සුමෙධකථා අට‍්ඨකථා

සුමෙධකථා

මෙසේ ගෙනෙන ලද මේ අභිධර්මය පිළිබඳව දීපංකර බුදුන්ගේ පටන් මහා බෝධිපර්යංකය තෙක් යම්කිසි නිදානයක් වී නම් එය අධිගම නිදානයයි. යම්තාක් දසක් පැවතුම් දේශනාව දක්වා නිදානයක් කියන ලද ද? එය ප්‍රකට කිරීම සඳහා මේ පිළිවෙළ කථාව දතයුතුයි.

මෙයින් වනාහි සාරාසංඛ්‍ය කල්ප ලක්‍ෂයකින් මත්තෙහි අමරවතී නම් නුවරක් විය. එහි මව්පිය දෙපසින් සුජාත වූ පිරිසුදු පිරිවර ඇති සත්මුතු කුල පරම්පරාව දක්වා (පරපුරෙන්) බැහැර නො කරන ලද, ජාතිවාද කිලිටු නොවූ මනා රූ ඇති දැකුම්කලු වූ ප්‍රසාදවහ වූ උතුම් වූ වර්ණ සෞන්දර්හයෙන් යුක්ත වූ සුමේධ නම් බ්‍රාහ්මණයෙක් වාසය කෙරේ. හෙතෙම වෙනත් කාර්යයක් නොකොට බ්‍රාහ්මණ ශිල්පයම උගත්තේය. ඔහුගේ ළමා කාලයේම මව්පියෝ කළුරිය කළහ. ඉක්බිති ඔහුගේ අයකැමි ඇමතියා අයපොත ගෙනවුත් රන්රිදී මුතුමැණික් ආදියෙන් පුරවන ලද ගබඩා විවෘත කර කුමාරය, ඔබගේ මව සතු ධනය මෙපමණය. පියා සතු ධනය මෙපමණය. මුතු මීමුතුන් සතු ධනය මෙපමණයැයි සත්මුතු කුල පරම්පරාව දක්වා ධනය කියාදී මෙය පිළිපදින්නැයි කීය. සුමේධ පණ්ඩිත තෙමේ මෙසේ සිතීය. මාගේ පිය-මුතු ආදීහු මේ ධනය රැස්කොට තබා පරලොව යද්දී එක් කහවණුවකුදු නොගෙන ගියහ. මා විසින් වනාහි (මේ ධනය) ගෙන යායුතු වන්නේ යැයි කියායි (ඉක්බිති) රජුට දැනුම් දී නුවර බෙර පියෙවි කරවා මහජනයාට දන් දී තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදි විය. මෙතැන දී වනාහි සුමේධ කථාව කිවයුතුයි. බුද්ධවංසයේ දී මෙය කියන ලදී.

සාරාසංඛ්‍ය කල්ප ලක්‍ෂයකින් මත්තෙහි දර්ශනීය වූ, මනහර වූ දසවිධ ශබ්දයෙන් අවිවේකී වූ ආහාරපානයෙන් යුක්ත වූ හස්ති ශබ්දය, අශ්ව ශබ්දය, භේරි ශබ්දය, සංඛ ශබ්දය, රථ ශබ්දය, වීණා ශබ්දය, මිහිඟුම්බෙර ශබ්දය, තාල ශබ්දය, ගීත ශබ්දය, එසේම කව බොව යනුවෙන් කරන ලද ආහාරපාන පිළිබඳ ඝෝෂාවෙන් ද යුක්ත වූ සියලු නගරාංගයන්ගෙන් යුක්ත වූ සියලු කාම සැපතින් යුක්ත වූ සප්තවිධ රත්නයන්ගෙන් යුක්ත වූ නොයෙක් ජනයාගෙන් යුක්ත වූ දිව්‍ය නගරයක් මෙන් සමෘද්ධ වූ පින් කරන්නවුන්ට ආවාසයක් වූ අමර නම් නුවරක් විය.

(එකී) අමරවතී නගරයෙහි නොයෙක් කෙළ ගණන් තැන්වත් ධනය ඇති බොහෝ ධනධාන්‍ය ඇති වේදමන්ත්‍ර හදාළ, වේදමන්ත්‍රධාරී වූ ත්‍රිවේදයෙහි පරතෙරට පැමිණි,

ලක්‍ෂණ ශාස්ත්‍රයෙහි ද ඉතිහාසයෙහි ද ධර්මයන්හි ද පරතෙරට පැමිණි සුමේධ බ්‍රාහ්මණ නම් වූ ඒ මම එකල්හි රහසිගතව හිඳ මෙසේ සිතීමි.

නැවත ඉපදීම නම් දුකෙකි. ශරීරයාගේ බිඳීම සම්මෝහ (සිහි මුළාවෙන්) මරණය, (මෙන්ම) ජරාවෙන් මැඩීම ද දුකකි.

මම ඉපදීම ස්වභාව කොට ඇත්තෙමි. ජරාව ස්වභාවකොට ඇත්තෙමි. ව්‍යාධිය ස්වභාවකොට ඇත්තෙමි. එසේ ඇතිකල්හි ජරාවෙන් තොර මරණයෙන් තොර භය රහිත නිවන සොයන්නෙමි.

මම නොයෙක් කුණපයන්ගෙන් පිරුණු මේ කුණු ශරීරය අපේක්‍ෂාවෙන් තොරව වැඩරහිත වූවක් සේ සලකා යන්නෙම් නම් ඉතා යෙහෙක.

(භවයෙන් මිදීම පිණිස වූ) යම් මාර්ගයක් ඇත. එබඳු මාර්ගයක් වන්නේය. හේතූන්ගෙන් (සාධකයන්ගෙන්) තොරව එම මාර්ග (සෙවිය) නො හැක්කේ ය. සසරින් මිදීම පිණිස ඒ මාර්ගය සොයන්නෙමි.

යම්සේ දුකක් ඇති කල්හි සැපයකුත් ඇත්තේ ද එසේ භවයක් ඇතිකල්හි විභවයක් (නිවනක්) කැමතිවිය යුතුයි.

යම්සේ උෂ්ණය ඇතිකල්හි අන්‍ය වූ ශීතලක් ද ඇත්තේ ද මෙසේම ත්‍රිවිධ ශීත ඇතිකල්හි නිවන ද බලාපොරොත්තු විය යුතුය.

යම්සේ පාපය ඇති කල්හි කල්‍යාණයක් (කුශලයක්) ඇත්තේ ද මෙ පරිද්දෙන් ජාතිය ඇති කල්හි ජාතියෙන් තොර වූ නිවන ද බලාපොරොත්තු විය යුතුය.

යම් සේ ගූථගත වූ (අසූචියෙන් තැවරුණු) පුරුෂයෙන් පිරුණු විලක් දැක ඒ විල ඇසුරු නො කෙරේ ද, එය විලෙහි දෝෂයක් නොවේ.

මෙසේ කෙලෙස් මල සෝදන නිවන් නමැති විල ඇතිකල්හි ඒ (නිවන් නමැති) විල නො සොයන්නේ නම් එය අමාවිලෙහි දෝෂයෙක් නොවේ.

යම්සේ සතුරන් විසින් වටකරන ලද (පුරුෂයෙක්) ගමන් මාර්ගය තිබෙද්දී පලා නොයේ නම් එය මාර්ගයේ දෝෂයක් නොවේ.

යම්සේ කෙලෙසුන් විසින් වටකරන ලද පුරුෂයෙක් නිවන් මාර්ගය තිබෙද්දී එම නිවන් මාර්ගය නො සොයා ද, ඒ නිවන් මාර්ගයේ දෝෂයෙක් නොවේ.

යම්සේ රෝගී වූ පුරුෂයෙක් වෙදුන් සිටිද්දී ඒ රෝගයට පිළියම් නොකෙරේ නම් ඒ වෙදුන්ගේ දෝෂයක් නොවේ.

මෙසේ කෙලෙස් නමැති රෝගයන්ගෙන් දුකට පත් වූයේ එයින් හාත්පසින් පෙළුණේ ඒ සඳහා වූ ආචාර්යවරයෙක් නො සොයයි නම් ඒ ආචාර්යවරයාගේ දෝෂයක් නොවේ.

යම්සේ පුරුෂයෙක් ගෙලෙහි බඳනා ලද කුණපයක් පිළිකුල් කොට (එය) මුදාහැර සුවපත්ව ස්වෛරීව ස්වයංවසීව (තමාට වසඟව) යන්නේ ද,

එපරිද්දෙන් නන් වැදෑරුම් කුණුගොඩක් වූ මේ කුණු කය අපේක්‍ෂාවෙන් තොරව අනර්ථකාරී ලෙස සලකා අතහැර යන්නෙමි.

යම් සේ ස්ත්‍රී පුරුෂයෝ වැසිකිළියෙහි මල (පහකොට) අපේක්‍ෂාවෙන් තොරව අනර්ථකාරි ලෙස සලකා අතහැර ලා යත් ද,

මෙපරිද්දෙන්ම මමත් නන්වැදෑරුම් කුණපයන්ගෙන් පිරුණු මේ කය මල පහකොට කුටිය හැරයන්නාක් මෙන් අතහැර යන්නෙමි.

යම් සේ (නැව්) හිමියෝ දිරාපත් වූ පලුදු වූ දියබෙදන සුලු වූ නැවක් අපේක්‍ෂාවෙන් තොරව අනර්ථකාරි ලෙස සලකා හැර දමා යත් ද,

එපරිද්දෙන් මමත් සිදුරු නවයකින් යුත් නිරතුරුවම (කුණප) වෑහෙන මේ කය (නැව් ) හිමියන් දිරූ නැවක් (අතහැර යන්නා සේ අතහැර යන්නෙමි.

යම් සේ බඩු රැගෙන යන පුරුෂයෙක් සොරුන් විසින් බඩු පැහැරගැනීමේ බිය දැක (බඩු) ඉවත දමා යේ ද,

මෙපරිද්දෙන් මේ කය මහා සොරෙක් මෙනි. (මම) කුසල් සිඳීමේ බියෙන් මේ ශරීරය හැර යන්නෙමි.

මෙසේ සිතා නොයෙක් කෙළසිය ගණන් ධනය නාථ - අනාථයින්ට දී හිමවත පැමිණියේය.

හිමවතට නොදුරෙහි ධම්මික නම් පර්වතයක් විය. එහි මා විසින් ආශ්‍රමයක් මනාව කරන ලදී. පන්සල ද මනාසේ මවන ලදී.

එහි පස්වැදෑරුම් දෝෂයන්ගෙන් තොර වූ සක්මන මැවීය. අටවැදෑරුම් ගුණයන්ගෙන් යුත් අභිඥා බලය ලබා ගතිමි.

එහිදී නව දෝෂයන්ගෙන් යුත් සළුව අත්හළෙමි. දොළොස් ගුණයෙන් යුත් වැහැරී සිවුර හැඳීමි.

දෝෂ අටෙකින් යුත් පන්සල අත්හළෙමි. දසගුණයකින් යුත් වෘක්‍ෂ මූලයට පැමිණියෙමි.

වවන ලද රෝපණය කරන ලද ධාන්‍ය සම්පූර්ණයෙන්ම අත්හළෙමි. නොයෙක් ගුණයන්ගෙන් යුත් පවත්තඵල (ගස් යට වැටුණු ගෙඩි) (ආහාර පිණිස) ගතිමි.

එහිදී හිඳීම, සිටීම, සක්මන යන ඉරියව්වලින් වීර්යය වඩා සත්දිනක් ඇතුළත දී අභිඥා බලයට පැමිණියෙමි යනුයි.

එහි ‘අස්සමො සුකතො මය්හං පණ්ණසාලා සුමාපිතා’ යන මේ පාළියෙහි සුමේධ පණ්ඩිතයන් විසින් පන්සල සක්මන සියතින් මවන ලද මෙන් කියන ලදී. මේ වනාහි මෙහි අර්ථයයි. මහසත්හු හිමවතට වැද අද ධාර්මික පර්වතයට පිවිසෙන්නෙමියි නික්මුණාහු දැක සක්දෙව් රජ විස්කම් දෙව්පුත් අමතා දරුව, යන්න. අර සුමේධ පණ්ඩිත තෙමේ පැවිදි වන්නෙමියි නික්මුණේය. ඔහුට වාසස්ථානයක් මවන්නැයි (කීය.) හෙතෙම ඔහුගේ වචනය පිළිගෙන රමණිය අසපුවක් ද මනාව ආවරණය කරන ලද පන්සලක් ද මනරම් වූ සක්මනක් ද මැවීය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වනාහි එදා තමාගේ පුණ්‍යානුභාවයෙන් නිපන් ඒ ආශ්‍රමය ද සඳහා ශාරිපුත්‍රය, ඒ ධාර්මික පර්වතයෙහි,

අස්සමො සුකතො මය්හං පණ්ණසාලා සුමාපිතා චංකමං තත්‍ථ මාපෙසිං පඤ්චදොසවිවජ්ජිතං

යි වදාළ සේක. එහි සුකතො මය්හං යනු මා විසින් මනාව කරන ලදී (යන අර්ථයි.) ‘පණ්ණසාලා සුමාපිතා’ යනු පන් සෙවිලි කළ සාලාව ද මා විසින් මනාව මවන ලද්දේ විය (යන අර්ථයි)

‘පඤ්චදොස විවජ්ජිතං’ යනු සක්මනෙහි මේ දොස් පසෙකි. තද විසම බව, ඇතුළත වෘක්‍ෂ ඇති බව, ලැහැබින් වැසී ඇති බව, අතිශයින් බාධා ඇති බව, ඉතා විශාල බව යනුයි. තද විසම භූමි භාගයෙහි වූ සක්මනෙහි වනාහි සක්මන් කරන්නාගේ පා රිදෙයි. පොළ නැගෙයි. සිත එකඟ බවක් නොලබයි. කමටහන විපතට පත්වෙයි. මෘදු සමතලාවෙහි වනාහි පහසු විහරණයට පැමිණ කමටහන පැපයෙයි. එබැවින් තද විසම භූමි භාග ඇති බව එක් දෝෂයකැයි දතයුතුය. සක්මනෙහි ඇතුළත හෝ මැද හෝ කෙළවර හෝ රුක් ඇති කල්හි ප්‍රමාදයට පැමිණ සක්මන් කරන්නාගේ නළල හෝ හිස හෝ ගැටේ යනු ඇතුළත රුක් ඇති බව දෙවන දෝෂයයි. තෘණලතා ආදී ලැහැබින් වැසුණු සක්මනෙහි සක්මන් කරන්නා අඳුරු වේලාවේ දී සර්ප ආදී ප්‍රාණීන් පාගා මරන්නේ හෝ උන් විසින් දෂ්ට කරනු ලැබ දුකට හෝ පැමිණේ යනු මේ තුන්වන දෝෂයයි. පළලින් රියන් පමණ හෝ අඩරියන් පමණ වූ ඉතා සම්බාධ සහිත සක්මනෙහි සක්මන් කරන්නා සේ නිය ද ඇඟිලි ද සක්මන් කෙළවර හැපී බිඳේනුයි අති සම්බාධතාව සතරවන දෝෂයයි. ඉතා විශාල සක්මනෙහි සක්මන් කරන්නාගේ සිත (අරමුණෙන්) බැහැර දිවෙයි. එකඟබව නොලැබේනුයි ඉතා විශාල බව පස්වන දෝෂයයි. පළලින් වනාහි රියන් එකහමාරක් වූ දෙපයෙහි රියනක් පමණ වූ අනුසක්මන් ඇති දිගින් සැටරියන් වූ මෘදු තලයක් ඇති සමව විසුරුවන ලද වැලි ඇති සක්මන වටනේය. සෑගිරියෙහි වූ දීපප්‍රසාද මහින්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ සක්මන මෙනි. එයද එබඳු විය. එහෙයින් ‘චංකමං තත්‍ථ මාපෙසිං පඤ්ච දොස විවජ්ජිතං’ යනු කීහ.

‘අට්ඨගුණ සමුපෙතං’ යනු අටවැදෑරුම් ශ්‍රමණ සුබයන්ගෙන් යුක්ත වූ, මේ අට ශ්‍රමණ සුබයෝ නම් වෙත්. ධන ධාන්‍ය පරිභෝගයෙන් තොර බව, නිවැරදි වූ පිණ්ඩපාතය සෙව්නා බව, නිවුණු පිඬු බුදිනා බව, රට පෙළා ධනසාරය හෝ කළු ඊයම් කහවණු ආදිය හෝ ගන්නා වූ රාජ කුලයන්හි රට පෙළන කෙලෙසුන්ගෙන් තොර බව, උපකරණයන්හි ඡන්‍ද රාගයෙන් තොර බව, සොරුන් පැහැර ගැනීම පිළිබඳ බිය රහිත බව, රාජ-රාජ මහාමාත්‍යාදීන් සමග අමිශ්‍රභාවය, සතර දිසාවන්හි නො ගැටෙනා බව යන මේ කියන ලදී. මෙසේ ඒ අසපුවෙහි වසන්නා විසින් මේ අටවැදෑරුම් පැවිදි සුවයන් විඳිය හැකි වෙයි. මෙසේ අටගුණයකින් යුත් ඒ අසපුව මැවීමි යනුයි.

