1. කම‍්මවග‍්ගො
1. කම‍්මවග‍්ගො
1. කර්‍මවර්‍ගය
1. චත‍්තාරි කම‍්මානි : අපලොකනකම‍්මං, ඤත‍්තිකම‍්මං, ඤත‍්තිදුතියකම‍්මං, ඤත‍්තිචතුත්‍ථකම‍්මං ඉමානි චත‍්තාරි කම‍්මානි. කතීහාකාරෙහි විපජ‍්ජන‍්ති, ඉමානි චත‍්තාරි කම‍්මානි පඤ‍්චහාකාරෙහි විපජ‍්ජන‍්ති : වත්‍ථුතො වා, ඤත‍්තිතො වා, අනුසාවනතො වා, සීමතො වා, පරිසතො වා.
1. කර්‍ම සතරෙකි: අපලෝකන කර්‍ම යැ. ඤත්ති කර්‍ම යැ. ඤත්තිදුතිය කර්‍ම යැ, ඤත්තිචතුත්‍ථ කර්‍ම යැ යි. මේ සතර කර්‍මයෝ කෙතෙක් අයුරෙකින් කෝප්‍ය වෙත් ද ; මේ සතර කර්‍මයෝ පස් අයුරෙකින් කෝප්‍ය වෙති. වස්තුයෙන් හෝ ඤත්තියෙන් හෝ අනුශ්‍රාවණයෙන් හෝ සීමායෙන් හෝ පිරිස වසයෙන් හෝ යැ.
2. කථං වත්‍ථුතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති : සම‍්මුඛාකරණීයං කම‍්මං අසම‍්මුඛා කරොති, වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. පටිපුච‍්ඡා කරණීයං කම‍්මං අපටිපුච‍්ඡා කරොති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. පටිඤ‍්ඤාය කරණීයං කම‍්මං අපටිඤ‍්ඤාය කරොති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං සතිවිනයාරහස‍්ස අමූළ‍්හවිනයං දෙති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. අමූළ‍්හවිනයාරහස‍්ස තස‍්සපාපිය්‍යසිකාකම‍්මං කරොති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. තස‍්සපාපිය්‍යසිකාකම‍්මාරහස‍්ස තජ‍්ජනීයකම‍්මං කරොති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. තජ‍්ජනීයකම‍්මාරහස‍්ස නියස‍්සකම‍්මං කරොති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. නියස‍්සකම‍්මාරහස‍්ස පබ‍්බාජනීයකම‍්මං කරොති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. පබ‍්බාජනීයකම‍්මාරහස‍්ස පටිසාරණීයකම‍්මං කරොති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. පටිසාරණීයකම‍්මාරහස‍්ස උක‍්ඛෙපනීයකම‍්මං කරොති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. උක‍්ඛෙපනීයකම‍්මාරහස‍්ස පරිවාසං දෙති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. පරිවාසාරහං මූලාය පටිකස‍්සති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. මූලායපටිකස‍්සනාරහස‍්ස මානත‍්තං දෙති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං.
2. වස්ත්‍රයෙන් කර්‍මයෝ කෙසේ කෝප්‍ය වෙත් ද යත්: හමුයෙහි කටයුතු කර්‍මය නො හමුයෙහි කෙරෙයි. වස්තුවිපන්න අධර්‍ම කර්‍මය වෙයි. පිළිවිස කටයුතු කර්‍මය නො පිළිවිස කෙරෙයි, වස්තුවිපන්න අධර්‍ම කර්‍මය වෙයි. ප්‍රතිඥායෙන් කටයුතු කර්‍මය අප්‍රතිඥායෙන් කෙරෙයි, වස්තුවිපන්න අධර්‍ම කර්‍මය වෙයි. සතිවිනයට සුදුසු වූවහුට අමූළ්හවිනය දෙයි, වස්තුවිපන්න අධර්‍ම කර්‍මය වෙයි. අමූළ්හවිනයට සුදුසු වූවහුට තස්සපාපිය්‍යසිකාකර්‍මය කෙරෙයි, වස්තුවිපන්න අධර්‍ම කර්‍මය වෙයි. තස්සපාපිය්‍යසිකා කර්‍මයට සුදුසු වූවහුට තජ්ජනීය කර්‍මය කෙරෙයි. වස්තුවිපන්න අධර්‍ම කර්‍මය වෙයි. තජ්ජනීය කර්‍මයට සුදුසු වූවහුට නියස්සකර්‍මය කෙරෙයි. වස්තු විපන්න අධර්‍මකර්‍මය වෙයි. නියස්ස කර්‍මයට සුදුසු වූවහුට පබ්බාජනීය කර්‍මය කෙරෙයි. වස්තුවිපන්න අධර්‍මකර්‍මය වෙයි පබ්බාජනීය කර්‍මයට සුදුසු වූවහුට පටිසාරණීය කර්‍මය කෙරෙයි. වස්තුවිපන්න අධර්‍මකර්‍මය වෙයි. පටිසාරණීය කර්‍මයට සුදුසු වූවහුට උක්ඛේපනීය කර්‍මය කෙරෙයි, වස්තුවිපන්න අධර්‍ම කර්‍මය වෙයි. උක්ඛේපනීය කර්‍මයට සුදුසු වූවහුට පරිවාසය දෙයි, වස්තුවිපන්න අධර්‍ම කර්‍මය වෙයි. පරිවාසයට සුදුසු වූවහුට මූලායපටිකස්සනය කෙරෙයි, වස්තුවිපන්න අධර්‍ම කර්‍මය වෙයි. මූලායපටිකස්සනයට සුදුසු වූවහුට මානත දෙයි, වස්තුවිපන්න අධර්‍ම කර්‍මය වෙයි.
