3. සීහසුත‍්තවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

3. සීහ සූත්‍ර වර්ණනාව

තෙවැනි සූත්‍රයෙහි සීහො යනු තිණසීහ, කාළසීහ, පණ්ඩුසීහ හා කෙසරසීහ යනුවෙන් එන සිවුවැදෑරුම් සිංහයෝයි, ඔවුනතුරින් තිණ සිංහයා පරෙවි පැහැය ඇති දෙනක සමාන වූයේ තණ බුදියි. කාළ සිංහයා කලුදෙනක සමානවූයේ තණ බුදින්නේම වෙයි. පණ්ඩු සිංහයා, පරඬලාපත් පැහැය ඇති දෙනක සමාන වූයේ මස් බුදියි. කේසර සිංහයා, ලතු පිරියම් කළාක් මෙන් වූ මුවින් ද නගුට අගින් ද සිවුපා කෙළවරින් ද යුක්ත වූයේයි. ඔහුගේ හිසමත්තේ සිට ලතු පින්සලෙන් කළාක් මෙන් වූ රේඛා තුනක් පිටමැදින් ගොස් කලවා අතරෙහි දකුණට කැරකී සිටියේ වෙයි. ඔහුගේ කඳෙහි ලක්ෂයක් වටිනා කම්බිලියකින් වටකළාක් මෙන් වූ කෙසුරුබර වෙයි. සෙසුතැන් පිරිසුදු හැලිපිඬු සක්සුණු පිඬු පැහැය ඇත්තේ වෙයි. මේ සිවුවැදෑරුම් සිංහයන් අතුරෙහි මෙහිදී මෙම කේසර සිංහයා අදහස් කරන ලදි.

මිගරාජා යනු සියලු මෘග සමුහයාගේ රජුයි. ආසයා යනු රන් ගුහාවෙන් හෝ රිදීමැණික් පළිඟු මනොසිලා ගුහාවෙන් හෝ වසන තැනින් නික්මේ යයි කියන ලද්දේ වෙයි. මෙතෙම (ගුහාවෙන්) නික්මෙන්නේ කරුණු සතරකින් නික්මෙයි. අඳුරෙන් පෙළුණේ ආලෝකය සඳහා හෝ මළමූවලින් පෙළුණේ ඒවා ඉවතලනු සඳහා හෝ කුසගින්නෙන් පෙළුණේ ගොඳුරු සඳහා හෝ කාමයෙන් පෙළුණේ මෙවුන්දම් සෙවුනා සඳහා හෝ යනුවෙනි. මෙහි වනාහි ගොදුරු සඳහා නික්මෙන කේසර සිංහයා අදහස් කරන ලදි.

විජම්හති යනු රත් තලාවක හෝ රිදී මැණික් පළිඟු මනෝසිලා තලාවන්ගෙන් එකෙක හෝ පසු පා දෙක සමව පිහිටුවා ඉදිරිපා දෙක ඉදිරියට දික්කොට සිරුරේ පසුකොටස ඇද ඉදිරි කොටසට ගෙන පිට නමා ගෙල ඔසවා ගෙන හඬක් කරන්නාක් මෙන් නාස්පුඬු පොලා සිරුරෙහි ලැගුණු දූවිලි ගසා දමමින් කෙසරු සලයි. කෙසරු සලන බිමෙහි ද තරුණ වස්සකු මෙන් ඔබමොබ දුවයි. දුවන්නා වූ ඔහුගේ සිරුර අඳුරෙහි කැරකෙන ගිනිපෙනෙල්ලක් මෙන් හැඟෙයි.

අනුචිලොකෙති යනුවෙන් කුමක්නිසා වටපිට බලයිද අනුන් කෙරෙහි දයාව නිසාය. ඔහු සිංහනාදය නගනවිට පර්‍වත තටාකාදී වූ විස්මස්ථානයන්හි හැසිරෙන ඇත් ගෝණ මීහරක් ආදීවූ ප්‍රාණීහු ප්‍රපාතයෙහි ද ආවාටයෙහි ද වැටෙත්. ඔවුනට දයාවෙන් හාත්පස බලයි. කිම, අනුන්ගේ මස්බුදින රුදුරු වූ මොහුගේ දයාවක් නම් ඇත්ද? එසේය ඇත. මරණ ලද බොහෝ දෙනාගෙන් මට කවර වැඩක්දැයි (සිතා) ගොදුරු සඳහා ද කුඩා ප්‍රාණින් නොගනියි. මෙසේ දයාව දක්වයි. මෙය කියන ලද්දේ වෙයි. “මම විසමස්ථානයන්හි වූ කුඩා සතුන් මරණයට පත් නොකෙළෙමි” යනුවෙනි.

