පඨම සොණ සුත‍්තං
1. 1. 5. 7.
1. 1. 5. 7.
පඨම සොණ සුත‍්තං
පළමුවැනි සෝණ සූත්‍රය
49. එවං මෙ සුතං එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්‍දකනිවාපෙ. අථ ඛො සොණො ගහපතිපුත‍්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ‍්කමි. උපසඞ‍්කමිත්‍වා භගවන‍්තං අභිවාදෙත්‍වා එකමන‍්තං නිසීදි. එකමන‍්තං නිසින‍්නං ඛො සොණං ගහපතිපුත‍්තං භගවා එතදවොච:
49. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර කලන්‍දක නිවාප නම් වූ වේළුවනයෙහි වැඩ වසනසේක. එකල්හි සෝණ නම් ගෘහපති පුත්‍ර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් තැනෙක්හි ද එ තන්හි එළැඹියේ යැ. එළැඹැ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සකසා වැඳ එකත්පස්වැ හුන්නේ යැ. එකත් පසෙකැ හුන් සෝණ ගැහැවි පුත්හට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තෙල වදාළ සේක:
යෙ හි කෙචි සොණ, සමණා වා බ්‍රාහ‍්මණා වා අනිච‍්චෙන රූපෙන දුක‍්ඛෙන විපරිණාමධම‍්මෙන සෙය්‍යොහමස‍්මීති වා සමනුපස‍්සන‍්ති, සදිසොහමස‍්මීති වා සමනුපස‍්සන‍්ති, හීනොහමස‍්මීති වා සමනුපස‍්සන‍්ති, කිමඤ‍්ඤත්‍ර යථාභූතස‍්ස අදස‍්සනා. අනිච‍්චාය වෙදනාය දුක‍්ඛාය විපරිණාමධම‍්මාය සෙය්‍යොහමස‍්මීති වා සමනුපස‍්සන‍්ති, සදිසො’හමස‍්මීති වා සමනුපස‍්සන‍්ති, හීනො’හමස‍්මීති වා සමනුපස‍්සන‍්ති, කිමඤ‍්ඤත්‍ර යථාභූතස‍්ස අදස‍්සනා. අනිච‍්චාය සඤ‍්ඤාය දුක‍්ඛාය විපරිණාමධම‍්මාය -පෙ- අනිච‍්චෙහි සඞ‍්ඛාරෙහි දුක‍්ඛෙහි විපරිණාමධම‍්මෙහි -පෙ- අනිච‍්චෙන විඤ‍්ඤාණෙන දුක‍්ඛෙන විපරිණාමධම‍්මෙන සෙය්‍යො’හමස‍්මීති වා සමනුපස‍්සන‍්ති, සදිසො’හමස‍්මීති වා සමනුපස‍්සන‍්ති, හීනො’හමස‍්මීති වා සමනුපස‍්සන‍්ති, කිමඤ‍්ඤත්‍ර යථාභූතස‍්ස අදස‍්සනා.
සෝණය, යම් කිසි ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් හෝ දුක් වූ පෙරැළෙන සැහැවි ඇති අනිත්‍ය රූපයෙන් “මම උත්තමයෙමි” යි හෝ දකිත් ද, “මම සදෘශයෙමි” යි හෝ දකිත් ද, “මම හීනයෙමි” යි හෝ දකිත් ද යථාභූතාර්‍ත්‍ථයාගේ අදර්‍ශනය මිස අන් කිමෙක? දුක් වූ පෙරැළෙන සැහැවි ඇති අනිත්‍ය වේදනායෙන් “මම උත්තමයෙමි” යි හෝ දකිත් ද, “මම සදෘශයෙමි” යි හෝ දකිත් ද, “මම හීනයෙමි” යි හෝ දකිත් ද, යථාභූතාර්‍ත්‍ථයාගේ අදර්‍ශනය මිස එ අන් කිම? දුක් වූ විපරිණාම ස්වභාව ඇති අනිත්‍ය සංඥායෙන් … දුක් වූ පෙරැළෙන ගති ඇති අනිත්‍ය සංස්කාරයෙන් … දුක් වූ පෙරැළෙන දහම් ඇති අනිත්‍ය විඥානයෙන් “මම විශිෂ්ටයෙමි” යි හෝ දකිත් ද, “මම සමාන යෙමි” යි හෝ දකිත් ද, “මම හීනයෙමි” යි හෝ දකිත් ද, යථාභූතාර්‍ත්‍ථයාගේ අදර්‍ශනය හැර අන් කිමෙක?
