4. ආසවසුත‍්තවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

4. ආසව සූත්‍ර වර්ණනාව

සිවුවැන්නෙහි සංවරා පහාතබ්බා යනු සංවරයෙන් දුරුකළ යුතු වූයි, සෙසු තැන්හි ද මේ ක්‍රමයමයි, ඉධ යනු මෙම සසුනෙහියි, පටිසංඛා යනු මනාව දැන, ප්‍රත්‍යවෙක්ෂා කොට යන අරුත්ය, යොනිසො යනු ක්‍රමයෙන්, මාර්‍ගයෙන්ය, මෙහි ද අසංවරයෙහි ආදීනව විමසා බැලීම නුවණින් (උපායෙන්) විමසා බලායි දතයුතුය, මේ එයද “වරං භික්ඛවෙ තත්තාය අයොසලාකාය ආදිත්තාය සම්පජ්ජලිතාය සජොතිභූතාය චක්ඛුන්ද්‍රියං සම්පලිමට්ඨං නත්තෙව චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යසු රූපෙසු අනුව්‍යඤ්ජනසො නිමිත්තග්ගාහො” යනාදි වූ ආදිත්තපරියායයෙන් දතයුතුය. චක්ඛුන්ද්‍රියසංවර සංවුතො විහරති යන මෙහි චක්ෂුවම ඉන්ද්‍රිය වූයේනුයි චක්ඛුන්ද්‍රිය නමි, සංවරකිරීම් වශයෙන් සංවරයයි, වැසීමෙන් ඇහැරීමෙනැයි කියන ලද්දේ වෙයි, මෙය සිහියට නමෙකි, චක්ෂූර්ඉන්ද්‍රියෙහි සංවරය චක්ඛුන්ද්‍රිය සංවරය නමි, ජවනයෙහි උපදිනු ලබන්නා වූ ද මෙය ඒ දොරටුවෙහි කෙලෙසුන්ගේ ඉපදීම වළහන බැවින් චක්ඛුන්ද්‍රිය සංවරයයි කියනු ලැබේ, සංවුතො යනු සංවරයෙන් යුක්ත වූයේයි, එසේ පාතිමොක්ඛසංවර සංවුතොති ඉමිනා පාතිමොක්ඛ සංවරෙන උපෙතො හොති -පෙ- සමන්නාගතො”යි කියන ලදි, නැතහොත් සංවරි යනු සංවරවූයේය, වැළකීය, වැසීයයි කියන ලද්දේ වෙයි, චක්ඛුන්ද්‍රියසංවරසංවුතො යනු චක්ඛු ඉන්ද්‍රිය සංවර සංඛ්‍යාත වූ චක්ඛුද්වාරයෙහි සිහිය නමැති කවුළුව ගෙදොර කවුළුව මෙන් සංවර කළේය, වැසීය, වැළකී යයි කියන ලද්දේ වෙයි, මෙහි මේ අර්‍ත්‍ථයම වඩාත් සොඳුරුය, එහෙයින් “චක්ඛුන්ද්‍රිය සංවරං අසංවුතස්ස විහරතො සංවුතස්ස විහරතො” යන මේ පදයන්හි මේ අර්‍ත්‍ථයම දක්නා ලැබේ,

