍්ධිපාදෙ පරිගණ‍්හාතීති විපුලපඤ‍්ඤා, විපුලානි ඉන්‍ද්‍රියානි පරිගණ‍්හානිති විපුලපඤ‍්ඤා, විපුලානි බලානි පරිගණ‍්හාතීති විපුලපඤ‍්ඤා, විපුලෙ බොජ‍්ඣඞ‍්ගෙ පරිගණ‍්හාතීති විපුලපඤ‍්ඤා, විපුලෙ අරියමග‍්ගං පරිගණ‍්හාතීති විපුලපඤ‍්ඤා, විපුලානි සාමඤ‍්ඤඵලානි පරිගණ‍්හාතීති විපුලපඤ‍්ඤා, විපුලා අභිඤ‍්ඤායො පරිගණ‍්හාතීති විපුලපඤ‍්ඤා, විපුලං පරමත්‍ථං නිබ‍්බානං පරිගණ‍්හාතීති විපුලපඤ‍්ඤා, විපුලපඤ්ඤතාය සංවත‍්තන‍්තීති අයං විපුලපඤ‍්ඤා.
විපුලපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති යත්: විපුලප්‍රඥා නම් කවර යත්: විපුල වූ අර්‍ත්‍ථයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේ නු’යි විපුලප්‍රඥා යැ, විපුල වූ ධර්‍මයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේ නු’යි විපුලප්‍රඥා යැ, විපුල වූ නිරුක්තීන් ප්‍රතිවේධ කෙරේ නු’යි විපුලප්‍රඥා යැ, විපුල වූ ප්‍රතිභානයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේ නු’යි විපුලප්‍රඥා යැ, විපුල වූ ශීලස්කන්‍ධයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේ නු’යි විපුලප්‍රඥා යැ, විපුල වූ සමාධිස්කන්‍ධයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේ නු’යි විපුලප්‍රඥා යැ, විපුල වූ ප්‍රඥාස්කන්‍ධයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේ නු’යි විපුලප්‍රඥා යැ, විපුල වූ විමුක්තිස්කන්‍ධයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේ නු’යි විපුලප්‍රඥා යැ, විපුල වූ විමුක්තිඥානදර්‍ශනස්කන්‍ධයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේ නු’යි විපුලප්‍රඥා යැ, විපුල වූ ස්ථානාස්ථානයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේ නු’යි විපුලප්‍රඥා යැ, විපුල වූ විහාරසම්පත්තීන් ප්‍රතිවේධ කෙරේ නු’යි විපුලප්‍රඥා යැ, විපුල වූ ආර්‍ය්‍යසත්‍යයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේ නු’යි විපුලප්‍රඥා යැ, විපුල වූ සතිපට්ඨානයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේ නු’යි විපුලප්‍රඥා යැ, විපුල වූ සම්‍යක්ප්‍රදහනයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේ නු’යි විපුලප්‍රඥා යැ, විපුල වූ ඍද්ධිපාදයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේ නු’යි විපුලප්‍රඥා යැ, විපුල වූ ඉන්‍ද්‍රියයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේ නු’යි විපුලප්‍රඥා යැ, විපුල වූ බලයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේ නු’යි විපුලප්‍රඥා යැ, විපුල වූ බෝධ්‍යඞ්ගයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේ නු’යි විපුලප්‍රඥා යැ, විපුල වූ ආර්‍ය්‍යමාර්‍ගයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේ නු’යි විපුලප්‍රඥා යැ, විපුල වූ ශ්‍රාමණ්‍යඵලයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේ නු’යි විපුලප්‍රඥා යැ, විපුල වූ අභිඥාවන් ප්‍රතිවේධ කෙරේ නු’යි විපුලප්‍රඥා යැ, විපුල පරමාර්‍ත්‍ථ වූ නිර්‍වාණය ප්‍රතිවේධ කෙරේ නු’යි විපුලප්‍රඥා යැ, ‘විපුලපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති’යි මෝ විපුලප්‍රඥා නමු.
ගම්භීරපඤ්ඤතාය සංවත‍්තන‍්තීති: කතමා ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා: ගම‍්භීරෙසු ඛන්‍ධෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරාසු ධාතූසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා ගම‍්භීරෙසු ආයතනෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරෙසු පටිච‍්චසමුප‍්පාදෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරෙසු සුඤ‍්ඤතමනුපලබ‍්භෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරෙසු අත්‍ථෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරෙසු ධම‍්මෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරාසු නිරුත‍්තීසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරෙසු පටිභානෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරෙසු සීලක‍්ඛන්‍ධෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරෙසු සමාධික‍්ඛන්‍ධෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරෙසු පඤ‍්ඤාක‍්ඛන්‍ධෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා. ගම‍්භීරෙසු විමුත‍්තික‍්ඛන්‍ධෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරෙසු විමුත‍්තිඤාණදස‍්සනක‍්ඛන්‍ධෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරෙසු ඨානාඨානෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීර පඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරෙසු අරියසච‍්චෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරෙසු සතිපට‍්ඨානෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරෙසු සතිපට‍්ඨානෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරෙසු සම‍්මප‍්පධානෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරෙසු ඉද‍්ධිපාදෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරෙසු ඉන්‍ද්‍රියෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරෙසු බලෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරෙසු බොජ‍්ඣඞ‍්ගෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරෙසු අරියමග‍්ගෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරෙසු සාමඤ‍්ඤඵලෙසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරාසු අභිඤ‍්ඤාසු ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරෙ පරමත්‍ථෙ නිබ‍්බානෙ ඤාණං පවත‍්තතීති ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා, ගම‍්භීරපඤ‍්ඤාතාතය සංවත‍්තන‍්තීති අයං ගම‍්භීරපඤ‍්ඤා.
ගම්භීරපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති යත්: ගම්භීරප්‍රඥා නම් කවරැ යත් ගැඹුරු වූ ස්කන්‍ධයන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ ධාතුන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ ආයතනයන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ ප්‍රතිත්‍යසමුත්පාදයන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ ශුන්‍යතානුපලබ්ධින්හින්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ අර්‍ත්‍ථයන් හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ ධර්‍මයන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ නිරුක්තීන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ ප්‍රතිභානයන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරඥා යැ, ගැඹුරු වූ ශීලස්කන්‍ධයන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ සමාධිස්කන්‍ධයන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ ප්‍රඥාස්කන්‍ධයන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ විමුක්තිස්කන්‍ධයන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ විමුක්තිඥානදර්‍ශනස්කන්‍ධයන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ ස්ථානාස්ථානයන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ විහාරසම්පත්තීන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ ආර්‍ය්‍යසත්‍යයන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ සතිපට්ඨානයන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ සම්‍යක්ප්‍රදහනයන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ ඍද්ධිපාදයන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ ඉන්‍ද්‍රියයන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ බලයන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ බෝධ්‍යඞ්ගයන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ ආර්‍ය්‍යමාර්‍ගයන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ ශ්‍රාමණ්‍යඵලයන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ අභිඤ්ඤාවන්හි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යැ, ගැඹුරු වූ පරමාර්‍ත්‍ථනිර්‍වාණයෙහි ඥානය පවතී නු’යි ගම්භීරප්‍රඥා යි. ‘ගම්භීරපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති’යි මෝ ගම්භීරප්‍රඥා නමු.
අසාමන්තපඤ්ඤතාය සංවත‍්තන‍්තීති: කතමා අසාමන‍්තපඤ‍්ඤා: යස‍්ස පුග‍්ගලස‍්ස අත්‍ථවවත්‍ථානතො අත්‍ථපටිසම‍්භිදා අධිගතා හොති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය, ධම‍්මවවත්‍ථානතො ධම‍්මපටිසම‍්භිදා අධිගතා හොති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය, නිරුත‍්තිවවත්‍ථානතො නිරුත‍්තිපටිසම‍්භිදා අධිගතා හොති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය, පටිභානවවත්‍ථානතො පටිභාන පටිපසම‍්භිදා අධිගතා හොති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤාය, තස‍්සා අත්‍ථෙ ච ධම‍්මෙ නිරුත‍්තියා ච පටිභානෙ ච න අඤ‍්ඤො කොචි සක‍්කොති අභිසම‍්භවිතුං අනභිසම‍්භවනීයො ච සො අඤ‍්ඤෙහීති අසාමන‍්තපඤ‍්ඤො.
අසමාන්තපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තී යත්: අසමාන්තප්‍රඥා නම් කවරැ යත්: යම් පුද්ගලයක්හු විසින් අර්‍ත්‍ථනිශ්චය කිරීම් වශයෙන් අර්‍ත්‍ථප්‍රතිසංවිද්ඥානය අධිගම කරන ලද ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරනලද ඥානයෙන් පහස්නාලද වේ ද, ධර්‍මනිශ්චය කිරීම් වශයෙන් ධර්‍මප්‍රතිසංවිද්ඥානය අධිගම කරන ලද ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරනලද ප්‍රඥායෙන් පහස්නාලද වේ ද, නිරුක්ති නිශ්චය කිරීම් වශයෙන් නිරුක්ති ප්‍රතිසංවිද්ඥානය අධිගම කරන ලද ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරනලද ප්‍රඥායෙන් පහස්නාලද වේ ද, ප්‍රතිභානනිශ්චය කිරීම් වශයෙන් ප්‍රතිභානප්‍රතිසංවිද්ඥානය අධිගම කරන ලද ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරනලද ප්‍රඥායෙන් පහස්නාලද වේ ද, ඔහුගේ අර්‍ත්‍ථයෙහි ද ධර්‍මයෙහි ද නිරුක්තියෙහි ද ප්‍රතිභානයෙහි ද අන් කිසිවෙක් (ඥානගතියෙන්) පැමිණෙන්නට නොහැකි වෙයි. හෙතෙම අන්‍යයන් විසින් නොපැමිණිය හැක්කේ ද වේ නු’යි ‘අසමාන්තප්‍රඥා’ නම් වේ.
පුථුජ‍්ජනකල්‍යාණකස‍්ස පඤ‍්ඤා අට‍්ඨමකස‍්ස පඤ‍්ඤාය දූරෙ විදූරෙ න සුවිදූරෙ න සන‍්තිකෙ න සාමන‍්තා, පුථුජ‍්ජනකල්‍යාණකං උපාදාය අට‍්ඨමකො අසාමන‍්තපඤ‍්ඤො. අට‍්ඨමකස‍්ස පඤ‍්ඤා සොතාපන‍්නස‍්ස පඤ‍්ඤාය දූරෙ විදූරෙ සුවිදූරෙ න සන‍්තිකෙ න සාමන‍්තා, අට‍්ඨමකං උපාදාය සොතාපන‍්නො අසාමන‍්තපඤ‍්ඤො. සොතාපන‍්නස‍්ස පඤ‍්ඤා සකදාගාමිස‍්සපඤ‍්ඤාය දූරෙ විදූරෙ සුවිදූරෙ න සන‍්තිකෙ න සාමන‍්තා සොතාපන‍්නං උපාදාය සකදාගාමී අසාමන‍්තපඤ‍්ඤො. සකදාගාමිස‍්ස පඤ‍්ඤා අනාගාමිස‍්ස පඤ‍්ඤාය දූරෙ විදූරෙ සුවිදූරෙ න සන‍්තිකෙ න සාමන‍්තා, සකදාගාමිං උපාදාය අනාගාමී අසාමන‍්තපඤ‍්ඤො. අනාගාමිස‍්ස පඤ‍්ඤා අරහතො පඤ‍්ඤාය දූරෙ විදූරෙ සුවිදූරෙ න සන‍්තිකෙ න සාමන‍්තා, අනාගාමිං උපාදාය අරහා අසාමන‍්තපඤ‍්ඤො. අරහතො පඤ‍්ඤා පච‍්චෙකබුද‍්ධස‍්ස පඤ‍්ඤාය දූරෙ විදූරෙ න සුවිදූරෙ න සන‍්තිකෙ න සාමන‍්තා, අරහන‍්තං උපාදාය පච‍්චෙකබුද‍්ධො අසාමන‍්තපඤ‍්ඤො. පච‍්චෙකබුද‍්ධං ච සදෙවකං ච ලොකං උපාදාය තථාගතො අරහං සම‍්මාසම‍්බුද‍්ධො අග‍්ගො අසාමන‍්තපඤ‍්ඤො. පඤ‍්ඤාපභෙදකුසලො පභින‍්නඤාණො අධිගතපටිසම‍්භිදො චතුවෙසාරජ‍්ජප‍්පත‍්තො දසබලධාරී පුරිසාසභො පුරිසසීහො පුරිසනාගො පුරිසාජඤ‍්ඤො පුරිසධොරය‍්හො අනන‍්තඤාණො අනන‍්තතෙජො අනන‍්තයසො අඩ‍්ඪො මහද‍්ධනො ධනවා නෙතා විනෙතා අනුනෙතා පඤ‍්ඤාපෙතා නිජ‍්ඣාපෙතා පෙක‍්ඛෙතා පසාදෙතා.
