ධුතඞ‍්ගපකිණ‍්ණකකථා

ධුතඞ්ගපකිණ්ණකකථා

ඉක්බිති,

කුසලත්තිකතො චෙව ධුතාදීනං විභාගතො සමාසව්‍යාසතො චාපි විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො.

මේ ගාථාවෙහි දක්වන ලද ආකාරයෙන් විස්තර වර්ණනාව වන්නේය.

එහි කුසලත්තිකතො යනු සියලුම ධුතංගයෝ ශෛක්‍ෂ්‍ය, පෘථග්ජන, ක්‍ෂීණාශ්‍රව වශයෙන් කුශලද, අඛ්‍යාකතද වන්නේය. අකුශල ධුතංගයෙක් නැත.

යමෙක් වනාහි ‘පාපිච්ඡො ඉච්ඡාපකතො ආරඤ්ඤිකො හොති’ (පවිටු අදහස් ඇත්තේ තෘෂ්ණාවෙන් මඩනා ලද්දේ ආරණ්‍යක වේද) යන ආදිය කියනලද හෙයින් අකුශල ධුතංගයෙක්ද ඇතැ’යි කියන්නේ නම්, ඔහුට මෙසේ කිවයුතුය. ‘අකුසල් සිතින් අරණ්‍යයෙහි නොවෙසෙතැ’යි නොකියමු, යමකුට අරණ්‍යය වාසස්ථානය වේනම් හෝ ආරණ්‍යකයෙකි, ඔහු පවිටු අදහස් ඇත්තකු හෝ අල්පේච්ඡයකු විය හැකිය, මොහු වනාහි ඒ ඒ ධුතංගය සමාදන්වීමෙන් සොල්වාලූ කෙලෙස් ඇති හෙයින් ධුත නම්වූ භික්‍ෂුවගේ අංගයෝය, කෙලෙස් සොල්වාලන හෙයින් ‘ධුත’ යන වහර ලැබූ ඤාණය මොවුනට අංග වෙති’යි හෝ ධුතංග නම් වෙති, නැතහොත් ධුතවූවෝද, ප්‍රතිපක්‍ෂ වූ කෙලෙස් සොල්වාලන හෙයින් ප්‍රතිපත්තියට අංග වූවෝද මොවුහු වෙති’යි ධුතංගයයි කියන ලද්දාහ. අකුසල හේතුවෙන් කිසිවෙක් ‘ධුත’ නම් නොවේ. යමකුට මේ අකුශල අංගයෝ වෙත්ද, හේ තෙමේ අකුශල වූ කිසිවක් ධුනනය නොකරයි. ධුනනය (සොල්වාලීම) අංගයයි ගෙන එම අකුශල අංගයෝ ධුතංගයයි කියනු නොලබති, අකුශලය චීවර ලෝභාදිය ධුනනය නොකරයි, ප්‍රතිපත්තියට අංගද නොවේ, එහෙයින් අකුශලධුතංගයෙක් නැතැයි යන මෙය මනාකොට කියන ලද්දෙකි.

යම් (අභයගිරිවැසි) කෙනෙකුන්හට කුශලත්‍රික විනිර්මුක්ත ධුතංගයෙක් වේද, ඔවුනට අර්ථ වශයෙන් ධුතංගයෙක් නැත්මය. අවිද්‍යමාන වූයේ කවරක් සොල්වා හරිති’යි ධුතංග නම් වන්නේද? ධුත ගුණයන් සමාදන්ව පවතීය යන වචන විරෝධයද ඔවුන් වෙත පැමිණේ. එහෙයින් ඒ (අභයගිරික) මතය නොපිළිගත යුතුය. කුශලත්‍රික වශයෙන් කැරෙන වර්ණනාව මෙතෙකි.

ධුතාදීනං විභාගතො යනු, ‘ධුත’ නම් වනුයේ කවරෙක්දැයි දතයුතුය, ධුතවාද යනු කිමෙක්දැයි දතයුතුය. ධුතධර්මයන් හඳුනාගත යුතුය. ධුතංග සේවනය කවරකුට සප්පායවේදැ’යි දතයුතුය.

එහි ධුත යනු, කෙලෙස් සොල්වා හළ පුද්ගලයා හෝ කෙලෙස් සොල්වා හරින ධර්මය හෝ වේ.