යං හිස්ස යනාදියෙහි යම් චක්ඛුන්ද්‍රිය සංවරයක් වේද එය නොවසනාලද වසා වළක්වා හුන්නා වූ මේ භික්ෂුවගේ යන අර්‍ත්‍ථයයි, “ය” යන්නට මේ “සං” යන ආදේශයයි, යමෙක් මොහුගේ යන අරුත්ය. ආසවා විඝාකපරිළාහා යනු සතර ආශ්‍රවයෝ ද අන්‍යවූ දුක් ඇතිකරවනසුලු ක්ලෙශ පරිළාහයෝ හෝ විපාක පරිළාහයෝ හෝ යනුයි, චක්ඛුද්වාරයෙහි ආපාථයට පැමිණි ඉටු අරමුණ කාමාස්වාද වශයෙන් ආස්වාදය කරන්නාට, සතුටු වන්නාට කාමාසවය උපදියි, මෙබඳු වූවක් වෙනත් සුගති භවයක ද ලබන්නෙමැයි හවය පැතීම සඳහා සතුටු වන්නාට භවාසවය උපදියි. සත්ත්වයායි හෝ සත්ත්වයාගේයි ගන්නාට දිට්ඨාසවය උපදියි, සියල්ල සමඟ හටගත් නොදැනීම අවිජ්ජාසවය යනුවෙන් සිවු ආසවයෝ උපදිත්, ඔවුන් හා සමඟ යෙදුණු අනෙක් ක්ලෙශ සංඛ්‍යාත දුක් උපදවන පරිළාහයෝ හෝ අනාගතයෙහි විපාකයෝ ද යන මේවා ද අසංවරව වෙසෙන්නාට උපදින්නාහුයයි කියනු ලැබෙත්, එවංස තෙ යනු මෙසේ ඔහුට වෙයි. මේ උපායයෙන් නොවෙත්, වෙනත් අයුරකින් නොවෙත් යැයි කියන ලද්දේ වෙයි, පටිසංඛායොනිසො සොතින්ද්‍රියසංවරසංවුතො යනාදියෙහි ද මේ ක්‍රමයමයි, ඉමෙ වුච්චන්ති ආසවා සංවරා පහාතබ්බා යනු මේ දොරටු සයෙහි සතර සතර කොට සූවිසි ආසවයෝ සංවරයෙන් දුරු කළ යුත්තාහුයයි කියත්,

පටිසංඛායොනිසො චීවරං යනාදියෙහි යමක් කිවයුතු ද ඒ සියල්ල විසුද්ධිමග්ගයෙහි සීලකථාවෙහි දී කියන ලද්දේය. යං හිස්ස යනු යම් සිවුරක් පිණ්ඩපාතාදියෙන් අන්‍යතරවූවක් වේද යනුයි, අපටිසෙවතො යනු මෙසේ නුවණින් නොසෙවුනා ලද්දහුටයි, මෙවර නොලද සිවුරු පතන්නහුට හෝ ලද සිවුර ආස්වාදය කරන්නාට කාමාසවයාගේ උපත දතයුතුය, වෙනත් සුගති භවයෙක්හි ද මෙබඳු වූවක් ලබන්නෙමැයි භවය පැතීම ආස්වාද කරන්නාට භවාසවය ද මම ලබමි, නොලබමියි හෝ මෙය මගේ යයි හෝ ආත්මසංඥාව ඉටන්නාට දිට්ඨාසවය ද මේ සියල්ල සමග එකට උපන් අවිජ්ජාසවයදැයි මේ සිවු ආසවයන්ගේ උපත විඝාතපරිළාහයමය (ඒ බව) නව වැදෑරුම් වෙදනාවන්ගේ හටගැනීමෙන් දතයුතුය. ඉමෙ වුච්චන්ති භික්ඛවේ ආසවා පටිසෙවනා පහාතබ්බා යනු එක් එක් ප්‍රත්‍යයෙහි සතර සතර (බැගින්) කොට ඇතිවන මේ සොළොස් ආසවයෝ මේ ඤාණසංවර සංඛ්‍යාත වූ ප්‍රත්‍යවෙක්ෂණය ඇසුරු කිරීමෙන් දුරු කළ යුත්තෝයි කියති.