මානත‍්තාරහං අබ‍්භෙති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. අබ‍්භානාරහං උපසම‍්පාදෙති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. අනුපොසථෙ උපොසථං කරොති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. අපවාරණාය පවාරෙති. වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. එවං වත්‍ථුතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති.
මානතට සුදුසු වූවහු අබිභාන කෙරෙයි, වස්තුවිපන්න අධර්‍ම කර්‍මය වෙයි. අබිභානයට සුදුසු වූවහු උපසපන් කෙරෙයි, වස්තුවිපන්න අධර්‍ම කර්‍මය වෙයි. නොපොහෝ දිනයෙහි පොහොය කෙරෙයි, වස්තුවිපන්න අධර්‍ම කර්‍මය වෙයි. නොපවුරුණු දිනයෙහි පවාරණය කෙරෙයි. වස්තුවිපන්න අධර්‍ම කර්‍මය වෙයි. මෙසේ වස්ත්‍රයෙන් කර්‍මයෝ කෝප්‍ය වෙත්.
3. කථං ඤත‍්තිතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති : පඤ‍්චහාකාරෙහි ඤත‍්තිතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති. වත්‍ථුං න පරාමසති, සඞ‍්ඝං න පරාමසති, පුග‍්ගලං න පරාමසති, ඤත‍්තිං න පරාමසති, පච‍්ඡා ඤත‍්තිං ඨපෙති, ඉමෙහි පඤ‍්චහාකාරෙහි ඤත‍්තිතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති.
3. ඤත්තියෙන් කර්‍මයෝ කෙසේ කෝප්‍ය වෙත් ද යත්: පස් අයුරෙකින් ඤත්තියෙන් කර්‍මයෝ කෝප්‍ය වෙත්, වස්තුව පරාමර්‍ශනය නො කෙරෙයි. සඞ්ඝයා පරාමර්‍ශනය නො කෙරෙයි. පුද්ගලයා පරාමර්‍ශනය නො කෙරෙයි. ඤත්තිය පරාමර්‍ශනය නො කෙරෙයි. පසු වැ ඤත්තිය තබයි. මේ පස් අයුරින් ඤත්තියෙන් කර්‍මයෝ කෝප්‍ය වෙත්.
4. කථං අනුසාවනතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති : පඤ‍්චහාකාරෙහි අනුසාවනතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති : වත්‍ථුං න පරාමසති, සඞ‍්ඝං න පරාමසති, පුග‍්ගලං න පරාමසති, සාවනං හාපෙති, අකාලෙ වා සාවෙති, ඉමෙහි පඤ‍්චහාකාරෙහි අනුසාවනතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති.
4. අනුශ්‍රාවණයෙන් කර්‍මයෝ කෙසේ කෝප්‍ය වෙත් ද යත්: පස් අයුරෙකින් අනුශ්‍රාවණයෙන් කර්‍මයෝ කෝප්‍ය වෙත්. වස්තුව පරාමර්‍ශනය නො කෙරෙයි. සඞ්ඝයා පරාමර්‍ශනය නො කෙරෙයි. පුද්ගලයා පරාමර්‍ශනය නො කෙරෙයි. ඇස්වීම පිරිහෙළයි, නො කල්හි හෝ අස්වයි. මේ පස් අයුරෙන් අනුශ්‍රාවණයෙන් කර්‍මයෝ කෝප්‍ය වෙත්.
5. කථං සීමතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති : එකාදසහි ආකාරෙහි සීමතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති : අතිඛුද‍්දකං සීමං සම‍්මන‍්නති, අතිමහතිං සීමං සම‍්මන‍්නති, ඛණ‍්ඩනිමිත‍්තං සීමං සම‍්මන‍්නති, ඡායානිමිත‍්තං සීමං සම‍්මන‍්නති, අනිමිත‍්තං සීමං සම‍්මන‍්නති, බහිසීමෙ ඨිතො සීමං සම‍්මන‍්නති, නදියා සීමං සම‍්මන‍්නති, සමුද‍්දෙ සීමං සම‍්මන‍්නති, ජාතස‍්සරෙ සීමං සම‍්මන‍්නති, සීමාය සීමං සම‍්භින්‍දති, සීමාය සීමං අජ‍්ඣොත්‍ථරති. ඉමෙහි එකාදසහි ආකාරෙහි සීමතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති.
5. සීමායෙන් කර්‍මය කෙසේ කෝප්‍ය වෙත් ද යත්: එකොළොස් අයුරෙකින් සීමායෙන් කර්‍මයෝ කෝප්‍ය වෙත්. ඉතා කුඩා සීමාවක් සම්මත කෙරෙයි. ඉතා මහත් සීමාවක් සම්මත කෙරෙයි. අඝටිත නිමිති ඇති සීමාවක් සම්මත කෙරෙයි. සෙවණලු නිමිති කොට ඇති සීමාවක් සම්මත කෙරෙයි. නිමිති රහිත වූ සීමාවක් සම්මත කෙරෙයි. සීමාවෙන් බැහැර සිටියේ සීමාවක් සම්මත කෙරෙයි. නදියෙහි සීමාවක් සම්මත කෙරෙයි. සමුද්‍රයෙහි සීමාවක් සම්මත කෙරෙයි. විලෙහි සීමාවක් සම්මත කෙරෙයි. සීමායෙන් සීමාව මුසු කෙරෙයි. සීමායෙන් සීමාව යටපත් කෙරෙයි. මේ එකොළොස් අයුරින් සීමායෙන් කර්‍මයෝ කෝප්‍ය වෙත්.