පෘථග්ජනකල්‍යාණකයාගේ ප්‍රඥාව අෂ්ටමකයා (ශ්‍රෝතාපන්නමාර්‍ගස්ථයා) ගේ ප්‍රඥාව කෙරෙන් දූරයෙහි විදූරයෙහි සුවිදූරයෙහි වෙයි, සමීපයෙහි නොවෙයි, සමීපභාගයෙහි නොවෙ යි. පෘථග්ජනකල්‍යාණකයා පිණිස අෂ්ටමක තෙම අසාමන්තප්‍රාඥ නම් වෙයි. අෂ්ටමකයාගේ ප්‍රඥාව ශ්‍රෝතාපන්නයාගේ ප්‍රඥාව කෙරෙන් දූරයෙහි විදූරයෙහි සුවිදූරයෙහි වෙයි, සමීපයෙහි නොවෙයි, සමීපභාගයෙහි නොවෙ යි. අෂ්ටමකයා පිණිස ශ්‍රෝතාපන්න තෙම අසාමන්තප්‍රාඥ නම් වෙයි. ශ්‍රෝතාපන්නයාගේ ප්‍රඥාව සකෘදගාමීහුගේ ප්‍රඥාව කෙරෙන් දූරයෙහි විදූරයෙහි සුවිදූරයෙහි වෙයි, සමීපයෙහි නොවෙයි, සමීපභාගයෙහි නොවෙ යි. ශ්‍රෝතාපන්නයා පිණිස සකෘදාගාමී තෙම අසාමන්තප්‍රාඥ නම් වෙයි. සකෘදගාමීහුගේ ප්‍රඥාව අනාගාමීහුගේ ප්‍රඥාව කෙරෙන් දූරයෙහි විදූරයෙහි සුවිදූරයෙහි වෙයි, සමීපයෙහි නොවෙයි, සමීපභාගයෙහි නොවෙ යි. සකෘදගාමීහු පිණිස අනාගාමීහු තෙම අසාමන්තප්‍රාඥ නම් වෙයි. අනාගාමීහුගේ ප්‍රඥාව රහත්හුගේ ප්‍රඥාව කෙරෙන් දූරයෙහි විදූරයෙහි සුවිදූරයෙහි වෙයි, සමීපයෙහි නොවෙයි, සමීපභාගයෙහි නොවෙ යි. අනාගාමීහු පිණිස රහත්හු අසාමන්තප්‍රාඥ නම් වෙයි. රහත්හුගේ ප්‍රඥාව පසේ බුදුන්ගේ ප්‍රඥාව කෙරෙන් දූරයෙහි විදූරයෙහි සුවිදූරයෙහි වෙයි, සමීපයෙහි නොවෙයි, සමීපභාගයෙහි නොවෙ යි. රහතුන් පිණිස පසේ බුදුහු අසාමන්තප්‍රාඥ නම් වෙයි. පසේ බුදුන්ද සදේවකලෝකයා ද පිණිස තථාගත අර්‍හත් සම්‍යක්සම්බුද්ධයෝ අග්‍ර වූ අසාමන්තප්‍රාඥයහ, ප්‍රඥාප්‍රභේදයෙහි ඡේකයහ, ප්‍රභේදප්‍රාප්තඥාන ඇතියහ, ලබනලද ප්‍රතිසංවිද්ඥාන ඇතියහ, චතුර්වෛශාරද්‍යප්‍රාප්තයහ දශබලධාරීහ, පුරුෂශ්‍රේෂ්ඨයහ, පුරුෂසිංහයහ, පුරුශාජානියහ, පුරුෂධෞරෙයහ, අනන්තඥාන ඇතියහ, අනන්තතේජස් ඇතියහ, අනන්තයශස් ඇතියහ, ආඪ්‍යයහ, මහද්ධන අතියැහ, ධනවත්හ, නේතෘහ, විනෙතෘහ, අනුනේතෘහ, පනවනුවහ, නිශ්චය කරවනුවහ (පිළිවෙත්) දක්වනුවහ, පහදවනුවහ.
සො හි භගවා අනුප‍්පන‍්නස‍්ස මග‍්ගස‍්ස උප‍්පාදෙතා, අසඤ‍්ජාතස‍්ස මග‍්ගස‍්ස සඤ‍්ජන‍්තො අනක‍්ඛාතස‍්ස මග‍්ගස‍්ස අක‍්ඛාතා මග‍්ගඤ‍්ඤූ මග‍්ගවිදූ මග‍්ගකොවිදො මග‍්ගානුගා ච පනස‍්ස එතරහි සාවකා විහරන‍්ති පච‍්ඡා සමන‍්නාගතා.
තවද ඒ බුදුහු නූපන් මාර්‍ගය (ස්වසන්තානයෙහි) උපදවනුහ, අසඤ්ජාතමාර්‍ගය (වෛනෙයසන්තානයෙහි) දනවනුවහ, ප්‍රකාශ නො කළ මාර්‍ගය ප්‍රකාශ කරවනුවහ, (ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂාවෙන්) මාර්‍ගය දතුවහ, (වෛනෙයසන්තානයෙහි දැනැවියයුතු) මාර්‍ගය දන්නසුල්ලහ, මාර්‍ගයෙහි විචක්‍ෂණයහ, ඒ බුදුන් විසින් හෙළි කළ මාර්‍ගය හේතු කොට මෙකල්හි මාර්‍ගය අනුව යන ශ්‍රාවකයෝ (ශීලාදිගුණයෙන්) පසුපස යෙමින් වෙසෙත්.
සො හි භගවා ජානං ජානාති, පස‍්සං චක‍්ඛුභූතො ඤාණභූතො ධම‍්මභූතො බ්‍රහ‍්මභූතො, වත‍්තා පවත‍්තා අත්‍ථස‍්ස නින‍්නෙතා අමතස‍්සා දාතා ධම‍්මස‍්සාමී තථාගතො. නත්‍ථි තස‍්සා භගවතො අඤ‍්ඤාතං අදිට‍්ඨං අවිදිතං අසච‍්ඡිකතං අඵස‍්සිතං පඤ‍්ඤාය. අතීතං අනාගතං පච‍්චුප‍්පන‍්නං උපාදාය සබ‍්බෙ ධම‍්මා සබ‍්බාකාරෙන බුද‍්ධස‍්ස භගවතො ඤාණමුඛෙ ආපාථං ආගච‍්ඡන‍්ති. යං කිඤ‍්චි ඤෙය්‍යං නාම අත්‍ථි ධම‍්මං ජානිතබ‍්බං, අත‍්තත්‍ථො වා පරත්‍ථො වා උභයත්‍ථො වා දිට‍්ඨධම‍්මිකො වා අත්‍ථො සම‍්පරායිකො වා අත්‍ථො උත‍්තානො වා අත්‍ථො ගම‍්භීරො වා අත්‍ථො ගූළ‍්හො වා අත්‍ථො පටිච‍්ඡන‍්නො වා අත්‍ථො නෙය්‍යො වා අත්‍ථො නීතො වා අත්‍ථො අනවජ‍්ජො වා අත්‍ථො නික‍්කිලෙසො වා අත්‍ථො වොදානො වා අත්‍ථො පරමත්‍ථො වා අත්‍ථො. සබ‍්බං තං අන‍්තො බුද‍්ධඤාණෙ පරිවත‍්තති. සබ‍්බං කායකම‍්මිං බුද‍්ධස‍්ස භගවතො ඤාණානුපරිවත‍්ති, සබ‍්බං වචීකම‍්මං බුද‍්ධස‍්ස භගවතො ඤාණානුපරිවත‍්ති, සබ‍්බං මනොකම‍්මං බුද‍්ධස‍්ස භගවතො ඤාණානුපරිවත‍්ති
තවද ඒ බුදුහු දතයුතු (ඥේයධර්‍මය) දනිති, දැක්ක යුත්ත (නුවණැසින්) දකිති, ඇසක් මෙන් වූවහ, ඥානමය වූවහ, ධර්‍මමය වූවහ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූවහ, වක්තෘහ, ප්‍රවක්තෘහ, අර්‍ත්‍ථය එළවා දක්වනුවහ, අමෘතය දෙනුවහ, ධර්‍ම ස්වාමිහ, තථාගතයහ, ඒ බුදුන් විසින් (මඟනැණින්) නො දන්නාලද්දක් (සව්නේ දත් නැණින්) නොදක්නා ලද්දක් අවිදිත වූවෙක් ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නො කරනලද්දෙක් ප්‍රඥායෙන් නො පහස්නාලද්දෙක් නැති. ඥේය නම් වූ දත යුතුයම් කිසි ධර්‍මයක් වේද, අතීත-අනාගත-ප්‍රත්‍යුත්පන්නය ඇතුළු කොට සියලු ධර්‍මයෝ සර්‍වාකාරයෙන් භාග්‍යවත් බුදුන්ගේ ඥානමුඛයෙහි ආපාථයට පැමිණෙති. ආත්මාර්‍ත්‍ථය ද පරාර්‍ත්‍ථය ද උභයාර්‍ත්‍ථය ද දෘෂ්ටධාර්මිකාර්‍ත්‍ථය ද, සාම්පරායිකාර්‍ත්‍ථය ද උත්තානාර්‍ත්‍ථය ද ගම්භිරාර්‍ත්‍ථය ද ගුඪාර්‍ත්‍ථයද ප්‍රතිච්ඡන්නාර්‍ත්‍ථය ද නෙය්‍යාර්‍ත්‍ථය ද නීතාර්‍ත්‍ථය ද අනවද්‍යාර්‍ත්‍ථය ද නික්ලේශාර්‍ත්‍ථය ද පරිශුද්ධාර්‍ත්‍ථය ද පරමාර්‍ත්‍ථය ද (නිර්‍වාණාර්‍ත්‍ථය ද) ද යන ඒ සියල්ල බුද්ධඥානය තුළ පවතී. භාග්‍යවත් බුදුන්ගේ සියලු කායකර්‍මය ඥානය අනුව පවතී. සියලු වාක්කර්‍මය ඥානය අනුව පවතී. සියලු මනඃකර්‍මය ඥානය අනුව පවතී.
අතීතෙ බුද‍්ධස‍්ස භගවතො අප‍්පටිහතං ඤාණං, අනාගතෙ බුද‍්ධස‍්ස භගවතො අප‍්පටිහතං ඤාණං, පච‍්චුප‍්පන‍්නෙ බුද‍්ධස‍්ස භගවතො අප‍්පටිහතං ඤාණං, යාවතකං ඤෙය්‍යං තාවතකං ඤාණං, යාවතකං ඤාණං තාවකතං ඤෙය්‍යං, ඤෙය්‍යපරියන‍්තිකං ඤාණං, ඤාණපරියන‍්තිකං ඤෙය්‍යං, ඤෙය්‍යං අතික‍්කමිත්‍වා ඤාණං නප‍්පවත‍්තති, ඤාණං අතික‍්කමිත්‍වා ඤෙය්‍යපථො නත්‍ථි, අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤපරියන‍්තට‍්ඨායිනො තෙ ධම‍්මා. යථාද‍්වින‍්නං සමුග‍්ගපටලානං සම‍්මා ඵුස‍්සිතානං හෙට‍්ඨිමං සමුග‍්ගපටලං උපරිමං නාතිවත‍්තති, උපරිමං සමුග‍්ගපටලං හෙට‍්ඨිමං නාතිවත‍්තති, අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤපරියන‍්තට‍්ඨායිනො. එවමෙව බුද‍්ධස‍්ස භගවතො ඤෙය්‍යං ච ඤාණං ච අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤපරියන‍්තට‍්ඨායිනො, යාවතකං ඤෙය්‍යං තාවතකං ඤාණං, යාවතකං ඤාණං තාවතකං ඤෙය්‍යං, ඤෙය්‍යපරියන‍්තිකං ඤාණං, ඤාණපරියන‍්තිකං ඤෙය්‍යං, ඤෙය්‍යං අතික‍්කමිත්‍වා ඤාණං නප‍්පවත‍්තති, ඤාණං අතික‍්කමිත්‍වා ඤෙය්‍යපථො නත්‍ථි, අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤපරියන‍්තට‍්ඨායිනො තෙ ධම‍්මා. සබ‍්බධම‍්මෙසු බුද‍්ධස‍්ස භගවතො ඤාණං පවත‍්තති.