ධුතවාද යන මෙහි වනාහි, ධුතවාදී නොවන ධුතයෙක් ඇත, ධුත නොවන ධුතවාදියෙක් ඇත, ධුතද නොවූ ධුතාවාදීද නොවූවෙක් ඇත, ධුතද වන ධුතවාදීද වන කෙනෙක්ද ඇත.

එහි යමෙක් තෙමේ ධුතංග බලයෙන් තමාගේ කෙලෙස් සොල්වා හළේද, බක්කුල තෙරුන් මෙන් දුතංගයන් පිළිබඳව අනුන්හට අවවාද නොකෙරේද, අනුශාසනා නොකෙරේද, මොහු ධුතවාදී නොවන ධුතයෙකි. කියනලද මැයි, ‘මේ ආයුෂ්මත් බක්කුල තෙරණුවෝ ‘ධුත’ වෙති, ධුතවාදී නොවෙති.’ යමෙක් වනාහි ධුතංගයෙන් තමාගේ කෙලෙස් සොල්වා නොහළේද, උපනන්‍ද තෙරුන් මෙන් හුදෙක් ධුතංගයන් ගැන අනුනට අවවාද අනුශාසනා කෙරේද මොහු ධුත නොවන ධුතවාදියෙකි. කියන ලද මැයි: මේ ආයුෂ්මත් උපනන්‍ද තෙරණුවෝ ධුත නොවෙති, ධුතවාදී වෙති.’ යමෙක් වනාහි ලාලුදායී තෙරුන් මෙන් දෙකින්ම තොර වූයේද හේ තෙමේ ධුත නොවන්නකු මෙන්ම ධූතවාදීද නොවන්නෙකි. කියන ලදමැයි: ‘මේ ආයුෂ්මත් ලාලුදායී තෙරණුවෝ ධුතද නොවෙති, දුතවාදීද නොවෙති.’ යමෙක් වනාහි ධම්මසේනාපති සැරියුත් තෙරුන් මෙන් දෙකින්ම යුතුවූයේද, මේ තෙමේ ධුතද ධුතවාදීද වූවෙකි. කියනලද මැයි: ‘මේ ආයුෂ්මත් සැරියුත් තෙරණුවෝ ධුතද වෙති, ධුතවාදීද වෙති.’

ධුතධම්මා වෙදිතබ්බා යනු, අල්පේච්ඡතාව, සන්තුෂ්ටතාව සල්ලේඛතාව (කෙලෙස් මැඩීමෙහි යෙදුණු බව), පවිවෙකතා (විවේකී බව) ඉදමට්ඨිතා (මෙයම ප්‍රයෝජනකොට ඇතිබව) යන මේ ධුතංග චේතනාවට පරිවාර වූ ධර්මයෝ ‘අප්පිච්ඡං යෙව නිස්සාය’ යන ආදිය කී හෙයින් ධුතධම්ම නම් වෙති. එහි අල්පේච්ඡතාව හා සන්තුෂ්ටතාව ආලෝභයෙහි ඇතුළත් වේ, සල්ලේඛතාව හා පවිවෙකතාව අලෝහ අමෝහ යන ධර්ම දෙකෙහිම ඇතුළත් වේ. ඉදමට්ඨිතා යනු ඥානයමැයි. එහි අලෝහයෙන් ප්‍රතිපක්‍ෂ වස්තූන් කෙරෙහි ලෝභයද, අමෝහයෙන් එම වස්තූන් කෙරෙහිම වූ ආදිනවයන් මුවහ කරන මෝහයද තුරන් කරයි. අලෝභයෙන්ම අනුඥාත වස්තූන් පරිහරණය කිරීම් වශයෙන් පවත්නා කාමසුඛානුයෝගයද, අමෝහයෙන් ධුතංග විෂයෙහි අතිසල්ලේඛ වශයෙන් පවත්නා අත්තකිලමථානුයෝගයද තුරන් කරයි. එහෙයින් මේ ධර්මයෝ ධුතධම්මයයි දතයුතුය.