යෙ ච ඛො කෙචි සොණ, සමණා වා බ්‍රාහ‍්මණා වා අනිච‍්චෙන රූපෙන දුක‍්ඛෙන විපරිණාමධම‍්මෙන සෙය්‍යො’හමස‍්මීති’පි න සමනුපස‍්සන‍්ති, සදිසො’හමස‍්මීති’පි න සමනුපස‍්සන‍්ති, හීනො’හමස‍්මීති’පි න සමනුපස‍්සන‍්ති, කිමඤ‍්ඤත්‍ර යථාභූතස‍්ස දස‍්සනා, අනිච‍්චාය වෙදනාය දුක‍්ඛාය විපරිණාමධම‍්මාය -පෙ- අනිච‍්චාය සඤ‍්ඤාය -පෙ- අනිච‍්චෙහි සඞ‍්ඛාරෙහි -පෙ- අනිච‍්චෙන විඤ‍්ඤාණෙන දුක‍්ඛෙන විපරිණාමධම‍්මෙන සෙය්‍යො’හමස‍්මීති’පි න සමනුපස‍්සන‍්ති, සදිසො’හමස‍්මීති’පි න සමනුපස‍්සන‍්ති, හීනො’හමස‍්මීති’පි න සමනුපස‍්සන‍්ති, කිමඤ‍්ඤත්‍ර යථාභූතස‍්ස දස‍්සනා.
සෝණය යම් කිසි ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් හෝ දුඃඛ වූ විපරිණාම ධර්‍ම වූ අනිත්‍ය රූපය හේතු කොට “මම විශිෂ්ට යෙමි” හෝ නො දකිත් ද, “මම තුල්‍යයෙමි” හෝ නො දකිත් ද, “මම හීනයෙමි” යි හෝ නො දකිත් ද, යථාභූතදර්‍ශනය හැර අන් කිමෙක? දුඃඛ වූ විපරිණාම ධර්‍ම වූ අනිත්‍ය වූ වේදනාව නිසා … අනිත්‍ය වූ සංඥාව නිසා … අනිත්‍ය වූ සංස්කාර නිසා … දුඃඛ වූ විපරිණාම ධර්‍ම වූ අනිත්‍ය විඥානය හේතු කොට “මම උත්තමයෙමි” යි කියාත් නො දකිත් ද, “මම සදෘශයෙමි” යි කියාත් නො දකිත් ද, “මම හීනයෙමි” යි කියාත් නො දකිත් ද, යථාභූතාර්‍ත්‍ථයාගේ දර්‍ශනය හැර අන් කිම?
තං කිම‍්මඤ‍්ඤසි සොණ, රූපං නිච‍්චං වා අනිච‍්චං වාති?
සෝණය, ඒ කිසේ හඟියි: රූපය නිත්‍ය හෝ අනිත්‍ය හෝ වේ දැයි?
අනිච‍්චං භන‍්තෙ.
වහන්ස, අනිත්‍ය යැ.
යං පනානිච‍්චං, දුක‍්ඛං වා තං සුඛං වා’ති?
යමෙක් අනිත්‍ය වේ නම් ඒ දුඃඛ හෝ සුඛ හෝ වේ දැ යි?
දුක‍්ඛං භන‍්තෙ,
වහන්ස, දුක් යැ.
යං පනානිච‍්චං දුක‍්ඛං විපරිණාමධම‍්මං කල‍්ලං නු තං සමනුපස‍්සිතුං එතං මම, එසො’හමස‍්මි, එසො මෙ අත‍්තා’ති?
