15. සමාපත‍්තිවග‍්ගො අට‍්ඨකථා

2. 3. 15. 1

පස්වෙනි වර්‍ගයෙහි පළමුවෙනි සූත්‍රයෙහි සමාපත්තිකුසලතා යනු ආහාරයෙහි යෝග්‍යබව හා සෘතුන්හි යෝග්‍යබව සලකා සමවතට සමවැදීමේ දක්‍ෂතාවයි. සමාපත්තිවුට්ඨානකුසලතා යනු සීමා කිරීම් අනුව කාලය ගෙවීගියවිට ප්‍රකට බවට පැමිණ (සසංඥීව) සමවතින් නැගීසිටින්නේ වුට්ඨානකුසල නම්වෙයි. එබඳුවූ දක්‍ෂතාවයි.

දෙවැන්නෙහි අජ්ජවං යනු සෘජු බවයි. මද්දවං යනු මෘදුබවයි.

තෙවැන්නෙහි ඛන්ති යනු ඉවසීමේ ක්‍ෂාන්තියයි. සොරච්චං යනු මනාසිල්වත් බවින් සුරතබවයි.

සිවුවැන්නෙහි සාකල්‍යං යනු මෘදු වචනවශයෙන් සතුටුවන බවයි. පටිසන්‍ථාරා යනු ආමිසයෙන් හෝ ධර්‍මයෙන් පවත්නා පිළිසඳරයි.

පස්වැන්නෙහි අවිහිංසා යනු කරුණාවෙහි පූර්‍වභාගයයි. සොචෙය්‍යං යනු ශීලවශයෙන් පිරිසිදුබවයි. සවැනි සත්වැනි සූත්‍ර පැහැදිලි අරුත් ඇත්තේයි.

අටවැන්නෙහි පටිසංඛානබලං යනු ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කිරීමේ බලයයි.

නවවැන්නෙහි මුළාවූ සත්‍යයෙහි නොසැලීමෙහි සිහියම සතිබලං නමි. නොසන්සුන් බවෙයි නොසැලීමෙන් සමාධියම සමාධිබලං නමි.

දසවැන්නෙහි සමථො යනු සිතෙහි එකඟබවයි. විපස්සනා යනු සංස්කාරයන් විමසාබැලීමේ නුවණයි.

එකොළොස්වැන්නෙහි සීලවිපත්ති යනු දුසිල්වත්බවයි. දිට්ඨිවිපත්ති යනු මිත්‍ථ්‍යාදෘෂ්ටියයි.

දොළොස්වැන්නෙහි සීලසම්පදා යනු පිරිපුන් සිල් ඇති බවයි. දිට්ඨිසම්පදා යනු සමෘක්දෘෂ්ටිකබවයි. එයින් කම්මස්සකතා සම්මාදිට්ඨි, ක්‍ධානසම්මාදිට්ඨි, විපස්සනා සම්මාදිට්ඨි, මග්ගසම්මාදිට්ඨි, ඵලසම්මාදිට්ඨි යන සියලු සම්‍යක් දෘෂ්ටින්ම සංග්‍රහ වූයේවෙයි.

තෙළෙස් වැන්නෙහි සීලවිසුද්ධි යනු පිරිසුදුබවට පමුණුවන්නාවූ සීලයයි. දිට්ඨිවිසුද්ධි යනු විසුද්ධියට පමුණුවන්නාවූ සතරමාර්‍ග සමෘක් දෘෂ්ටියයි. පස්ආකාරවූ සමෘක්දෘෂ්ටියද වේ.

තුදුස්වැන්නෙහි දිට්ඨිවිසුද්ධි යනු විසුද්ධියට පමුණුවන්නාවූ සමෘක්දෘෂ්ටියමයි. යථාදිට්ඨිස්ස ච පධානං යනු පහතින්ම පිහිටි මාර්‍ගයෙන් යුක්තවූ වීර්යයි. එය වනාහි ඒ දෘෂ්ටියට අනුරූප බැවින් යථා දිට්ඨිස්සච පධානං යනුවෙන් කියනලදී.

පසළොස් වැන්නෙහි අසන්තුට්ඨිතා ච කුසලෙසු ධම්මේසු යනු අරහත් මාර්‍ගය හැර කුසලධර්‍මයන්හි අසතුබවයි.

සොළොස් වැන්නෙහි මුට්ඨසච්චං යනු මුළාවූ සිහි ඇතිබවයි. අසමප්ජඤ්ඤං යනු නොදන්නාබවයි.

සතළොස් වැන්නෙහි නොඉල්පීම ලක්‍ෂණකොට ඇත්තේ සති නමි. මනාව දන්නාබව ලක්‍ෂණකොට ඇත්තේ සම්පජඤ්ඤං නමි.

තෙවෙනි පණ්ණසකයයි.