‘අභිඤ්ඤාබල මාහරිං’ යනු පසුව ඒ අසපුවෙහි වෙසෙමින් කිසුණු පිරියම් කොට අභිඥාවන් හා සමාපත්තීන් ඉපදවීම පිණිස අනිත්‍ය වශයෙන් දුක් වශයෙන් විදසුන් පටන්ගෙන බලවත් වූ විදර්ශනා ඵලයට පැමිණියෙමි. එසේ එහි වෙසෙමින් ඒ බලය ලබාගන්නට හැකිවෙයි. මෙසේ ඒ අසපුව ඒ මාගේ අභිඥාව පිණිස විදර්ශනා බලයට සුදුස්සක් කොට මැවීම යනු අර්ථයි.

‘එහිදී නව දෝෂයන්ගෙන් යුත් සළුව අත්හළෙමි’ යන මෙහි මේ පිළිවෙළ කථාවයි. එකල්හි වනාහි කුටි-ලෙන්-සක්මන් ආදියෙන් යුක්ත වූ මල්පල සහිත වෘක්‍ෂයන් ගැවසීගත් රමණීය ජලාසත් ඇති ව්‍යාඝ්‍රාදීන් හා බිය ගෙනදෙන පක්‍ෂීන්ගෙන් තොර වූ විවේකයට සුදුසු වූ අසපුවක් මවා අලංකාර කළ සක්මනෙහි දෙ කෙළවර එල්බෙන පුවරුව සංවිධානය කොට හිඳීම පිණිස සක්මන මැද සමතලා වූ මුංපැහැති ගලක් මවා, පන්සල ඇතුළෙහි දළමඩුලු, වැහැරි සිවුරු, ත්‍රිදණ්ඩය, කෙණ්ඩිය ආදී වූ තවුස් පිරිකර ද, මණ්ඩපයෙහි පැන්බඳුන, පැන්සක, පැන්මලාව ද, ගිනිහල්ගෙයි අඟුරු කබල, දර ආදිය දැයි මෙසේ පැවිද්දන් උපකාර පිණිස යම් යම් දේ වේනම් ඒ සියල්ල මවා පන්සලෙහි බිත්තියෙහි ‘යම් කෙනෙක් පැවිදිවනු කැමැත්තෝ වෙත් ද (ඔව්හු) මේ පිරිකර ගෙන පැවිදි වෙත්වා’යි අකුරු කොටා විස්කම් දෙව්පුත් දෙව්ලොවටම ගිය කල්හි සුමේධ පණ්ඩිත තෙමේ හිමවත් පාදයෙහි ගිරිකඳුරු අනුසාරයෙන් තමාට වාසයට පහසු තැනක් බලනුයේ ගංමිටියාවතෙහි විස්කම් විසින් මවන ලද ශක්‍රයා දුන් රමණීය ආශ්‍රමය දැක සක්මන කෙළවරට ගොස් පා සලකුණු නො දක්නේ ඒකාන්තයෙන් පැවිද්දෝ ගොදුරුගමෙහි පිඬු සොයා ක්ලාන්ත වූවාහු අවුත් පන්සලට පිවිස හුන්නේ වෙත් යැයි සිතා මදක් නතරව සිට ඉතාම පමාවෙති. දැනගනිමියි පන්සල් කුටියෙහි දොර හැර ඇතුළට පිවිස ඔබමොබ බලන්නේ මහ බිත්තියේ (වූ) අකුරු කියවා මේ මට කැප පිරිකරය. මේවා ගෙන පැවිදි වෙමියි තමා හැඳි පෙරවි සළු අත් හළේය. එහෙයින් ‘සාටකං පජහිං තත්‍ථ’ යනු කීය. ශාරිපුත්‍රය, මෙසේ පිවිසි මම ඒ පන්සලේ දී සළුව අත්හළෙමි.

නවදොස මුපාගතං යනු සළුව අත්හරිනුයේ දොස් නවයක් දැක අත්හළෙමියි දක්වයි. තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදි වූවන්ට වනාහි දෝෂ නමයක් වැටහෙයි. මහගු බව එක් දෝෂයෙකි. අනුන් පිළිබඳව උපන් බව එක් දෝෂයෙකි. පරිභෝග කිරිමෙන් මහා කිලිටුවීම එක් දෝෂයෙකි. කිලිටු වූ කල්හි සේදිය යුතු ද රජනය කළයුතු ද වෙයි. පරිභෝග කිරිමෙන් දිරන බව එක් දෝෂයෙකි. දිරූ සළුව මැසීම හෝ අඩ දැමීම කළයුතු වෙයි. නැවත සොයාගැනීම දුෂ්කර බව එක් දෝෂයෙකි. තවුස් පැවිද්දට නොසරුප් බව එක් දෝෂයෙකි. පසමිතුරන්ට සාධාරණවීම එක් දෝෂයෙකි. එය පසමිතුරන් විසින් ගත නොහැකි පරිදි ආරක්ෂා කළයුතු වෙයි. පරිභෝග කරන්නාගේ අලංකාරයට හේතුවීම එක් දෝෂයෙකි. පිළිගෙන හැසිරෙන්නහුගේ ස්කන්‍ධභාරයේ මහේච්ඡභාවය එක් දෝෂයෙකි යනුයි.

වාකචීරං නිවාසෙසිං යනු ශාරිපුත්‍රය, මම එකල්හි මේ නවදෝෂයෙන් දැක සළුව අතහැර වැහැරි සිවුර හැඳගතිමි. මුදුතණ හීරි හීරි කොට ගෙන කරන ලද වැහැරි සිවුර හැඳීම පෙරවීම පිණිස ගතිමි යන අර්ථයි.

‘ද්වාදසගුණ මුපාගතං’ යනු දොළොස් අංගයකින් යුක්ත වූ, වැහැරි සිවුරෙහි අනුසස් දොළොසෙකි. අගය අල්ප බව, සොඳුර බව, කැප බව යනු මේ එක් ආනිසංසයෙකි. සියතින් කළ හැක්කේය යන මෙය දෙවන ආනිසංසයි. පරිභෝග කිරීමේ දී සෙමෙන් කිලිටි වේ. දෙවීමේ ද ප්‍රපඤ්චයක් නැත යන මේ තුන්වැන්නය. පරිභෝග කිරීමේ දී දිරූ විට ද නො මැඩිය යුතුවීම සතරවැන්නයි. නැවත සොයන්නාට පහසුවෙන් සොයාගත හැකිවීම පස්වැන්නයි. තවුස් පැවිද්දට සරුප් බව සයවැන්නයි. සතුරන් විසින් පරිභෝග කළ නොහැකිවීම සත්වැන්නයි. පරිභෝග කරන්නාගේ අලංකාරය පිණිස නොවීම අටවැන්නයි. දැරීමේ දී සැහැල්ලු බව නවවැන්නයි. සිවුරූපයෙහි (චීවර ප්‍රත්‍යයෙහි) අපිස්බව දසවැන්නයි. වැහැරී නිපැයීමේ දී දැහැමි, නිවැරදි බව එකොළොස් වැන්නයි. වැහැරි සිවුර නට කල්හි ද අපේක්‍ෂා රහිත බව දොළොස්වැන්නයි.

‘අට්ඨදොස සමාකිණ්ණං පජහිං පණ්ණසාලකං’ යනු කෙසේ අත්හළේ ද යත්, ඒ සුමේධ තාපස තෙමේ වනාහි උතුම් වූ සළු යුවල මුදනුයේ සිවුරු දණ්ඩෙහි ලැගි අනෝජ මල්දමක් වැනි රතු පැහැති වැහැරි සිවුර හැඳ එය මතුයෙහි වෙනත් රන්වන් වැහැරි සිවුරක් පෙරවා දොඹමල් විසුරුවා වැනි වූ අඳුන් දිවිසම සකස්කොට දළමඬුලු මුණ සිළ සමග නිසල බැව් කිරීමට සාර සූචිය (හරයකින් කළ හුල) පිවිසවා මුතුදැලක් වැනි සාල්ලෙක පබළුවන් කෙණ්ඩිය බහා තුන් තැනකින් වක් වූ කද ගෙන කඳෙහි එක් කෙළවරෙක කෙණ්ඩිය ද එක් කෙළවරෙක කෙක්ක පැස ත්‍රිදණ්ඩක ආදිය ද රුවාගෙන පිරිකර කද අංශයෙහි කොට දකුණු අතින් සැරයටිය ගෙන පන්සලෙන් නික්ම සැටරියන් පමණ වූ මහසක්මනෙහි ඔබ මොබ සක්මන් කරන්නේ තමාගේ වේසය බලා ‘මගේ සිත මුදුන් පැමිණියේය, ඒකාන්තයෙන් මාගේ පැවිද්ද හොබනේය. බුදු පසේ බුදු ආදී වූ සියලුම ප්‍රාඥ පුරුෂයින් විසින් මේ පැවිද්ද නම් වර්ණනා කරන ලදී. ස්තුති කරන ලදී. මා විසින් ගිහි බන්ධනය ප්‍රහීණ කරන ලදී. නෛෂ්ක්‍රම්‍යයට නික්මුණේ වෙමි. මවිසින් උතුම් පැවිද්ද ලබන ලදී. මහණදම් කරන්නෙමි. මාර්ගඵල සැප ලබමි’යි උත්සාහවත් වූයේ පිරිකර කද බිම තබා සක්මන මැද මුංවන් ගල්තලායෙහි රන් පිළිමයක් මෙන් හුන්නේ දිවාකාලය ගෙවා සවස් කාලයෙහි පන්සලට පිවිසි ඉදල්මැස්ස පසෙක කටු ඇතිරියෙහි වැද හොත්තේ ශරිරය ඍතු ගන්වා ඉතා අලුයම් වේලාවෙහි පිබිද තමාගේ පැමිණීම ආවර්ජනා කළේය. මම ගෙයි විසීමේ ආදීනව (දොස්) දැක අප්‍රමාණ භෝග ද අනන්ත වූ සම්පත් ද හැර වනයට පිවිස විමුක්තිය සොයන්නෙකුව පැවිදි වීමි. එහෙයින් දැන් මෙතැන් පටන් ප්‍රමාදව හැසිරෙන්නට නො වටී. ප්‍රකර්ෂ (දැඩි) විවේකය හැර හැසින්නා මිථ්‍යාදෘෂ්ටිව තර්ක නමැති මැස්සෙක් කති. දැන් මා විසින් ප්‍රකර්ෂ විවේකය සොයන්නට වටී. මම වනාහි ගිහිගෙය පළිබෝධ වශයෙන් දැක නික්මුණෙමි. මේ පන්සල මන වඩනේය. පිරියම් කළවිට ඉදුණු බෙලිගෙඩියක පැහැයෙන් යුක්තය. සුදු බිත්ති රිදීවන්ය. පන්සෙවිල්ල පරෙවි පා පැහැති ය. ඉදලින් කළ ඇඳ විසිතුරු ඇතිරියක පැහැ ඇත්තේ ය. වාසස්ථානයට නිවාස පහසුකම් වලින් යුක්ත ය. මේ පමණකින් (මේ අනුව) මෙය මාගේ ගෘහ සම්පත්තියට වඩා අමතර දෙයක් ලෙස නො පෙනේ යැයි පන්සලෙහි දොස් පරික්‍ෂා කරනුයේ දොස් අටක් දුටුයේ ය.

පන්සල් පරිභෝග කිරිමේ වනාහි ආදීනව (දොස්) අටෙකි. මහා ආරම්භයකින් දැව සම්භාරයන් එක්රැස් කොට උපකරණ සෙවිය යුතු බව එක් ආදීනවයෙකි. තෘණ පණ්ණි මැටි ආදිය වැටුණු කල්හි ඒවා නැවත නැවත තැබිය යුතු බැවින් නිතර පිළිදැගුම් කළයුතු බව දෙවැන්නයි, සෙනසුන නම් වැඩිහිටියාට පැමිණෙයි. නොකල්හි නැගිටුවනු ලබන්නාගේ සිතෙහි එකඟ බවක් නොවේ. මෙසේ නැගිටිය යුතු බව තෙවැන්නයි. ශීතෝෂ්ණයන්ගෙන් වැළකීම කය සියුමැලි කරන බව සතරවැන්නයි. ගෙට පිවිසියහු විසින් පවක් කළ හැක්කේ යැයි ගර්හාව වැඩිය හැකි බව පස්වැන්නයි. මාගේ පිළිගන්නා බව සවැන්නයි. මේ ගෙයක් ඇති බව නම් දෙවෙනි වාසයක් වාසයක් ඇතියාක් මෙනි යනු සත්වැන්නයි. උකුණන් මකුණන් සිකනලුන් ආදීන්ට සාධාරණ බැවින් බොහෝ දෙනාට සාධාරණ බව අටවැන්නැයි. මෙසේ අටදොස් දැක මහබෝසත් තෙම පන්සල අත්හළේ ය. එහෙයින් මෙසේ කීය. ‘අට්ඨදොස සමාකිණ්ණං පජහිං පණ්ණසාලකං’ යනුයි.

‘උපාගමිං රුක්‍ඛමූලං ගුණෙහි දසහුපාගං’ (ගුණ දහයකින් යුත් වෘක්‍ෂ මූලයට පැමිණියෙමි) යනු ආවරණය වූ පන්සල ප්‍රතික්‍ෂේප කොට දස ගුණයකින් යුත් වෘක්‍ෂමූලයට ගියේ වෙමියි කියයි.

එහි මේ දසගුණයෝය. අල්ප වශයෙන් ආරම්භ කළ හැකි බව එක් ගුණයෙක. එහි වනාහි එළඹීම් මාත්‍රයක්ම වෙයි. පිළිදැගුම් කිරිමෙක් නැත. ඒ දෙවැන්නයි. එය වනාහි මනාව මට වූයේ ද මට නොවූයේ ද පරිභෝගයට පහසු වේමය. නො නැගිටිය යුතු බව තුන්වන ගුණයයි. ගර්හාව ප්‍රතිච්ඡාදනය (වැඩීම) නො කෙරේ. එහි වනාහි පවක් කරනුයේ ලජ්ජා වේ යැයි ගර්හාව නො සඟවන බව සතරවැන්නයි. අභ්‍යවකාශය මෙන් කය සන්‍ථම්භය දැඩි බව නොවෙයි. කය සන්‍ථම්භනය නොවීම පස්වැන්නයි. අයිති කරගැනීමක් නොමැතිවීම සයවැන්නයි. ගෙය පිළිබඳ ඇල්ම ප්‍රතික්‍ෂේපය සත්වැන්නයි. බොහෝදෙනාට සාධාරණ වූ ගෙයක මෙන් එය පිළිදැගුම් කරමි නික්මෙව’යි බැහැර කිරීමක් නැති බව අටවැන්නයි. වසන්නා හට ප්‍රීතියකි. ඒ බව නවවැන්නයි. රුක්මුල් සෙනසුන ගිය ගිය තැන සුලභ බැවින් අපේක්‍ෂා රහිත බව දසවැන්නයි යනුයි. මේ දසගුණයන් දැක රුක්මුලට ගියෙමි’යි කියයි.

මහාසත්ත්වයන් වහන්සේ මෙතෙක් මේ කරුණු සලකා දෙවන දින පිඬු පිණිස වැඩියහ. ඉක්බිති උන්වහන්සේ පැමිණි ගමෙහි මිනිස්සු මහත් උත්සාහයෙන් දන් දුන්න. උන්වහන්සේ බත්කිස නිමවා අසපුවට අවුත් හිඳ මෙසේ සිතූහ. ‘මම ආහාර නො ලබමියි පැවිදි නො වීමි. මේ සිනිඳු ආහාරය නම් මානමදය හා පුරිසමදය වඩයි, ආහාරමූලික වූ දුකෙහි කෙළවරක් නැත. මම වවන ලද රෝපණය කරන ලද ධාන්‍යයෙන් නිපන් ආහාර අතහැර පවත්තඵලභෝජී වන්නෙම් නම් ඉතා යෙහෙක.’ උන්වහන්සේ එතැන් පටන් එසේ කොට ගැටෙමින් (දැඩිව) උත්සාහ කරන සේක් සත්දිනක් ඇතුළතදීම අෂ්ට සමාපත්ති පංච අභිඥාවන් ද ඉපිදවූහ. එහෙයින් කියන ලදී.

වවන ලද රෝපණය කරන ලද ධාන්‍ය සම්පූර්ණයෙන්ම අත්හළෙමි. නොයෙක් ගුණයෙන් යුත් (තුරුලියෙන්) වැටුණු ඵල ආහාර පිණිස ගනියි.

එහිදී හිඳීමෙන් සිටීමෙන් හා සක්මනින් වීර්යය වැඩීමි. සත්දින ඇතුළත දී අභිඥා බලයට පැමිණියෙමි යනුයි.

මෙසේ මා අෂ්ට සමාපත්ති අභිඥාබල සිද්ධියට පැමිණ සස්නෙහි වසී වූ කල්හි ලෝකනායක වූ දීපංකර නම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ලෝකයෙහි උපන් සේක.

ධ්‍යාන රතියෙහි යෙදී සිටි මම (ඒ දීපංකර බුදුන්) පිළිසිඳ ගනිද්දීත් උපදිද්දීත් බුදු වනවිටත් ධර්ම දේශනා කරන විටත් සතර නිමිති නො දිටිමි.

ප්‍රත්‍යන්ත ප්‍රදේශයක (වැඩියෝ) සතුටු සිත් ඇත්තාහු තථාගතයන් වහන්සේට ආරාධනා කොට උන්වහන්සේ වැඩීම පිණිස මාර්ගය පිරිසිදු කරති.