අතීතයෙහි භාග්‍යවත් බුදුන්ගේ ඥානය අප්‍රතිහත (නිරාවරණ) යැ, අනාගතයෙහි භාග්‍යවත් බුදුන්ගේ ඥානය අප්‍රතිහත යැ, ප්‍රත්‍යුත්පන්නයෙහි භාග්‍යවත් බුදුන්ගේ ඥානය අප්‍රතිහත යැ, දතයුත්ත යම් පමණ ද ඥානය එපමණ යැ, ඥානය යම් පමණ ද ඥේයය එපමණ යැ, ඥානය ඥේය පර්‍ය්‍යන්තික යැ, ඥේයය ඥානපර්‍ය්‍යන්තික යැ, ඥේයය ඉක්මැ ඥානය නො පවතී. ඥානය ඉක්මැ ඥේයපථයක් නැති. ඒ ධර්‍මයෝ අන්‍යො’න්‍යපර්‍ය්‍යන්තයෙහි පවත්නා සුල්ලහ, යම්සේ මනාකොට පැහෑසූ සුමුගුපටල දෙකෙකින් යට සුමුගුපටල උපරිමය නොයික්මවාද, උඩ සුමුගුපටල හෙට්ඨිමය නොයික්මැ සිටීද, ඔහු ඔවුනොවුන්ගේ කෙළවර සිටුනාසුලු වෙත්ද, එසෙයින් මැ භාග්‍යවත් බුදුන්ගේ ඥේයයත් ඥානයත් අන්‍යො’න්‍යපර්‍ය්‍යන්තයෙහි පවත්නා සුල්ලහ. යම්තාක් ඥේයය ද ඒ තාක් ඥානය යැ, යම්තාක් ඥානය ද ඒ තාක් ඥේයය යැ, ඥානය ඥෙයපර්‍ය්‍යන්තික යැ, ඥේයය ඥානපර්‍ය්‍යන්තික යැ, ඥේයය ඉක්මැ ඥානය නො පවතී, ඥානය ඉක්මැ ඥේයපථයක් නැති. ඒ දහම්හි අන්‍යො’න්‍යපර්‍ය්‍යන්තයෙහි සිටුනා සුල්ලහ. හැම දහම්හි භාග්‍යවත් බුදුන්ගේ ඥානය පවතී.
සබ‍්බෙ ධම‍්මා බුද‍්ධස‍්ස භගවතො ආවජ‍්ජනපටිබද‍්ධා ආකඞ‍්ඛනපටිබද‍්ධා මනසිකාරපටිබද‍්ධා චිත‍්තුප‍්පාදපටිබද‍්ධා, සබ‍්බසත‍්තෙසු බුද‍්ධස‍්ස භගවතො ඤාණං පවත‍්තති. සබ‍්බෙසඤ‍්ච සත‍්තානං බුද‍්ධො ආසයං ජානාති, අනුසයං ජානාති, චරිතං ජානාති, අධිමුත‍්තිං ජානාති, අප‍්පරජක‍්ඛෙ මහාරජක‍්ඛෙ තික‍්ඛින්‍ද්‍රියෙ මුදින්‍ද්‍රියෙ ස‍්වාකාරෙ ද‍්වාකාරෙ සුවිඤ‍්ඤාපයෙ දුවිඤ‍්ඤාපයෙ භබ‍්බාභබ‍්බෙ සත‍්තෙ පජානාති. සදෙවකො ලොකො සමාරකො සබ්‍රහ‍්මකො සස‍්සමණබ්‍රාහ‍්මණී පජා සදෙවමනුස‍්සා අන‍්තො බුද‍්ධඤාණෙ පරිවත‍්තති. යථා යෙ කෙචි මච‍්ඡකච‍්ඡපා අන‍්තමසො තිමිතිමිඞ‍්ගලං උපාදාය අන‍්තො මහාසමුද‍්දෙ පරිවත‍්තන‍්ති එවමෙව සදෙවකො ලොකො සමාරකො සබ්‍රහ‍්මකො සස‍්සමණබ්‍රාහ‍්මණී පජා සදෙවමනුස‍්සා අන‍්තො බුද‍්ධඤාණෙ පරිවත‍්තති. යා යෙ කෙචි පක‍්ඛී අන‍්තමසො ගරුළං වෙනතෙය්‍යං උපාදාය ආකාසස‍්ස පදෙසෙ පරිවත‍්තන‍්ති, එවමෙව යෙපි තෙ සාරිපුත‍්තස‍්මා පඤ‍්ඤාය, තෙපි බුද‍්ධඤාණස‍්ස පදෙසෙ පරිවත‍්තන‍්ති. බුද‍්ධඤාණං දෙවමනුස‍්සානං පඤ‍්ඤං ඵරිත්‍වා අතිඝංසිත්‍වා තිට‍්ඨති. යෙපි තෙ ඛත‍්තියපණ‍්ඩිතා බ්‍රාහ‍්මණපණ‍්ඩිතා ගහපතිපණ‍්ඩිතා සමණපණ‍්ඩිතා නිපුණා කතපරප‍්පවාදා වාලවෙධිරූපා වොභින්‍දන‍්තා මඤ‍්ඤෙ චරන‍්ති පඤ‍්ඤාගතෙන දිට‍්ඨිගතානි, තෙ පඤ‍්හං අභිසඞ‍්ඛරිත්‍වා අභිසඞ‍්ඛරිත්‍වා තථාගතං උපසඞ‍්කමිත්‍වා පුච‍්ඡන‍්ති ගූළ‍්හානි ච පටිච‍්ඡන‍්නානි ච, කථිතා විස‍්සජ‍්ජිතාව තෙ පඤ‍්හා භගවතා.
හැම දහම්හු භාග්‍යවත් බුදුන්ගේ මනෝද්වාරාවර්‍ජනයට අයත්හු වෙති,රුචිප්‍රතිබද්ධයහ, මනසිකාරප්‍රතිබද්ධයහ, චිත්තෝත්පාදප්‍රතිබද්ධයහ,හැම සතුන් විෂයෙහි භාග්‍යවත් බුදුන්ගේ ඥානය පවතී, බුදුහු හැම සතුන්ගේ ආශය දනිති, අනුශය දනිති, චරිතය දනිති, අධිමුක්තිය දනිති, අල්ප වූ කෙලෙස්රජස් ඇති මහත් වූ කෙලෙස්රජස් ඇති තියුණු වූ (ශ්‍රද්ධාදී) ඉඳුරන් ඇති මෘදු වූ ඉඳුරන් ඇති සුන්‍දර ආකාර ඇති ගර්හිත ආකාර ඇති සුවසේ හැඟැවිය හැකි දුකසේ හැඟැවිය හැකි භව්‍යාභව්‍යසත්‍වයන් දනිති, මරුන් බඹුන් සහිත වූ දෙවියන් සහිත වූ ලෝවැසි තෙම මහණබමුණන් සහිත වූ දෙවිමිනිසුන් සහිත වූ ප්‍රජාව බුද්ධඥානය තුළ පවතී, යම්සේ තිමිතිමිඞ්ගල පටන් කොට යම් මස්කැසුබු කෙනෙක් වෙත් නම් ඔහු මහමුහුද තුල පවතිත්ද එසෙයින් මරුන් බඹුන් සහිත වූ සදේවක ලෝක තෙමේ ශ්‍රමණබ්‍රාහ්මණයන් සහිත සදේවමනුෂ්‍යප්‍රජාව බුද්ධඥානය තුළ පවතී. යම්සේ විනතාපුත්‍ර ගුරුළුරජහු පටන්කොට යම් කිසි පක්‍ෂි කෙනෙක් වෙත් නම් ඔහු අගසැ පෙදෙසෙක හැසිරෙත්ද, එසේයින්මැ යම් කෙනෙක් නැණින් සැරියුත් තෙරුන් සම වූවාහු නම් ඔහුද බුද්ධඥානයා ගේ පෙදෙසෙක පවත්නාහු යැ බුද්ධඥානය දෙව්මිනිසුන්ගේ ප්‍රඥාව පැතිරැ මැඬගෙන සිටි මැ යැ. නිපුණ වූ කල පරවාද ඇති වල්විදුනා දුනුවායන් සෙයින් ප්‍රසිද්ධ වූ යම් ක්‍ෂත්‍රිය ... බ්‍රාහ්මණ ... ගෘහපති ... ශ්‍රමණපණ්ඩිත කෙනෙක් ප්‍රඥායෙන් දෘෂ්ටිගතයන් බිඳිමින් මෙන් හැසිරෙත් නම් ඔහු ගුඪ වූ ද ප්‍රතිච්ඡන්න වූ ද බොහෝ ප්‍රශ්න සකස් කොටගෙන බුදුන් කරා පැමිණ විචාරති.
හොන‍්ති නිද‍්දිට‍්ඨකාරණා, උපක‍්ඛිත‍්තකා ච තෙ භගවතො සම‍්පජ‍්ජන‍්ති. අථ ඛො භගවා තත්‍ථ අතිරොචති යදිදං පඤ‍්ඤායාති අග‍්ගො අසාමන‍්තපඤ‍්ඤා අසාමන්තපඤ්ඤතාය සංවත‍්තන‍්තීති අයං අසාමන‍්තපඤ‍්ඤා.
ඒ ප්‍රශ්නයෝ බුදුන් විසින් සකාරණ වැ කියන ලද්දාහු ද විසඳන ලද්දාහු ද වෙති. තවද ඔහු භාග්‍යවතුන්ගේ ශ්‍රාවක වූවාහු මැ වෙත්. යළි බුදුහු එහි ප්‍රඥායෙන් අතිශයින් බබළත්. මේ කරුණින් අග්‍ර නම් වෙත්. ‘අසාමන්තපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති’යි. මේ අසාමන්තප්‍රාඥා නමු.
භූරිපඤ්ඤතාය සංවත‍්තන‍්තීති කතමා භූරිපඤ්ඤා: රාගං අභිභුය්‍යතීති භූරිපඤ්ඤා, අභිභවිතාති භූරිපඤ්ඤා, දොසං අභිභුය්‍යතීති භූරිපඤ්ඤා, අභිභවිතාති භූරිපඤ්ඤා, මොහං අභිභුය්‍යතීති භූරිපඤ්ඤා, අභිභවිතාති භූරිපඤ්ඤා, කොධං -පෙ- උපනාහං -පෙ- මක‍්ඛං -පෙ- පළාසං -පෙ- ඉස‍්සං -පෙ- මච‍්ඡරියං -පෙ- මායං -පෙ- සාඨෙය්‍යං -පෙ- ථම‍්භං -පෙ- සාරම‍්භං -පෙ- මානං -පෙ- අතිමානං -පෙ- මදං -පෙ- පමාදං -පෙ- සබ‍්බෙ කිලෙසෙ -පෙ- සබ‍්බෙ දුච‍්චරිතෙ -පෙ- සබ‍්බෙ අභිසඞ‍්ඛාරෙ -පෙ- සබ‍්බෙ භවගාමිකම‍්මෙ අභිභුය්‍යතීති භූරිපඤ්ඤා, අභිභවිතාති භූරිපඤ්ඤා,
භූරිපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තී යත්: භූරිප්‍රඥා නම් කවරැ යත්: රාගය අභිභවනය කෙරේ නු’යි ‘භූරිපඤ්ඤා’ නමු, අභිභවනය කළා නු’යි ‘භූරිපඤ්ඤා’ නමු, ද්වේෂය අභිභවනය කෙරේ නු’යි ‘භූරිපඤ්ඤා’ නමු, අභිභවනය කළා නු’යි ‘භූරිපඤ්ඤා’ නමු, මෝහය අභිභවනය කෙරේ නු’යි ‘භූරිපඤ්ඤා’ නමු, අභිභවනය කළා නු’යි ‘භූරිපඤ්ඤා’ නමු, ක්‍රෝධය ... උපනහාය ... මක්ඛය ... පළාසය ... ඊර්‍ෂ්‍යාව ... මාත්සර්‍ය්‍යය ... මායාව ... සාඨෙය්‍යය ... ස්තම්භය ... සාරම්භය ... මානය ... අතිමානය ... මදය ... ප්‍රමාදය ... සියලු ක්ලේශයන් ... සියලු දුශ්චරිතයන් ... සියලු අභිසංස්කාරයන් ... සියලු භවගාමීකර්‍මයන් අභිභවනය කෙරේ නු’යි ‘භූරිපඤ්ඤා’ නමු, අභිභවනය කළා නු’යි ‘භූරිපඤ්ඤා’ නමු.
රාගො අරි, තං අරිං මද‍්දනී පඤ‍්ඤාති භූරිපඤ්ඤා, දොසො අරි, තං අරිං මද‍්දනී පඤ‍්ඤාති භූරිපඤ්ඤා, මොහො අරි, තං අරිං මද‍්දනී පඤ‍්ඤාති භූරිපඤ්ඤා, කොධො -පෙ- උපනාහො -පෙ- මක‍්ඛො -පෙ- පළාසො -පෙ- ඉස‍්සා -පෙ- මච‍්ඡරියං -පෙ- මායා -පෙ- සාඨෙය්‍යං -පෙ- ථම‍්භො -පෙ- සාරම‍්භෙ -පෙ- මානො -පෙ- අතිමානො -පෙ- මදො -පෙ- පමාදො -පෙ- සබ‍්බෙ කිලෙසා -පෙ- සබ‍්බෙ දුච‍්චරිතා -පෙ- සබ‍්බෙ අභිසඞ‍්ඛාරා -පෙ- සබ‍්බෙ භවගාමිකම‍්මා අරි, තං අරිං මද‍්දනී පඤ‍්ඤාති භූරිපඤ්ඤා, භූරි වුච‍්චති, පඨවී, තාය පඨවීසමාය විත්‍ථතාය විපුලාය පඤ‍්ඤාය සමන‍්නාගතොති භූරිපඤ්ඤා, අපි ච පඤ‍්ඤාය, මෙතං අධිවචනං: භූරි මෙධා පරිනායිකාති භූරිපඤ්ඤා, භූරිපඤ්ඤතාය සංවත‍්තන‍්තීති අයං භූරිපඤ්ඤා.