6. කථං පරිසතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති : ද‍්වාදසහි ආකාරෙහි පරිසතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති : චතුවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ යාවතිකා භික‍්ඛූ කම‍්මප‍්පත‍්තා තෙ අනාගතා හොන‍්ති, ඡන්‍දාරහානං ඡන්‍දො අනාහටො හොති, සම‍්මුඛීභූතා පටික‍්කොසන‍්ති, චතුවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ යාවතිකා භික‍්ඛූ කම‍්මප‍්පත‍්තා තෙ ආගතා හොන‍්ති, ඡන්‍දාරහානං ඡන්‍දො අනාහටො හොති, සම‍්මුඛීභූතා පටික‍්කොසන‍්ති, චතුවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ යාවතිකා භික‍්ඛූ කම‍්මප‍්පත‍්තා තෙ ආගතා හොන‍්ති, ඡන්‍දාරහානං ඡන්‍දො ආහටො හොති, සම‍්මුඛීභූතා පටික‍්කොසන‍්ති, පඤ‍්චවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ -පෙ- දසවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ -පෙ- වීසතිවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ යාවතිකා භික‍්ඛූ කම‍්මප‍්පත‍්තා තෙ අනාගතා හොන‍්ති, ඡන්‍දාරහානං ඡන්‍දො අනාහටො හොති, සම‍්මුඛීභූතා පටික‍්කොසන‍්ති, වීසතිවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ යාවතිකා භික‍්ඛූ කම‍්මප‍්පත‍්තා තෙ ආගතා හොන‍්ති, ඡන්‍දාරහානං ඡන්‍දො අනාහටො හොති, සම‍්මුඛීභූතා පටික‍්කොසන‍්ති, වීසතිවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ -පෙ- යාවතිකා භික‍්ඛූ කම‍්මප‍්පත‍්තා තෙ ආගතා හොන‍්ති. ඡන්‍දාරහානං ඡන්‍දො ආහටො හොති, සම‍්මුඛීභූතා පටික‍්කොසන‍්ති, ඉමෙහි ද‍්වාදසහි ආකාරෙහි පරිසතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති.
6. පිරිස වශයෙන් කර්‍මයෝ කෙසේ කෝප්‍ය වෙත් ද යත්: දොළොස් අයුරෙකින් පිරිස වශයෙන් කර්‍මයෝ කෝප්‍ය වෙත්. චතුවර්‍ගකරණ කර්‍මයෙහි යම් පමණ භික්‍ෂුහු කර්‍ම ප්‍රාප්තයෝ ද ඔහු නො පැමිණියාහු වෙති. ඡන්‍දයට සුදුස්සන්ගේ ඡන්‍දය නො ගෙණෙන ලද්දේ වෙයි. සම්මුඛ වූවෝ ප්‍රතික්‍රෝෂණය කෙරෙති. චතුර්වර්‍ගකරණ කර්‍මයෙහි යම් පමණ භික්‍ෂුහු කර්‍ම ප්‍රාප්තයෝ ද ඔහු පැමිණියාහු වෙති. ඡන්‍දයට සුදුස්සන්ගේ ඡන්‍දය නො ගෙණෙන ලද්දේ වෙයි. සම්මුඛ වූවෝ ප්‍රතිකෝෂණය කෙරෙති. පඤ්චවර්‍ගකරණ කර්‍මයෙහි ... දශවර්‍ග කරණ කර්‍මයෙහි ... විංශතිවර්‍ගකරණ කර්‍මයෙහි යම් පමණ භික්‍ෂුහු කර්‍ම ප්‍රාප්තයෝ ද ඔහු පැමිණියාහු වෙති. ඡන්‍දයට සුදුස්සන් ගේ ඡන්‍දය නො ගෙණෙන ලද්දේ වෙයි. සම්මුඛ වූවෝ ප්‍රතික්‍රෝෂණය කෙරෙති විංශතිවර්‍ගකරණ කර්‍මයෙහි යම් පමණ භික්‍ෂුහු කර්‍මප්‍රාප්තයෝ ද ඔහු නොපැමිණියාහු වෙති. ඡන්‍දයට සුදුස්සන්ගේ ඡන්‍දය නො ගෙණෙන ලද්දේ වෙයි. හමු වූවෝ ප්‍රතිකෝෂණය කෙරෙති විංශතිවර්‍ගකරණ කර්‍මයෙහි යම් පමණ භික්‍ෂුහු කර්‍මප්‍රාප්තයෝද ඔහු පැමිණියාහු වෙති. ඡන්‍දයට සුදුස්සන්ගේ ඡන්‍දය ගෙණෙන ලද්දේ වෙයි. හමු වූවෝ ප්‍රතික්‍රෝෂණය කෙරෙති. මේ දොළොස් අයුරින් පිරිස වශයෙන් කර්‍මයෝ කෝප්‍ය වෙත්.
7. චතුවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ චත‍්තාරො භික‍්ඛූ පකතත‍්තා කම‍්මප‍්පත‍්තා, අවසෙසා පකතත‍්තා ඡන්‍දාරහා, යස‍්ස සඞ‍්ඝො කම‍්මං කරොති සො නෙව කම‍්මප‍්පත‍්තො නාපි ඡන්‍දාරහො, අපි ච කම‍්මාරහො. පඤ‍්චවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ පඤ‍්ච භික‍්ඛූ පකතත‍්තා කම‍්මප‍්පත‍්තා, අවසෙසා පකතත‍්තා ඡන්‍දාරහා, යස‍්ස සඞ‍්ඝො කම‍්මං කරොති සො නෙව කම‍්මප‍්පත‍්තො නාපි ඡන්‍දාරහො අපි ච කම‍්මාරහො, දසවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ දස භික‍්ඛූ පකතත‍්තා කම‍්මප‍්පත‍්තා, අවසෙසා පකතත‍්තා ඡන්‍දාරහා, යස‍්ස සඞ‍්ඝො කම‍්මං කරොති සො නෙව කම‍්මප‍්පත‍්තො නාපි ඡන්‍දාරහො අපි ච කම‍්මාරහො, වීසතිවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ වීසති භික‍්ඛූ පකතත‍්තා කම‍්මප‍්පත‍්තා, අවසෙසා පකතත‍්තා ඡන්‍දාරහා, යස‍්ස සඞ‍්ඝො කම‍්මං කරොති සො නෙව කම‍්මප‍්පත‍්තො නාපි ඡන්‍දාරහො, අපි ච කම‍්මාරහො.
7. චතුර්වර්‍ගකරණ කර්‍මයෙහි පුවතත් වූ භික්‍ෂුහු සතර නමක් කර්‍මප්‍රාප්තයහ. පුවතත් වූ සෙසු භික්‍ෂුහු ඡන්‍දයට සුදුසු වෙති. යමක්හට සඞ්ඝ තෙමේ කර්‍ම කෙරේ ද, හෙතෙමේ කර්‍මප්‍රාප්ත නො වේ මැ යි. ඡන්‍දයට ද සුදුසු නො වේ. එහෙත් කර්‍මයට සුදුසු වේ. පඤ්චවර්‍ගකරණ කර්‍මයෙහි පුවතත් වූ භික්‍ෂුහු පස්නමක් කර්‍මප්‍රාප්තයහ. පුවතත් වූ සෙසු භික්‍ෂුහු ඡන්‍දයට සුදුසු වෙති. යමක් හට සඞ්ඝ තෙමේ කර්‍මය කෙරේ ද, හෙතෙමේ කර්‍මප්‍රාප්ත නො වේ මැ යි. ඡන්‍දයට ද සුදුසු නො වේ. එහෙත් කර්‍මයට සුදුසු වේ. දශවර්‍ගකරණ කර්‍මයෙහි පුවතත් වූ භික්‍ෂුහු දසනමක් කර්‍මප්‍රාප්තයහ. පුවතත් වූ සෙසු භික්‍ෂුහු ඡන්‍දයට සුදුසු වෙති. යමක්හට සඞ්ඝ තෙමේ කර්‍ම කෙරේ ද, හෙතෙමේ කර්‍මප්‍රාප්ත නො වේ මැයි, ඡන්‍දයට ද සුදුසු නොවේ. එහෙත් කර්‍මයට සුදුසු වේ. විංශතිවර්‍ගකරණ කර්‍මයෙහි පුවතත් වූ භික්‍ෂුහු විසිනමක් කර්‍මප්‍රාප්තයහ. පුවතත් වූ සෙසු භික්‍ෂුහු ඡන්‍දයට සුදුසු වෙති. යමක්හට සඞ්ඝ තෙමේ කර්‍ම කෙරේ ද, හෙතෙමේ කර්‍මප්‍රාප්ත නො වේ මැ යි. ඡන්‍දයට ද සුදුසු නො වේ, එහෙත් කර්‍මයට සුදුසු වේ.
8. චත‍්තාරි කම‍්මානි : අපලොකනකම‍්මං, ඤත‍්තිකම‍්මං, ඤත‍්තිදුතියකම‍්මං, ඤත‍්තිචතුත්‍ථකම‍්මං. ඉමානි චත‍්තාරි කම‍්මානි කතිහාකාරෙහි විපජ‍්ජන‍්ති : ඉමානි චත‍්තාරි කම‍්මානි පඤ‍්චහාකාරෙහි විපජ‍්ජන‍්ති : වත්‍ථුතො වා ඤත‍්තිතො වා අනුසාවනතො වා සීමතො වා පරිසතො වා.
8. කර්‍ම සතරෙකි: අපලෝකන කර්‍ම යැ, ඤත්ති කර්‍ම යැ, ඤත්තිදුතිය කර්‍ම යැ, ඤත්තිචතුත්‍ථ කර්‍ම යැයි. මේ සතර කර්‍මයෝ කෙතෙක් අයුරෙකින් කෝප්‍ය වෙත්ද යත්: මේ සතර කර්‍මයෝ පස් අයුරෙකින් කෝප්‍ය වෙත් වස්තුවෙන් හෝ ඤත්තියෙන් හෝ අනුශ්‍රාවණයෙන් හෝ සීමායෙන් හෝ පිරිස වශයෙන් හෝ යැ.