සීහනාදං නදති යනු තෙවරක් දක්වා අභීත නාදය නගයි. මෙසේ කෙසරුසලන බිමෙහි සිට හඬ නගන්නා වූ ඔහුගේ නාදය හාත්පස තුන්යොදුන් පෙදෙස එකනින්නාද කෙරෙයි. ඔහුගේ එම නින්නාදය අසා තුන්යොදුනක් ඇතුළත වූ දෙපා සිවුපා සත්ත්ව සමූහයා නිසිතැන්හි සිටීමට නොහැකි වෙයි. ගොවරය පක්කමති යනු අහර සඳහා යයි. කෙසේදයත්? හෙතෙම කෙසරු සලන බිමෙහි සිට දකුණු පසින් හෝ වම්පසින් උඩ පනින්නේ උසභයක් පමණ තැන් ගනියි. උඩු අතට පනින්නේ උසභ සතරක් ද අඩක් ද පනියි. සමතැනක කෙළින් පනින්නේ සොළොස් උසභයක් පමණද උසභ විස්සක් පමණද තැනකට පනියි. තලාවකින් හෝ පව්වකින් හෝ පනින්නේ උසභ සැටක් පමණ වූ ද උසභ අසූවක් පමණ වූ ද තැනකට පනියි. අතරතුර ගසක් හෝ පර්‍වතයක් හෝ දැක එය මග හරින්නේ වමින් හෝ දකුණෙන් හෝ උඩට හෝ උසභයක් පමණ ඉවත්ව යයි. තෙවැනි සිංහනාදය නගා ඒ හඬ සමගම තුන්යොදුන් තැනක හැඟෙයිද තුන් යොදුන ගොස් නැවතී සිටියේ තමාගේම හඬෙහි ප්‍රතිරාවය අසයි. මෙසේ සීඝ්‍ර ජවයකින් යයි.

යෙභුය්‍යෙන යනු බොහෝසෙයිනි. භයං සන්තාසං සංවෙගං යන සියල්ල සිත් තැතිගැන්මටම නම්ය, සිංහයාගේ හඬ අසා බොහෝ දෙනෙක් බියවෙති. සුළුදෙනෙක් බිය නොවෙති. ඔවුහු කවරහුද යත්? සමාන සිංහයා, ආජානීය හස්තියා, ආජානීය අශ්වයා, ආජානීය වෘෂභයා, ආජානීය පුරුෂයා හා ක්ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේ යන අයයි. කුමක් හෙයින් ඔවුහු බිය නොවෙත්ද යත්? සමාන සිංහයා උපතින් ගෝත්‍රකුල ශුරභාවයන්ගෙන් සමාන වෙමැයි බිය නොවෙයි. ආජානීය හස්ති ආදීහු තමන්ගේ සත්කායදෘෂ්ටිය බලවත් බැවින් බිය නොවෙත්. ක්ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේ සත්කාය දෘෂ්ටිය ප්‍රහීණ වූ බැවින් බිය නොවෙති.

බිලාසයා යනු බිලෙහි නිදන බිලෙහි වසන සප්, මුගටි, ගොයි ආදීහුයි. දකාසයා යනු දියෙහි වෙසෙන මාළු ඉබි ආදීහුයි. වනාසයා යනු වනෙහි වෙසෙන ඇත්, අස්, ගෝණ මුව ආදීහුයි. පචිසන්ති යනු දැන් අවුත් ගන්නේ යයි මග බලා පිවිසෙති. දළ්හෙහි යනු දැඩි වූවෙනි. වරනෙත්හි යනු සම් රැහැනිනි. මහිද්ධිකො යනාදියෙහි කෙසරු සලන බිමෙහි සිට දකුණු පස ආදියෙන් උසභයක් පමණ සෘජුව විසිඋසභයක් පමණ ආදිය ඉක්මවීම් වශයෙන් මහත් සෘද්ධි ඇති බවයි. සෙසු මෘගයන්ට අධිපති බවින් මහෙසාඛ්‍ය බවයි. හාත්පස තුන් යොදුනක් තන්හි ශබ්දය අසා පළායන්නවුන්ගේ වශයෙන් මහානුභාව බව දතයුතුය.