රාගය සතුරු යැ ඒ සතුරා මඩනා ප්‍රඥාව නු’යි ‘භූරිපඤ්ඤා’ නමු, ද්වේෂය සතුරු යැ ඒ සතුරා මඩනා ප්‍රඥාව නු’යි ‘භූරිපඤ්ඤා’ නමු, මෝහය සතුරු යැ ඒ සතුරා මඩනා ප්‍රඥාව නු’යි ‘භූරිපඤ්ඤා’ නමු, ක්‍රෝධය ... උපනහාය ... මක්ඛය ... පළාසය ... ඊර්‍ෂ්‍යාව ... මාත්සර්‍ය්‍යය ... මායාව ... සඨ බව ... ස්තම්භය ... සාරම්භය ... මානය ... අතිමානය … මදය ... ප්‍රමාදය ... සියලු ක්ලේශයෝ ... සියලු දුශ්චරිතයෝ ... සියලු අභිසංස්කාරයෝ ... සියලු භවගාමීකර්‍මයෝ සතුරු යැ ඒ සතුරා මඩනා ප්‍රඥාව නු’යි ‘භූරිපඤ්ඤා’ නමු. පෘථිවිය ‘භූරි’ යි කියනු ලැබේ. ඒ පෘථිවිය සම වූ විස්තෘත වූ විපුල වූ ප්‍රඥායෙන් යුක්ත වූයේ නු’යි ‘භූරිපඤ්ඤා’ නමු තවද ප්‍රඥාවට තෙල නමෙකි. ‘භූරි මේධා පරිණායිකා’යි ‘භූරිපඤ්ඤා’ නමු. ‘භූරිපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තී’යි මෝ භූරිපඤ්ඤා’ නමු.
පඤ්ඤාබාහුල්ලාය සංවත‍්තන‍්තීති කතමං පඤ‍්ඤාබාහුල‍්ලං ඉධෙකච‍්චො පඤ‍්ඤාගරුකො හොති, පඤ‍්ඤාචරිතො පඤ‍්ඤාසයො පඤ‍්ඤධිමුත‍්තො පඤ‍්ඤාධජො පඤ‍්ඤාකෙතු පඤ‍්ඤාධිපතෙය්‍යො, විචයබහුලො පවිචයබහුලො ඔක‍්ඛායනබහුලො සමොක‍්ඛායනබහුලො සම‍්පෙක‍්ඛායනබහුලො සම‍්පෙක‍්ඛායනධම‍්මො විභූතවිහාරී තච‍්චරිතො තග‍්ගරුකො තබ‍්බහුලො තන‍්නින‍්නො තප‍්පොණො තප‍්පබ‍්භාරො තදධිමුත‍්තො තදධිපතෙය්‍යො, යථා ගණගරුකො වුච‍්චති ගණබාහුලිකො’ති චිවරගරුකො වුච‍්චති චිවරබාහුලිකො’ති පත‍්තගරුකො වුච‍්චති පත‍්තබාහුලිකො’ති. සෙනාසනගරුකො වුච‍්චති සෙනාසනබාහුලිකො’ති, එවමෙව ඉධෙකච‍්චො පඤ‍්ඤාගරුකො හොති, පඤ‍්ඤාචරිතො පඤ‍්ඤාසයො පඤ‍්ඤධිමුත‍්තො පඤ‍්ඤාධජො පඤ‍්ඤාකෙතු පඤ‍්ඤාධිපතෙය්‍යො, විචයබහුලො පවිචයබහුලො ඔක‍්ඛායනබහුලො සමොක‍්ඛායනබහුලො සම‍්පෙක‍්ඛායනබහුලො විභූතවිහාරී තච‍්චරිතො තග‍්ගරුකො තබ‍්බහුලො තන‍්නින‍්නො තප‍්පොණො තප‍්පබ‍්භාරො තදධිමුත‍්තො තදධිපතෙය්‍යො, පඤ්ඤාබාහුල්ලාය සංවත‍්තන‍්තීති ඉදං පඤ‍්ඤාබාහුල‍්ලං,
පඤ්ඤාබාහුල්ලාය සංවත්තන්තී යත්: ප්‍රඥාබාහුල්‍ය නම් කවර යත්: මේ ශාසනයෙහි කිසිවෙක් ප්‍රඥාගරුක වූයේ ප්‍රඥාචරිත ඇත්තේ ප්‍රඥාශය වූයේ ප්‍රඥාධිමුක්ත වූයේ ප්‍රඥාව ධ්වජ කොට ඇත්තේ ප්‍රඥාව කේතු කොට ඇත්තේ ප්‍රඥාව අධිපති කොට ඇත්තේ දහම් විමසීම බහුල කොට ඇත්තේ නානාප්‍රකාරයෙන් දහම් විමසීම බහුල කොට ඇත්තේ ප්‍රඥායෙන් බැසගෙන දහම් ප්‍රකට කිරීම බහුල කොට ඇත්තේ මොනොවට ප්‍රකට කිරීම බහුල කොට ඇත්තේ ධර්‍මයන් මනාකොට දක්නා ස්වභාව ඇත්තේ විභූතවිහරණ ඇත්තේ ඒ ප්‍රඥාචරිත ඇත්තේ ඒ ප්‍රඥාව ගුරුකොට ඇත්තේ ඒ ප්‍රඥාව බහුල කොට ඇත්තේ ඒ ප්‍රඥාවට නිම්නප්‍රවණප්‍රාග්භාර වූයේ ඒ ප්‍රඥායෙහි අධිමුක්ත වූයේ ඒ ප්‍රඥාව අධිපති කොට ඇත්තේ වෙයි. යම්සේ ගණගරුක වූයේ ‘ගණබාහුලික’යි කියනු ලැබේද, චීවරගරුක වූයේ ‘චීවරබාහුලික’යි කියනු ලැබේද, පාත්‍රගරුක වූයේ ‘පාත්‍රබාහුලික’යි කියනු ලැබේද, සේනාසනගරුක වූයේ ‘සේනාසනබාහුලික’යි කියනු ලැබේද, එපරිද්දෙන්ම මේ ශාසනයෙහි කිසිවෙක් ප්‍රඥාගරුක වූයේ ප්‍රඥාචරිත ඇත්තේ ප්‍රඥාශය වූයේ ප්‍රඥාධිමුක්ත වූයේ ප්‍රඥාව ධ්වජ කොට ඇත්තේ ප්‍රඥාව කේතු කොට ඇත්තේ ප්‍රඥාව අධිපති කොට ඇත්තේ දහම් විමසීම බහුල කොට ඇත්තේ නානාප්‍රකාරයෙන් දහම් විමසීම බහුල කොට ඇත්තේ ඔක්ඛායන බහුල කොට ඇත්තේ සමොක්ඛායන බහුල කොට ඇත්තේ සම්පෙක්ඛායන බහුල කොට ඇත්තේ විභූතවිහරණ ඇත්තේ තච්චරිත … තද්ගරුක ... තද්බහුල ... තන්නින්ත ... තත්ප්‍රවණ ... තත්ප්‍රාග්භාර ... තදධිමුක්ත වූයේ තදධිපති වූයේ වෙයි. ‘පඤ්ඤාබාහුල්ලාය සංවත්තන්තී’යි මේ ප්‍රඥාබාහුල්‍ය නමි.
සීඝපඤ්ඤතාය සංවත‍්තන‍්තීති කතමා සීඝපඤ‍්ඤා, සීඝං සීඝං සීලානි පරිපූරෙතීති සීඝපඤ‍්ඤා, සීඝං සීඝං ඉන්‍ද්‍රියසංවරං පරිපූරෙතීති සීඝපඤ‍්ඤා, සීඝං සීඝං භොජනෙ මත‍්තඤ‍්ඤුතං පරිපූරෙතීති සීඝපඤ‍්ඤා, සීඝං සීඝං ජාගරියානුයොගං පරිපූරෙතීති සීඝපඤ‍්ඤා, සීඝසීඝං සීලක‍්ඛන්‍ධං පරිපූරෙතීති සීඝපඤ‍්ඤා, සීඝං සීඝං සමාධික‍්ඛන්‍ධං පරිපූරෙතීති සීඝපඤ‍්ඤා, සීඝං සීඝං පඤ‍්ඤාක‍්ඛන්‍ධං පරිපූරෙතීති සීඝපඤ‍්ඤා, සීඝං සීඝං විමුත‍්තික‍්ඛන්‍ධං පරිපූරෙතීති සීඝපඤ‍්ඤා, සීඝං සීඝං විමුත‍්තිඤාණදස‍්සණදස‍්සනක‍්ඛන්‍ධං පරිපූරෙතීති සීඝපඤ‍්ඤා, සීඝං සීඝං ඨානාට‍්ඨානානි පටිවිජ‍්ඣතීති සීඝපඤ‍්ඤා, සීඝසීඝං විහාරසමාපත‍්තියො පරිපූරෙතීති සීඝපඤ‍්ඤා, සීඝං සීඝං අරියසච‍්චානි පටිවිජ‍්ඣතීති සීඝපඤ‍්ඤා, සීඝං සීඝං සතිපට‍්ඨානෙ භාවෙතීති සීඝඤ‍්ඤා, සීඝං සීඝං සම‍්මප‍්පධානෙ භාවෙතීති සීඝපඤ‍්ඤා, සීඝං සීඝං ඉද‍්ධිපාදෙ භාවෙතීති සීඝපඤ‍්ඤා, සීඝං සීඝං ඉන්‍ද්‍රියානි භාවෙතීති සීඝපඤ‍්ඤා, සීඝ සීඝං බලානි භාවෙතීති සීඝපඤ‍්ඤා, සීඝං සීඝං බොජ‍්ඣඞ‍්ගෙ භාවෙතීති සීඝපඤ‍්ඤා, සීඝං සීඝං අරියමග‍්ගං භාවෙතීති සීඝපඤ‍්ඤා, සීඝං සීඝං සාමඤ‍්ඤඵලානි සච‍්ඡිකරොතීති සීඝපඤ‍්ඤා, සීඝං සීඝං අභිඤ‍්ඤායො පටිවිජ‍්ඣතීති සීඝපඤ‍්ඤා, සීඝං සීඝං පරමත්‍ථං නිබ‍්බානං සච‍්ඡිකරොතීති සීඝපඤ‍්ඤා, සීඝපඤ‍්ඤාතාය සංවත‍්තන‍්තීති’ති අයං සීඝපඤ‍්ඤා.
සීඝපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තී යත්: ශීඝ්‍රප්‍රඥා නම් කවර යත්: ශීඝ්‍රශීඝ්‍ර වැ ශීලයන් පරිපූර්‍ණ කෙරේනු’යි ශීඝ්‍රප්‍රඥා යැ, ශීඝ්‍රශීඝ්‍ර වැ ඉන්‍ද්‍රියසංවරය පරිපූර්‍ණ කෙරේනු’යි ශීඝ්‍රප්‍රඥා යැ, ශීඝ්‍රශීඝ්‍ර වැ භෝජනයෙහි මාත්‍රඥතාව පරිපූර්‍ණ කෙරේනු’යි ශීඝ්‍රප්‍රඥා යැ, ශීඝ්‍රශීඝ්‍ර වැ ජාගර්‍ය්‍යානුයෝගය පරිපූර්‍ණ කෙරේනු’යි ශීඝ්‍රප්‍රඥා යැ, ශීඝ්‍රශීඝ්‍ර වැ ශීලස්කන්‍ධය පරිපූර්‍ණ කෙරේනු’යි ශීඝ්‍රප්‍රඥා යැ, ශීඝ්‍රශීඝ්‍ර වැ සමාධිස්කන්‍ධය පරිපූර්‍ණ කෙරේනු’යි ශීඝ්‍රප්‍රඥා යැ, ශීඝ්‍රශීඝ්‍ර වැ ප්‍රඥාස්කන්‍ධ පරිපූර්‍ණ කෙරේනු’යි ශීඝ්‍රප්‍රඥා යැ, ශීඝ්‍රශීඝ්‍ර වැ විමුක්තිස්කන්‍ධය පරිපූර්‍ණ කෙරේනු’යි ශීඝ්‍රප්‍රඥා යැ, ශීඝ්‍රශීඝ්‍ර වැ විමුක්තිඥානදර්‍ශනස්කන්‍ධය පරිපූර්‍ණ කෙරේනු’යි ශීඝ්‍රප්‍රඥා යැ, ශීඝ්‍රශීඝ්‍ර වැ ස්ථානාස්ථානයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේනු’යි ශීඝ්‍රප්‍රඥා යැ, ශීඝ්‍රශීඝ්‍ර වැ විහාරසම්පත්තීන් පරිපූර්‍ණ කෙරේනු’යි ශීඝ්‍රප්‍රඥා යැ, ශීඝ්‍රශීඝ්‍ර වැ ආර්‍ය්‍යසත්‍යයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේනු’යි ශීඝ්‍රප්‍රඥා යැ, ශීඝ්‍රශීඝ්‍ර වැ සතිපට්ඨානයන් වඩා නු’යි ශීඝ්‍රප්‍රඥා යැ, ශීඝ්‍රශීඝ්‍ර වැ සම්‍යක්ප්‍රදහනයන් වඩා නු’යි ශීඝ්‍රප්‍රඥා යැ, ශීඝ්‍රශීඝ්‍ර වැ ඍද්ධිපාදයන් වඩා නු’යි ශීඝ්‍රප්‍රඥා යැ, ශීඝ්‍රශීඝ්‍ර වැ ඉන්‍ද්‍රියයන් වඩා නු’යි ශීඝ්‍රප්‍රඥා යැ, ශීඝ්‍රශීඝ්‍ර වැ බලයන් වඩා නු’යි ශීඝ්‍රප්‍රඥා යැ, ශීඝ්‍රශීඝ්‍ර වැ බෝධ්‍යඞ්ගයන් වඩා නු’යි ශීඝ්‍රප්‍රඥා යැ, ශීඝ්‍රශීඝ්‍ර වැ ආර්‍ය්‍යමාර්‍ගය වඩා නු’යි ශීඝ්‍රප්‍රඥා යැ, ශීඝ්‍රශීඝ්‍ර වැ ශ්‍රාමණ්‍යඵලයන්සාක්‍ෂාත් කෙරේනු’යි ශීඝ්‍රප්‍රඥා යැ, ශීඝ්‍රශීඝ්‍ර වැ අභිඥාවන් ප්‍රතිවේධ කෙරේනු’යි ශීඝ්‍රප්‍රඥා යැ, ශීඝ්‍රශීඝ්‍ර වැ පරමාර්‍ත්‍ථ වූ නිර්‍වාණය සාක්‍ෂාත් කෙරේනු’යි ශීඝ්‍රප්‍රඥා යැ, ‘සීඝපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තී’යි මේ ශීඝ්‍රප්‍රඥා නමු.
ලහුපඤ්ඤතාය සංවත‍්තන‍්තීති කතමා ලහුපඤ්ඤා, ලහුං ලහුං සීලානි පරිපූරෙතීති ලහුපඤ්ඤා, ලහුං ලහුං ඉන්‍ද්‍රියසංවරං පරිපූරෙතීති ලහුපඤ්ඤා, ලහුං ලහුං භොජනෙ මත‍්තඤ‍්ඤුතං පරිපූරෙතීති ලහුපඤ්ඤා, ලහුං ලහුං ජාගරියානුයොගං පරිපූරෙතීති ලහුපඤ්ඤා ලහුං ලහුං සීලක‍්ඛන්‍ධං -පෙ- සමාධික‍්ඛන්‍ධං -පෙ- පඤ‍්ඤාක‍්ඛන්‍ධං -පෙ- විමුත‍්තික‍්ඛන්‍ධං -පෙ- විමුත‍්තිඤාණදස‍්සනක‍්ඛන්‍ධං පරිපූරෙතීති ලහුපඤ්ඤා, ලහුං ලහුං ඨානාට‍්ඨානානි පටිවිජ‍්ඣතීති ලහුපඤ්ඤා, ලහුං ලහුං විහාරසමාපත‍්තියො පරිපූරෙතීති ලහුපඤ්ඤා, ලහුං ලහුං අරියසච‍්චානි පටිවිජ‍්ඣතීති ලහුපඤ්ඤා, ලහුං ලහුං සතිපට‍්ඨානෙ භාවෙතීති ලහුපඤ්ඤා, ලහුං ලහුං සම‍්මප‍්පධානෙ භාවෙතීති ලහුපඤ්ඤා, ලහුං ලහුං ඉද‍්ධිපාදෙ භාවෙතීති ලහුපඤ්ඤා, ලහුං ලහුං ඉන්‍ද්‍රියානි භාවෙතීති ලහුපඤ්ඤා, ලහු ලහුං බලානි භාවෙතීති ලහුපඤ්ඤා, ලහුං ලහුං බොජ‍්ඣඞ‍්ගෙ භාවෙතීති ලහුපඤ්ඤා, ලහුං ලහුං අරියමග‍්ගං භාවෙතීති ලහුපඤ්ඤා, ලහුං ලහුං සාමඤ‍්ඤඵලානි සච‍්ඡිකරොතීති ලහුපඤ්ඤා, ලහුං ලහුං අභිඤ‍්ඤායො පටිවිජ‍්ඣතීති ලහුපඤ්ඤා, ලහුං ලහුං පරමත්‍ථං නිබ‍්බානං සච‍්ඡිකරොතීති ලහුපඤ්ඤා, ලහුපඤ්ඤතාය සංවත‍්තන‍්තීති’ති අයං ලහුපඤ්ඤා.
ලහුපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තී යත්: ලහුප්‍රඥා නම් කවර යත්: යුහුයුහු වැ ශීලයන් පරිපූර්‍ණ කෙරේනු’යි ‘ලහුපඤ්ඤා’ නමු. යුහුයුහු වැ ඉන්‍ද්‍රියසංවරය පරිපූර්‍ණ කෙරේනු’යි ‘ලහුපඤ්ඤා’ නමු. යුහුයුහු වැ බොජුන්හි පමණ දන්නා බව පරිපූර්‍ණ කෙරේනු’යි ලහුපඤ්ඤා නමු. යුහුයුහු වැ ජාගර්‍ය්‍යානුයෝගය පරිපූර්‍ණ කෙරේනු’යි ලහුපඤ්ඤා නමු. යුහුයුහු වැ ශීලස්කන්‍ධය ... සමාධිස්කන්‍ධය ... ප්‍රඥාස්කන්‍ධ ... විමුක්තිස්කන්‍ධය ... විමුක්තිඥානදර්‍ශනස්කන්‍ධය පරිපූර්‍ණ කෙරේනු’යි ලහුපඤ්ඤා නමු. යුහුයුහු වැ ස්ථානාස්ථානයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේනු’යි ලහුපඤ්ඤා නමු. යුහුයුහු වැ විහාරසම්පත්තීන් පරිපූර්‍ණ කෙරේනු’යි ලහුපඤ්ඤා නමු. යුහුයුහු වැ ආර්‍ය්‍යසත්‍යයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේනු’යි ලහුපඤ්ඤා නමු. යුහුයුහු වැ සතිපට්ඨානයන් වඩා නු’යි ලහුපඤ්ඤා නමු. යුහුයුහු වැ සම්‍යක්ප්‍රදහනයන් වඩා නු’යි ලහුපඤ්ඤා නමු. යුහුයුහු වැ ඍද්ධිපාදයන් වඩා නු’යි ලහුපඤ්ඤා නමු. යුහුයුහු වැ ඉන්‍ද්‍රියයන් වඩා නු’යි ලහුපඤ්ඤා නමු. යුහුයුහු වැ බලයන් වඩා නු’යි ලහුපඤ්ඤා නමු. යුහුයුහු වැ බෝධ්‍යඞ්ගයන් වඩා නු’යි ලහුපඤ්ඤා නමු. යුහුයුහු වැ ආර්‍ය්‍යමාර්‍ගයන් වඩා නු’යි ලහුපඤ්ඤා නමු. යුහුයුහු වැ ශ්‍රාමණ්‍යඵලයන් ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කෙරේනු’යි ලහුපඤ්ඤා නමු. යුහුයුහු වැ අභිඥාවන් ප්‍රතිවේධ කෙරේනු’යි ලහුපඤ්ඤා නමු. යුහුයුහු වැ පරමාර්‍ත්‍ථ වූ නිර්‍වාණය ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කෙරේනු’යි ලහුපඤ්ඤා නමු. ‘ලහුපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තී’යි මේ ලහුපඤ්ඤා නමු.
හාසපඤ්ඤතාය සංවත‍්තන‍්තීති කතමා හාසපඤ‍්ඤා, ඉධෙකච‍්චො හාසබහුලො වෙදබහුලො තුට‍්ඨිබහුලො පාමොජ‍්ජබහුලො සීලානි පරිපූරෙති හාසබහුලො වෙදබහුලො තුට‍්ඨිබහුලො පාමොජ‍්ජබහුලො ඉන්‍ද්‍රිසංවරං පරිපූරෙතීති හාසපඤ‍්ඤා, හාසබහුලො වෙදබහුලො තුට‍්ඨිබහුලො පාමොජ‍්ජබහුලො භොජනෙ මත‍්තඤ‍්ඤුතං පරිපූරෙතීති හාසපඤ‍්ඤා, හාසබහුලො වෙදබහුලො තුට‍්ඨිබහුලො පාමොජ‍්ජබහුලො ජාගරියානුයොගං පරිපූරෙතීති හාසපඤ‍්ඤා, හාසබහුලො වෙදබහුලො තුට‍්ඨිබහුලො පාමොජ‍්ජබහුලො සීලක‍්ඛන්‍ධං -පෙ- සමාධික‍්ඛන්‍ධං -පෙ- පඤ‍්ඤාක‍්ඛන්‍ධං -පෙ- විමුත‍්තික‍්ඛන්‍ධං -පෙ- විමුත‍්තිඤාණදස‍්සනක‍්ඛන්‍ධං පරිපූරෙතීති -පෙ- ඨානාට‍්ඨානානි පටිවිජ‍්ඣතීති -පෙ- විහාරසමාපත‍්තියො පරිපූරෙතීති -පෙ- අරියසච‍්චානි පටිජ‍්ඣතීති -පෙ- සතිපට‍්ඨානෙ භාවෙතීති -පෙ- සම‍්මප‍්පධානෙ භාවෙතීති -පෙ- ඉද‍්ධිපාදෙ භාවිතීති -පෙ- ඉන්‍ද්‍රියානි භාවෙතීති -පෙ- බොජ‍්ඣඞ‍්ගෙ භාවෙතීති -පෙ- අරියමග‍්ගං භාවෙතීති -පෙ- සාමඤ‍්ඤඵලානි සච‍්ඡිකරොතීති හාසපඤ‍්ඤා, හාසබහුලො වෙදබහුලො තුට‍්ඨිබහුලො පාමොජ‍්ජබහුලො අභිඤ‍්ඤායො පටිවිජ‍්ඣතීති හාසපඤ‍්ඤා, හාසබහුලො වෙදබහුලො තුට‍්ඨිබහුලො පාමොජ‍්ජබහුලො පරමත්‍ථං නිබ‍්බානං සච‍්ඡිකරොතීති හාසපඤ‍්ඤා, හාසපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තී’ති අයං හාසපඤ‍්ඤා.
හාසපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තී යත්: හාසප්‍රඥා නම් කවර යත්: මේ සසුන්හි කිසිවෙක් ප්‍රීතිබහුල වූයේ ඥානබහුල වූයේ තුෂ්ටිබහුල වූයේ ප්‍රාමෝද්‍යබහුල වූයේ ශීලයන් පරිපූර්‍ණ කෙරේනු’යි හාසප්‍රඥා යැ, ප්‍රීතිබහුල වූයේ ඥානබහුල වූයේ තුෂ්ටිබහුල වූයේ ප්‍රාමෝද්‍යබහුල වූයේ ඉන්‍ද්‍රියසංවරය පරිපූර්‍ණ කෙරේනු’යි හාසප්‍රඥා යැ, ප්‍රීතිබහුල වූයේ ඥානබහුල වූයේ තුෂ්ටිබහුල වූයේ ප්‍රාමෝද්‍යබහුල වූයේ භෝජනයෙහි මාත්‍රඥතාව පරිපූර්‍ණ කෙරේනු’යි හාසප්‍රඥා යැ, ප්‍රීතිබහුල වූයේ ඥානබහුල වූයේ තුෂ්ටිබහුල වූයේ ප්‍රාමෝද්‍යබහුල වූයේ ජාගර්‍ය්‍යානුයෝගය පරිපූර්‍ණ කෙරේනු’යි හාසප්‍රඥා යැ, ප්‍රීතිබහුල වූයේ ඥානබහුල වූයේ තුෂ්ටිබහුල වූයේ ප්‍රාමෝද්‍යබහුල වූයේ ශීලස්කන්‍ධය ... සමාධිස්කන්‍ධය ... ප්‍රඥාස්කන්‍ධ ... විමුක්තිස්කන්‍ධය ... විමුක්තිඥානදර්‍ශනස්කන්‍ධය පරිපූර්‍ණ කෙරේනු’යි ... ස්ථානාස්ථානයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේනු’යි ... විහාරසම්පත්තීන් පරිපූර්‍ණ කෙරේනු’යි ... ආර්‍ය්‍යසත්‍යයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේනු’යි ... සතිපට්ඨානයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේනු’යි ... සම්‍යක්ප්‍රධානයන් ප්‍රතිවේධ කෙරේනු’යි ඍද්ධිපාදයන් වඩානු’යි ... ඉන්‍ද්‍රියයන් වඩානු’යි ... බලයන් වඩානු’යි ... බෝධ්‍යඞ්ගයන් වඩානු’යි ... ආර්‍ය්‍යමාර්‍ගයන් වඩානු’යි ... ශ්‍රාමණ්‍යඵලයන් ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කෙරේනු’යි හාසප්‍රඥා යැ, ප්‍රීතිබහුල වූයේ ඥානබහුල වූයේ තුෂ්ටිබහුල වූයේ ප්‍රාමෝද්‍යබහුල වූයේ අභිඥාවන් ප්‍රතිවේධ කෙරේනු’යි හාසප්‍රඥා යැ, ප්‍රීතිබහුල වූයේ ඥානබහුල වූයේ තුෂ්ටිබහුල වූයේ ප්‍රාමෝද්‍යබහුල වූයේ පරමාර්‍ත්‍ථ වූ නිර්‍වාණය ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කෙරේනු’යි හාසප්‍රඥා යි. ‘හාසපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තී’යි මේ හාසප්‍රඥා නමු.