9. කථං වත්‍ථුතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති : පණ‍්ඩකං උපසම‍්පාදෙති. වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. ථෙය්‍යසංවාසකං උපසම‍්පාදෙති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. තිත්‍ථියපක‍්කන‍්තකං උපසම‍්පාදෙති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. තිරච‍්ඡානගතං උපසම‍්පාදෙති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං මාතුඝාතකං උපසම‍්පාදෙති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං පිතුඝාතකං උපසම‍්පාදෙති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං, අරහන‍්තඝාතකං උපසම‍්පාදෙති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. භික‍්ඛුනීදූසකං උපසම‍්පාදෙති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. සඞ‍්ඝභෙදකං උපසම‍්පාදෙති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. ලොහිතුප‍්පාදකං උපසම‍්පාදෙති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං උභතොබ්‍යඤ‍්ජනකං උපසම‍්පාදෙති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. ඌනවීසතිවස‍්සං පුග‍්ගලං උපසම‍්පාදෙති වත්‍ථුවිපන‍්නං අධම‍්මකම‍්මං. එවං වත්‍ථුතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති.
9. වස්තුවෙන් කර්‍මයෝ කෙසේ කෝප්‍ය වෙත් ද යත්: පණ්ඩකයා උපසපන් කෙරෙයි. වස්තුවිපන්න අධර්‍මකර්‍මය වෙයි. ථෙය්‍යසංවාසකයා උසසපන් කෙරෙයි, වස්තුවිපන්න අධර්‍මකර්‍මය වෙයි. තීර්‍ත්‍ථකායතනයට ගියහු උපසපන් කෙරෙයි. වස්තුවිපන්න අධර්‍මකර්‍මය වෙයි. තිරිසන් ගියහු උපසපන් කෙරෙයි. වස්තුවිප්පන්න අධර්‍මකර්‍මය වෙයි. මාතෘඝාතකයා උපසපන් කෙරෙයි. වස්තුවිපන්න අධර්‍මකර්‍මය වෙයි. පිතෘඝාතකයා උපසපන් කෙරෙයි, වස්තුවිපන්න අධර්‍මකර්‍මය වෙයි. අරහන්තසාතකයා උපසපන් කෙරෙයි. වස්තුවිපන්න අධර්‍මකර්‍මය වෙයි. භික්‍ෂුණීදුෂකයා උපසපන් කෙරෙයි, වස්තුවිපන්න අධර්‍මකර්‍මය වෙයි, සඞ්ඝභේදකයා උපසපන් කෙරෙයි. වස්තුවිපන්න අධර්‍මකර්‍මය වෙයි. ලෝහිතුප්පාදකයා උපසපන් කෙරෙයි. වස්තුවිපන්න අධර්‍මකර්‍මය වෙයි. උභතෝබ්‍යඤ්ජනකයා උපසපන් කෙරෙයි. වස්තුවිපන්න අධර්‍මකර්‍මය වෙයි. උනු විසිවයස් ඇති පුඟුලක්හු උපසපන් කෙරෙයි, වස්තුවිපන්න අධර්‍මකර්‍මය වේ. මෙසේ වස්තුවෙන් කර්‍මයෝ කෝප්‍ය වෙත්.
10. කථං ඤත‍්තිතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති : පඤ‍්චහාකාරෙහි ඤත‍්තිතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති. වත්‍ථුං න පරාමසති, සඞ‍්ඝං න පරාමසති, පුග‍්ගලං න පරාමසති, ඤත‍්තිං න පරාමසති, පච‍්ඡා වා ඤත‍්තිං ඨපෙති, ඉමෙහි පඤ‍්චහාකාරෙහි ඤත‍්තිතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති.
10. ඤත්තියෙන් කර්‍මයෝ කෙසේ කෝප්‍ය වෙත් ද යත්; පස් අයුරෙකින් ඤත්තියෙන් කර්‍මයෝ කෝප්‍ය වෙත්. වස්තුව පරාමර්‍ශනය නො කෙරෙයි, සඞ්ඝයා පරාමර්‍ශනය නො කෙරෙයි, පුද්ගලයා පරාමර්‍ශනය නො කෙරෙයි, ඤත්තිය පරාමර්‍ශනය නො කෙරෙයි, පසු වැ හෝ ඤත්තිය තබයි. මේ පස් අයුරෙන් ඤත්තියෙන් කර්‍මයෝ කෝප්‍ය වෙත්.
11. කථං අනුසාවනතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති : පඤ‍්චහාකාරෙහි අනුසාවනතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති : වත්‍ථුං න පරාමසති, සඞ‍්ඝං න පරාමසති, පුග‍්ගලං න පරාමසති, සාවනං හාපෙති, අකාලෙ වා සාවෙති ඉමෙහි පඤ‍්චහාකාරෙහි අනුසාවනතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති.
11. අනුශ්‍රාවණයෙන් කර්‍මයෝ කෙසේ කෝප්‍ය වෙත් ද යත්: පස් අයුරෙකින් අනුශුරාවණයෙන් කර්‍මයෝ කෝප්‍ය වෙත්: වස්තුව පරාමර්‍ශනය නො කෙරෙයි, සඞ්ඝයා පරාමර්‍ශනය නො කෙරෙයි, පුද්ගලයා පරාමර්‍ශනය නො කෙරෙයි, ඇස්වීම පිරිහෙළයි, නොකල්හි හෝ අස්වයි, මේ පස් අයුරෙන් අනුශ්‍රාවණයෙන් කර්‍මයෝ කෝප්‍ය වෙත්.