එකල්හි මම සිය අසපුවෙන් නික්ම වැහැරි සිවුරු කම්පනය කරමින් අහසින් යමි.

එකෙණෙහි තුටු පහටු වූ ප්‍රමෝදයට පත් හටගත් ප්‍රීති ඇති ජනයා දැක අහසින් බැස මිනිසුන් විචාළෙමි.

මහජනයා තුටු පහටු වූයේය. ප්‍රමෝදයට පත්විය. හටගත් ප්‍රීති ඇත්තේය. කවරෙකු සඳහා වටුමායන නම් වූ මාර්ගය සරසනු ලැබේ ද,

මා විසින් විචාරන ලද ඔහු චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කරගත් හෙයින් බුද්ධ නම් වූ අනුත්තර වූ ලොවට නායක වූ දීපංකර නම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ලෝකයෙහි උපන් සේකැයි ප්‍රකාශ කළහ.

අංජය, වටුමායන නම් වූ මාර්ගය උන්වහන්සේට පිරිසිදු කරනු ලැබේ. එකෙණෙහි බුද්ධ යන නම අසා ප්‍රීතිය උපන්නේය. බුද්ධෝ බුද්ධෝ යි කියමින් සොම්නස ප්‍රකාශ කෙළෙමි.

සතුටටත් සංවේගයටත් පත් වූ මම එහි සිට (මෙසේ) සිතීමි. මෙහි බිජු රෝපණය කරමි. ඒකාන්තයෙන් ක්‍ෂණය (අවස්ථාව) නො ඉක්මවිය යුතුයි.

ඉදින් බුදුරජාණන් වහන්සේට (මාර්ගය) පිරිසිදු කරම් නම් මටත් එක් පෙදෙසක් දෙව්. මම ද මාර්ගය පිරිසිදු කරන්නෙමි.

එකල්හි ඔව්හු මටත් මාර්ගය පිරිසිදු කරන්නට අවකාශයක් දුන්හ. මම එකල්හි බුද්ධෝ, බුද්ධෝ යැයි සිතමින් මාර්ගය පිරිසිදු කරමි.

මට ලැබුණු ප්‍රදේශය (පිරිසිදු කර) නොනිමියදී ජින නම් වූ දීපංකර මහා මුනීන්ද්‍රයන් වහන්සේ ෂට් අභිඥාවන්ට පැමිණි තාදී ගුණයෙන් (අටලෝ දහම්හි නොසැලෙන ගුණයෙන්) යුත් නිර්මල වූ සාරලක්‍ෂයක් රහතුන් වහන්සේලා සමග මාර්ගයට පිළිපන් සේක.

පෙර ගමන් පැවැත් වේ. බොහෝ බෙර වාදනය වෙයි. සතුටට පත් දිව්‍ය මනුෂ්‍යයන් සාධුකාර පැවැත්වූහ.

දෙවියෝ මිනිසුන් දකිත්. මනුෂ්‍යයෝ ද දෙවියන් (දකිත්) ඒ දෙපාර්ශ්වයම ඇඳිලි බැඳගෙන බුදුන් අනුව යති.

අහසෙහි වූ දෙවියෝ දිසානුදිසාවන්හි දිව්‍යමය වූ මදාරා මල් පියුම් හා පරසතුමල් විසුරුවති.

අහසෙහි වූ දෙවියෝ හුදෙක් දිව්‍යමය වූ සඳුන්සුනු ද උතුම් සුවඳ දිසානුදිසාවන්හි විසුරුවති.

පොළෝතලයෙහි වූ මිනිස්සු සපු හොර මිදෙල්ල නා දොඹ කේතක (දුනුකේ) යන මල් දිසානුදිසාවන්හි උඩට විසුරුවති.

එහිදී මම කෙස් මුදා වැහැරී සිවුරත් අඳුන් දිවිසමත් මඩෙහි අතුරා යටිකුරුව වැද හොත්තෙමි.

බුදුරජාණන් වහන්සේ ශිෂ්‍යයන් (රහතන් වහන්සේලා) සමග මා ඇක්මගෙන (පාගාගෙන) වඩිනා සේක්වා. නො මඩ ඇක්ව වඩිනා සේක්නම් එය මට හිත පිණිස වන්නේය.

පොළොවෙහි වැද හොත්ත වූ මට මෙබඳු සිතක් ඇතිවිය. ඉදින් මම කැමැත්තෙම් නම් අද කෙලෙස් නසන්නෙමි.

මෙහිදී අප්‍රකට වේෂයකින් ධර්මය අවබෝධ කරගැනීමෙන් මට කවර ප්‍රයෝජනයක් වේ ද, බුදුබවට පැමිණ දෙවියන් සහිත ලෝකයෙහි බුදු වන්නෙමි.

ථාමදර්ශී වූ (උත්සාහවන්ත වූ) මා විසින් හුදකලාව (සසරින්) එතෙරවීමෙන් කවර ප්‍රයෝජනයක් ද, බුදුබවට පැමිණ දෙවියන් සහිත ලෝකයා (සසරින්) එතෙර කරන්නෙමි.

පුරුෂෝත්තම වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි කරන ලද්දා වූ මාගේ මේ පිනෙන් බුදුබවට පැමිණ බොහෝ ජනයා එතෙර කරමි.

දහම් නැවට නැග සංසාර ඕඝය සිඳ ත්‍රිවිධ භවයන් නසා දෙවියන් සහිත ලෝකයා එතෙර කරන්නෙමි.

පූජාවෙන් පිළිගන්නා වූ දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේ මාගේ හිස පැත්තෙහි සිට මේ වචනය වදාළේ ය.

උග්‍ර තපස් ඇති මේ තවුසා බලව්. මෙතෙමේ මෙයින් අප්‍රමාණ කල්ප ගණනකින් (සාරාසංඛ්‍ය කල්ප ලක්‍ෂයකින්) මත්තෙහි ලොවෙහි බුදු වන්නේ ය.

තථාගතයන් වහන්සේ රම්‍ය වූ කිඹුල්වත් නුවරින් නික්ම උත්සාහ වඩා දුෂ්කරක්‍රියා කොට,

තථාගතයන් වහන්සේ අජපල් රුක්මුල වැඩහිඳ එහිදී කිරිපිඬු නේරංජරා ගඟ වෙත පැමිණෙන සේක.

ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ නේරංජරා නදී තීරයේ දී කිරිපිඬු වළඳා පිළියෙල කරන ලද උතුම් මාර්ගයෙන් බෝධි මූලයට පැමිණෙන සේක.

ඉක්බිති අනුත්තර වූ මහත් යසස් ඇති උන්වහන්සේ බෝමැඩ පැදකුණු කොට ඇසතු රුක්මුලදී බුදුවන සේක.

උන්වහන්සේගේ මව මායා නම් වන්නීය. පියා සුද්ධෝදන නම් වන්නේ ය. මුන්වහන්සේ ගෞතම නම් වන්නේ ය.

ආශ්‍රව රහිත වීතරාගී වූ ශාන්ත සිත් ඇති එකඟ වූ සිත් ඇති කෝලිත උපතිස්ස යන දෙදෙනා අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ වන්නාහ. ආනන්ද නම් උපස්ථායකයන් වහන්සේ ඒ බුදුන්ට උපස්ථාන කරන්නාහ.

ආශ්‍රව රහිත වූ වීතරාගී වූ ශාන්ත සිත් ඇති එකඟ වූ සිත් බේමා උප්පලවණ්ණා යන දෙදෙන අග්‍රශ්‍රාවිකාවෝ වන්නාහ.

ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ බෝධිය ඇසතු නම් වන්නේ ය. [missing trans]

දස දහසක් සක්වළ දෙවියන් සහිත මනුෂ්‍යයෝ (අසම වූ දීපංකර) බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ වචන අසා මෙතෙම බුද්ධාංකුරයෙකැයි සතුටු වූවෝ අසුරුසන් පවත්වති. අපොළති. සිනහ වෙති. ඇඳිලි බැඳ නමස්කාර කරති.

ඉදින් මේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනය වරදවා ගත්තමෝ නම් අනාගත කාලයේද මුන්වහන්සේ හමුවෙමු.

නදියකින් එතර වන්නා වූ මනුෂ්‍යයෝ යම් සේ ඉහළින් වූ තොටුපළ වැරදී පහළ තොටුපළ ගෙන මහා නදිය තරණය කරත් ද,

එපරිදි අපි සියලු දෙනා ද මේ බුදුන් අත හැරුණොත් අනාගත කාලයේ දී මුන්වහන්සේ හමුවෙමු.

පූජාවන් පිළිගන්නා වූ දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේ මාගේ (පුණ්‍ය) කර්මය ප්‍රකාශ කොට ප්‍රදක්‍ෂිණා කළ සේක.

එහි යම් බුද්ධපුත්‍රයෝ වූවාහු නම් (ඒ) සියලු දෙනාම මා පැදකුණු කළහ. මනුෂ්‍යයෝ ද නාගයෝ ද ගාන්ධර්වයෝ ද වැඳ නික්ම ගියාහු ය.

එකල්හි සංඝයා සහිත බුදුරජාණන් වහන්සේ මාගේ දර්ශනය ඉක්මවා වැඩි කල්හි සතුටු වූ මම සතුටු සිතින් අසුනෙන් නැගිටියෙමි.

එකල්හි (මම) සැපයෙන් සැපයට පත්වූයේ වෙමි. ප්‍රමෝදයෙන් ප්‍රමෝදයට පත්වූයේ, ප්‍රීතියෙන් ප්‍රීතියට පත්වූයේ පළඟක් බැඳගත්තෙමි.

එකල්හි මම පළඟින් හිඳ මෙසේ සිතීමි. මම ධ්‍යානයෙහි වසී වීමි. අභිඥාවන්ගේ පරතෙරට ගියේ වෙමි.

සහශ්‍රී ලෝකධාතුයෙහි මා හා සමාන සෘෂිවරු නැත්තාහ. සෘද්ධි ධර්මයන්ගේ අසම වූයෙම් මෙබඳු සුවයක් ලැබීමි.

මා පළඟ බඳිද්දී දසදහසක් සක්වල වැසියෝ ඒකාන්තයෙන් බුදුවන සේකැයි මහානාද පැවැත්වූහ.

පෙර බෝසත්වරුන් පළඟ බඳිද්දී යම් නිමිති දක්නට ලැබේ නම් ඒ නිමිති අද දක්නට ලැබේ.

සීතල පහව ගියේ වෙයි. උෂ්ණය සංසිඳෙයි. ඒ නිමිති අද දක්නට ලැබේ. ඒකාන්තයෙන් බුදු වන්නේ ය.

දස දහසක් ලෝකධාතුව නිශ්ශබ්ද වෙයි. නිරවුල් වෙයි. ඒ නිමිති අද දක්නට ලැබේ. ඒකාන්තයෙන් බුදුවන්නේ ය.

මහාවාත නො හමයි. ගංගාවෝ ගලා නො බසිත්. ඒ නිමිති අද දක්නට ලැබේ. ඒකාන්තයෙන් බුදුවන්නේ ය.

එකෙණෙහි ගොඩබිම ද ජලයෙහි ද (පිපෙන) සියලු පුෂ්පයෝ පිපෙත්. සියල්ලෝ ද අද පිපුණාහ. ඒකාන්තයෙන් බුදු වන්නේ ය.

එකෙණෙහි ලතාවෝ ද වෘක්‍ෂයෝ ද පලබර වෙති. ඒ සියල්ලෝ ද අද පල ගත්තේ ය. ඒකාන්තයෙන් බුදුවන්නේ ය.

එකෙණෙහි අහසෙහි වූත් පොළොවෙහි වූත් රත්නයෝ බබළත්. ඒ රත්නයෝ අද බබළත්. ඒකාන්තයෙන් බුදුවන්නේ ය.

ඒ කෙණෙහි මනුෂ්‍යයන්ගේත් දෙවියන්ගේත් තූර්යයෝ වාදනය වෙත්. අද ඒ දෙවැදෑරුම් තූර්යයෝ ද වෙසෙසින් රැව් දෙත්. ඒකාන්තයෙන් බුදු වන්නේ ය.

එකෙණෙහි අහසින් විසිතුරු මල් වැසි වසී. අද ඒවා ද වසී. ඒකාන්තයෙන් බුදුවන්නේ ය.

මහා සමුදුර උදම් වෙයි. දසදහසක් ලෝ කම්පාවෙයි. ඒ දෙදෙනාම අද වෙසෙසින් රැව් දෙත්. ඒකාන්තයෙන් බුදුවන්නේ ය.

එකෙණෙහි දසදහසක් නිරයෙහි ගිනි නිවෙයි. අද ඒ ගිනි ද නිවුණේ ය. ඒකාන්තයෙන් බුදු වන්නේ ය.

සූර්යයා නිර්මල වෙයි. සියලු තරු දිස්වෙයි. අදත් ඒවා දක්නට ලැබේ. ඒකාන්තයෙන් බුදුවන්නේ ය.

එකෙණෙහි පොළොවෙන් වැසි නැතිව ජලය මතුවිය. අදත් පොළොවෙන් ඒ ජලය මතුවෙයි. ඒකාන්තයෙන් බුදුවන්නේ ය.

අහස් තෙලෙහි නැකත් තරු සමූහයෝ බබළත්, සඳ විශාඛා නක්‍ෂත්‍රයෙහි එක්විය. ඒකාන්තයෙන් බුදු වන්නේ ය.

[missing trans]

එකෙණෙහි සත්ත්වයන්ට අරතියක් ඇති නොවේ. සතුටු වූවෝ වෙත්. අද ඒ සියල්ලෝම සතුටු වූවාහු ය. ඒකාන්තයෙන් බුදු වන්නේ ය.

එකල්හි රෝග සංසිඳෙයි. බඩගින්න වැනසෙයි. ඒ ලකුණු ද අද දක්නට ලැබේ. ඒකාන්තයෙන් බුදු වන්නේ ය.

එකල්හි රෝග තුනී වෙයි. දෝස, මෝහ වැනසෙයි. අද ඒ සියල්ල පහව ගියේය. ඒකාන්තයෙන් බුදුවන්නේ ය.

එකල් බිය ඇති නොවෙයි. අදත් එය දක්නට ලැබෙයි. ඒ සලකුණෙන් දැනගතිමු. ඒකාන්තයෙන් බුදුවන්නේ ය.

දූලි උඩට මතු නොවෙයි. අදත් එය දක්නට ලැබේ. ඒ සලකුණෙන් දැන ගනිමු. ඒකාන්තයෙන් බුදුවන්නේ ය.

අනිටුගඳ පහව යයි. දිව්‍යමය සුවඳ හමයි. අදත් ඒ සුවඳ හමයි. ඒකාන්තයෙන් බුදුවන්නේ ය.

අරූපීන් හැර සියලු දෙවියෝ දක්නට ලැබෙත්. අදත් ඒ දෙවියෝ දක්නට ලැබෙත්. ඒකාන්තයෙන් බුදු වන්නේ ය.

එකෙණෙහි යම්තාක් නිරය වේ ද, ඒ සියල්ල දක්නට ලැබෙයි. අදත් ඒ සියල්ල දක්නට ලැබෙයි. ඒකාන්තයෙන් බුදුවන්නේ ය.

එකල්හි බිත්ති කවුළු සෙල් ආවරණ නොවෙයි. අද ඒවා අහස බවට පත්විය. ඒකාන්තයෙන් බුදු වන්නේය.

එකෙණෙහි චුති උත්පත්ති දක්නට නො ලැබේ. ඒවා අදත් දක්නට ලැබේ. ඒකාන්තයෙන් බුදු වන්නේ ය.

නො නවතින්න, දැඩිව වීර්යය ගෙන ඉදිරියට යන්න. අපි ද මෙය දනිමු. ඒකාන්තයෙන් බුදුවන්නේ ය.

එකල්හි මම බුදුන්ගේත් දසදහසක් ලෝවැසියන්ගේත් යන දෙපාර්ශ්වයේම වචනය අසා තුටු පහටු වූයෙම් ප්‍රමෝදයට පත්වූයෙම් මෙසේ සිතීමි.

ජින නම් වූ බුදුවරු වචන දෙකක් නැත්තෝය. හිස්වචන නැත්තෝය. බුදුවරුන්ගේ අනිස්ථිර වචන නැත. මම ඒකාන්තයෙන් බුදු වෙමි.

යම්සේ අහසට දමන ලද කැටක් ඒකාන්තයෙන් බිම වැටේ ද එසේම ශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුවරුන්ගේ වචනය ස්ථිරය. ශාස්වතය.

යම් සේ සියලු සත්ත්වයන්ට මරණය ස්ථිර ද, ශාස්වත ද, එසේම ශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුවරුන්ගේ වචනය ස්ථිරය. ශාස්වතය.

යම්සේ රාත්‍රිය ක්‍ෂයව ගිය කල්හි සූර්යයාගේ උදාව ස්ථිර ද, එසේම ශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුවරුන්ගේ වචනය ස්ථිරය. ශාස්වතය.

යම්සේ සයනයෙන් නික්මුණු සිංහයාගේ නාද කිරිම ස්ථිර ද එසේම ශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුවරුන්ගේ වචනය ස්ථිරය. ශාස්වතය.

[missing trans]

උඩ යට දස දිසා යන යම්තාක් ධර්මධාතු වේද එහි ඔබ මොබ ඒකාන්ත වශයෙන් බුද්ධාකාරක ධර්මයන් සොයමි.