ජවනපඤ්ඤතාය සංවත‍්තන‍්තීති කතමා ජවනපඤ‍්ඤා: යං කිඤ‍්චි රූපං අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නං අජ‍්ඣත‍්තං වා බහිද‍්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන‍්තිකෙ වා සබ‍්බං රූපං අනිච‍්චතො ඛිප‍්පං ජවතීති ජවනපඤ‍්ඤා, දුක‍්ඛතො ඛිප‍්පං ජවතීති ජවනපඤ‍්ඤා, අනත‍්තතො ඛිප‍්පං ජවතීති ජවනපඤ‍්ඤා, යා කාචි වෙදනා -පෙ- යා කාචි සඤ‍්ඤා -පෙ- යෙ කෙචි සඞ‍්ඛාරා -පෙ- යං කිඤ‍්චි විඤ‍්ඤාණං අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නං අජ‍්ඣත‍්තං වා බහිද‍්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන‍්තිකෙ වා සබ‍්බං විඤ‍්ඤාණං අනිච‍්චතො ඛිප‍්පං ජවතීති ජවනපඤ‍්ඤා, දුක‍්ඛතො ඛිප‍්පං ජවතීති ජවනපඤ‍්ඤා, චක‍්ඛුං -පෙ- ජරාමරණං අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නං අනිච‍්චතො ඛිප‍්පං ජවතීති ජවනපඤ‍්ඤා, දුක‍්ඛතො ඛිප‍්පං ජවතීති ජවනපඤ‍්ඤා, අනත‍්තතො ඛිප‍්පං ජවතීති ජවනපඤ‍්ඤා.
ජවනපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තී යත්: ජවනප්‍රඥා නම් කවර යත්: අධ්‍යාත්ම වේවයි බාහ්‍ය වේවයි ඖදාරික වේවයි සූක්‍ෂම වේවයි හින වේවයි ප්‍රණීත වේවයි අතීත-අනාගත-ප්‍රත්‍යුත්පන්න වූ යම් කිසි රූපයෙක් වේද දුරැ වූ හෝ ළග වූ හෝ යම් කිසි රූපයෙක් වේද ඒ සියලු රූපය අනිත්‍ය හෙයින් වහා දිවේ නු’යි ජවනප්‍රඥා යැ, දුඃඛ හෙයින් වහා දිවේ නු’යි ජවනප්‍රඥා යැ, අනාත්ම හෙයින් වහා දිවේ නු’යි ජවනප්‍රඥා යි. යම් කිසි වේදනාවක් ... යම් කිසි සංඥාවක් ... යම් කිසි සංස්කාර කෙනෙක් ... අධ්‍යාත්ම වේවයි බාහ්‍ය වේවයි ඖදාරික වේවයි සූක්‍ෂම වේවයි හින වේවයි ප්‍රණීත වේවයි අතීත-අනාගත-ප්‍රත්‍යුත්පන්න වූ යම් කිසි විඥානයෙක් දුරැ වූ හෝ ළග වූ හෝ යම් කිසි විඥානයෙක් වේ ද, ඒ හැම විඥානය අනිත්‍ය හෙයින් වහා දිවේ නු’යි ජවනප්‍රඥා යැ, දුඃඛ හෙයින් වහා දිවේ නු’යි ජවනප්‍රඥා යැ, අනාත්ම හෙයින් වහා දිවේ නු’යි ජවනප්‍රඥා යි. චක්‍ෂුස ... අතීතානාගතප්‍රත්‍යුත්පන්න වූ ජරාමරණය අනිත්‍ය හෙයින් වහා දිවේ නු’යි ජවනප්‍රඥා යැ, දුඃඛ හෙයින් වහා දිවේ නු’යි ජවනප්‍රඥා යැ, අනාත්ම හෙයින් වහා දිවේ නු’යි ජවනප්‍රඥා යි.
රූපං අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නං අනිච‍්චං ඛයට‍්ඨෙන දුක‍්ඛං භයට‍්ඨෙන අනත‍්තා අසාරකට‍්ඨෙනාති තුලයිත්‍වා තීරයිත්‍වා විභාවයිත්‍වා විභූතං කත්‍වා රූපනිරොධෙ නිබ‍්බානෙ ඛිප‍්පං ජවතීති ජවනපඤ‍්ඤා, වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- සඞ‍්ඛාරා -පෙ- විඤ‍්ඤාණං -පෙ- චක‍්ඛුං -පෙ- ජරාමරණං අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නං අනිච‍්චං ඛයට‍්ඨෙන දුක‍්ඛං භයට‍්ඨෙන අනත‍්තා අසාරකට‍්ඨෙනාති තුලයිත්‍වා තීරයිත්‍වා විභාවයිත්‍වා විභූතං කත්‍වා ජරාමරණනිරොධෙ නිබ‍්බානෙ ඛිප‍්පං ජවතීති ජවනපඤ‍්ඤා,
අතීතානාගතප්‍රත්‍යුත්පන්න වූ රූපය ක්‍ෂයාර්‍ත්‍ථයෙන් අනිත්‍ය යැ භයාර්‍ත්‍ථයෙන් දුඃඛ යැ අසාරකාර්‍ත්‍ථයෙන් අනාත්ම යැයි තුලනය කොට තීරණය කොට විභාවනය කොට විභූත කොට රූපනිරෝධය වූ නිර්‍වාණයෙහි වහා දිවේ නු’යි ජවනප්‍රඥා යැ, වේදනාව ... සංඥාව ... සංස්කාරයෝ විඥානය ... චක්‍ෂුස ... අතීතානාගතප්‍රත්‍යුත්පන්න වූ ජරාමරණය ක්‍ෂයාර්‍ත්‍ථයෙන් අනිත්‍ය යැ භයාර්‍ත්‍ථයෙන් දුඃඛ යැ අසාරකාර්‍ත්‍ථයෙන් අනාත්ම යැයි තුලනය කොට තීරණය කොට විභාවනය කොට විභූත කොට ජරාමරණනිරෝධය වූ නිර්‍වාණයෙහි වහා දිවේ නු’යි ජවනප්‍රඥා යි.
රූපං අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නං අනිච‍්චං සඞ‍්ඛතතං පටිච‍්චසමුප‍්පන‍්නං ඛයධම‍්මං වයධම‍්මං විරාගධම‍්මං නිරොධධම‍්මන‍්ති තුලයිත්‍වා තීරයිත්‍වා විභාවයිත්‍වා විභූතං කත්‍වා රූපනිරොධෙ නිබ‍්බානෙ ඛිප‍්පං ජවතීති ජවනපඤ‍්ඤා, වෙදනා -පෙ- සඞ‍්ඛාරා -පෙ- විඤ‍්ඤාණං -පෙ- චක‍්ඛුං -පෙ- ජරාමරණං අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නං අනිච‍්චං සඞ‍්ඛතං පටිච‍්චසමුප‍්පන‍්නං ඛයධම‍්මං වයධම‍්මං විරාගධම‍්මං නිරොධධම‍්මන‍්ති තුලයිත්‍වා තීරයිත්‍වා විභාවයිත්‍වා විභූතං කත්‍වා ජරාමරණනිරොධෙ නිබ‍්බානෙ ඛිප‍්පං ජවතීති ජවනපඤ‍්ඤා, ජවනපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තී’ති අයං ජවනපඤ‍්ඤා.
අතීතානාගතප්‍රත්‍යුත්පන්න වූ රූපය අනිත්‍ය යැ සඞ්ඛත යැ ප්‍රතිත්‍යසමුප්පන්න යැ ක්‍ෂයධර්‍ම යැ වයධර්‍ම යැ විරාගධර්‍ම යැ නිරෝධධර්‍ම යැ’යි තුලනය කොට තීරණය කොට ප්‍රකට කොට ස්ඵුට කොට රූපනිරෝධය වූ නිර්‍වාණයෙහි වහා දිවේ නු’යි ජවනප්‍රඥා යැ. වේදනාව … සංඥාව … සංස්කාරයෝ … විඥානය … චක්‍ෂුස .. අතීතානාගතප්‍රත්‍යුත්පන්න වූ ජරාමරණය අනිත්‍ය යැ සංඛත යැ ප්‍රතීත්‍යසමුත්පන්න යැ ක්‍ෂයධර්‍ම යැ ව්‍යයධර්‍ම යැ විරාගධර්‍ම යැ නිරෝධධර්‍ම යැ’යි තුලනය කොට තීරණය කොට ප්‍රකට කොට ස්ඵුට කොට ජරාමරණනිරෝධය වූ නිර්‍වාණයෙහි වහා දිවේ නු’යි ජවනප්‍රඥා යි. ‘ජවනපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තී’යි මේ ජවනප්‍රඥා නම් වේ.
තික්ඛපඤ්ඤතාය සංවත‍්තන‍්තීති කතමා තික‍්ඛපඤ‍්ඤා: ඛිප‍්පං කිලෙසෙ ඡින්‍දතීති තික‍්ඛපඤ‍්ඤා, උප‍්පන‍්නං කාමවිතක‍්කං නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන‍්තීකරොති අනභාවං ගමෙතීති තික‍්ඛපඤ‍්ඤා උප‍්පන‍්නං බ්‍යාපාදවිතක‍්කං නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන‍්තීකරොති අනභාවං ගමෙතීති තික‍්ඛපඤ‍්ඤා, උප‍්පන‍්නං විහිංසාවිතක‍්කං නාධිවාසෙති -පෙ- උප‍්පන‍්නුප‍්පන‍්නෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම‍්මෙ නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන‍්තීකරොති අනභාවං ගමෙතීති තික‍්ඛපඤ‍්ඤා, රාගං නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන‍්තීකරොති අනභාවං ගමෙතීති තික‍්ඛපඤ‍්ඤා උප‍්පන‍්නං දොසං -පෙ- උප‍්පන‍්නං මොහං -පෙ- උප‍්පන‍්නං කොධං -පෙ- උප‍්පන‍්නං උපනාහං -පෙ- මක‍්ඛං -පෙ- පළාසං -පෙ- ඉස‍්සං -පෙ- මච‍්ඡරියං -පෙ- මායං -පෙ- සාඨෙය්‍යං -පෙ- ථම‍්භං -පෙ- සාරම‍්භං -පෙ- මානං -පෙ- අතිමානං -පෙ- මදං -පෙ- පමාදං -පෙ- සබ‍්බෙ කිලෙසෙ -පෙ- සබ‍්බෙ දුච‍්චරිතෙ -පෙ- සබ‍්බෙ අභිසඞ‍්ඛාරෙ -පෙ- සබ‍්බෙ භවගාමී කම‍්මෙ නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන‍්තීකරොති අනභාවං ගමෙතීති තික‍්ඛපඤ‍්ඤා, එකස‍්මිං ආසනෙ චත‍්තාරො ච අරියමග‍්ගා චත‍්තාරි ච සාමඤ‍්ඤඵලානි චතස‍්සො පටිසම‍්භිදායො ඡ අභිඤ‍්ඤායො අධිගතා හොන‍්ති සච‍්ඡිකතා ඵස‍්සිතා පඤ‍්ඤායාති තික‍්ඛපඤ‍්ඤා, තික්ඛපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති’ති අයං තික‍්ඛපඤ‍්ඤා.