පටිසංඛායොනිසො ඛමො හොති සීතස්ස යනු උපායෙන් මාර්‍ගයෙන් ප්‍රත්‍යවෙක්ෂා කොට ශීත ඉවසන්නේ වෙයි, ශීත උසුලයි ඉවසයි, වීර්යය ඇති පුරුෂයකු මෙන් සුළුවූ ද ශීතෙන් සැලෙයි කම්පාවෙයි, කමටහන අතහරියි. උෂ්ණාදියෙහිද මේ ක්‍රමයමයි, දුක්ඛානං යනාදියෙහි ඉවසීමට දුෂ්කරය යන අර්‍ත්‍ථයෙන් දුක්ය, ඝන යන අර්‍ත්‍ථයෙන් ලිස්සා (තීව්‍ර) නමි, ඵරුෂාර්ථයෙන් රළු (ඛරා) නමි, තීක්ෂණ යන අර්‍ත්‍ථයෙන් කටුක නමි, ආස්වාදවිරහිත බැවින් අඝාතාමන නමි, නොවැඩීමෙන් අමනාපා නමි, පණ ගැනීමට සමත් බැවින් පාණහරායි දතයුතුය. යං හිස්ස යන සීතාදිය අතුරින් යම්කිසි එක්දෙයකුදු වන්නේයි, අනධිවාසයතො යනු නොඉවසන්නාගේයි, නොඋසුලන්නාගේයි, මෙහි ආසවයන්ගේ උපත මෙසේ දතයුතුයි, සීතලෙන් පැහැසුණු උෂ්ණය පතන තැනැත්තාට කාමාසවය උපදියි, සියලු තැන්හි මෙසේය, සුගති භවයෙහි සීතලක් හෝ ඌෂ්ණයක් නැතැයි භවය පතන්නහුට භවාසවයයි, මගේ ශීතල මගේ උෂ්ණයයි ගැනීම දිට්ඨාසවයයි, සියල්ලෙන්ම යුක්තවූයේ අවිජ්ජාසවයයි. ඉමෙ වුච්චන්ති යනු ශීතාදියෙහි එක එක වශයෙන් සතර සතර බැගින් කොට නොයෙක් ආසවයෝ මේ ක්ෂාන්ති සංවර සංඛ්‍යාත වූ අධිවාසනාවෙන් (ඉවසීමෙන්) දුරුකළ යුත්තේයයි කියනු ලැබෙතියි අර්‍ත්‍ථයි,

පටිසඞ්ඛායොනිසො චණ්ඩං හත්‍ථිං පරිචජ්ජෙති යනු මම මහණෙක් වෙමැයි සැඬ ඇතෙකුගේ සමීපයෙහි නොසිටිය යුතුය, එය හේතුකොට ගෙන මරණය ද මරණය පමණ වූ දුක ද වන්නේය. මෙසේ උපායයෙන් මාර්‍ගයෙන් ප්‍රත්‍යවෙක්ෂා කොට සැඬ ඇතු අතහැර සිටියි ඉවත්වයයි, සියලු තැන්හි මේ ක්‍රමයයි, චණ්ඩං යනු දුෂ්ටවූයි දරුණු වූයි, ඛාණුං යනු කිහිරිකණු ආදියයි: කණ්ඨ කාධානං යනු යම්තැනක කටු ඇනෙත් ද එතැනයි, සොබ්හං යනු සර්‍වප්‍රකාරයෙන් සිඳුණු ඉවුරයි, පපාතං යනු එක්පසකින් සිඳුණු ඉවුරයි. චන්දනිකං යනු ඉඳුල්දිය, ගැබ්මල ආදිය ඉවතලන තැනයි, ඔළිගල්ලං යනු ඒවායේම මඩ ආදිය වැගිරෙන තැනයි, එය දණක් පමණ වූ අසූචියෙන් පිරුණේ වෙයි, මේ තැන් දෙකක් අමනුෂ්‍යයන් බහුලව ගැවසෙන තැන් වෙත්, එහෙයින් දුරුකළයුතුය. අනාසනෙ යනු නොසුදුසු අසුන අනාසන නමි, එය අර්‍ත්‍ථ වශයෙන් අනිශ්චිත