එකල්හි (එසේ) සොයන්නා වූ මම පූර්ව මහර්ෂීන් වහන්සේලා විසින් අනුගමනය කළ මහා මාර්ගය වූ ප්‍රථම දාන පාරමිතාව දුටුවෙමි.

ඉදින් බුද්ධත්වය පැමිණීමට කැමැත්තෙහි නම් ඔබ පළමුවෙන් මේ දාන පාරමිතාව දැඩිකොට සමාදන්ව දාන පාරමිතාවට පැමිණෙන්න.

යම්කිසිවෙකු විසින් යටිකුරු කරන ලද පිරුණු කළයක් යම්සේ ජලය ඉතිරි නොකොට පිට කෙරේ ද, එහි නොරකී ද, (ඉතිරි නොකරයි ද)

එසේම හීන මධ්‍යම උත්කෘෂ්ට යාචකයන් දැක යටිකුරු කළ කළයක් සේ ඉතිරි නොකොට දන් දෙව.

බුද්ධකාරක ධර්මයෝ මෙපමණක් නො වන්නාහ. බෝධි ඥානය මුහු කරවන්නා වූ යම් අනෙකුත් ධර්මයෝ වෙත් ද, ඒවා සොයන්නෙමි.

එකල්හි (එසේ) පරීක්‍ෂා කරන්නා වූ මම පූර්ව මහාර්ෂීන් වහන්සේලා විසින් සේවනය කරන ලද, නිතර සේවනය කරන ලද දෙවන සීල පාරමිතාව දුටිමි.

ඉදින් ඔබ බුද්ධත්වයට පැමිණීමට කැමති වන්නෙහි නම් මේ දෙවන පාරමිතාව දැඩිකොට සමාදන්ව සීල පාරමිතාවට පැමිණෙන්න.

යම්සේ සෙමර මුවා කිසියම් තැනෙක පැටලුණු වාලධිය ඇත්තේ එහිම මරණයට පැමිණේ ද වාලධිය නො සිඳගනී ද,

එසේම සතර භූමින් පිළිබඳ සීලයක් පූරණය කරන්න. සෙමරා වාලධිය රකින්නාක් මෙන් හැමකල්හිම සීලය ආරක්‍ෂා කරන්න.

මේ බුද්ධකාරක ධර්මයෝ මෙපමණක් නො වන්නාහ. බෝධිය මුහුකරවන ධර්මයෝ වෙත් නම් ඒ ධර්මයන් ද සොයන්නෙමි.

එකල්හි එසේ පරික්‍ෂා කරන්නා වූ (මම) පෙර බුදුවරයන් වහන්සේලා විසින් සේවනය කරන ලද විශේෂයෙන් සේවනය කරන ලද තුන්වන නෙක්‍ඛම්ම පාරමිතාව දුටිමි.

ඉදින් ඔබ බුද්ධත්වයට පැමිණෙනු කැමැත්තෙහි නම් මේ තුන්වන පාරමිතාව දැඩිකොට සමාදන්ව නෙක්‍ඛම්ම පාරමිතාවට පැමිණෙන්න.

යම්සේ සිරගෙයි බොහෝ කලක් විසූ දුකින් පෙළුණු පුරුෂයෙක් එහි ඇල්මක් නූපදවයි ද මුක්තියම සොයයි ද,

එසේම ඔබත් සියලු භවයන් සිරගෙවල් මෙන් බලන්න. සසරින් මිදීම පිණිස නෛෂ්ක්‍රම්‍යයට අභිමුඛ වන්න.

බුද්ධකාරක ධර්මයෝ මෙපමණක්ම නො වන්නාහ. බෝධිය මුහුකරවන්නා වූ අනෙකුත් යම් ධර්මයෝ වෙත්නම් (ඒ ධර්මයන්ද) සොයන්නෙමි.

(එසේ) පරික්‍ෂා කරන්නා වූ මම පෙර බුදුවරයන් වහන්සේලා විසින් සේවනය කරන ලද, විශේෂයෙන් සේවනය කරන ලද සතරවන ප්‍රඥා පාරමිතාව දුටිමි.

ඉදින් බුද්ධත්වයට පැමිණෙනු කැමැත්තෙහි නම් මේ සතරවන පාරමිතාව දැඩිව සමාදන්ව ප්‍රඥා පාරමිතාවට පැමිණෙන්න.

යම්සේ පිඬු පිණිස හැසිරෙන භික්‍ෂුවක් හීන මධ්‍යම උත්තම යැයි කුලයන් වර්ජනය නොකරමින් මෙසේ යැපීම ලබයි ද,

එසේම ඔබත් හැම කල්හිම පණ්ඩිත ජනයා විමසමින් ප්‍රඥා පාරමිතාවට පැමිණ සම්බෝධියට පැමිණෙන්න.

මේ බුද්ධකාරක ධර්මයෝ මෙපමණක්ම නො වන්නාහ. බෝධි කරවන්නා වූ වෙනත් යම් ධර්මයෝ වෙත්නම් ඒ ධර්මයන් ද පරීක්‍ෂා කරන්නෙමි.

(එසේ) සොයන්නා වූ (මම) පෙර බුදුවරයන් වහන්සේලා විසින් සේවනය කරන ලද, විශේෂයෙන් සේවනය කරන ලද පස්වන වීර්ය පාරමිතාව දුටිමි.

ඉදින් ඔබ බුද්ධත්වය පැමිණීමට කැමැත්තෙහි නම් මේ පස්වන පාරමිතාවන් දැඩිව සමාදන්ව වීර්ය පාරමිතාවට පැමිණෙන්න.

මෘගරාජන් වූ සිංහයා හැමකල්හිම හිඳිම සිටීම සක්මන යන ඉරියව් පැවැත්මේ දී යම්සේ නො සැඟවුණු වීර්ය ඇත්තන් දැඩිව ගන්නා ලද මනස ඇත්තේ වේ ද,

එසේම ඔබ සියලු භවයේ දී දැඩිව වීර්ය ගෙන වීර්ය පාරමිතාවට පැමිණ සම්බෝධියට පැමිණෙන්න.

මේ බුද්ධකාරක ධර්මයෝ මෙපමණක් නොවන්නාහ. බෝධිය මුහුකරවන්නා වූ වෙනත් ධර්මයෝ වෙත් නම් (ධර්මයන් ද) සොයන්නෙමි.

එකල්හි එසේ සොයන්නා වූ මම පෙර බුදුවරයන් වහන්සේලා විසින් සේවනය කරන ලද විශේෂයෙන් සේවනය කරන ලද සවන ක්‍ෂාන්ති පාරමිතාව දුටුවෙමි.

ඔබ මේ සවන පාරමිතාව දැඩිව සමාදන්ව එහි දෙසිතක් නොමැතිව සම්බෝධියට පැමිණෙන්න.

පෘථිවිය පිරිසිදු වූත් අපිරිසිදු වූත් සියලු නික්‍ෂේපයන් (පොළොව මත දමන ද්‍රව්‍ය) යම් සේ නම් ඉවසයි ද ක්‍රෝධයක් හෝ දයාවක් නොකරයි ද,

එසේම ඔබත් සියලු දෙනාගේ සම්මාන අවමාන ඉවසන්නෙකුව ක්‍ෂන්ති පාරමිතාවට පැමිණ සම්බෝධියට පැමිණෙන්න.

මේ බුද්ධකාරක ධර්මයෝ මෙපමණක් නො වන්නාහ. බෝධිය මුහුකරවන්නා වූ වෙනත් ධර්මයෝ වෙත් නම් (ඒ ධර්මයන් ද) සොයන්නෙමි.

එකල්හි එසේ සොයන්නා වූ මම පෙර මහාර්ෂී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේලා විසින් සේවනය කරන ලද, විශේෂයෙන් සේවනය කරන ලද සත්වන සත්‍ය පාරමිතාව දුටිමි.

ඔබ මේ සත්වන පාරමිතාව දැඩි කොට සමාදන්ව එහි වචන දෙකක් නොමැතිව සම්බෝධියට පැමිණෙන්න.

දෙවියන් සහිත ලෝකයාට තුලාවක් බඳු වූ ඔසධී නම් තාරකාව යම්සේ වස්සාන ඍතු සමයේ හෝ වීථියෙන් (=ගමන් මාර්ගයෙන්) ඉවතට නොයේ ද,

එසේම ඔබ ද සත්‍යයේ දී වීථිය (=හෙවත් මාර්ගය නො ඉක්මවන්න. සත්‍ය පාරමිතාවට පැමිණ සම්බෝධියට පැමිණෙන්න.

මේ බුද්ධ කාරක ධර්මයෝ මෙපමණක්ම නො වන්නාහ. බෝධිය මුහුකරවන්නා වූ වෙනත් ධර්මයෝ වෙත් නම් (ඒ ධර්මයන් ද) සොයන්නෙමි.

එකල්හි එසේ පරීක්‍ෂා කරන්නා වූ මම පෙර බුදුවරයන් වහන්සේලා විසින් සේවනය කරන ලද, විශේෂයෙන් සේවනය කරන ලද අටවන අධිෂ්ඨාන පාරමිතාව දුටිමි.

ඔබ මේ අටවන පාරමිතාව දැඩිකොට සමාදන්ව ඔබ එහි නිශ්චලව සම්බෝධියට පැමිණෙන්න.

යම්සේ නිශ්චල වූ මනාව පිහිටි පර්වත නම් වූ ශෛලයක් තද සුළඟින් කම්පා නොවේ ද ස්වකීය ස්ථානයේම සිටීද,

එසේම ඔබත් හැමකල්හිම අධිෂ්ඨාන පාරමිතාවෙහි නිශ්චල වන්න. අධිෂ්ඨාන පාරමිතාවට පැමිණ සම්බෝධියට පැමිණෙන්න.

මේ බුද්ධකාරක ධර්මයෝ මෙපමණක්ව නොවන්නාහ. බෝධිය මුහුකරවන්නා වූ වෙනත් ධර්මයෝ වෙත් නම් ඒ ධර්මයන් ද සොයන්නෙමි.

එකල්හි එසේ පරීක්‍ෂා කරන්නා වූ මම පෙර බුදුවරයන් වහන්සේලා විසින් සේවනය කරන ලද විශේෂයෙන් සේවනය කරන ලද නවවන මෛත්‍රී පාරමිතාව දුටිමි.

ඉදින් ඔබ බෝධියට පැමිණීමට කැමැත්තෙහි නම් මේ නවවන පාරමිතාව දැඩිකොට සමාදන්ව මෛත්‍රියෙහි අසමයෙක් වන්න.

යම්සේ ජලය කලණ වූත් පාපී වූත් ජනයන් සිහිලෙස සමථ පතුරුවයි ද, දූලි හා මල පාකර යවයි ද,

එසේම ඔබත් හිත වූත් අහිත වූත් ජනයන්ට සමව මෛත්‍රිය වඩන්න. මෛත්‍රී පාරමිතාවට පැමිණ සම්බෝධියට පැමිණෙන්න.

මේ බුද්ධකාරක ධර්මයෝ මෙපමණක්ම නො වන්නාහ. බෝධිය මුහුකරවන්නා වූ වෙනත් ධර්මයෝ වෙත් නම් ඒ ධර්මයන් ද සොයමි.

එකල්හි එසේ සොයන්නා වූ මම පෙර බුදුවරුන් විසින් සේවනය කරන ලද විශේෂයෙන් සේවනය කරන ලද දසවන උපේක්‍ෂා පාරමිතාව දුටිමි.

ඔබ මේ දසවන පාරමිතාව දැඩිව සමාදන්ව තුලාවක් වැනි වූයේ දැඩි වූයේ සම්බෝධියට පැමිණෙන්න.

යම්සේ පොළොව (එහි) දමන ලද අපිරිසිදු වූත් පිරිසිදු වූත් දෙවගයම ක්‍රෝධ අඥානය දෙකින් තොරව උපේක්‍ෂාවෙන් සලකා ද,

එසේම ඔබ ද හැමකල්හිම සැපදුක් දෙකෙහි තුලාවක් මෙන් වන්න. උපේක්‍ෂා පාරමිතාවට පැමිණ සම්බෝධියට පැමිණෙන්න.

ලෝකයෙහි බෝධිය මුහුකරවන්නා වූ යම් ධර්මයෝ වෙත් නම් ඒ ධර්මයෝ මෙපමණක් විය. මෙයින් උඩ වෙනත් තැනක නැත. දැඩි කොට ඒ ධර්මයන්හි පිහිටන්න.

මේ ධර්මයන් ස්වභාව රස ලක්‍ෂණ වශයෙන් සම්මර්ශනය කරන්නා වූ ඒ බෝධිසත්ත්වයන්ගේ ධර්ම තේජසින් දසදහසක් ලෝකය කම්පා විය.

පෙළන ලද උක්සකක් මෙන් පොළොව සැලෙද්දී රැව් දෙද්දී තෙලියත එකක් මෙන් පොළොව කම්පා වෙයි.

බුදුරජාණන් වහන්සේ වැළඳවීමෙහි යම්තාක් පිරිසක් වූ නම් ඒ පිරිස වෙව්ලමින් මූර්ඡා වූවාහු එහි බිම සයනය කළහ.

එහි නොයෙක් දහස් ගණන් කළ ද බොහෝ සියගණන් කුඹු ද කැළඹී එකිනෙක ගැටී සුණු විය.

උද්වේගයට පත් ත්‍රාසයට පත් බියට පත් භ්‍රාන්ත වූ ව්‍යාධියට පත් සිත් ඇති මහජනයා රැස්ව දීපංකර බුදුන් වෙත පැමිණියහ.

ලොවට කුමක් වේ ද, යහපතක් ද? නපුරක් ද? සියලු ලොව උපද්‍රවයට පත් විය. චක්‍ෂුර්මත් වූ (පසැස් ඇති) බුදුරජාණන් වහන්ස, එය (ඒ සැකය) දුරුකරන්න.

එකල්හි දීපංකර මහා මුනීන්ද්‍රයන් වහන්සේ මේ පොළෝ කම්පාවෙහි විශ්වාස ඇත්තෝ වන බිය නොවන්නැයි ඔවුන්ට හැඟවූහ.

ලෝකයෙහි බුදුවරයෙක් පහළ වන්නේ යැයි මම අද යම් ප්‍රකාශයක් කෙළෙම් ද, එතෙම පෙර බුදුවරයන් වහන්සේලා සේවනය කළ ධර්මය සම්මර්ශනය කරයි.

බුද්ධකාරක ධර්මයන් නිරවශේෂ කොට සම්මර්ශනය කරන්නා වූ ඔහු විසින් මේ දෙවියන් සහිත දසදහසක් ලෝකධාතුව කම්පා කරවන ලදී.

එකෙණෙහි බුදුන්ගේ වචනය අසා සිත නිවිණ. සියලු දෙනම මා වෙත එළඹ නැවතත් වැන්දාහ.

බුදුගුණ සමාදන්ව මනස දැඩිකොට ගෙන දීපංකර බුදුන් වැඳ එකල්හි අස්නෙන් නැගී සිටියෙමි.

උභය දිව්‍ය මනුෂ්‍යයෝ අස්නෙන් නැගෙන්නා වූ මට දිව්‍යමය වූත් මනුෂ්‍යමය වූත් මල් විසුරුවත්.

ඒ උභය දිව්‍ය මනුෂ්‍යයෝ ඔබගේ ප්‍රාර්ථනාව මහත්ය. එය කැමති පරිදි ලබන්නැයි යහපත ප්‍රකාශ කළහ.

සියලු උවදුරු දුරුවේවා. ශෝක රෝග නැසේවා. ඔබට අන්තරාය නොවේවා. වහා උතුම් වූ බෝධිඥානය අවබෝධ කරගන්න.

කල් පැමිණි විට යම්සේ මල් හටගන්නා වෘක්‍ෂයෝ පිපෙත් ද, මහා වීරයන් වහන්ස, ඔබවහන්සේ බෝධි ඥානයෙන් පිපෙන්න.

යම්කිසි බුදුවරයෝ යම් සේ දසපාරමීන් පිරුවාහු ද, මහාවීරයන් වහන්ස, ඔබවහන්සේත් දසපාරමීන් පුරන්න.

යම්කිසි බුදුවරයෝ යම් සේ බෝමැඩදී බුද්ධත්වය අවබෝධ කෙරෙත් ද, මහාවීරයන් වහන්ස, ඔබවහන්සේත් එසේම බෝමැඩදී බුද්ධත්වය අවබෝධ කරගන්න.

යම්කිසි බුදුවරයෝ යම්සේ දම්සක් පැවැත්වූ ද මහාවීරයන් වහන්ස, ඔබවහන්සේත් එසේම දම්සක් පවත්වන්න.

පසළොස්වක චන්ද්‍රයා යම්සේ පිරිසිදුව බබළා ද එසේම ඔබවහන්සේත් පිරුණු මනසින් යුතුව දසදහසක් ලෝකධාතුවෙහි බබළන්න.

රාහුගෙන් මිදුණු සූර්යයා යම්සේ තේජසින් අතිශයින් බබළා ද, එසේම ඔබවහන්සේත් ලොව මුදා සිරියෙන් බබළන්න.

යම්සේ ඒ සියලු නදීහු මහා සාරයට ගලා බසිත් ද, එසේම දෙවියන් සහිත ලෝවැසියෝ ඔබ වෙත පැමිණෙත්වා.