තික්ඛපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තී යත්: තීක්‍ෂණප්‍රඥා නම් කවරැ යත්: වහා කෙලෙසුන් සිඳී නු’යි තීක්‍ෂණප්‍රඥා යැ, උපන් කාම විතර්‍කය සන්තානයට නඟා වාසය නො කරවයි දුරු කෙරෙයි බැහැර කෙරෙයි විගතාන්ත කෙරෙයි අනභාවයට පමුණුවා නු’යි තීක්‍ෂණප්‍රඥා යැ, උපන් ව්‍යාපාදවිතර්‍කය අධිවාස නො කරවයි දුරු කෙරෙයි බැහැර කෙරෙයි විගතාන්ත කෙරෙයි අනභාවයට පමුණුවා නු’යි තීක්‍ෂණප්‍රඥා යැ, උපන් විහිංසා විතර්‍කය අධිවාස නො කරවයි ... උපනුපන් ලාමක අකුසල ධර්‍මයන් අධිවාස නො කරවයි දුරු කෙරෙයි බැහැර කෙරෙයි විගතාන්ත කෙරෙයි අනභාවයට පමුණුවා නු’යි තීක්‍ෂණප්‍රඥා යැ, උපන් රාගය අධිවාස නො කරවයි දුරු කෙරෙයි බැහැර කෙරෙයි විගතාන්ත කෙරෙයි අනභාවයට පමුණුවා නු’යි තීක්‍ෂණප්‍රඥා යැ, උපන් ද්වේෂය ... උපන් මෝහය ... උපන් ක්‍රෝධය ... උපන් උපනහාය ... මක්ඛය ... පළාසය ... ඊර්‍ෂ්‍යාව ... මාත්සර්‍ය්‍යය ... මායාව ... සාඨෙය්‍යය ... ස්තම්භය ... සාරම්භය ... මානය ... අතිමානය … මදය ... ප්‍රමාදය ... හැම කෙලෙසුන් ... හැම දුශ්චරිතයන් ... හැම අභිසංස්කාරයන් ... හැම භවගාමීකර්‍මයන් අධිවාස නො කරවයි දුරු කෙරෙයි බැහැර කෙරෙයි විගතාන්ත කෙරෙයි අනභාවයට පමුණුවා නු’යි තීක්‍ෂණප්‍රඥා යැ, එක් අසුන්හි හිඳ සතර ආර්‍ය්‍යමාර්‍ගයෝ ද සතර ශ්‍රාමණ්‍යඵලයෝද සතර ප්‍රතිසංවිද්හුද ෂට්අභිඥාවෝද අධිගම කරන ලද ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරන ලද ප්‍රඥායෙන් ස්පර්‍ශ කරන ලද වෙත නු’යි තීක්‍ෂණප්‍රඥා යි. ‘තික්ඛපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තී’ මෝ තීක්‍ෂණප්‍රඥා නමු.
නිබ‍්බෙධිකපඤ‍්ඤතාය සංවත‍්තන‍්තීති කතමා නිබ‍්බෙධිකපඤ‍්ඤා: ඉධෙ කච‍්චො සබ‍්බසඞ‍්ඛාරෙසු උබ‍්බෙගබහුලො හොති උත‍්තාසබහුලො උක‍්කණ‍්ඨබහුලො හොති. අරතිබහුලො අනභිරතිබහුලො, බහිමුඛො න රමති සබ‍්බසඞ‍්ඛාරෙසු, අනිබ‍්බිද‍්ධපුබ‍්බං අප‍්පදාලිතපුබ‍්බං ලොභක‍්ඛන්‍ධං නිබ‍්බිජ‍්ඣති පදාලෙතීති නිබ‍්බෙධිකපඤ‍්ඤා, අනිබ‍්බිද‍්ධපුබ‍්බං අප‍්පදාලිතපුබ‍්බං දොසක‍්ඛන්‍ධං නිබ‍්බිජ‍්ඣති පදාලෙතීති නිබ‍්බෙධිකපඤ‍්ඤා, අනිබ‍්බිද‍්ධපුබ‍්බං අප‍්පදාලිතපුබ‍්බං මොහක‍්ඛන්‍ධං නිබ‍්බිජ‍්ඣති පදාලෙතීති නිබ‍්බෙධිකපඤ‍්ඤා, අනිබ‍්බිද‍්ධපුබ‍්බං අප‍්පදාලිතපුබ‍්බං කොධං -පෙ- උපනාහං -පෙ- මක‍්ඛං -පෙ- පළාසං -පෙ- ඉස‍්සං -පෙ- මච‍්ඡරියං -පෙ- මායං -පෙ- සාඨෙය්‍යං -පෙ- ථම‍්භං -පෙ- සාරම‍්භං -පෙ- මානං -පෙ- අතිමානං -පෙ- මදං -පෙ- පමාදං -පෙ- සබ‍්බෙ කිලෙසෙ -පෙ- සබ‍්බෙ දුච‍්චරිතෙ -පෙ- සබ‍්බෙ අභිසඞ‍්ඛාරෙ -පෙ- සබ‍්බෙ භවගාමී කම‍්මෙ නිබ‍්බිජ‍්ඣති පදාලෙතීති නිබ‍්බෙධිකපඤ‍්ඤා, නිබ‍්බෙධිකපඤ‍්ඤතාය සංවත‍්තන‍්තීති අයං නිබ‍්බෙධිකපඤ‍්ඤා ඉමා සොළසපඤ‍්ඤායො, ඉමාහි සොළහි පඤ‍්ඤාහි සමන‍්නාගතො පුග‍්ගලො පටිසම‍්භිදප‍්පත‍්තො.
නිබ්බේධිකපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තී යත්: නිර්වේධිකප්‍රඥා නම් කවරැ යත්: මේ සසුන්හි කිසිවෙක් හැම සංස්කාරයන්හි උද්වේශ බහුල වූයේ උත්‍රාසබහුල වූයේ උත්කණ්ඨන බහුල වූයේ අරතිබහුල වූයේ අනභිරති බහුල වූයේ වහිර්මුඛ වූයේ වෙයි. හැම සංස්කාරයන්හි නොඇලෙයි. නො විදුනාලද විරූ ප්‍රදාරණය නො කළ විරූ ලෝභස්කන්‍ධය බිඳී නු’යි පළා නු’යි නිර්වේධිකප්‍රඥා යැ. නො විදුනාලද විරූ නො පළනලද විරූ ද්වේෂස්කන්‍ධය බිඳී නු’යි පළා නු’යි නිර්වේධිකප්‍රඥා යැ, නො විදුනාලද විරූ නො පළනලද විරූ මෝහස්කන්‍ධය බිඳී නු’යි පළා නු’යි නිර්වේධිකප්‍රඥා යැ, නො විදුනාලද විරූ නො පළනලද විරූ ක්‍රෝධය ... උපනහාය ... මක්ඛය ... පළාසය ... ඊර්‍ෂ්‍යාව ... මාත්සර්‍ය්‍යය ... මායාව ... සඨ බව ... ස්තම්භය ... සාරම්භය ... මානය ... අතිමානය … මදය ... ප්‍රමාදය ... හැම කෙලෙසුන් ... හැම දුශ්චරිතයන් ... හැම අභිසංස්කාරයන් ... හැම භවගාමීකර්‍මයන් බිඳී නු’යි පළා නු’යි නිර්වේධිකප්‍රඥා යැ. ‘නිබ්බේධිකපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තී’ මෝ නිර්වේධිකප්‍රඥා නමු. මොහු ෂෝඩශප්‍රඥා වෙති. මේ සොළොස් ප්‍රඥායෙන් සමන්‍වාගත වූ පුද්ගල තෙම ප්‍රතිසංවිත් ප්‍රාප්ත වේ.
ද‍්වෙ පුග‍්ගලා පටිසම‍්භිදප‍්පත‍්තා: එකො පුබ‍්බයොගසම‍්පන‍්නො එකො න පුබ‍්බයොගසම‍්පන‍්නො, යො පුබ‍්බයොගසම‍්පන‍්නො සො තෙන අතිරෙකො හොති, අධිකො හොති, විසෙසො හොති, තස‍්ස ඤාණං පභිජ‍්ජති.
ප්‍රතිසංවිත්ප්‍රාප්ත පුද්ගලයෝ දෙදෙනෙක් වෙති: එක් පුද්ගලයෙක් පූර්‍ව (පුණ්‍ය) යෝගසම්පන්න වෙයි. එක් පුද්ගලයෙක් පූර්‍වයෝගසම්පන්න නො වෙයි. යමෙක් පූර්‍වයෝගසම්පන්න වේ ද හෙතෙම එයින් අතිරික්ත වෙයි, අග්‍ර වෙයි, විශිෂ්ට වෙයි, ඔහුගේ ඥානය ප්‍රතිසංවිද්ඥාන ප්‍රභේදයට පැමිණෙයි.
ද‍්වෙ පුග‍්ගලා පටිසම‍්භිදප‍්පත‍්තා: ද‍්වෙපි පුබ‍්බයොගසම‍්පන‍්නා. එකො බහුස‍්සුතා, එකො න බහුස‍්සුතො. යො බහුස‍්සුතො සො තෙන අතිරෙකො හොති, අධිකො හොති, විසෙසො හොති, තස‍්ස ඤාණං පභිජ‍්ජති.
පුද්ගලයෝ දෙදෙනෙක් ප්‍රතිසංවිත්ප්‍රාප්ත වෙති: දෙදෙනැ ම පූර්‍වයෝගසම්පන්න වෙති, එක් පුද්ගලයෙක් බහුශ්‍රුත වෙයි, එක් පුද්ගලයෙක් බහුශ්‍රුත නො වෙයි. යමෙක් බහුශ්‍රුත වේ ද හේ එයින් අතිරික්ත වෙයි, අග්‍ර වෙයි, විශිෂ්ට වෙයි, ඔහුගේ ඥානය ප්‍රතිසංවිද්ඥාන ප්‍රභේදයට පැමිණෙයි.
ද‍්වෙ පුග‍්ගලා පටිසම‍්භිදප‍්පත‍්තා: ද‍්වෙපි පුබ‍්බයොගසම‍්පන‍්නා, ද‍්වෙපි බහුස‍්සුතා, එකො දෙසනා බහුලො, එකො න දෙසනා බහුලො. යො දෙසනා බහුලො සො තෙන අතිරෙකො හොති, අධිකො හොති, විසෙසො හොති, තස‍්ස ඤාණං පභිජ‍්ජති.
පුද්ගලයෝ දෙදෙනෙක් ප්‍රතිසංවිත්ප්‍රාප්ත වෙති: දෙදෙනැ ම පූර්‍වයෝගසම්පන්න වෙති, දෙදෙනැ ම බහුශ්‍රුත වෙති. එක් පුද්ගලයෙක් (ධර්‍ම) දේශනාබහුල වෙයි. එක් පුද්ගලයෙක් දේශනාබහුල නො වෙයි. යමෙක් දේශනාබහුල වේ ද, හේ එයින් අතිරික්ත වෙයි, අග්‍ර වෙයි, විශිෂ්ට වෙයි, ඔහුගේ ඥානය ප්‍රතිසංවිද්ඥාන ප්‍රභේදයට පැමිණෙයි.
ද‍්වෙ පුග‍්ගලා පටිසම‍්භිදප‍්පත‍්තා: ද‍්වෙපි පුබ‍්බයොගසම‍්පන‍්නො ද‍්වෙපි බහුස‍්සුතා, ද‍්වෙපි දෙසනාබහුලා. එකො ගරූපනිස‍්සිතො, එකො න ගරූපනිස‍්සිතො. යො ගරූපනිස‍්සිතො සො තෙන අතිරෙකො හොති, අධිකො හොති, විසෙසො හොති, තස‍්ස ඤාණං පභිජ‍්ජති.
පුද්ගලයෝ දෙදෙනෙක් ප්‍රතිසංවිත්ප්‍රාප්ත වෙති: දෙදෙනැ ම පූර්‍වයෝගසම්පන්න වෙති, දෙදෙනැ ම බහුශ්‍රුත වෙති. දෙදෙනැ ම දේශනාබහුල වෙයි. එක් පුඟුලෙක් (නුවණින් වැඩිහිටි) ගුරුන් ඇසුරුකෙළේ වෙයි. එක් පුඟුලෙක් ගුරුන් ඇසුරුකෙළේ නො වෙයි. යමෙක් ගුරුන් ඇසුරුකෙළේ වේ ද හේ එයින් අතිරික්ත වෙයි, අග්‍ර වෙයි, විශිෂ්ට වෙයි, ඔහුගේ ඥානය ප්‍රතිසංවිද්ඥාන ප්‍රභේදයට පැමිණෙයි.
ද‍්වෙ පුග‍්ගලා පටිසම‍්භිදප‍්පත‍්තා: ද‍්වෙපි පුබ‍්බයොගසම‍්පන‍්නා, ද‍්වෙපි බහුස‍්සුතා, ද‍්වෙපි දෙසනාබහුලා, ද‍්වෙපි ගරූපනිස‍්සිතා. එකො විහාරබහුලො, එකො න විහාරබහුලො. යො විහාරබහුලො සො තෙන අතිරෙකො හොති, අධිකො හොති, විසෙසො හොති, තස‍්ස ඤාණං පභිජ‍්ජති.