වස්තුවක් වූ රහසෙහි සැඟවී ඇති අසුනකැයි දතයුතුය. අගොචරො යනු මෙහි ද නොසුදුසු ගොදුරු බිම අගොචර නමි. එය වෛශ්‍යා ආදී භේදයන් පස්වැදෑරුම්ය. පාපකෙ මිත්තෙ යනු ලාමක වූ දුසිල් වූ මිත්‍ර ප්‍රතිරූපක වූ නොමිතුරන්ය, පාපකෙසු යනු ලාමකවූවන් කෙරෙහියි, ඔකප්පෙය්‍යුං යනු ඒකාන්තයෙන්ම මේ ආයුෂ්මත් තෙමේ කළේය හෝ කරයි හෝ යනුවෙන් අදහන්නාහුය, නිශ්චය කරන්නාහුය, යංහිස්ස යනු ඇත් ආදීන් අතුරෙහි කිසියම් එකක්වත් වන්නේය, මෙහි ආසවයන්ගේ හටගැනීම මෙසේ දතයුතුය, ඇත් ආදීන් හේතුකොටගෙන දුකින් පැහැරුණු තැනැත්තේ සුවය පතන්නේ කාමාසවය උපදියි, සුගති භවයෙහි මෙබඳු දුකක් නැතැයි භවය පතන්නාට භවාසවය වෙයි, ඇතා මා මඬියි අශ්වයා මා මඬියි යනුවෙන් ග්‍රහණය කරන්නාට දිට්ඨාසවයයි. සියල්ලෙන් යෙදුනේ අවිජ්ජාසවයයි. ඉමෙ වුච්චන්ති යනු මේ ඇත් ආදීන් කෙරෙහි එකිනෙකාගේ වශයෙන් සතර සතර (බැගින්) කොට නොයෙක් ආශ්‍රවයෝ මේ සංවර සංඛ්‍යාත වූ දුරලීමෙන් ඉවත්කළ යුතුයයි කියනු ලැබෙත්.

පටිසඞ්ඛායොනිසො උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙති යනු මෙසේ ද මේ විතර්‍කය අකුශලයකි, මෙසේ ද වරදකි, මෙසේ ද දුක්විපාක ඇත්තකි, එය තමාට ව්‍යසනය සඳහා පවතියි යනාදි ක්‍රමයෙන් නුවණින් කාමවිතර්‍කයෙහි ප්‍රත්‍යවෙක්ෂා කොට ඒ ඒ අරමුණෙහි උපන් කාමවිතර්‍කය නොයිවසයි, සිත නංවා තහවරු නොකරයි, අභ්‍යන්තරයෙහි හෝ තහවුරුව නොපවත්වයි, යන අරුත්ය. නොඉවසන්නේ කුමක් කරයිද? පජහති යනු දුරුකරයි, කිම කූඩයකින් කසල මෙන්ද? නැත. එතකුදුවුවත් එය විනොදෙති පීඩාකරයි, විදියි, බැහැර කරයි, කිම කෙවිටෙන් ගොනකු මෙන්ද? නැත. එහෙත් එය ව්‍යන්තී කරොති නැති කරයි. දුරුකරයි. යම්සේ ඔහුගේ ඇතුළත ද ඉතිරි නොවේද? යටත් පිරිසෙයින් හවංග මාත්‍රයක්වත් නොපවතී ද එසේ කරයි, කෙසේ නම් එයට එසේ කරයිද? අනභාවං ගමෙති විෂ්කම්හන ප්‍රහානයෙන් නැති බවට පමුණුවයි, යම්සේ මනාව යටපත් කරන ලද්දේ ද එසේ කරයි, සෙසු විතර්‍ක දෙකෙහි ද මේ ක්‍රමයමයි, උප්පනනුප්පනෙන යනු උපනුපන් යනුයි, උපන් පමණෙහිමයයි කියන ලද්දේ වෙයි, එක්වරක් උපන් දේ බැහැරකොට දෙවැනි