ඔවුන් විසින් ස්තුති ප්‍රශංසා කරනු ලැබූ ඒ සුමේධ තාපසයන් වහන්සේ දසපාරමී ධර්මයන් සමාදන්ව ඒ ධර්මයන් සපුරමින් එකල්හි වනයට පිවිසියහ.

සුමේධ කථා නිමා විය.

එකල්හි ඔව්හු සංඝයා සරිත වූ ලෝක නායකයන් වහන්සේ වළඳවා ඒ දීපංකර බුදුන් සරණ ගියහ.

දීපංකර තථාගතයන් වහන්සේ කිසිවෙකු සරණාගමනයෙහි ද, කිසිවෙකු පංච ශීලයෙහි ද තවත් අයෙකු දශවිධ ශීලයෙහි ද පිහිටුවූහ.

උන්වහන්සේ කිසිවෙකුට පැවිද්ද ද, කිසිවෙකුට උතුම් වූ සතර ඵලයන් ද කිසිවෙකුට අසම ධර්මයන් වූ සිවුපිළිසිඹියාවන් ද දෙන සේක.

නර ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ කිසිවෙකුට උතුම් වූ අෂ්ට සමාපත්තිය ද කිසිවෙකුට ත්‍රිවිද්‍යාවන් ද කිසිවෙකුට ෂට් අභිඥාවන් ද දෙන සේක.

මහා මුනීන්ද්‍රයන් වහන්සේ ඒ යෝගයේ දී ජනකායට අවවාද කරන සේක. ඒ ජනකාය විසින් ලෝකනාථයන් වහන්සේගේ ශාසනය පතුරුවන ලද්දේය.

මහා හනු ඇති වෘෂභ ස්කන්‍ධ වූ ඒ දීපංකර නම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ බොහෝ ජනයා (සසරින්) එතර කරන සේක. දුගතියෙන් මුදන සේක.

මහා මුනි තෙමේ සියදහස් යොදුන්හි වූ ද බෝධනීය ජනයා දැක සැණෙකින් එළඹ ඒ ජනයා අවබෝධ කරවන සේක.

බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රථම බෝධිසමයේ දී කෝටි සියයක් අවබෝධ කරවූ සේක. ද්විතීයභි සමයේදී නාථයන් වහන්සේ අනූකෝටියක් අවබෝධ කරවූ සේක.

බුදුරජාණන් වහන්සේ යම් අවස්ථාවක දී දිව්‍ය භවනයේ දී ධර්මය දේශනා කළ සේක් ද (ඒ අවස්ථාවේදී) කෝටි අනූදහසකි. තෘතියාභිසමය විය.

දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සන්නිපාත (සේවිත) තුනක් විය. ප්‍රථම සමාගම කෝටි ලක්‍ෂයකට විය.

නැවත බුදුරජාණන් වහන්සේ නාරද කූටයෙහි විවේකගතව වැඩහුන් කල්හි පහකළ කෙලෙස්මල ඇති කෝටි සියක් ක්‍ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේලා රැස්වූහ.

කෙලෙසුන් වසඟ කළ මහාවීරයන් වහන්සේ යම් අවස්ථාවක සුදර්ශන පර්වතයේ වැඩසිටි සේක් ද, එකල්හි බුදුරජාණන් වහන්සේ කෝටි අනූදහසක් සමග පැවරූ සේක.

මම එසමයෙහි උග්‍ර තපස් ඇති, අහසෙහි හැසිරෙන පංචාභිඥාවන්හි පරතෙරට පැමිණි ජටිලයෙක් වීමි.

ඒ අවස්ථාවේ දී දෙලක්‍ෂයකට ධර්මාවබෝධය විය. එක්කෙනා දෙදෙනා බැගින් අවබෝධ කරගත් අය ගණනින් අසංඛිතයහ.

එකල දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනය බොහෝ ජනයා අතර පැතිරුණේ, සමෘද්ධිමත් වූයේ, අතිශයින් පිරිසිදු වූයේ ද, විය.

හැමකල්හි ෂට් අභිඥාප්‍රාප්ත මහත් සෘද්ධි ඇති හාරලක්‍ෂයක් (ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා) දීපංකර බුදුන් පිරිවැරූහ.

එසමයෙහි ඇතැම් කෙනෙක් මිනිසත් බව අත්හරිත්. නො පැමිණි අර්හත්ඵල ඇති ඒ ශෛක්‍ෂයෝ ගර්හිතයෝ මෙන් වෙත්.

තාදී ගුණයෙන් (අටලෝ දහමින් නොසැලෙන) යුත් රහතන් වහන්සේලා විසින් ශාසනය මනාව පුබුදුවන ලදී. දෙවියන් සහිත ලෝකය හොබනේ වෙයි.

දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේට රම්‍යවතී නම් නුවරක් විය. සුදේව නම් රජ (පියා විය.) මව සුමේධා නම් වූවාය.

දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේට සුමංගලය. තිස්සය යන දෙනම අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ වූහ. උපස්ථායකයන් වහන්සේ සාගත නම් විය.

නන්දා සුනන්දා යන දෙදෙන අග්‍රශ්‍රාවිකාවෝ වූහ. ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ බෝධිය පුලිල (රුක) යැයි කියනු ලැබේ.

අසූරියනක් උස් වූ දීපංකර මහා මුනීන්ද්‍රයන් වහන්සේ පහන් රුකක් මෙන් ද, පිපුණු සාලවෘක්‍ෂ රාජයකු මෙන් ද බබළන සේක.

මහාර්ෂී වූ ඒ බුදුන්ට ලක්‍ෂයක් ආයු වෙයි. එතෙක් කල් වැඩසිටිනා වූ උන්වහන්සේ බොහෝ ජනතාව (සසරින්) එතෙර කරවන සේක.

ශ්‍රාවකයින් සහිත වූ ඒ (භාග්‍යවතුන් වහන්සේ) සද්ධර්මය බබුළුවා මහජනයා (සසරින්) සමාන කොට ගිනිකඳක් මෙන් බැබළී පිරිනිවි සේක.

(උන්වහන්සේගේ) ඒ ඍද්ධියත්, ඒ කීර්තියත් ශ්‍රී පාදයන්හි වූ ඒ චක්‍රරත්නත් යන සියල්ල අතුරුදහන් විය. සියලු සංස්කාරයෝ ඉතිරි නො වන්නේ වේද?

දීපංකර භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මැත භාගයේ දී එක් අසංඛ්‍යයක් ඉක්ම කොණ්ඩඤ්ඤ නම් ශාස්තෲන් වහන්සේ පහළ වූ සේක. උන්වහන්සේට ද ශ්‍රාවක සන්නිපාත තුනක් විය. පළමුවන සන්නිපාතයේ දී කෝටිලක්‍ෂයකි. දෙවන සන්නිපාතයේ දී කෝටි දහසකි. තුන්වන සන්නිපාතයේ දී අනූකෝටියකි.

එකල්හි බෝසතාණෝ විජිතාවි නම් සක්විති රජව බුද්ධ ප්‍රමුඛ කෝටි ලක්‍ෂයක් භික්‍ෂු සංඝයාට මහා දානයක් දුන්හ. ශාස්තෲන් වහන්සේ බෝසතුන් බුදුවන්නේ යැයි ප්‍රකාශ කොට දහම් දෙසූ සේක. ඒ බෝසතාණෝ ශාස්තෲන් වහන්සේගේ ධර්මකථාව අසා රාජ්‍යය භාරදී පැවිදි වූ සේක් ත්‍රිපිටකය ඉගෙන අෂ්ට සමාපත්ති ද පංච අභිඥාවන් ද උපදවාගෙන නො පිරිහුණු ධ්‍යාන ඇතිසේක් බඹලොව උපන්හ. කොණ්ඩඤ්ඤ බුදුරජාණන් වහන්සේට වනාහි රම්‍යවතී නම් නුවරක් විය. සුනන්ද නම් රජ පියා විය. මව සුජාතා නම් වූවාය. භද්‍රය, සුභද්‍රය යන අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ දෙදෙනෙක් වූහ. අනුරුද්ධ නම් උපස්ථායකයෙක් විය. තිස්සා ය උපතිස්සා ය යන අග්‍රශ්‍රාවිකාවෝ දෙදෙනෙක් වූහ. සල්කලණ බෝධිය විය. ශරීරය අසූඅටරියන් විය. ආයු ප්‍රමාණය අවුරුදු ලක්‍ෂයක් විය.

උන්වහන්සේට මැතභාගයේ දී එක් අසංඛ්‍යයක් ඉක්ම එක් කපෙක්හිම මංගලය, සුමනය, රේවතය, සෝභිතය යන බුදුවරු සතර නමක් උපන්හ. මංගල බුදුරජාණන් වහන්සේට වනාහි ශ්‍රාවක සන්නිපාත තුනෙක් පළමුවන සන්නිපාතයේ දී භික්‍ෂූන් වහන්සේලා කෝටි ලක්‍ෂයක් වූහ. දෙවන සන්නිපාතයේ දී කෝටි දහයක් වූහ. තුන්වන සන්නිපාතයේ දී අනූකෝටියක් වූහ. උන්වහන්සේගේ එක් පියෙකු හා වෙනස් මවුවරුන් ඇති සොහොයුරු වූ ආනන්ද නම් කුමාර තෙම වනාහි අනූකෙළක් පිරිස සමග බණ ඇසීම පිණිස බුදුන් වෙත ගියේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට පිළිවෙළ කථාව වදාළ සේක. හෙතෙම පිරිවර සමග සිව්පිළිසිඹියාව සමග රහත් විය. ශාස්තෲන් වහන්සේ ඒ කුලපුත්‍රයන්ගේ පෙර සිරිත බලනසේක් සෘද්ධිමය පාසිවුරුවලට හේතුසම්පත් දැක දකුණු අත දිගුකොට ‘මහණෙනි, එව්’ යැයි වදාළහ. එකෙණෙහිම සියලු දෙන සෘද්ධිමය පාසිවුරු දරන්නෝ සැටවයස් තෙරුන් මෙන් ආකල්ප සම්පන්නව බුදුන් වැඳ පිරිවරා ගත්හ. මෙය උන්වහන්සේගේ තුන්වන ශ්‍රාවක සන්නිපාතය විය.

යම්සේ අන් බුදුවරුන්ට හාත්පස අසූරියනක් පමණම ශරීර ප්‍රභාවක් වේ ද? උන්වහන්සේට එසේ නොවීය. ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීර ප්‍රභාව වනාහි හැමකල්හිම දශසහස්‍රී ලෝකධාතුව පැතිර සිටියේය. වෘක්‍ෂ-පෘථුවි පර්වත-සමුද්‍රාදිය යටත් පිරිසෙයින් සැළි ආදිය පවා රන්පටින් වැසුවා මෙන් විය. උන්වහන්සේගේ ආයුෂ ප්‍රමාණය වනාහි අවුරුදු අනූදහසක් විය. එතෙක් කල් සඳහිරු ආදීහු තමාගේ ප්‍රභාවෙන් බබළන්නට නොහැකි වූහ. රෑ දාවල් පිරිසිඳීමක් නො පැනිණි. සත්ත්වයෝ දහවල් සූර්යාලෝකයෙන් මෙන් බුද්ධාලෝකයෙන්ම හැසුරුණහ. සවස පිපෙන කුසුම්වලින් ද අලුයම රැවුදෙන පක්‍ෂීන්ගෙන් ද ලෝකවාසීහු රෑ දාවල් වෙනස දැනගත්හ. කිමෙක් ද? අන් බුදුවරුන්ට වනාහි මේ ආනුභාවය නැද්ද? නැත්තේ නොවේ. උන්වහන්සේලා ද බලාපොරොත්තු වන්නාහු නම් දස දහසක් ලෝකධාතුව හෝ ඊටත් වැඩියෙන් හෝ ආලෝකය පතුරන්නාහ.

මංගල බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වනාහි පූරිව ප්‍රාර්ථනා වශයෙන් අන් බුදුවරුන්ගේ ඛ්‍යාමප්‍රභාව මෙන් ශරීර ප්‍රභාව නිතරම දසදහසක් ලෝකධාතුව පැතිර සිටියේය. උන්වහන්සේ වනාහි බෝධිසත්ත්ව චර්යා කාලයෙහි වෙසතුරු සමාන ආත්මභාවයෙහි සිටිසේක් අඹුදරුවන් සමග වංක පර්වතය සමාන පර්වතයක විසූ සේක. ඉක්බිති ඛරදාඨික නම් යක්‍ෂයෙක් මහා පුරුෂයාණන්ගේ දානධ්‍යාසය අසා බමුණු වෙසකින් අවුත් මහබෝසතුන්ගෙන් දරු දෙදෙන ඉල්ලීය. මහබෝසතාණන් වහන්සේ බමුණාට දරුවන් දෙමියි තුටු පහටුව ජලය කෙළවර කොට ඇති පොළොව කම්පා කෙරෙමින් දරුවන් දෙදෙනාම දුන් සේක. යක්‍ෂ තෙම සක්මන කෙළවර ආලම්බන ඵලකය ඇසුරුකොට සිටියේ මහසතුන් බලා සිටියදීම අල පොකුරක් මෙන් දරු දෙදෙන කෑයේය. යකු බලා, විවෘත කළ කල්හි ගිනිජාලාවක් මෙන් ලේ දහර වගුරුවන ඔහුගේ මුව දැක ද බෝසතුන්ට කෙසඟක් පමණකුදු දොම්නසක් නූපන්නේය. ඒකාන්තයෙන් මා විසින් මනාව දෙන ලද දානයකැයි සිතන්නා වූ උන්වහන්සේගේ ශරීරයෙහි මහත් ප්‍රීතියක්, සොම්නසක් උපන්නේය. උන්වහන්සේ මාගේ ක්‍රියාවෙන් අනාගතයේ දී මේ ආකාරයෙන්ම ශරීරයෙන් රශ්මි නික්මේවායි ප්‍රාර්ථනා කළහ. උන්වහන්සේගේ ඒ ප්‍රාර්ථනාව නිසා බුදු වූ උන්වහන්සේගේ සිරුරින් රශ්මි නික්ම මෙතෙක් තැන පැතිරිණ.

උන්වහන්සේගේ තවත් පූර්ව චරිතයක් ඇත. උන්වහන්සේ වනාහි බෝසත් කල්හි එක් බුදුකෙනෙකුන්ගේ සෑයක් දැක මේ බුදුන්ට මා විසින් ජීවිතය පරිත්‍යාග කරන්නට වටනේයැයි දඬු පහනක් වෙළන අයුරින් සියලු සිරුර වෙළවා රියනක් පමණ මොට්ටුවක් තබා ලක්‍ෂයක් අගනා රන් පාත්‍රයක් ගිතෙලින් පුරවවා එහි දහසක් වැටි දල්වවා එය හිසින් ගෙන සියලු සිරුර දල්වවා ගෙන සෑය පැදකුණු කරනුයේ මුළු රැය ගෙවූහ. මෙසේ අරුණු නැගෙන තෙක්ම මාත්‍රයකුදු උණුසුම් නොවීය. පියුම් ගැබකට පිවිසි කලක් මෙන් විය. මේ ධර්මය වනාහි තමා රක්නහු රක්නේය. එහෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ.

ධම්මො භවෙ රක්‍ඛති ධම්මචාරි ධම්මො සුචිණ්ණො සුඛමාවහාති එසානිසංසො ධම්මෙ සුචිණ්ණෙ න දුග්ගතිං ගච්ඡති ධම්මචාරී

මේ කර්මයේ ආනිසංසයෙන් ද ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීරාලෝකය දසදහසක් ලෝකධාතුව පැතිර සිටියේය.

එකල අපගේ බෝසතාණෝ සුරුචි නම් බමුණෙක්ව බුදුන් නිමන්ත්‍රණය කරමියි එළඹ මිහිරි බණ කථාව අසා ‘ස්වාමීනි, හෙට මාගේ දන් පිළිගන්නැයි කියා ‘බමුණ, ඔබට කෙතෙක් භික්‍ෂූන් අවශ්‍යදැයි ඇසූ සේක. ස්වාමීනි, ඔබවහන්සේගේ පිරිවර භික්‍ෂූහු කොපමණද? ඇසීය. එකල්හි බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ප්‍රථම සන්නිපාතයම වෙයි. එහෙයින් කෙළ ලක්‍ෂයකැයි වදාළහ. ස්වාමීනි, සියලු දෙනාම සමග මාගේ දානය පිළිගන්නැයි කීය. ශාස්තෲන් වහන්සේ ඉවසා වදාළ සේක. බමුණු තෙමේ පසුදින සඳහා ආරාධනා කොට ගෙට යනුයේ (මෙසේ) සිතීය. මම මෙතෙක් භික්‍ෂූන්ට කැඳ බත් වස්ත්‍රාදිය දෙන්නට නො හැක්කෙම් නොවෙමි. හිඳිනා තැන් වනාහි කෙසේ වන්නේදැයි යනුයි. ඔහුගේ ඒ සිතුවිල්ල අසූහාරදහසක් යොදුන් මත්තෙහි සිටි සක්දෙව්රජුගේ පඬුපුල සෙලසුන උණු බව දැන්වීය. සක්දෙව්රජ ‘කවරෙක් නම් මා මෙතැනින් සොලවනු කැමැත්තේදැයි දිවැසින් ලොව බලනුයේ මහා පුරුෂයාණන් දැක ‘සුරුචි බමුණා බුදුපාමොක් බික්සඟනට ආරාධනා කර හඳුනා තැන් සිතීය. මා ද එතැනට ගොස් පින් කොටසක් ගන්නට වටී යැයි වඩු වෙසක් මවාගෙන වෑ පොරෝ ගත් අතැතිව මහා පුරුෂයාණන් ඉදිරියේ පහළ විය. (පහළ වී) කිසිවෙකුට කුලියට කළයුතු වැඩක් ඇත්දැ’යි කීය. මහා පුරුෂයාණෝ ඔහු දැක ‘කුමන වැඩක් කරන්නෙහිදැයි ඇසූහ. මා නො දන්නා ශිල්පයක් නම් නැත. ගෙයක් හෝ මඩුවක් හෝ යමෙක් යමක් කරවයි නම් ඔහුගේ ඒ වැඩය කරන්නට දනිමි’යි කීය. ‘එසේ නම් මාගේ වැඩක් ඇතැයි කීය. ‘ස්වාමීනි, කුමක්දැයි’ ඇසීය. ‘මා විසින් හෙට දවස පිණිස කෙළ ලක්‍ෂයක් භික්‍ෂූන් වහන්සේලා ආරාධනා කරනු ලැබූහ. උන්වහන්සේලාට වැඩසිටිනම මඩුවක් කරන්නැ’යි කීහ. ‘එසේ නම් මට කුලී ගෙවන්නට හැකිදැ’යි (ඇසීය) ‘දරුව, හැක්කේ වෙමි’ කීහ. ‘යහපත් කරමි’යි ගොස් එක් පෙදෙසක් බැලීය.