පුද්ගලයෝ දෙදෙනෙක් ප්‍රතිසංවිත්ප්‍රාප්ත වෙති; දෙදෙනැ ම පූර්‍වයෝගසම්පන්න වෙති, දෙදෙනැ ම බහුශ්‍රුත වෙති, දෙදෙනැ ම දේශනාබහුල වෙති, දෙදෙනැ ම ගුරුන් ඇසුරුකෙළේ වෙති, එක් පුඟුලෙක් විදර්‍ශනාවිහාරබහුල වෙයි, එක් පුඟුලෙක් විදර්‍ශනාවිහාරබහුල නො වෙයි, යමෙක් විදර්‍ශනාවිහාරබහුල වේ ද හේ එයින් අතිරික්ත වෙයි, අග්‍ර වෙයි, විශිෂ්ට වෙයි, ඔහුගේ ඥානය ප්‍රතිසංවිද්ඥාන ප්‍රභේදයට පැමිණෙයි.
ද‍්වෙ පුග‍්ගලා පටිසම‍්භිදප‍්පත‍්තා: ද‍්වෙපි පුබ‍්බයොගසම‍්පන‍්නා ද‍්වෙපි බහුස‍්සුතා, ද‍්වෙපි දෙසනාබහුලා, ද‍්වෙපි ගරූපනිස‍්සිතා, ද‍්වෙපි විහාරබහුලා, එකො පච‍්චවෙක‍්ඛණාබහුලො, එකො න පච‍්චවෙක‍්ඛණාබහුලො. යො පච‍්චවෙක‍්ඛණාබහුලො සො සො තෙන අතිරෙකො හොති, අධිකො හොති, විසෙසො හොති, තස‍්ස ඤාණං පභිජ‍්ජති.
පුද්ගලයෝ දෙදෙනෙක් ප්‍රතිසංවිත්ප්‍රාප්ත වෙති: දෙදෙනැ ම පූර්‍වයෝගසම්පන්න වෙති, දෙදෙනැ ම බහුශ්‍රුත වෙති, දෙදෙනැ ම දේශනාබහුල වෙති, දෙදෙනැ ම ගුරුන් ඇසුරු කළාහු වෙති, දෙදෙනැ ම විදර්‍ශනාවිහාරබහුල වෙති, එක් පුඟුලෙක් ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා බහුල වෙයි. එක් පුඟුලෙක් ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂාබහුල නො වෙයි, යමෙක් ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා බහුල වේ ද හේ එයින් අතිරික්ත වෙයි, අග්‍ර වෙයි, විශිෂ්ට වෙයි, ඔහුගේ ඥානය ප්‍රතිසංවිද්ඥාන ප්‍රභේදයට පැමිණෙයි.
ද‍්වෙ පුග‍්ගලා පටිසම‍්භිදප‍්පත‍්තා: ද‍්වෙපි පුබ‍්බයොගසම‍්පන‍්නා ද‍්වෙපි බහුස‍්සුතා, ද‍්වෙපි දෙසනාබහුලා ද‍්වෙපි ගරූපනිස‍්සිතා, ද‍්වෙපි විහාරබහුලා, ද‍්වෙපි පච‍්චවෙක‍්ඛණාබහුලා. එකො සෙඛපටිසම‍්භිදප‍්පත‍්තො, එකො අසෙඛපටිසම‍්භිදප‍්පත‍්තො. යො අසෙඛපටිසම‍්භිදප‍්පත‍්තො, සො තෙන අතිරෙකො හොති, අධිකො හොති, විසෙසො හොති, තස‍්ස ඤාණං පභිජ‍්ජති.
පුද්ගලයෝ දෙදෙනෙක් ප්‍රතිසංවිත්ප්‍රාප්ත වෙති: දෙදෙනැ ම පූර්‍වයෝගසම්පන්න වෙති, දෙදෙනැ ම බහුශ්‍රුත වෙති, දෙදෙනැ ම දේශනාබහුල වෙති, දෙදෙනැ ම ගුරුන් ඇසුරු කළාහු වෙති, දෙදෙනැ ම විදර්‍ශනාවිහාරබහුල වෙති, දෙදෙනැ ම ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂාබහුල වෙති, එක් පුඟුලෙක් ශෛක්‍ෂව ප්‍රතිසංවිත්ප්‍රාප්ත වෙයි, එක් පුඟුලෙක් අශෛක්‍ෂප්‍රතිසංවිත්ප්‍රාප්ත වෙයි. යමෙක් අශෛක්‍ෂ වැ ප්‍රතිසංවිත්ප්‍රාප්ත වේ ද හේ එයින් අතිරික්ත වෙයි, අධික වෙයි, අග්‍ර වෙයි, විශිෂ්ට වෙයි, ඔහුගේ ඥානය ප්‍රතිසංවිද්ඥාන ප්‍රභේදයට පැමිණෙයි.
ද‍්වෙ පුග‍්ගලා පටිසම‍්භිදප‍්පත‍්තා: ද‍්වෙපි පුබ‍්බයොගසම‍්පන‍්නා ද‍්වෙපි බහුස‍්සුතා, ද‍්වෙපි දෙසනාබහුලා, ද‍්වෙපි ගරූපනිස‍්සිතා, ද‍්වෙපි විහාරබහුලා, ද‍්වෙපි පච‍්චවෙක‍්ඛණාබහුලො, ද‍්වෙපි අසෙඛපටිසම‍්භිදප‍්පත‍්තා, එකො සාවකපාරමිප‍්පත‍්තො, එකො න සාවකපාරමිප‍්පත‍්තෙ. යො සාවකපාරමිප‍්පත‍්තො. සො තෙන අතිරෙකො හොති, අධිකො හොති, විසෙසො හොති, තස‍්ස ඤාණං පභිජ‍්ජති.
පුද්ගලයෝ දෙදෙනෙක් ප්‍රතිසංවිත්ප්‍රාප්ත වෙති: දෙදෙනැ ම පූර්‍වයෝගසම්පන්න වෙති, දෙදෙනැ ම බහුශ්‍රුත වෙති, දෙදෙනැ ම දේශනාබහුල වෙති, දෙදෙනැ ම ගුරුන් ඇසුරු කළාහු වෙති, දෙදෙනැ ම විදර්‍ශනාවිහාරබහුල වෙති, දෙදෙනැ ම ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂාබහුල වෙති, දෙදෙනැ ම අශෛක්‍ෂ වැ ප්‍රතිසංවිත්ප්‍රාප්ත වෙති, එක් පුඟුලෙක් ශ්‍රාවකපාරමීප්‍රාප්ත වෙයි, එක් පුඟුලෙක් ශ්‍රාවකපාරමීප්‍රාප්ත නො වෙයි. යමෙක් ශ්‍රාවකපාරමීප්‍රාප්ත වේ ද හේ එයින් අතිරික්ත වෙයි, අග්‍ර වෙයි, විශිෂ්ට වෙයි, ඔහුගේ ඥානය ප්‍රතිසංවිද්ඥාන ප්‍රභේදයට පැමිණෙයි.
ද‍්වෙ පුග‍්ගලා පටිසම‍්භිදප‍්පත‍්තා: ද‍්වෙපි පුබ‍්බයොගසම‍්පන‍්නා, ද‍්වෙපි බහුස‍්සුතා, ද‍්වෙපි දෙසනාබහුලා, ද‍්වෙපි ගරූපනිස‍්සිතා, ද‍්වෙපි විහාරබහුලා, ද‍්වෙපි පච‍්චවෙක‍්ඛණබහුලා. ද‍්වෙපි අසෙඛපටිසම‍්භිදප‍්පත‍්තා, එකො සාවකපාරමිප‍්පත‍්තො, එකො පච‍්චෙකසම‍්පුද‍්ධො, යො පච‍්චෙකසම‍්බුද‍්ධො, සො තෙන අතිරෙකො හොති, අධිකො හොති, විසෙසො හොති, තස‍්ස ඤාණං පභිජ‍්ජති.
පුද්ගලයෝ දෙදෙනෙක් ප්‍රතිසංවිත්ප්‍රාප්ත වෙති: දෙදෙනැ ම පූර්‍වයෝගසම්පන්න වෙති, දෙදෙනැ ම බහුශ්‍රුත වෙති, දෙදෙනැ ම දේශනාබහුල වෙති, දෙදෙනැ ම ගුරුන් ඇසුරු කළාහු වෙති, දෙදෙනැ ම විදර්‍ශනාවිහාරබහුල වෙති, දෙදෙනැ ම ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂාබහුල වෙති, දෙදෙනැ ම අශෛක්‍ෂව ප්‍රතිසංවිත්ප්‍රාප්ත වෙති, එක් පුඟුලෙක් ශ්‍රාවකපාරමීප්‍රාප්ත වෙයි, එක් පුඟුලෙක් ප්‍රත්‍යෙක සම්බුද්ධ වෙයි. යමෙක් ප්‍රත්‍යෙක සම්බුද්ධ වේ ද හේ එයින් අතිරික්ත වෙයි, අග්‍ර වෙයි, විශිෂ්ට වෙයි, ඔහුගේ ඥානය ප්‍රතිසංවිද්ඥාන ප්‍රභේදයට පැමිණෙයි.
පච‍්චෙකබුද‍්ධඤ‍්ච සදෙවකඤ‍්ච ලොකං උපාදාය තථාගතො අරහං සම‍්මාසම‍්බුද‍්ධො අග‍්ගො පටිසම‍්භිදප‍්පත‍්තො පඤ‍්ඤාපෙභෙදකුසලො පභින‍්නඤාණො අධිගතපටිසම‍්භිදො චතුවෙසාරජ‍්ජප‍්පත‍්තො දසබලධාරී පුරිසාසභො පුරිසසීහො -පෙ- යෙපි තෙ ඛත‍්තියපණ‍්ඩිතා බ්‍රාහ‍්මණපණ‍්ඩිතා ගහපතිපණ‍්ඩිතා සමණපණ‍්ඩිතා නිපුණා කතපරප‍්පවාදා වාලවෙධිරූපා වොභින්‍දන‍්තා මඤ‍්ඤෙ චරන‍්ති පඤ‍්ඤාගතෙන දිට‍්ඨිගතානි, තෙ පඤ‍්හං අභිසඞ‍්ඛරිත්‍වා අභිසඞ‍්ඛරිත්‍වා තථාගතං උපසඞ‍්කමිත්‍වා පුච‍්ඡන‍්ති ගූළ‍්හානි ච පටිච‍්ඡන‍්නානි ච. කථිතා විස‍්සජ‍්ජිතා ච තෙ පඤ‍්හා භගවතා හොන‍්ති නිද‍්දිට‍්ඨකාරණා. උපක‍්ඛිත‍්තකා ච තෙ භගවතො සම‍්පජ‍්ජන‍්ති. අථ ඛො භගවා තත්‍ථ අතිරොචති යදිදං පඤ‍්ඤායාති අග‍්ගො පටිසම‍්භිදප‍්පත‍්තො’ති.
පසේබුදුන් ද සදේවකලෝකයා ද පිණිස තථාගත අර්‍හත්සම්‍යක්සම්බුද්ධයෝ අග්‍රයහ, ප්‍රතිසංවිත්ප්‍රාප්තයහ, ප්‍රඥාප්‍රභේදයෙහි ඡේකයහ, ප්‍රභේදප්‍රාප්තඥාන ඇතියහ, ලබනලද ප්‍රතිසංවිද්ඥාන ඇතියහ, චතුර්වෛශාරද්‍යප්‍රාප්තයහ, දශබලධාරීහ, පුරුෂශ්‍රේෂ්ඨයහ, පුරුෂසිංහයහ ... යම් ඒ ක්‍ෂත්‍රියපණ්ඩිත කෙනෙක් බ්‍රාහ්මණපණ්ඩිත කෙනෙක් ගෘහපතිමණපණ්ඩිත කෙනෙක් ශ්‍රමණපණ්ඩිත කෙනෙක් නිපුණ වූවාහු කළ පරවාද ඇතියාහු වල්විදුනා දුනුවායන් බඳු වූවාහු ප්‍රඥායෙන් දෘෂ්ටිගතයන් බිඳිමින් මෙන් හැසිරෙත් නම් ඔහු ගුඪ වූ ද බොහෝ ප්‍රශ්න සකස් කොට ගෙන බිදින් කරා පැමිණ විචාරති. ඒ ප්‍රශ්නයෝ භාග්‍යවතුන් විසින් සකාරණ වැ කියනලද්දාහු විසඳනලද්දාහු ද වෙති. තවද ඔහු භාග්‍යවතුන්ගේ ශ්‍රාවක වූවාහු මැ වෙත්. යළි බුදුහු එහි ප්‍රඥායෙන් අතිශයින් බබළත් නු’යි අග්‍ර වූ ප්‍රතිසංවිත්ප්‍රාප්ත නම් වෙත් යයි.
පඤ‍්ඤාකථා සමත‍්තා.
ප්‍රඥාකථා නිමි.