ධුතඞ්ගානි වෙදිතබ්බානි යනු, තෙළෙස් ධුතංගයෝ-පංසුකුලිකංගය-පෙ-නෙසජ්ජිකංගයයි යන තෙළෙස් ධුතංගයෝ දතයුත්තාහ. ඒ ධුතංගයෝ අර්ත්‍ථ වශයෙන්ද ලක්‍ෂණාදි වශයෙන්ද කියන ලද්දාහුමය.

කස්ස ධුතඞ්ගසේවනා සප්පායා? යනු, කවරකුහට ධුතංගසේවනය ශුභඵලදායක වේදැයි යතහොත්, රාගචරිතයාට හා මෝහචරිතයා හටයි. කවර හෙයින්දයත්, ධුතංග සේවනය වනාහි දුක් සහිත ප්‍රතිපදාවක් මෙන්ම කෙලෙස් මඩින විහරණයක්ද වේ, දුක්සහිත ප්‍රතිපදාවක් වන හෙයින් රාගය සන්සිඳේ. කෙලෙස් මැඩීමේ උපායක් වනහෙයින් එහි අප්‍රමාද වූවහුගේ මෝහය පහවීයයි. මෙහි ආරඤ්ඤිකංග, රුක්ඛමූලිකංග යන දෙක සේවනය කිරීම දොසචරිතයාහට ශුභඵලදායක වේ. එහි වනාහි ගැටීමෙකින් තොරව වාසය කරන ඔහුගේ ද්වේෂය සන්සිදේ. මේ ධුතාදීන් පිළිබඳ විභාග වශයෙන් කරන ලද විස්තරයයි.

සමාසව්‍යාසතො යනු, මේ ධුතංගයෝ සමස්ත වශයෙන් මූලික අංග තුනක්ද, අමිශ්‍ර අංග පසක්දැයි අටක් වේ. එහි සපදානචාරිකංග, එකාසනිකංග, අබ්භොකාසිකංග යන මේ තුන මූලිකාංගයෝ වෙති, සපදානචාරිකංගය රක්නේ පිණ්ඩපාතිකාංගයද රක්නේ වේ, ඒකාසනිකංගය රක්නහුට පත්තපිණ්ඩිකංග, ඛලුපච්ඡාභත්තිකංග යන දෙකද පහසුවෙන් රැකියහැකි වේ, අබ්භොකාසිකංගය රක්නහුට රුක්ඛමූලිකාංග, යථාසන්‍ථතිකංග යන දෙකෙහි අමුතුවෙන් රැකියයුතු කිමෙක් නම් ඇත්ද? මෙසේ මේ තුන ශීර්ෂාංග (හෙවත් මූලිකාංග) නම් වේ. ආරඤ්ඤිකංග, පංසුකූලිකංග, තෙචීවරිකංග, නෙසජ්ජිකංග, සොසානිකාංග යන මේ අමිශ්‍ර අංගයන්ද සමග අටක්ම වේ.

යලිදු දෙකක් සිවුරු පිළිබඳ වේ, පසක් පිණ්ඩපාතය පිළිබඳ වේ, පසක් සේනාසන පිළිබඳ වේ. එකක් වීර්යය පිළිබඳ වේ. මෙසේ සතරක් වේ. එහි නෙසජ්ජිකංගය වීර්යය හා සමග යෙදේ. ඉතිරිය පැහැදිලි වේමැයි.

යලි සියල්ලම නිශ්‍රය වශයෙන් ප්‍රත්‍යයනිශ්‍රිත වූ දොළොසක්ද වීර්යය සන්නිශ්‍රිත වූ එකක්දැයි දෙආකාර වේ. සේවනය කළයුතු ධුතංගය, නොකළයුතු ධුතංගයයිද දෙආකාර වේ. යමකුට ධුතංගයක් සේවනය කරනවිට කමටහන් වැඩේනම්, ඔහු විසින් එය සේවනය කළයුතුය, යමකුට එය පිරිහේනම් ඔහු විසින් එය සේවනය නොකළ යුතුවන්නේය, යමකුට වනාහි සේවනය කරනවිටද නොකරන විටද වැඩේනම්, නොපිරිහේනම්, ඔහු විසින්ද පශ්චිමජනතාව කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් සේවනය කළයුතු වන්නේය, යමකුට සේවනය කරන විටද, නොකරන විටද කමටහන් නොවැඩේ නම්, ඔහු විසින්ද මතු වාසනා පිණිස සේවනය කළයුතු වන්නේමය.