දොළොස් තෙළෙස් පමණ වූ පෙදෙස කිසුණු මඬලක් මෙන් සමතලා විය. හෙතෙම මෙතෙක් තැන සත්රුවන්මය මඩුවක් පැනනගීවා’යි සිතා බැලීය. එකෙණෙහිම පොළොව බිඳගෙන මඩුවක් පැන නැගුණි. එහි රන්මුවා ටැම්වල රිදීමය කළස් විය. රිදීමය ටැම්වල රන්මුවා කළස් විය. මිණිටැම්හි පබළුමය (කළස්) විය. පබළු ටැම්හි මිණිමුවා (කළස්) විය. සත්රුවන්මුවා ටැම්හි සත්රුවන්මුවා කළස් විය. ඉක්බිති මඩුවෙහි අතරතුර කිකිණිදැල් එල්බේවායි බැලීය. බැලීමත් සමගම කිකිණිදැල් එල්බිණ. ඒ කිකිණිදැල් මඳපවන් වැදෙනවිට පංචාංගික තූර්යයෙන් මෙන් මිහිරිහඬ නික්මෙයි. දිව්‍ය සංගීත පවත්වන කාලයක් මෙන් විය. අතරතුර සුවඳදම් මල්දම් එල්බේවායි සිතීය. එකෙණෙහිම (සුවඳදම් මල්දම්) එල්බිණ. ගණනින් කෝටිලක්‍ෂයක් වූ භික්‍ෂූන් වහන්සේලාට අසුන් සහ ආධාරක පොළොව බිඳගෙන පැනනගීවායි සිතීය. එකෙණෙහිම පැන නැගිණ. කොණක් කොණක් පාසා එක එක දියසැළි පැනනගීවායි සිතීය. එකෙණෙහිම දියසැළි පැන නැඟිණ. මෙතෙක් දේ මවා බමුණා වෙත ගොස් එන්න ස්වාමීනි, ඔබගේ මඩුව බලා මාගේ කුලිය දෙන්නැයි කීය. මහා පුරුෂයාණෝ ගොස් මඩුව බැලූහ. බලන්නා වූම බෝසතුන්ගේ මුළු සිරුර පස්වනක් ප්‍රීතියෙන් අතරක් නැතිව ස්පර්ශ කරන ලද්දේ විය. ඉක්බිති මඩුව බලා බෝසතුන්ට මෙබඳු සිතක් විය. මේ මඩුව මිනිසකු විසින් කරන ලද්දක් නොවේ. මාගේ අදහසට මාගේ ගුණයට ඒකාන්තයෙන් ශක්‍ර භවනය උණුවිය. ඉක්බිති සක්දෙව් රජු විසින් මේ මඩුව කරන ලද්දේය කියායි. මා විසින් මේ මඩුවෙහි එක්දිනක් පමණක් දන් දීම යුතු නොවේ. සත්දිනක් දෙමියි සිතීය.

බාහිර දේ දීමනම් කොතෙකුත් අයට සමානය. එය බෝසතුන් සතුටු කරන්න නොහැකි වෙයි. අලංකාර කරන ලද හිස් සිඳ අඳුනින් සැරසූ ඇස් උපුටා, හදමස් උපුටා දුන් කල්හි බෝසතුන්ට ත්‍යගය නිසා සතුට ඇති වෙයි. අප බෝසතුන්ට ද සිවි ජාතකයෙහි දී දිනපතා කහවණු පස් අමුණක් වැයකොට නුවර දොර සතරේ ද නුවර මැද ද දන් දෙන්නා වූ බෝසතුන්ට ඒ දානය ත්‍යගය පිළිබඳ සතුටක් උපදවන්නට නොහැකි විය. යම් අවස්ථාවක බමුණු වෙස් ගත් සක්දෙව්රජ පැමිණ ඇස් ඉල්ලී ද එදා ඒ ඇස් උපුටා දෙද්දීම සතුට උපන්නේය. සිත කෙසගක් පමණකුදු වෙනසක් නොවීය. මෙසේ දානය නිසා බෝසතුන්ට තෘප්තියක් නම් ඇති නොවේ. එහෙයින් ඒ මහා පුරුෂයාණෝ ද මා විසින් කෙළ ලක්‍ෂයක් භික්‍ෂූන්ට සත්දිනක් දන් දෙන්නට වටනේ යැයි සිතා ඒ මඩුවෙහි බුදුපාමොක් බික්සඟන වඩා හිඳුවා සත්දිනක් ගවපාන නම් දානයක් දුන්හ. ගවපානය නම් මහත් මහත් සැළිවල කිරි පුරවා උඳුන්වල තබා කිරි ඝනව පැසුණු කල්හි සහල් ටිකක් දමා පැසුණු මී සකුරු සුනු ගිතෙල් යන දෙයින් පිළියෙල කළ භෝජනයකැයි කියනු ලැබේ. මිනිස්සු පමණක් වළඳවන්නට නො හැකි වූහ. දෙවියෝ ද එක්පසෙකින් වැළඳවූහ. දොළොස් තෙළෙස් යොදුන් පමණ තැන ද භික්‍ෂූන් ගන්නට නො පොහොසත් වූයේමය. ඒ භික්‍ෂූන් වහන්සේලා වනාහි තමන්ගේ ආනුභාවයෙන් වැඩසිටියාහුය. අවසන් දිනයේ දී සියලු භික්‍ෂූන් වහන්සේලා පාත්‍ර සෝදවා බෙහෙත් පිණිස ගිතෙල් වෙඬරු තෙල් මී පැණියෙන් පුරවා තුන්සිවුරු සමග දුන්හ. සංස නවක භික්‍ෂූන් ලද සිවුරුසළු ලක්‍ෂයක් අගනේ විය. ශාස්තෲන් වහන්සේ අනුමෝදනාව කරනා සේක් මේ මහා පුරුෂයා මෙබඳු මහා දානයක් දුන්නේය. කවරෙක් නම් වන්නේදැයි සලකා බලන සේක් අනාගතයේ දෙයාසංඛ්‍ය කල්ප ලක්‍ෂයකින් මත්තෙහි ගෞතම නම් බුදුවන්නේ යැයි දැක මහාපුරුෂයා අමතා ඔබ මෙතෙක් නම් කල් ඉක්ම ගෞතම නමින් බුදු වන්නේ යැයි ප්‍රකාශ කළ සේක.

මහා පුරුෂ තෙම ප්‍රකාශය අසා ‘මම වනාහි බුදු වන්නෙමි. මාගේ ගිහිගෙයි විසීමෙන් කවර ප්‍රයෝජනයක් ද? පැවිදි වන්නෙමියි සිතා එබඳු වූ සම්පත්තිය කෙළපිඩක් මෙන් අතහැර දමා බුදුන් වෙත පැවිදි වූහ. පැවිදි වී ද බුද්ධවචන ඉගෙන අභිඥාවන් හා සමාපත්තීන් උපදවා ගෙන ආයු කෙළවර බඹලොව උපන්හ.

මංගල බුදුරජාණන් වහන්සේට උත්තර නම් නුවරක් විය. පියා ද උත්තර නම් රජෙකි. මව ද උත්තරා නම් වූවාය. සුදේවය, ධර්මසේනය යන අගසව් දෙනමක් වූහ. උපස්ථායකයන් වහන්සේ පාලිත නම් විය. සීවලිය, අශෝකාය යන අග්‍රශ්‍රාවිකාවෝ දෙදෙනෙක් වූහ. බෝධිය නා රුකකි. ශරීරය අසූඅට රියන් විය. උන්වහන්සේ අවුරුදු අනූදහසක් වැඩහිඳ පිරිනිවි කල්හි දසදහසක් සක්වල එක්වරම ඒකාන්ධකාර විය. සියලු සක්වල මිනිසුන්ට මහත් හැඬීමක් වැළපීමක් විය.

මෙසේ දසදහසක් ලෝකධාතුව අඳුරුකොට ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් මෑත භාගයෙහි සුමන නම් වූ ශාස්තෲන් වහන්සේ පහළ වූ සේක. උන්වහන්සේට ද ශ්‍රාවක සන්නිපාත තුනක් විය. ප්‍රථම සන්නිපාතයේ දී කෝටි ලක්‍ෂයක් භික්‍ෂූහු වූහ. කාඤ්චන පර්වතයෙහිදී වූ දෙවන සන්නිපාතයේ දී අනූකෙළ දහසක් වූහ. තුන්වන සන්නිපාතයේ දී කෝටි අසූදහසක් වූහ. එකල්හි මහබෝසතුන් වහන්සේ මහත් සෘද්ධි ඇති මහත් ආනුභාව ඇති අතුල නම් නාගරාජයෙක් වූහ. උන්වහන්සේ බුදුන්වහන්සේ උපන්හයි අසා නා සමූහයා පිරිවරා නාග භවනයෙන් නික්ම කෙළ ලක්‍ෂයක් භික්‍ෂු පිරිවර සහිත ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට දිව්‍යමය තූර්යයෙන් උපහාර කරවා මහදන් දී වෙනවෙනම වස්ත්‍ර යුගලදී සරණයෙහි පිහිටියහ. ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද ඒ බෝසතුන්ට අනාගතයේ දී බුදුවන්නේ යැයි ප්‍රකාශ කළ සේක.

ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ නුවර මේඛල නම් විය. සුදත්ත නම් රජෙක් පියා විය. මව සිරිමා නම් වූවාය. සරණය, භාවිතත්තය යන අගසව් දෙනමක් වූහ. උපස්ථායකයන් වහන්සේ උදේන නම් විය. සේනාය, උපසේනාය යන අග්‍රශ්‍රාවිකාවෝ දෙනමක් වූහ. බෝධිය නා රුකෙකි. ශරීරය අනුරියන් උස විය. ආයු ප්‍රමාණය අවුරුදු අනූදහසක්ම වූයේය.

උන්වහන්සේ මෑත භාගයේ දී රේවත ශාස්තෲන් වහන්සේ පහළ සේක. උන්වහන්සේට ද ශ්‍රාවක සන්නිපාත තුනක් විය. ප්‍රථම සන්නිපාතයේ දී ගණනක් නම් නැත. දෙවෙනි සන්නිපාතයේ දී කෝටි ලක්‍ෂයක් භික්‍ෂූහු වූහ. තුන්වැන්නේ ද එසේමය. එකල අප බෝසතුන් වහන්සේ අතිදේව නම් බමුණෙකුව බුදුන්ගේ ධර්ම දේශනාව අසා සරණයෙහි පිහිටා මුදුනෙහි ඇඳිලි බැඳගෙන ඒ බුදුන්ට කෙලෙස් නැසීමෙහි ගුණ කියා උතුරු සළුවෙන් පිදූහ. ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ ද ඒ බෝසතුන්ට බුදුවන්නේ යැයි ප්‍රකාශ කළ සේක.

ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ නගරය සුධඤ්ඤවතී නම් විය. පියා විපුල නම් රජෙකි. මව විපුලා නම් වූවාය. වරුණාය, බ්‍රහ්මදේවය යන අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ දෙවැන්නෙක් වූහ. උපස්ථායකයන් වහන්සේ සම්භව නම් වූහ. භද්‍රය, සුභද්‍රාය යන අග්‍ර ශ්‍රාවිකාවෝ දෙදෙනෙක් වූහ. බෝධිය නාරුකෙකි. ශරිරය අසූරියන් උස විය. හැටදහසක් අවුරුදු ආයු විය.

උන්වහන්සේට මෑත භාගයේ දී සෝභිත නම් ශාස්තෲන් වහන්සේ පහළ වූ සේක. උන්වහන්සේට ද ශ්‍රාවක සන්නිපාත තුනක් විය. ප්‍රථම සන්නිපාත කෝටි සියයක් භික්‍ෂූහු වූහ. දෙවන සන්නිපාතයේ දී කෝටි අනූවකි. තුන්වැන්නේ දී කෝටි අසූවකි. දේශනාව අසා සරණයෙහි පිහිටා බුදුපාමොක් බික්සඟනට මහදන් දුන්හ. ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙතෙම බුදුවන්නේ යැයි ප්‍රකාශ කළ සේක.

ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ නුවර සුධර්ම නම් විය. පියා සුධර්ම නම් රජ කෙනෙකි. මව ද සුධර්මා නම් වූවා ය. අසමය සුනේත්‍රය යන අග්‍රශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා දෙනමක් වූහ. නකුලාය, සුජාතාය යන අග්‍රශ්‍රාවිකාවෝ දෙනමක් වූහ. බෝධිය නා රුකෙකි. අවුරුදු අනූදහසක් විය.

උන්වහන්සේට මෑත භාගයේ දී එක් අසංඛ්‍යයක් ඉක්මවා එක් කපෙක්හිම අනෝමදස්සී ය, පදුම ය, නාරදය යැයි බුදුවරු තුන්නමක් උපන්හ. අනෝමදස්සී බුදුන්ට ශ්‍රාවක සන්නිපාත තුනකි. පළමුවැන්නෙහි භික්‍ෂූන් වහන්සේලා අටලක්‍ෂයක් වූහ. දෙවන සන්නිපාතයෙහි සත් ලක්‍ෂයෙකි. තුන්වන සන්නිපාතයේ දී හය ලක්‍ෂයෙකි. එකල්හි බෝසතාණෝ මහත් ඍද්ධි ඇති මහත් ආනුභාව ඇති නොයෙක් කෙළගණන් සතුන්ට අධිපති එක් සෙනෙවියෙක් වූහ. උන්වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේ උපන්හයි අසා අවුත් බුද්ධ ප්‍රමුඛ භික්‍ෂු සංඝයාට මහා දානයක් දුන්හ. ශාස්තෲන් වහන්සේ ද බෝසතුන්ට අනාගතයේ දී බුදුවන්නේ යැයි ප්‍රකාශ කළ සේක.

අනෝමදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේට වනාහි චන්ද්‍රවතී නම් නුවරක් විය. පියා යසවත් නම් රජ කෙනෙකි. මව යශෝධරා නම් වූවා ය. නිසභය, අනෝමය යන අග්‍රශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා දෙදෙනෙක් වූහ. උපස්ථායකයන් වහන්සේ වරුණ නම් වූහ. සුන්දරීය, සුමනාය යන අග්‍ර ශ්‍රාවිකාවෝ දෙදෙනෙක් වූහ. බෝධිය කුඹුක් රුකකි. සිරුර පනස් අටරියනක් විය. අවුරුදු ලක්‍ෂයක් ආයු විය යනුය.

උන්වහන්සේට මෑත භාගයෙහි පදුම නම් ශාස්තෲන් වහන්සේ පහළ වූහ. උන්වහන්සේට ද ශ්‍රාවක සන්නිපාත තුනෙකි. ප්‍රථම සන්නිපාතයේ දී කෝටි ලක්‍ෂයක් භික්‍ෂූහු වූහ. දෙවන සන්නිපාතයේ දී තුන් ලක්‍ෂයකි. තෙවැන්නේ දී නො ගම් අරනෙහි මහවන ලැහැබ වැසි භික්‍ෂූන්ගෙන් දෙලක්‍ෂයක් වූහ. එකල්හි තථාගතයන් වහන්සේ ඒ වන ලැහැබේම වැඩ වෙසෙද්දී බෝසතාණෝ සිංහයෙක්ව නිරෝධ සමාපත්තියට සමවන් බුදුන් දැක පැහැදුණු සිත් ඇතිව වැඳ පැදකුණු කොට හටගත් ප්‍රීති හා සොම්නස් ඇතිවම තුන්වරක් සිංහනාද කොට බුද්ධාලම්භන ප්‍රීතිය අත් නොහැර ප්‍රීති සැපයෙන්ම ගොදුරු පිණිස බැහැර නොගොස් ජීවිත පරිත්‍යාග කොට පයුරුපාසනය කෙරෙමින් සිටියහ. ශාස්තෲන් වහන්සේ සත්දින ඇවෑමෙන් නිරෝධ සමාපත්තියෙන් නැගී සිටිසේක් සිංහයා බලා භික්‍ෂු සංඝයා කෙරෙහි ද සිත පහදා සංඝයා වඳී යැයි භික්‍ෂු සංඝයා ඒවායි සිතූ සේක. භික්‍ෂූහු එකෙණෙහිම වැඩියහ. සිංහයා සංඝයා කෙරෙහි සිත පැහැදවීය. ශාස්තෲන් වහන්සේ ඔහුගේ සිත බලා අනාගතයේ දී බුදුවන්නේයැයි ප්‍රකාශ කළ සේක.