12. කථං සීමතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති : එකාදසහි ආකාරෙහි සීමතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති. අතිඛුද‍්දකං සීමං සම‍්මන‍්නති, අතිමහතිං සීමං සම‍්මන‍්නති, ඛණ‍්ඩනිමිත‍්තං සීමං සම‍්මන‍්නති, ඡායානිමිත‍්තං සීමං සම‍්මන‍්නති,
12. සීමායෙන් කර්‍මයෝ කෙසේ කෝප්‍ය වෙත් ද යත්: එකොළොස් අයුරෙකින් සීමායෙන් කර්‍මයෝ කෝප්‍ය වෙත්. ඉතා කුඩා සීමාවක් සම්මත කෙරෙයි. ඉතා මහත් සීමාවක් සම්මත කෙරෙයි, කඩ නිමිති ඇති සීමාවක් සම්මත කෙරෙයි. සෙවණලු නිමිති කොට ඇති සීමාවක් සම්මත කෙරෙයි,
අනිමිත‍්තං සීමං සම‍්මන‍්නති, බහිසීමෙ ඨිතො සීමං සම‍්මන‍්නති, නදියා සීමං සම‍්මන‍්නති, සමුද‍්දෙ සීමං සම‍්මන‍්නති, ජාතස‍්සරෙ සීමං සම‍්මන‍්නති, සීමාය සීමං සම‍්භින්‍දති, සීමාය සීමං අජ‍්ඣොත්‍ථරති. ඉමෙහි එකාදසහි ආකාරෙහි සීමතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති.
නිමිති රහිත වූ සීමාවක් සම්මත කෙරෙයි, සීමායෙන් බැහැරැ සිටියේ සීමාව සම්මත කෙරෙයි, නදියෙහි සීමාව සම්මත කෙරෙයි, සමුද්‍රයෙහි සීමාව සම්මත කෙරෙයි, විලෙහි සීමාව සම්මත කෙරෙයි, සීමායෙන් සීමාව මුසු කෙරෙයි, සීමායෙන් සීමාව යටපත් කෙරෙයි. මේ එකොළොස් අයුරෙන් සීමායෙන් කර්‍මයෝ කෝප්‍ය වෙත්.
13. කථං පරිසතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති : ද‍්වාදසහාකාරෙහි පරිසතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති : චතුවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ යාවතිකා භික‍්ඛූ කම‍්මප‍්පත‍්තා තෙ අනාගතා හොන‍්ති, ඡන්‍දාරහානං ඡන්‍දො අනාහටො හොති, සම‍්මුඛීභූතා පටික‍්කොසන‍්ති, චතුවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ යාවතිකා භික‍්ඛූ කම‍්මප‍්පත‍්තා තෙ ආගතා හොන‍්ති, ඡන්‍දාරහානං ඡන්‍දො අනාහටො හොති, සම‍්මුඛීභූතා පටික‍්කොසන‍්ති. චතුවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ යාවතිකා භික‍්ඛූ කම‍්මප‍්පත‍්තා තෙ ආගතා හොන‍්ති, ඡන්‍දාරහානං ඡන්‍දො ආහටො හොති, සම‍්මුඛීභූතා පටික‍්කොසන‍්ති. පඤ‍්චවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ -පෙ- දසවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ -පෙ- වීසතිවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ යාවතිකා භික‍්ඛූ කම‍්මප‍්පත‍්තා තෙ අනාගතා හොන‍්ති, ඡන්‍දාරහානං ඡන්‍දො අනාහටො හොති, සම‍්මුඛීභූතා පටික‍්කොසන‍්ති. වීසතිවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ යාවතිකා භික‍්ඛූ කම‍්මප‍්පත‍්තා තෙ ආගතා හොන‍්ති, ඡන්‍දාරහානං ඡන්‍දො අනාහටො හොති, සම‍්මුඛීභූතා පටික‍්කොසන‍්ති. වීසතිවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ යාවතිකා භික‍්ඛූ කම‍්මප‍්පත‍්තා තෙ ආගතා හොන‍්ති, ඡන්‍දාරහානං ඡන්‍දො ආහටො හොති, සම‍්මුඛීභූතා පටික‍්කොසන‍්ති. ඉමෙහි ද‍්වාදසහාකාරෙහි පරිසතො කම‍්මානි විපජ‍්ජන‍්ති.