එවමෙව ඛො යනු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ ඒ සූත්‍රයන්හි ඒ ඒ අයුරින් තමන් පිළිබඳව කී සේක. “සීහොති ඛො භික්ඛවෙ තථාගතස්සෙතං අධිවචනං අරහතො සම්මා සම්බුද්ධස්ස” යන මෙම සූත්‍රයෙහි තමන් සිංහයකු සමාන කොට වදාළ සේක. “භිසක්කො සල්ලකත්තොති ඛො සුනක්ඛත්ත තථාගතස්සෙතං අධිවචනං” මෙහි වෙදකු සමාන කොටද “බ්‍රාහ්මණොති ඛො භික්ඛවෙ තථාගතස්සෙතං අධිවචනං” යන මෙහි බ්‍රාහ්මණයකුට සමාන කොටද “පුරිසො මග්ගකුසලොති ඛො තිස්ස තථාගතස්සෙතං අධිවචනං” මෙහි මාර්‍ගදේශක පුරුෂයකුට සමාන කොටද, “රාජාහමස්මි සෙල” යන මෙහි රජකු සමාන කොටද මෙම සූත්‍රයෙහි දී සිංහයකු සමාන කොටද තමා ගැන කියන සේක් මෙසේ වදාළ සේක.

මේ එහි සමාන බවයි. සිංහයාගේ රන්ගුහාවක වෙසෙන කාලය මෙන් දීපංකර පාදමූලයෙහි කරන ලද ප්‍රාර්ථනා ඇති තථාගතයන් වහන්සේ අපමණ කලක් පාරමී පුරා පැසුළු භවයෙහි පිළිසිඳ ගැනීමෙන් ද මව්කුසින් නික්මීමෙන්ද දසදහසක් ලෝකධාතුව කම්පා කරවා වැඩිවියට පැමිණ දිවසැපත් වැනි සැපත් විඳිමින් තුන්පහයෙහි විසූ කාලය දැක්විය යුතුයි. සිංහයා රන් ගුහාදියෙන් නික්මෙන කාලය මෙන් තථාගතයන් වහන්සේ එකුන්තිස් හවුරුද්දෙහි ඇරුණු දොරින් කත්‍ථක අසු පිට නැග ඡන්න සහායකයා කොට නික්ම, රාජ්‍ය තුනක් ගෙවා අනොමා නදී තෙරෙහි දී බ්‍රහ්මයා විසින් දෙන ලද කසාවත් හැඳ පැවිද්දෙන් සත්වැනි දිනයෙහි රජගහ නුවරට ගොස් එහි පිඬු හැසිර පණ්ඩව පර්‍වත ප්‍රාග් භාරයෙහි කරන ලද බත්කිස ඇති තථාගතයන් වහන්සේ සම්‍යක් සම්බුද්ධත්වයට පත්ව පළමුවම මගධ රටට පැමිණීම සඳහා රජුගේ ප්‍රතිඥා දීම තෙක් කාලය දැක්විය යුතුයි.

සිංහයා කෙසරු සලන කාලය මෙන් දෙන ලද ප්‍රතිඥා ඇති තථාගතයන් වහන්සේ ආලාරකාලාමයන් වෙත පැමිණීම ආදිකොට සුජාතාව විසින් දෙන ලද පායාසයේ එකුන්පණස් පිඬු වැළඳූ කාලය තෙක් වූ කාලය දැක්විය යුතුයි. සිංහයාගේ සිරුර සැලීම මෙන් සවස් කාලයෙහි සොත්ථිය විසින් දෙන ලද තණමිටි අට ගෙන දසදහසක් සක්වළෙහි දෙවියන් විසින් ස්තුති කරනු ලබමින් සුවඳාදියෙන් පුදනු ලබමින් තෙවරක් බෝරුක පැදකුණු කොට බෝමැඬට නැග තුදුස්රියන් උස් තන්හි තණ ඇතිරිය අතුරා සිවුරඟ විරිය ඉටා හුන් කාලයෙහි සිට හිඳිමින් එකෙණෙහිම මාරබලය නසා තුන්යාමයෙහි ත්‍රිවිධ විද්‍යාවන් පිරිසුදුකොට අනුලොම් පිළිලොම් වශයෙන් ප්‍රතීත්‍යසමුත්පාද මහා සමුද්‍රය යමකඥාන නැමැති මථන දණ්ඩෙන් කළඹමින් [missing trans]