පදුම බුදුරජාණන් වහන්සේට වනාහි චම්පක නම් නුවරක් විය. අසම නම් රජ පියා විය. මව අසමා නම් වූවා ය. සාලය, උපසාලය යැයි අග්‍ර ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා දෙනමක් වූහ. උපස්ථායකයන් වහන්සේ වරුණ නම් වූහ. රාමාය, සුරාමාය යන දෙදෙනා අග්‍ර ශ්‍රාවිකාවෝ වූහ. බෝධිය තොටිල ගසෙකි. ශරීරය පන් අටරියන් විසිලක්‍ෂයක් ආයු විය.

උන්වහන්සේට මැත භාගයේ දී නාරද නම් ශාස්තෲන් වහන්සේ පහළ වූහ. උන්වහන්සේට ද ශ්‍රාවක සන්නිපාත තුනකි. ප්‍රථම සන්නිපාතයේ දී කෙළ ලක්‍ෂයක් භික්‍ෂූහු වූහ. දෙවන සන්නිපාතයේ දී කෝටි අනූදහසකි. තුන්වැන්නේදී සන්ධි අසූදහසකි. එකල්හි බෝසතාණෝ ඍෂි ප්‍රවෘජ්‍යාවෙන් පැවිදිව පංච අභිඥාවන්හි ද අෂ්ට සමාපත්තීන්හි ද පුරුදු කළ වසඟ ඇතිව බුදුපාමොක් බික්සඟනට මහදන් දී රත්සඳුනින් පූජා කළහ. ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ ද ඒ බෝසතුන්ට අනාගතයේ දී බුදුවන්නේ යැයි ප්‍රකාශ කළ සේක.

ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වනාහි ධඤ්ඤවතී නම් නුවර විය. සුදේව බමුණෙක් පියා විය. මව අනෝමා නම් වූවා ය. භද්‍රසාලය, ජිතමිත්‍රය යන අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ දෙදෙනෙක් වූහ. උපස්ථායකයන් වහන්සේ වාසෙට්ඨ නම් වූහ. උත්තරාය, ඵග්ගුණීය යන දෙදෙන අග්‍ර ශ්‍රාවිකාවෝ වූහ. බෝධිය මහා තොටිල්ල රුකකි. සිරුර අටඅසූරියන් විය. අනූදහසක් අවුරුදු ආයු විය.

නාරද බුදුන්ට මෑත භාගයේ දී එක් අසංඛ්‍යයක් ඉක්ම මෙයින් කල්ප ලක්‍ෂයකට මත්තෙහි එක් කපෙක්හි පදුමුත්තර නම් එකම බුදුකෙනෙක් පහළ වූ සේක. උන්වහන්සේට ද ශ්‍රාවක සන්නිපාත තුනකි. ප්‍රථම සන්නිපාතයේ දී කෝටි ලක්‍ෂයක් භික්‍ෂූහු වූහ. වේහාර පර්වතයේ දී වූ දෙවන සන්නිපාතයේ දී කෝටි අනූදහසකි. තුන්වැන්නේ දී කෝටි ආයු දහසකි. එකල්හි බෝසතාණෝ ජටිල නම් මහරැටියෙක්ව බුදුපාමොක් බික්සඟනට සිවුරු සහිත දන් දුන්හ. ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ ද බෝසතුන්ට මෙතෙම අනාගතයේ දී බුදුවන්නේ යැයි ප්‍රකාශ කළ සේක. පදුමුත්තර බුදුන්ගේ කාලයෙහි වනාහි තීර්ථකයෝ නොවූහ. සියලු දෙවි මිනිස්සු බුදුන්ම සරණ ගියහ.

ඒ බුදුන්ගේ නුවර හංසවතී නම් විය. පියා ආනන්ද නම් ක්‍ෂත්‍රියෙකි. මව සුජාතා නම් වූවාය. දේවලය, සුජාතය යන අග්‍ර ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා දෙනමක් වූහ. උපස්ථායකයන් වහන්සේ සුමනා නම් වූහ. අමිතාය අසමාය යන දෙදෙන අග්‍ර ශ්‍රාවිකාවෝ වූහ. බෝධිය සල් රුකකි. සිරුර අසූ අටරියන් උස විය. ශරීර ප්‍රභාව හාත්පස දොළොස් යොදුනෙක පැතිර ගත්තේය. අවුරුදු ලක්‍ෂයක් ආයු විය.

උන්වහන්සේට මෑත භාගයේ දී තිස්දහසක් කප් ඉක්මවා එක් කපෙක සුමේධය සුජාත යැයි බුදුවරු දෙනමක් උපන්හ. සුමේධ බුදුන්ට ශ්‍රාවක සන්නිපාත තුනක් විය. ප්‍රථම සන්නිපාතයේ දී සුදර්ශන නගරයේ කෝටි සියයක් රහතන් වහන්සේලා වූහ. දෙවන සන්නිපාතයේ දී අනූ කෝටියකි. තුන්වැන්නෙහි දී අසූ කෝටියකි. එකල්හි බෝසතාණෝ උත්තර නම් මානවකයෙක්ව නිදන්කොට තබන ලද්දා වූම අසූකෙළක් ධනය වියදම් කොට බුදුපාමොක් බික්සඟනට මහදන් දී බණ අසා සරණයෙහි පිහිටා (ගිහි ගෙයින්) නික්ම පැවිදි විය. ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ ද ඒ බෝසතුන් අනාගතයේ දී බුදු වන්නේ යැයි ප්‍රකාශ කළ සේක.

සුමේධ බුදුන්ට සුදර්ශන නම් නුවරක් විය. සුදන්ත නම් රජ පියා විය. මව ද සුදන්තා නම් වූවා ය. සරණාය, සබ්බකාම යැයි අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ දෙදෙනෙක් වූහ. උපස්ථායකයන් වහන්සේ සාගර නම් වූහ. රාමා, සුරාම යැයි අග්‍ර ශ්‍රාවිකාවෝ දෙදෙනෙක් වූහ. මහ මිදෙල්ල ගසක් බෝධිය විය. ශරිරය අසූ අට රියන් විය. අවුරුදු අනූදහසක් ආයු විය.

උන්වහන්සේට මෑත භාගයේ දී සුජාත නම් ශාස්තෲන් වහන්සේ පහළ වූ සේක. උන්වහන්සේ ද ශ්‍රාවක සන්නිපාත තුනකි. ප්‍රථම සන්නිපාතයේ දී භික්‍ෂූන් වහන්සේලා සැටනමක් වූහ. දෙවන සන්නිපාතයේදී පනස් ලක්‍ෂයක් වූහ. සතරවන සන්නිපාතයේ දී හතළිස් ලක්‍ෂයක් වූහ. එකල්හි බෝසතාණෝ සක්විති රජෙක්ව බුදුරජාණන් වහන්සේ උපන් සේක අසා (බුදුන් වෙත) එළඹ බණ අසා බුදුපාමොක් බික්සඟනට සප්තවිධ රත්නයන් සමග සිවුමහ දිවයිනේ රාජ්‍යය දී බුදුන් වෙත පැවිදි වූහ. මුළු නුවරවැසියෝ රටෙහි උපදනා අය ගෙන ආරාමික කටයුතු සිදුකෙරෙමින් බුදුපාමොක් බික්සඟනට නිතර මහදන් දුන්හ. ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ ද බෝසතුන්ට බුදුවන්නේ යැයි ප්‍රකාශ කළහ.

ඒ බුදුන්ගේ නුවර සුමංගල නම් විය. උග්‍රසේන නම් රජ පියා විය. මව පභාවතී නම් වූවා ය. සුදර්ශනය, සුදේවය යන අග්‍ර ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා දෙනමක් වූහ. උපස්ථායකයන් වහන්සේ නාරද නම් වූහ. නාග, නාගසමාලා යන දෙදෙනා අග්‍ර ශ්‍රාවිකාවෝ වූහ. බෝධිය මහ උණ රුකක් විය. ඒ බෝධිය වනාහි මඳ සිදුර ඇතියේ ඝන වූ කද ඇතියේ මත්තෙහි නිකුත් වූ අතුවලින් මොනර පිල් කලඹක් මෙන් බැබළිණ. ඒ බුදුන්ගේ ශරිරය පනස්රියන් උස විය. අවුරුදු අනූදහසක් අසු විය.

ඒ බුදුන්ට මෑත භාගයේ දී කල්ප එක්දහස් අටසියයකින් මත්තෙහි එක් කපෙක පියදස්සී, අත්‍ථදස්සී, ධම්මදස්සී යන බුදුවරු තුන්නමක් උපන්හ. පියදස්සී බුදුන්ට ද ශ්‍රාවක සන්නිපාත තුනක් විය. ප්‍රථම සන්නිපාතයේ දී කෙළ ලක්‍ෂයක් භික්‍ෂූහු වූහ. දෙවැන්නේ කෝටි අනූවකි. තුන්වැන්නේ අසූ කෝටියකි. එකල්හි බෝසතාණෝ කාශ්‍යප නම් මානවකයෙක්ව ත්‍රිවේදයෙහි කෙළ පැමිණ බුදුන්ගේ ධර්ම දේශනාව අසා කෙළ ලක්‍ෂයක් ධන පරිත්‍යාගයෙන් සංඝාරාමයක් කරවා සරණයෙහි ද සීලයෙහි ද පිහිටියහ. ඉක්බිති බුදුරජාණෝ ඒ බෝසතුන් මින් අටළොස් කපක් ඇවෑමෙන් බුදුවන්නේ යැයි ප්‍රකාශ කළහ.

ඒ බුදුන්ගේ නුවර අනෝම නම් විය. පියා සුදින්න නම් රජෙකි. මව චන්ද්‍රා නම් වූවා ය. පාලිත, සබ්බදස්සී යන අගසව් දෙනමක් වූහ. උපස්ථායකයන් වහන්සේ සෝභිත නම් වූහ. සුජාතා, ධම්මදින්නා යන අග්‍රශ්‍රාවිකාවෝ දෙනමක් වූහ. බෝධිය පුවඟු රුකෙකි. සිරුර අසූරියන් උස විය. අනූදහසක් අවුරුදු ආයු විය යනුයි.

උන්වහන්සේට මෑත භාගයේ දී අත්‍ථදස්සී නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පහළ වූ සේක. උන්වහන්සේට ද ශ්‍රාවක සන්නිපාත තුනක් විය. පළමුවැන්නෙහි භික්‍ෂූහු අනූඅටදහසක් වූහ. දෙවැනෙහි අසූ අට දහසකි. තුන්වැන්නේ ද එසේමය. එකල්හි බෝසතාණෝ මහත් සෘද්ධි ඇති සුසීම නම් තව්සකුව දෙව්ලොවින් මදාරා මල් ඡත්‍රයක් ගෙනවුත් බුදුන්ට පිදූහ. ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ ද, බෝසතුන් බුදුවන්නේ යැයි ප්‍රකාශ කළහ.

ඒ බුදුන්ට ශෝභන නම් නුවරක් විය. පියා සාගර නම් රජෙකි. මව සුදර්ශනා නම් වූවා ය. ශාන්ත, උපශාන්ත යන දෙනම අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ වූහ. උපස්ථායකයන් වහන්සේ අභය නම් වූහ. ධර්මා, සුධර්මා යන දෙදෙන අග්‍රශ්‍රාවිකාවෝ වූහ. බෝධිය සපු රුකකි. සිරුර අසූරියන් උස විය. ශරීර ප්‍රභාව හැමකල්හිම යොදුනක් තැන පැතිර සිටියේය. අවුරුදු ලක්‍ෂයක් ආයු විය.

උන්වහන්සේට මෑත භාගයේ දී ධම්මදස්සී නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ පහළ වූහ. උන්වහන්සේට ද ශ්‍රාවක සන්නිපාත තුනෙකි. ප්‍රථම සන්නිපාතයේ දී භික්‍ෂූහු කෝටි සියයක් වූහ. දෙවැන්නේ කෝටි හැත්තෑවකි. තුන්වැන්නේ කෝටි අසූවකි. එකල්හි බෝසතාණෝ සක්දෙව් රජව දිව්‍යමය සුවඳින් ද මලින් ද තූර්යයෙන් ද පූජා කළහ. ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ ද බෝසතුන්ට විවරණ දුන්හ.

ඒ බුදුන්ට සරණ නම් නුවරක් විය. පියා සරණ නම් රජෙකි. මව සුනන්දා නම් වූවාය. පදුමය, ඵුස්සදේවය යන අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ දෙදෙනෙක් වූහ. උපස්ථායකයන් වහන්සේ සුනේත්‍ර නම් වූහ. බේමාය, සච්චනාමාය යන දෙදෙන අග්‍ර ශ්‍රාවිකාවෝ වූහ. බෝධිය රත්කරව් රුකකි. කුඹුක් රුකකැයි ද කෙම් රුකකැයි ද කියනු ලැබේ. උන්වහන්සේගේ ශරිරය වනාහි අසූරියන් උස විය. අවුරුදු ලක්‍ෂයක් ආයු විය.

උන්වහන්සේට මෑත භාගයෙහි මෙයින් අනූහතර කපකට මත්තෙහි එක්කපෙක සිද්ධාර්ථ නම් එකම බුදු කෙනෙක් පහළ වූහ. උන්වහන්සේට ද ශ්‍රාවක සන්නිපාත හතකි. ප්‍රථම සන්නිපාතයේ දී කෙළ ලක්‍ෂයක් භික්‍ෂූන් වහන්සේලා වූහ. දෙවන සන්නිපාතයේ දී අනූකෙළකි. තුන්වැන්නේ දී අසූකෙළක් වූහ. එකල බෝසතාණෝ උග්‍ර තේජස් ඇති අභිඥා බලයෙන් යුත් මංගල නම් තවුසෙක්ව මහ දඹ ඵලයක් ගෙනවුත් බුදුන්ට දුන්හ. ශාස්තෲන් වහන්සේ එය වළඳා අනූහතර කපකින් මත්තෙහි බුදු වන්නේයැයි බෝසතුන්ට ප්‍රකාශ කළ සේක.

ඒ බුදුන්ගේ නුවර වේභාර නම් විය. ජයසේන නම් රජ පියා විය. මව ඵුස්සා නම් වූවාය. සම්බලය, සුමිත්‍රය යන දෙනම අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ වූහ. උපස්ථායකයන් වහන්සේ රේවත නම් වූහ. සීවලාය, සුරාමාය යන දෙදෙන අග්‍රශ්‍රාවිකාවෝ වූහ. බෝධිය කිණිහිරි රුකකි. ශරීරය හැටරියන් උස විය. අවුරුදු ලක්‍ෂයක් ආයු විය.

ඒ බ්‍රහ්ම මෑත භාගයේ දී මෙයින් දෙයානූ කපකින් මත්තෙහි එකම කලෙක තිස්සය, ඵුස්සය යන බුදුවරු දෙනමක් උපන්හ. තිස්ස බුදුන්ට වනාහි ශ්‍රාවක සන්නිපාත තුනකි. ප්‍රථම සන්නිපාතයේ දී කෝටි සියයක් භික්‍ෂූන් වහන්සේලා වූහ. දෙවැන්නෙහි අනූකෙළකි. තුන්වැන්නෙහි අසූකෙළකි. එකල්හි බෝසතාණෝ මහත් භෝග ඇති මහත් කීර්ති ඇති සුජාත නම් ක්‍ෂත්‍රියෙක්ව ඍෂි ප්‍රවෘජ්‍යාවෙන් පැවිදිව මහත් සෘද්ධිමත්ව බුදුරජාණන් වහන්සේ උපන්හයි අසා දිව මදාරා පියුම් කුසුම් ගෙනවුත් සිවුපිරිස මැද වඩනා බුදුන්ට පූජා කළහ. අහසෙහි මල් වියනක් මෙන් කළේය. ඒ ශාස්තෲන් වහන්සේ ද මෙයින් කල්ප අනූදෙකකින් මත්තෙහි බුදුවන්නේ යැයි ප්‍රකාශ කළ සේක.

ඒ බුදුන්ගේ නුවර ඛේම නම් විය. පියා ජනසන්ධ නම් ක්‍ෂත්‍රියෙකි. මව පදුම නම් වූවාය. බ්‍රහ්මදේවය, උදයය යන දෙදෙනා අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ වූහ. උපස්ථායකයන් වහන්සේ සුමංගල නම් වූහ. ඵුස්සාය, සුදත්තාය යන දෙදෙන අග්‍ර ශ්‍රාවිකාවෝ වූහ. බෝධිය පියා ගසෙකි. ශරීරය සැට රියන් උස විය. අවුරුදු ලක්‍ෂයක් ආයු විය.