යමෙක් අනිත්‍ය වේ නම් දුක් වේ නම් පෙරැළෙන සැහැවි වේ නම් එය “තෙල මාගේ යැ, තෙලෙ මම වෙමි, තෙල මාගේ ආත්ම ය” යි නුවණින් දක්නට නිසි වේ ද?
නො හෙතං භන‍්තෙ,
වහන්ස, තෙල නිසි නො වෙයි.
වෙදනා නිච‍්චා වා අනිච‍්චා වාති?
වේදනා නිත්‍ය හෝ අනිත්‍ය හෝ වේ දැයි?
අනිච‍්චා භන‍්තෙ,
වහන්ස, අනිත්‍ය යැ.
යං පනානිච‍්චං, දුක‍්ඛං වා තං සුඛං වාති?
යමෙක් අනිත්‍ය වේ නම් එය දුඃඛ හෝ සුඛ හෝ වේ දැ යි?
දුක‍්ඛං භන‍්තෙ,
වහන්ස, දුක් යැ.
යං පනානිච‍්චං, දුක‍්ඛං විපරිණාමධම‍්මං, කල‍්ලං නු තං සමනුපස‍්සිතුං එතං මම, එසො’හමස‍්මි, එසො මෙ අත‍්තාති?
යමෙක් වනාහි අනිත්‍ය දුඃඛ විපරිණාම ධර්‍ම වේ නම් එය “තෙල මාගේ යැ, තෙල මම වෙමි, තෙල මාගේ ආත්ම” යයි නුවණින් දක්නට යෝග්‍ය වේ ද?
නො හෙතං භන‍්තෙ.
වහන්ස, තෙල යෝග්‍ය නො වේ මැ යැ.
සඤ‍්ඤා -පෙ- සඞ‍්ඛාරා -පෙ- විඤ‍්ඤාණං නිච‍්චං වා අනිච‍්චං වාති?
සංඥා … සංස්කාරයෝ … විඥානය නිත්‍ය හෝ අනිත්‍ය හෝ වේ දැයි?
අනිච‍්චං භන‍්තෙ.
වහන්ස, අනිත්‍ය යැ.
යං පනානිච‍්චං, දුක‍්ඛං වා තං සුඛං වාති?
යමෙක් අනිත්‍ය වේ නම් එය දුක් හෝ සුව හෝ වේ දැ යි?
දුක‍්ඛං භන‍්තෙ.
වහන්ස, දුක් යැ.
යං පනානිච‍්චං දුක‍්ඛං විපරිණාමධම‍්මං, කල‍්ලං නු තං සමනුපස‍්සිතුං, එතං මම, එසො’හමස‍්මි, එසො මෙ අත‍්තාති?
යමෙක් අනිත්‍ය දුඃඛ විපරිණාමධර්‍ම වේ නම් එය “තෙල මාගේ යැ, තෙල මම වෙමි, තෙල මාගේ ආත්ම”ය යි නුවණින් දක්නට නිසි වේ ද?
නො හෙතං භන‍්තෙ.
වහන්ස, තෙල නිසි නො වේ මැ යැ.
තස‍්මාතිහ සොණ, යං කිඤ‍්චි රූපං අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නං අජ‍්ඣත‍්තං වා බහිද‍්ධා වා, ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා, හීනං වා පණීතං වා, යං දූරෙ සන‍්තිකෙ වා, සබ‍්බං රූපං නෙතං මම, නෙසො’හමස‍්මි, න මෙසො අත‍්තාති එවමෙතං යථාභූතං සම‍්මප‍්පඤ‍්ඤාය දට‍්ඨබ‍්බං.