[missing trans] සර්‍වඥතා ඥානය ඇතිව සත්සතියක් මෝමැඬහි වස වළඳනා ලද මී පිඬු ආහාරය ඇතිව අජපාල නුගරුක මුලදී මහාබ්‍රහ්මයාගේ දම්දෙසුම සඳහා වූ ඇරයුම පිළිගෙන එහි වසන්නා වූ තථාගතයන් වහන්සේ එකොළොස්වැනි දිනයෙහි හෙට ඇසළ පුන් පසළොස්වක වන්නේ යයි උදෑසන කල්හි කවරකුට මම පළමුව දම් දෙසන්නෙම්දැයි (බලා) ආලාර උද්දක දෙදෙනා කළුරිය කළ බව දැන දම්දෙසීම සඳහා පස්වග තවුසන් බැලීම දැක්විය යුතුයි. සිංහයා ගොදුරු සඳහා තුන්යොදුනක් (දුර) යන කාලය මෙන්, තමාගේ පාසිවුරු ගෙන පස්වග තවුසන්ට දම්සක පවත්වන්නෙමැයි පසුබතෙහි අජපාල නුගරුකෙන් නැගී සිටි තථාගතයන් වහන්සේ අටළොස් යොදුන් මග යන කාලය දැක්විය යුතුයි.

සිංහයා සිංහනාදය කරන කාලය මෙන් අටළොස් යොදුන් මග ගෙවා ගොස් පස්වග මහණුන් හඟවා දසදහසක් සක්වලින් රැස් වූ ඒ දේවසමුහයා විසින් පිරිවරණ ලදුව නොසැලෙන පළඟෙහි වැඩහුන්නා වූ තථාගතයන් වහන්සේ “ද්වෙ මෙ භික්ඛවෙ අන්තා පබ්බජිතෙන න සෙවිතබ්බා” ආදී ක්‍රමයෙන් දම්සක් පවත්වන කාලය දතයුතුය. මේ (ද්වෙ මෙ භික්ඛවෙ යනාදි) පදය දෙසනු ලබන කල්හි තථාගත නමැති සිංහයාගේ ධර්‍ම ඝොෂාව යටින් අවීචිය ද මතුයෙහි භවාග්‍රය ද ගෙන දශසාහස්‍රී ලොකධාතුව වසා සිටියේය. සිංහයාගේ ශබ්දයෙන් කුඩා ප්‍රාණීන් තැතිගැන්මට පැමිණෙන කාලය මෙන් තථාගතයන් වහන්සේ තිලකුණු දක්වා සිවුසස් සොළොස් අයුරකින් ද සැටදහස් නයින් ද බෙදා දක්වා දහම් දෙසන කල්හි දීර්‍ඝායුෂක දෙවියන්ගේ ඥානසන්ත්‍රාසය හටගන්නා කාලය දතයුතුය.

වෙනත් ක්‍රමයක් ද වේ: සර්‍වඥතා ඥානයට පත් තථාගතයන් වහන්සේ සිංහයා මෙනි. ගඳකිළියෙන් නික්මෙන කාලය නිවාසස්ථානය වූ රන්ගුහාවෙන් නික්මීම මෙනි. දම්සභාවට එළැඹෙන කාලය කෙසරු සැලීම මෙනි. පිරිස දෙස බැලීම හාත්පස බැලීම මෙනි. දම්දෙසන කාලය සිංහනාදය නැගීම මෙනි. පරවාදීන් මැඩලීම සඳහා යාම ගොදුරු සඳහා යාම මෙනි.

වෙනත් ක්‍රමයක් ද වේ. තථාගතයන් වහන්සේ සිංහයා මෙනි. අරමුණු වශයෙන් නිවන ඇසුරු කළ පලසමවතින් නැගී සිටීම හිමවත මෙනි. ඇසුරු කළ පලසමවතින් නැගී සිටීම හිමවත ඇසුරුකොට ඇති රත්ගුහාවෙන් නික්මීම මෙනි. ප්‍රත්‍යවෙක්ෂණ ඥානය කෙසරු සැලීම මෙනි. වෙනෙය්‍ය ජනයා දෙස බැලීම දිශාවලෝකනය මෙනි. සැපැමිණි පිරිසට දම් දෙසුම සිංහනාදය මෙනි. නොපැමිණි වෙනෙය්‍ය ජනයන් වෙත එළඹීම ගොදුරු සඳහා යාම මෙනියි දතයුතුය.

යදා යනු යම් කලෙකයි තථාගතො යනු මුලින් කියන ලද අටකරුණින් තථාගත වූයේයි. ලොකෙ යනු සත්ත්ව ලෝකයෙහියි. උප්පජ්ජති යනු නියත විවරණයෙහි පටන් බොධි පර්‍ය්‍යඞ්කය හෝ අරහත් මාර්‍ග ඥානය හෝ දක්වා උපදියි නමි. අරහත් ඵලය පැමිණිවිට උපන්නේ නමි. අරහං සම්මාසම්බුද්ධො යනාදිය විසුද්ධිමග්ගයෙහි බුද්ධානුස්සති නිර්දේශයෙහි විස්තර කරන ලදි.