13. පිරිස වශයෙන් කර්‍මයෝ කෙසේ කෝප්‍ය වෙත් ද යත්: දොළොස් අයුරෙකින් පිරිස වශයෙන් කර්‍මයෝ කෝප්‍ය වෙත්. චතුවර්‍ගකරණ කර්‍මයෙහි යම් පමණ භික්‍ෂුහු කර්‍මප්‍රාප්තයෝ ද, ඔහු නො පැමිණියාහු වෙති. ඡන්‍දයට සුදුසු වූවන්ගේ ඡන්‍දය නො ගෙණෙන ලද්දේ වෙයි. සම්මුඛ වූවෝ ප්‍රතිකෝෂණය කෙරෙත්. චතුර්වර්‍ගකරණ කර්‍මයෙහි යම් පමණ භික්‍ෂුහු කර්‍මප්‍රාප්තයෝ ද, ඔහු පැමිණියාහු වෙති. ඡන්‍දයට සුදුසු වූවන්ගේ ඡන්‍දය නො ගෙණෙන ලද්දේ වෙයි. සම්මුඛ වූවෝ ප්‍රතිකෝෂණය කෙරෙත්. චතුර්වර්‍ගකරණ කර්‍මයෙහි යම් පමණ භික්‍ෂුහු කර්‍මප්‍රාප්තයෝ ද, ඔහු පැමිණියාහු වෙති. ඡන්‍දයට සුදුසු වූවන්ගේ ඡන්‍දය ගෙණෙන ලද්දේ වෙයි. සම්මුඛ වූවෝ ප්‍රතිකෝෂණය කෙරෙත්. පඤ්චවර්‍ගකරණ කර්‍මයෙහි ... දශවර්‍ගකරණ කර්‍මයෙහි ... විංශතිවර්‍ගකරණ කර්‍මයෙහි යම් පමණ භික්‍ෂුහු කර්‍මප්‍රාප්තයෙන් ද, ඔහු නො පැමිණියාහු වෙත්. ඡන්‍දයට සුදුසු වූවන්ගේ ඡන්‍දය නො ගෙණෙන ලද්දේ වෙයි. සම්මුඛ වූවෝ ප්‍රතිකෝෂණය කරත්. විංශතිවර්‍ගකරණ කර්‍මයෙහි යම් පමණ භික්‍ෂුහු කර්‍මප්‍රාප්තයෝ ද, ඔහු පැමිණියාහු වෙති ඡන්‍දයට සුදුසු වූවන්ගේ ඡන්‍දය නොගෙණන ලද්දේ වෙයි. සම්මුඛ වූවෝ ප්‍රතිකෝෂණය කෙරෙති. විංශතිවර්‍ගකරණ කර්‍මයෙහි යම් පමණ භික්‍ෂුහු කර්‍මප්‍රාප්තයෝද, ඔහු පැමිණියාහු වෙති. ඡන්‍දයට සුදුසු වූවන්ගේ ඡන්‍දය ගෙණෙන ලද්දේ වෙයි. සම්මුඛ වූවෝ ප්‍රතිකෝෂණය කෙරෙති. මේ දොළොස් අයුරෙන් පිරිස වශයෙන් කර්‍මයෝ කෝප්‍ය වෙත්.
14. අපලොකනකම‍්මං කති ඨානානි ගච‍්ඡති, ඤත‍්තිකම‍්මං කති ඨානානි ගච‍්ඡති, ඤත‍්තිදුතියකම‍්මං කති ඨානානි ගච‍්ඡති, ඤත‍්තිචතුත්‍ථකම‍්මං කති ඨානානි ගච‍්ඡති : අපලොකනකම‍්මං පඤ‍්ච ඨානානි ගච‍්ඡති, ඤත‍්තිකම‍්මං නව ඨානානි ගච‍්ඡති, ඤත‍්තිදුතියකම‍්මං සත‍්ත ඨානානි ගච‍්ඡති, ඤත‍්තිචතුත්‍ථකම‍්මං සත‍්ත ඨානානි ගච‍්ඡති.
14. අපලෝක න කර්‍මය කෙතෙක් තැනට යේ ද, ඤත්ති කර්‍මය කෙතෙක් තැනට යේ ද, ඤත්තිදුතිය කර්‍මය කෙතෙක් තැනට යේ ද, ඤත්තිචතුත්‍ථ කර්‍මය කෙතෙක් තැනට යේ ද යත්: අපලෝකන කර්‍මය පස් තැනකට යෙයි. ඤත්ති කර්‍මය නව තැනකට යෙයි. ඤත්තිදුතිය කර්‍මය සත් තැනකට යෙයි. ඤත්තිචතුත්‍ථ කර්‍මය සත් තැනකට යෙයි.
15. අපලොකනකම‍්මං කතමානි පඤ‍්ච ඨානානි ගච‍්ඡති : ඔසාරණං, නිස‍්සාරණං, භණ‍්ඩුකම‍්මං, බ්‍රහ‍්මදණ‍්ඩං, කම‍්මලක‍්ඛණඤ‍්ඤෙව පඤ‍්චමං. අපලොකනකම‍්මං ඉමානි පඤ‍්ච ඨානානි ගච‍්ඡති.
15. අපලෝකන කර්‍මය කිනම් පස්තැනට යේ ද යත්: ඔසාරණ යැ නිස්සාරණ යැ භණඩුකර්‍ම යැ බුහමදණඩ යැ පස්වැනි වූ කර්‍මලක්‍ෂණ යැ යි අපලෝකන කර්‍මය මේ පස්තැනට යෙයි.
16. ඤත‍්තිකම‍්මං කතමානි නව ඨානානි ගච‍්ඡති : ඔසාරණං, නිස‍්සාරණං, උපොසථං, පවාරණං, සම‍්මුතිං, දානං, පටිග‍්ගහං, පච‍්චුක‍්කඩ‍්ඪනං, කම‍්මලක‍්ඛණඤ‍්ඤෙව නවමං ඤත‍්තිකම‍්මං ඉමානි නව ඨානානි ගච‍්ඡති.
16. ඤත්ති කර්‍මය කිනම් නවතැනට යේ ද යත්: ඔසාරණ යැ නිස්සාරණ යැ උපෝසථ යැ පවාරණ යැ සම්මුති යැ දාන යැ පටිග්ගහ යැ පච්චුක්කඩ්ඪන යැ නව වැනි වූ මැ කර්‍මලක්‍ෂණ යැ යි ඤත්ති කර්‍මය මේ නවතැනට යෙයි.