සෝණය, ඒ හේතුවෙන් ආධ්‍යාත්මික වූ හෝ බාහිර වූ හෝ ඕළාරික වූ හෝ සියුම් වූ හෝ හීන වූ හෝ ප්‍රණීත වූ හෝ අතීතානාගත ප්‍රත්‍යුත්පන්න යම් රූපයෙක් ඇත් ද, දුරෙහි වූ හෝ හමියෙහි වූ හෝ යම් රූපයෙක් ඇත් ද ඒ හැම රූපය “තෙල මා අයත් නො වෙයි, තෙලෙ මම නො වෙමි, තෙල මා අයත් ආත්මයක් නො වේය” යි මෙසේ මේ කරුණ ඇති සැටිය සම්‍යක්ප්‍රඥායෙන් දැක්ක යුතු.
යා කාචි වෙදනා -පෙ- යා කාචි සඤ‍්ඤා -පෙ- යෙ කෙචි සඞ‍්ඛාරා -පෙ- යං කිඤ‍්චි විඤ‍්ඤාණං අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නං අජ‍්ඣත‍්තං වා බහිද‍්ධා වා, ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා, හීනං වා පණීතං වා, යං දූරෙ සන‍්තිකෙ වා, සබ‍්බං විඤ‍්ඤාණං “නෙතං මම නෙසො’හමස‍්මි, න මෙසො අත‍්තා”ති එවමෙතං යථාභූතං සම‍්මප‍්පඤ‍්ඤාය දට‍්ඨබ‍්බං.
යම් කිසි වේදනාවක් … යම්කිසි සංඥාවක් … යම්කිසි සංස්කාර කෙනෙක් … ආධ්‍යාත්මික වූ හෝ බාහිර වූ හෝ ඖදාරික වූ හෝ සූක්‍ෂම වූ හෝ හීන වූ හෝ ප්‍රණීත වූ හෝ අතීතානාගත ප්‍රත්‍යුත්පන්න යම් විඥානයෙක් ඇත් ද, දුරෙහි වූ හෝ සමීපයෙහි වූ හෝ යම් විඥානයෙක් ඇත් ද, ඒ හැම විඥානය “තෙල මා අයත් නො වෙයි, තෙලෙ මම නො වෙමි, තෙල මාගේ ආත්ම නො වේ” යයි මෙසේ මෙ කරුණ ඇතිසැටිය සම්‍යක් ප්‍රඥායෙන් දැක්කයුතු.
එවං පස‍්සං සොණ, සුතවා අරියසාවකො රූපස‍්මි’ම‍්පි නිබ‍්බින්‍දති, වෙදනාය’පි නිබ‍්බින්‍දති, සඤ‍්ඤාය’පි නිබ‍්බින්‍දති, සඞ‍්ඛාරෙසු’පි නිබ‍්බින්‍දති විඤ‍්ඤාණස‍්මි’ම‍්පි නිබ‍්බින්‍දති. නිබ‍්බින්‍දං විරජ‍්ජති, විරාගා විමුච‍්චති. විමුත‍්තස‍්මිං විමුත‍්තමිති ඤාණං හොති. “ඛීණා ජාති වුසිතං බ්‍රහ‍්මචරියං කතං කරණීයං නාපරං ඉත්‍ථත‍්තායා”ති පජානාතීති.
සෝණය, මෙසේ දක්නේ ශ්‍රැතවත් ආර්‍ය්‍යශ්‍රාවක රූපයෙහිදු නිර්වේද කෙරෙයි, වෙදනායෙහිදු නිර්වේද කෙරෙයි, සංඥායෙහි දු නිර්වේද කෙරෙයි, සංස්කාරයෙහිදු නිර්වේද කෙරෙයි, විඥානයෙහිදු නිර්වේද කෙරෙ යි. නිර්වේද කරනුයේ විරක්ත වෙයි, විරාග හේතුයෙන් මිදෙයි, මිදුණු කල “විමුක්ත” යයි ඥානය පහළ වෙයි, ජාති ක්‍ෂීණ වූ, බඹසර වැස නිමවිණැ, කරණී කරන ලද. මේ අනුපාදාපරිනිර්‍වාණය පිණිස කළ යුතු අන් කිසෙක් නැති” යි නුවණින් දනීයයි වදාළහ.