මෙසේ සෙවිය යුතුද නොසෙවියයුතුදැයි දෙ-ආකාර වන නමුදු චේතනා වශයෙන් එක් ආකාර වන්නේය. ධුතංගසමාදාන චේතනාව එකක්ම වෙති’යි ‘යා චෙතනා තං ධුතඞ්ගන්ති වදන්ති’ (යම් චේතනාවක් වෙතොත් එයම ධුතංගයයි කියති) යි අටුවායෙහිද කියන ලදි.

ප්‍රත්‍යෙක වශයෙන් වනාහි භික්‍ෂූන් උදෙසා තෙළෙසක්ද, භික්‍ෂුණීන් උදෙසා අටක්ද, සාමණේරයන් උදෙසා දොළොසක්ද, පුහුණුවන සාමණේරීන් උදෙසා සතක්ද, උපාසක උපාසිකාවන් උදෙසා දෙකක්දැයි දෙසාළිසක් වේ. ඉදින් අබ්භොකාසයෙක්හි ආරඤ්ඤිකංගයෙන් යුක්ත වූ සුසානයක්ද ඇත්නම්, එක්ම භික්‍ෂු කෙනකුට එක් වරම සියලු ධුතංගයන් දැරියහැකි වේ. භික්‍ෂුණීන්ට වනාහි ආරඤ්ඤිකංගයද, ඛලුපච්ඡාභත්තිකංගයද යන දෙක ශික්‍ෂාපදයෙන්ම පිළිකෙව් කරනලදි. අබ්භොකාසිකංග, රුක්ඛමුලිකංග, සොසානිකංග යන තුන දැරීම අපහසු වන්නේය. භික්‍ෂුණීන් විසින් දෙවැන්නියක් නොමැතිව වසනු නොවටනේය. මෙවන් තැනෙක සමාන සිතුම්පැතුම් ඇති දෙවැන්නියක් ලැබීම උගහටය, ඉදින් ලබන්නී නමුදු සංඝට්ඨවිහාරතායෙන් නොමිදෙන්නීය, එසේ වූකල යමක් පිණිස ධුතංගසේවනය කරනු ලැබේද එම අර්ත්‍ථය ඇයට නොසැපයෙන්නේය, මෙසේ පරිහරණය කළ නොහැකිවන හෙයින් පසක් අඩුකොට භික්‍ෂුණීන් උදෙසා අටක්ම වෙතැයි දතයුතුය. මෙසේ කියනලද ධුතංගයන් අතුරෙන් තෙචීවරිකංගය හැර ඉතිරි දොළොස සාමණේරයන් උදෙසාද, සතක් පුහුණුවන සාමණේරීන් උදෙසාද වන්නේයයි දතයුතුය. උවසු උවැසියන් උදෙසා ඒකාසනික, පත්තපිණ්ඩික යන මේ අංග දෙක සුදුසුවන හෙයින්ද පුරනු හැකිවන හෙයින්ද ඒ දෙක පමණක් වේ. මෙසේ ප්‍රත්‍යෙක වශයෙන් දෙසාළිසක් වන්නේය. මේ සමාසව්‍යාස වර්ණනායි.

මෙතෙකින් ‘සිලෙ පතිට්ඨාය නරො සපඤ්ඤො’ යන ආදී මේ ගාථාවෙහි ශීල සමාධි ප්‍රඥා මුඛයෙන් දේශනා කරන ලද විශුද්ධිමාර්ගයෙහි අල්පේච්ඡතා සන්තුෂ්ටතාදී ගුණයන් හේතුකොටගෙන යට කියනලද ශීලයෙහි පිරිසුදුබව වේද, එම ගුණයන්ගේ සම්පාදනය පිණිස සමාදන් වියයුතු ධුතංගයන් පිළිබඳ කථාව කියන ලද්දේ වේ.

සත්පුරුෂයන්ගේ ප්‍රමෝදය පිණිස කරන ලද විශුද්ධිමාර්ගයෙහි ධුතංගනිද්දේස නම් දෙවන පරිච්ඡේදය සමාප්තයි.