වාරයෙහි මැදහත් වූයේ නොවෙයි, සියවරක් වුවද උපනුපන් දෙය දුරුකරන්නේමය, පාපකෙ අකුසල ධම්මෙ යනු ඒ කාමවිතර්‍කාදීහුමයි, සියලු නව මහා විතර්‍කයෝ හෝ වෙත්. එහි විතර්‍ක තුනක් කියන ලදි, සෙසු විතර්‍කයන් අතුරෙහි ඤාති විතක්ක ජනපදවිතක්ක අමරවිතක්ක පරානුද්දයතා පටිසංයුත්ත විතක්ක ලාභසක්කාරසිලොකපටිසංයුත්ත විතක්ක අනවඤ්ඤත්තිපටිසංයුත්ත විතක්ක යනු මේ විතර්‍ක සයයි. යංහිස්ස යනු මේ විතර්‍කයන් අතුරින් යම්කිසිවක් වන්නේයි, කාම විතර්‍කය වනාහි මෙහි කාමාසවයමයි, එයින් විශේෂ වූ භවාසවය ඒ සමග යෙදුණු දිට්ඨාසවය සියලු විතර්‍කයන්හි අවිද්‍යාව අවිජ්ජාසවය යැයි මෙසේ ආසව උත්පත්තිය දතයුතුය, ඉමෙ වුච්චන්ති යනු මේ කාම විතර්‍කාදී වශයෙන් කියන ලද ආකාර ඇති ආසවයෝ ඒ ඒ විතර්‍කයෙහි ආදීනවයන් ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කිරීම් සහිත වූ මේ වීර්‍ය්‍යය සංඛ්‍යාත දුරුකිරීමෙන් ඉවත්කළ යුතුයයි කියනු ලැබෙත්,

පටිසංඛායොනිසො සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති යනු භාවනා නොකිරීමෙහි ආදීනවය ද භාවනා කිරීමෙහි ආනිසංශය ද උපායයෙන් මාර්‍ගයෙන් ප්‍රත්‍යවෙක්ෂා කොට සතිසම්බොධ්‍යංගය වඩයි, සියලු තන්හි මේ ක්‍රමයයි, මේ බොධ්‍යඞ්ග භාවනාව යට විස්තර කරන ලද්දේමය, යං හිස්ස යනු බෝධ්‍යඞ්ගයන්හි යම් කිසිවක් වන්නේයි, මෙහි ආසව උත්පත්තියෙහි මේ ආර්‍ය්‍ය මාර්‍ය්‍යගයෙන් යුක්ත වූ බොධ්‍යංගයන් නොවඩන ලද බැවින් යම් කාමාසවාදීහු උපදිත්ද ඒ බෝධ්‍යංගයන් වඩන්නාට ඒ ආශ්‍රවයෝ නොවෙත් යන මේ ක්‍රමය දතයුතුය. ඉමෙ වුච්චන්ති යනු බොධ්‍යංග භාවනාවෙන් දුරුකළ යුතුයයි කියනු ලැබෙත්, මේ සය ආකාරයෙන් ප්‍රහීන කරනලද ආශ්‍රව ඇති භික්ෂුව පසසමින් “යතො ඛො භික්ඛවෙ” යනාදිය කී සේක. එහි යතො යන්නෙහි තොකාරය සම්බන්‍ධර්‍ත්‍ථයෙහිය, යමෙකුගේයි කියන ලද්දේ වෙයි. පොරාණයො වනාහි යම් කලෙකයි අර්‍ත්‍ථ කියත්. යෙ ආසවා සංවරා පහාතබ්බා තෙ සංවරා පහීනා හොන්ති යනු යම් ආශ්‍රවයෝ සංවරයෙන් පහකළ යුත්තාහුද ඔවුහු සංවරයෙන්ම ප්‍රහීනවෙත්, ප්‍රහීන නොවූ කල්හි ප්‍රහීනයයි සංඥා ඇත්තේ නොවෙයි.