17. ඤත‍්තිදුතියකම‍්මං කතමානි සත‍්ත ඨානානි ගච‍්ඡති : ඔසාරණං, නිස‍්සාරණං, සම්මුති, දානං, උද‍්ධරණං, දෙසනං, කම‍්මලක‍්ඛණඤ‍්ඤෙව සත‍්තමං. ඤත‍්තිදුතියකම‍්මං ඉමානි සත‍්ත ඨානානි ගච‍්ඡති.
17. ඤත්තිදුතිය කර්‍මය කිනම් සත්තැනට යේ ද යත්: ඔසාරණ යැ නිස්සාරණ යැ සම්මුති යැ දාන යැ උද්ධරණ යැ දෙසන යැ සත්වැනි වූ මැ කර්‍මලක්‍ෂණ යැ යි ඤත්තිදුතිය කර්‍මය මේ සත්තැනට යෙයි.
18. ඤත‍්තිචතුත්‍ථකම‍්මං කතමානි සත‍්ත ඨානානි ගච‍්ඡති : ඔසාරණං, නිස‍්සාරණං, සම‍්මුතිං, දානං, නිග‍්ගහං, සමනුභාසනං, කම‍්මලක‍්ඛණඤ‍්ඤෙව සත‍්තමං. ඤත‍්තිචතුත්‍ථකම‍්මං ඉමානි සත‍්ත ඨානානි ගච‍්ඡති.
18. ඤත්තිචතුත්‍ථ කර්‍මය කිනම් සත්තැනට යේද යත්: ඔසාරණ යැ නිස්සාරණ යැ සම්මුති යැ දාන යැ නිග්ගහ යැ සමනුභාෂණ යැ සත්වැනි වූ මැ කර්‍මලක්‍ෂණ ය යි ඤත්තිචතුත්‍ථ කර්‍මය මේ සත්තැනට යේ,
19. චතුවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ චත‍්තාරො භික‍්ඛූ පකතත‍්තා කම‍්මප‍්පත‍්තා අවසෙසා පකතත‍්තා ඡන්‍දාරහා. යස‍්ස සඞ‍්ඝො කම‍්මං කරොති, සො නෙව කම‍්මප‍්පත‍්තො නාපි ඡන්‍දාරහො. අපි ච කම‍්මාරහො. පඤ‍්චවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ -පෙ- දසවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ දස භික‍්ඛූ පකතත‍්තා කම‍්මප‍්පත‍්තා, අවසෙසා පකතත‍්තා ඡන්‍දාරහා. යස‍්ස සඞ‍්ඝො කම‍්මං කරොති සො නෙව කම‍්මප‍්පත‍්තො, නාපි ඡන්‍දාරහො අපි ච කම‍්මාරහො. වීසතිවග‍්ගකරණෙ කම‍්මෙ වීසති භික‍්ඛූ පකතත‍්තා කම‍්මප‍්පත‍්තා, අවසෙසා පකතත‍්තා ඡන්‍දාරහා. යස‍්ස සඞ‍්ඝො කම‍්මං කරොති සො නෙව කම‍්මප‍්පත‍්තො, නාපි ඡන්‍දාරහො, අපි ච කම‍්මාරහො.
19. චතුවර්‍ගකරණ කර්‍මයෙහි පුවතත් වූ භික්‍ෂූහු සතරනමක් කර්‍ම ප්‍රාප්තයහ. පුවතත් සෙසු භික්‍ෂුහු ඡන්‍දයට සුදුසු වෙති. යමක් හට සඞ්ඝ තෙමේ කර්‍ම කෙරේ ද හෙතෙමේ කර්‍මප්‍රාප්ත නො වේ මැ යි. ඡන්‍දයට සුදුසු නො වේ. එහෙත් කර්‍මයට සුදුසු වේ. පඤ්චවර්‍ගකරණ කර්‍මයෙහි පුවතත් වූ භික්‍ෂුහු පස්නමක් කර්‍මප්‍රාප්තයහ. පුවතත් වූ සෙසු භික්‍ෂුහු ඡන්‍දයට සුදුසු වෙති. යමක්හට සඞ්ඝ තෙමේ කර්‍ම කෙරේ ද හෙතෙමේ කර්‍මප්‍රාප්ත නො වේ මැ යි. ඡන්‍දයට සුදුසු ද නො වේ. එහෙත් කර්‍මයට සුදුසු වේ. දසවර්‍ගකරණ කර්‍මයෙහි පුවතත් වූ භික්‍ෂුහු දසනමක් කර්‍මප්‍රාප්තයහ. පුවතත් වූ සෙසු භික්‍ෂුහු ඡන්‍දයට සුදුසු වෙති. යමක්හට සඞ්ඝ තෙමේ කර්‍ම කෙරේ ද, හෙතෙමේ කර්‍මප්‍රාප්ත නො වේ මැ යි. ඡන්‍දයට සුදුසු ද නො වේ. එහෙත් කර්‍මයට සුදුසු වේ. විංශතිවර්‍ගකරණ කර්‍මයෙහි පුවතත් වූ භික්‍ෂුහු විසිනමක් කර්‍මප්‍රාප්තයහ. පුවතත් වූ සෙසු භික්‍ෂුහු ඡන්‍දයට සුදුසු වෙති. යමක් හට සඞ්ඝ තෙමේ කර්‍ම කෙරේ ද, හෙතෙමේ කර්‍මප්‍රාප්ත නො වේ මැ යි. ඡන්‍දයට සුදුසු ද නො වේ. එහෙත් කර්‍මයට සුදුසු වේ.
කම‍්මවග‍්ගො පඨමො.
පළමුවන කර්‍මවර්‍ග යි.