ඉති සක්කායො යනු මෙම පවත්නා ශරීරයයි. මෙයින් වැඩිමනත් වූ පවත්නා ශරීරයක් නැතැයි යනුයි. මෙපමණකින් ස්වභාව වශයෙන් රස වශයෙන් සීමා කිරීම් වශයෙන් පිරිසිඳීම් වශයෙන් හාත්පසින් ගැනීම් වශයෙන් සියලුම පංච උපාදානස්කන්ධයෝ දක්වන ලද්දාහු වෙති. ඉති සක්කාය සමුදයො යනු මෙය සත්කාය සමුදය (ශරීරය හටගැනීම) නමි. මෙපමණකින් ආහාර සමුදයෙන් රූපසමුදයයි ආදී සියල්ල දක්වන ලද්දේ වෙයි. ඉති සක්කායස්ස අත්‍ථගමො යනු මේ පවත්නා ශරීරයාගේ විනාශයයි. මෙයිනුදු ආහාර නිරොධයෙන් රූපනිරොධ යයි ආදී සියල්ල දක්වන ලද්දේ වෙයි.

වණ්ණවන්තො යනු ශරීර වර්‍ණයෙන් වර්‍ණවත් වූයේයි. ධම්මදෙසනං සුත්වා යනු මෙය ස්කන්ධ පසෙහි පණස් ලකුණෙන් යුතු වූ තථාගතයන් වහන්සේගේ ධර්‍ම දේශනය අසායි. යෙභුය්‍යෙන යනු මෙහි කවුරුන් තබයිද? ආර්‍ය්‍යශ්‍රාවක දෙවියන්ය. ඔවුන්ගේ ක්ෂීණාශ්‍රව බැවින් සිත් තැතිගැනීම් බියකුදු නොඋපදියි. සංවේගයට පත් වූවහු නුවණින් බවුන් වැඩීමෙන් පැමිණිය යුතු දෙයට පත්බැවින් ඥාන සංවේගයද (නොඋපදියි). සෙසු දෙවියන්ට මෙය තැතිගැන්මක්මය. භයං යනු අනිත්‍යබව සිහිකරන්නවුනට සිත් තැතිගැනීම් බිය ද විදර්ශනාව දැඩිකාලයෙහි ඥානභය ද උපදියි. භො යනු ධර්‍මානුකූල ආමන්ත්‍රණ මාත්‍රයකි. සක්කායපරියාපන්නා යනු පඤ්චස්කන්ධය ඇතුළත් කොට ඇත්තාවූයි. මෙසේ ඔවුනට සම්මා සම්බුදුන් වහන්සේ සසර දොස් දක්වා තිලකුණු ගෙනහැර දක්වා ධර්‍මය දෙසන කල්හි ඥානභයට බැසිගනියි.

අභිඤ්ඤා යනු දැනයි. ධම්මචක්කං යනු ප්‍රතිවෙධ ඥානය හා දේශනා ඥානයයි. ප්‍රතිවෙධ ඥානය නම්. බෝ පළඟෙහි වැඩහුන්නේ සිවුසස් සොළොස් අයුරකින් ද සැටදහසක් නයින් ද යම් නුවණකින් අවබෝධ කළ සේක් ද, එම ඥානයයි. දේශනා ඥානය නම් යම් නුවණකින් තිපරිවට්ට වූ දොළොස් ආකාරයක් ඇති ධර්‍මචක්‍රය පැවැත්වූ සේක් ද, එම ඥානයයි. මේ දෙකම දශබලයන් වහන්සේගේ තමන්වහන්සේ තුළම උපන් ඥානම වෙයි. ඒවා අතුරෙන් ධර්‍මදේශනා ඥානය (මෙහිදී) ගතයුතුය. එය වනාහි යම්තාක් අටළොස් බඹකෙළක් සමඟ අඤ්ඤාකොණ්ඩඤ්ඤ තෙරුනට සෝතාපත්ති ඵලය නූපදී ද එතෙක් පවත්වයි නමි. එම සොතාපත්ති ඵලය උපන් කල්හි පවත්වන ලද්දේ නමයි දතයුතුය. අප්පටිපුග්ගලො යනු සමාන පුද්ගලයන් රහිතවූයේයි. යස්සිනො යනු පිරිවරින් යුක්ත වූවාහුයි. තාදිනො යනු ලාභාදියෙහිදී එක් සමාන වුවහුගේයි.