උන්වහන්සේට මෑත භාගයෙහි ඵුස්ස නම් ශාස්තෲන් වහන්සේ පහළ වූ සේක. උන්වහන්සේට ද ශ්‍රාවක සන්නිපාත තුනකි. ප්‍රථම සන්නිපාතයෙහි භික්‍ෂූන් වහන්සේලා සැටලක්‍ෂයක් වූහ. දෙවැන්නෙහි පනස් ලක්‍ෂයකි. තෙවැන්නෙහි දෙතිස් ලක්‍ෂයකි. එකල බෝසතාණන් වහන්සේ විජිතාවි නම් ක්‍ෂත්‍රියෙක්ව මහත් වූ රාජ්‍යය හැරපියා බුදුන් වෙත පැවිදිව ත්‍රිපිටකය ඉගෙන මහජනයාට බණකථා කීහ. සීල පාරමිතාව ද පිරූහ. ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ ද බෝසතුන්ට එසේම (අනාගතයේ බුදු වන්නේ යැයි) ප්‍රකාශ කළහ.

ඒ බුදුන්ට කාසි නම් නුවරක් විය. ජයසේන නම් රජ පියා විය. මව සිරිමා නම් වූවා ය. සුරක්‍ඛිතය, ධර්මසේනය යන දෙදෙන අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ වූහ. උපස්ථායකයන් වහන්සේ සභිය නම් වූහ. චාලාය, උපචාලාය යන දෙදෙන අග්‍ර ශ්‍රාවිකාවෝ වූහ. බෝධිය නෙල්ලි ගසකි. සිරුර පනස්අට රියන් විය. අවුරුදු අනූදසක් ආයු විය.

උන්වහන්සේට මෑත භාගයෙහි මෙයින් අනූ එක්වැනි කපෙහි විපස්සි නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පහළ වූ සේක. උන්වහන්සේට ද ශ්‍රාවක සන්නිපාත තුනකි. ප්‍රථම සන්නිපාතයෙහි හැට අට දහසක් භික්‍ෂූන් වහන්සේලා වූහ. දෙවැන්නෙහි එක්ලක්‍ෂයකි. තුන්වැන්නෙහි අසූ දහසෙකි. එකල බෝසතාණෝ මහත් සෘද්ධි ඇති මහත් ආනුභාව ඇති අතුල නම් නා රජෙක්ව සත්රුවන් එබ්බූ රන්මුවා මහ පුටුවක් බුදුන්ට දුන්හ. ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ ද බෝසතුන්ට මෙයින් අනූඑක්වන කපෙහි බුදුවන්නේ යැයි ප්‍රකාශ කළහ.

ඒ බුදුන්ට බන්ධුමතී නම් නුවරක් විය. බන්ධුමතී නම් රජ පියා විය. මව බන්ධුමතී නම් වූවාය. ඛණ්ඩය, තිස්සය යන දෙදෙන අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ වූහ. උපස්ථායකයන් වහන්සේ අසෝක නම් විය. චන්දාය, චන්දමිත්තාය යන දෙදෙන අග්‍ර ශ්‍රාවිකාවෝ වූහ. බෝධිය පළොල් රුකකි. ශරීරය අසූ රියන් උස විය. ශරීර ප්‍රභාව හැටකල්හිම සත්යොදුනෙක පැතිර සිටියේය. අවුරුදු අසූදහසක් ආයු විය.

උන්වහන්සේට මෑත භාගයෙහි මෙයින් තිස්ඵක්වන කපෙහි සිඛිය, වෙස්සභුය යන බුදුවරු දෙනම පහළ වූහ. සිඛී බුදුන්ට ද ශ්‍රාවක සන්නිපාත තුනකි. ප්‍රථම සන්නිපාතයෙහි භික්‍ෂූන් වහන්සේලා ලක්‍ෂයක් වූහ. දෙවැන්නෙහි අසූ දහසකි. තුන්වැන්නෙහි හැත්තෑ දහසකි. එකල බෝසතාණෝ අරින්දම නම් රජෙක්ව බුදුපාමොක් බික්සඟනට සිවුරු සහිත මහදන් දී සත්රුවනින් සරහන ලද ඇත්රුවන දී ඇතු පමණට කැප බඩු ද දුන්හ. ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ ද බෝසතුන්ට මෙයින් එක්තිස්වන කපෙහි බුදුවන්නේ යැයි ප්‍රකාශ කළහ.

ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට අරුණවතී නම් නුවර විය. අරුණ නම් ක්‍ෂත්‍රියෙක් පියා විය. මව ප්‍රභාවතී නම් වූවාය. අභිභුය, සම්භවය යන දෙදෙනා අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ වූහ. මබිලාය, පදුමාය යන දෙදෙන අග්‍ර ශ්‍රාවිකාවෝ වූහ. බෝධිය ඇටඹ රුකකි. සිරුර හැත්තෑ රියන් උස විය. ශරීර ප්‍රභාව යොදුන් තුනෙක පැතිර සිටියේය. අවුරුදු හැත්තෑ දහසක් ආයු විය.

උන්වහන්සේට මෑත භාගයෙහි වෙස්සභූ නම් ශාස්තෲන් වහන්සේ පහළ වූහ. උන්වහන්සේට ද ශ්‍රාවක සන්නිපාත තුනකි. ප්‍රථම සන්නිපාතයෙහි භික්‍ෂූන් වහන්සේලා අසූදහසක් වූහ. දෙවැන්නෙහි හැත්තෑ දහසකි. තුන්වැන්නෙහි හැටදහසකි. එකල බෝසතාණෝ සුදර්ශන නම් රජව බුදුපාමොක් බික්සඟනට මහදන් දී ඒ බුදුන් වෙත පැවිදිව ආචාර ගුණයෙන් යුතුව ගෞරව සම්ප්‍රයුක්ත ප්‍රීති බහුල වූවෙක් වූහ. ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද බෝසතුන්ට මෙයින් තිස්පස්වන කපෙහි බුදුවන්නේ යැයි ප්‍රකාශ කළහ.

ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අනෝම නම් නුවරක් විය. සුපුනීත නම් රජ පියා විය. මව යසවතී නම් වූවාය. සෝණය, උත්තරාය යන දෙදෙන අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ වූහ. උපස්ථායකයන් වහන්සේ උපසාන්ත නම් වූහ. දාමාය, සමාලාය යන දෙදෙන අග්‍ර ශ්‍රාවිකාවෝ වූහ. බෝධිය සල් රුකකි. සිරුර සැටරියන් උස විය. අවුරුදු හැටදහසක් ආයු විය.

උන්වහන්සේට මෑත භාගයෙහි මෙම කල්පයෙහි කකුසන්ධය, කෝණාගමනය, කාශ්‍යපය, අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේය යන බුදුවරු සතරදෙනෙක් උපන්හ. කකුසඳ, බුදුන්ට ශ්‍රාවක සන්නිපාත එකකි. එහි භික්‍ෂූන් වහන්සේලා සතළිස් දහසක් වූහ. එකල බෝසතාණෝ ඛේම නම් රජව බුදුපාමොක් බික්සඟනට පාසිවුරු සහිත මහදන් ද අඳුන් ආදී බෙහෙත් ද දී බුදුන්ගේ ධර්ම දේශනාව අසා පැවිදි වූහ. ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද බෝසතුන්ට බුදුවන්නේ යැයි ප්‍රකාශ කළ සේක.

කකුසඳ බුදුන්ට බේම නම් නුවරක් විය. අග්ගිදත්ත නම් බමුණා පියා විය. විශාඛා නම් බැමිණිය මව වූවාය. මධුරය, සංජීවය යන දෙදෙන අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ වූහ. උපස්ථායකයන් වහන්සේ බුද්ධිජ නම් වූහ. රාමාය, ගම්භාය යන දෙදෙන අග්‍ර ශ්‍රාවිකාවෝ වූහ. බෝධිය මහා මාරා රුකකි. සිරුර හතළිස් රියන් උස විය. අවුරුදු හතළිස් දහසක් ආයු විය.

උන්වහන්සේට මෑත භාගයෙහි කෝණාගමන නම් ශාස්තෲන් වහන්සේ පහළ වූ සේක. උන්වහන්සේ ද මහා ශ්‍රාවක සන්නිපාත එකකි. එහි භික්‍ෂූන් වහන්සේලා තිස්දහසක් වූහ. එකල බෝසතාණෝ පර්වත නම් රජව ඇමති ගණයා පිරිවරා බුදුන් වෙත ගොස් බණ අසා බුදුපාමොක් බික්සඟනට ආරාධනා කොට මහදන් දී පත්තුන්න වස්ත්‍ර, චීන වස්ත්‍ර, පට්ට වස්ත්‍ර, කෝශෙය්‍ය වස්ත්‍ර, කම්බිලි දුහුල් මෙන්ම රන්පටක් ද දී බුදුන් වෙත පැවිදි වූහ. ඒ ශාස්තෲන් වහන්සේ ද බෝසතුන්ට (අනාගතයේ දී බුදුවන්නේ යැයි) ප්‍රකාශ කළ සේක.

ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සෝභාවතී නම් නුවරක් විය. යඤ්ඤදත්ත නම් බ්‍රාහ්මණයෙක් පියා විය. උත්තරා නම් බැමිණිය මව වූවාය. භීසෝස, උත්තර යන දෙනම අග්‍ර ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා වූහ. උපස්ථායකයන් වහන්සේ සොත්‍ථිජ නම් වූහ. සමුද්‍රා, උත්තරා යන දෙදෙන අග්‍ර ශ්‍රාවිකාවෝ වූහ. බෝධිය දිඹුල් රුකකි. සිරුර තිස් රියනක් උස විය. අවුරුදු තිස්දහසක් ආයු විය.

උන්වහන්සේට මෑත භාගයේ දී කාශ්‍යප නම් ශාස්තෲන් වහන්සේ පහළ වූහ. උන්වහන්සේට ද එකම ශ්‍රාවක සන්නිපාතයකි. එහි භික්‍ෂූන් වහන්සේලා විසිදහසක් වූහ. එකල බෝසතාණෝ ජෝතිපාල නම් මාණවකයෙක්ව ත්‍රිවේදයෙහි කෙළ පැමිණ පොළොවෙහි ද අහසෙහි ද ප්‍රකට ඝටීකාර නම් කුම්භකාරයාගේ මිත්‍රයෙක් වූහ. බෝසතාණෝ ඔහු සමග බුදුන් වෙත එළඹ බණ අසා පැහැද පැවිදිව පටන්ගත් වීර්ය ඇතිව තුන් පිටකය ඉගෙන වත්පිළිවෙත්වලින් බුදුසසුන හෙබවූහ. ඒ ශාස්තෲන් වහන්සේ ද බෝසතුන්ට (අනාගතයේ දී බුදුවන්නේ යැයි) ප්‍රකාශ කළහ.

ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ උපන් නුවර බරණැස් නම් විය. බ්‍රහ්මදත්ත නම් බමුණෙක් පියා විය. චන්‍ද්‍රවතී නම් බැමිණිය මව වූවාය. තිස්සය, භාරද්වාජය යන දෙදෙන අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ වූහ. උපස්ථායකයන් වහන්සේ සර්වමිත්‍ර නම් වූහ. අනුලා, උරුවෙලා යන දෙදෙන අග්‍ර ශ්‍රාවිකාවෝ වූහ. බෝධිය නුග රුකකි. සිරුර අසූරියන් උස විය. අවුරුදු විසිදහසක් ආයු විය.

ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෑත භාගයෙහි අප ගෞතම සම්මා සම්බුදුජාණන් වහන්සේ හැර වෙනත් බුදු කෙනෙක් නම් නැත. මේ දීපංකර ආදී වූ සූවිසි බුදුවරුන් විසින් ලබන ලද විවරණ ඇති බෝසතාණෝ යම් ඒ.

මනුස්සත්තං ලිංගසම්පත්ති හෙතු සත්‍ථාර දස්සනං පබ්බජ්ජා ගුණසම්පත්ති අධිකාරො ච ඡන්‍දතා අට්ඨධම්ම සමොධානා අභිනීහාරො සමිජ්ඣතිති

මේ අෂ්ට ධර්මයන් ගළපා දීපංකර බුදුන්ගේ පාදමූලයේ දී කරන ලද ප්‍රාර්ථනාවෙන් ‘ඒකාන්තයෙන් බුද්ධකාරක ධර්මයන් ඔබ මොබ සොයමි’යි උත්සාහකොට ‘විචිනන්තො තදා දක්‍ඛිං පඨමං දාන පාරමිං’ යැයි දාන පාරමිතාව ආදී වූ බුද්ධ කාරක ධර්මයයෝ දක්නා ලදහ. එකී පාරමී ධර්මයන් පුරමින් වෙසතුරු අත්බව දක්වා ආ සේක. එසේ එන්නා වූ ද කරන ලද ප්‍රාර්ථනා ඇති බෝසතුන්ගේ යම් ආනිසංසයක් වේද, එකී ආනිසංස (මෙසේ) වර්ණනා කරන ලදී.

මෙසේ සියලු අංගයන්ගෙන් යුක්ත මනුෂ්‍යයෝ (බෝසත්වරු) සසර කල්පකෝටි සියගාණක් දීර්ඝ කාලයක් සැරිසරන්නෝ වුව ද අවීචියෙහි නූපදිත්. එසේම ලෝකාන්තරික නරකයෙහි ද (නූපදිත්) නිජ්ඣාම තණ්හී නම් ප්‍රේතයෝ නොවෙත්. ඛුප්පිපාස නම් ප්‍රේතයෝ නොවෙත්. කාලකඤ්ජික නම් ප්‍රේත අසුරයෝ නොවෙත්.

දුගතියේ උපනත් ක්‍ෂුද්‍රක ප්‍රාණීහු නොවෙත්. මනුෂ්‍යයන් අතර උපදනා ඔව්හු ජාත්‍යන්‍ධයෝ නො වෙත්.

ඔවුන් කන් විකල බවක් (බිහිරි බවක්) නැත. (ඔව්හු) ගොළුවෝ නො වෙත්. (ඔව්හු) ස්ත්‍රීභාවයට නො යත්. උභතෝබ්‍යඤ්ජකයෝ නොවෙත්. නපුංසකයෝ නො වෙත්.

බෝධියට නියත වූ ඒ මනුෂ්‍යයෝ (බෝසත්වරු) ආනන්තරිය කර්ම කළෝ නො වෙත්. සියලු තැන්හිම ශුද්ධ වූ ගෝචර ඇති (ඒ බෝසත්හු) ආනන්තරිය කර්මයන්ගෙන් මිදුණාහුය.

කර්මඵල දක්නා වූ ඔව්හු මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය සේවනය නො කරත්. ස්වර්ගයෙහි වසත් නමුදු අසංඥතලයෙහි නූපදිත්.

සුද්ධාවාස දෙවියන් කෙරෙහි ඉපදීමේ හේතුවක් නැත. නෛෂ්ක්‍රම්‍යයට නැඹුරු වූ සත්පුරුෂයෝ භවයන්හි නො ඇලුණාහ. (ඔව්හු) ලෝකාර්ථ චර්යාවෙහි හැසිරෙත්. සියලු පාරමී ධර්මයන් පුරත් යනුයි.

එකී ආනිසංසයන්ට පැමිණම ආ සේක. පාරමී ධර්මයන් පුරන්නා වූ උන්වහන්සේගේ අකින්ති බ්‍රාහ්මණ කාලයෙහි, සංඛ නම් බ්‍රාහ්මණ කාලයෙහි, ධනංජය රාජ කාලයෙහි, මහා සුදර්ශන රාජ කාලයෙහි මහා ගෝවින්ද කාලයෙහි, නිමි මහරජ කල්හි, සඳකුමර කල්හි, විසය්හ සිටු කල්හි, සිවිරාජ කාලයෙහි, වෙස්සන්තර රාජකාලයේදැයි (යන මේ කාලයන්හි) දාන පාරමිතාව පිරිමේ ප්‍රමාණයක් නම් නැත. මට පමණකින් වනාහි උන්වහන්සේගේ සස පණ්ඩිත ජාතකයෙහි,

භික්‍ඛාය උපගතං දිස්වා සකත්තානං පරිච්චජිං දානෙන මෙ සඛො නත්‍ථි එසා මෙ දානපාරමී ති

මෙසේ ආත්ම පරිත්‍යාගය කරන්නා වූ බෝසතුන්ගේ දාන පාරමිතාව පරමාර්ථ පාරමිතාව නම් විය.

එසේම සීලව නාගරාජ කාලයෙහි, චම්පෙය්‍ය නාගරාජ කාලයෙහි භූරිදත්ත නාගරාජ කාලයෙහි, ඡද්දන්ත නාගරාජ කාලයෙහි ජයද්දිස රාජපුත්‍ර කාලයෙහි, අලීනසත්තු කුමාර කාලයෙහිදැයි සීල පාරමිතාව පිරිමේ ප්‍රමාණයක් නම් නැත. මෙපමණකින් වනාහි උන්වහන්සේගේ සංඛපාල ජාතකයෙහි,

සූලෙහි විජ්ඣයන්තෙපි කොට්ටයන්තෙපි සත්තිහි භොජපුත්තෙ න කුප්පාපි එසා මෙ සීලපාරමීති

මෙසේ ආත්ම පරිත්‍යගය කරන්නා වූ බෝසතුන්ගේ සීල පාරමිතාව පරමාර්ථ පාරමිතා නම් විය.

එසේම සෝමනස්ස කුමාර කාලයෙහි හත්‍ථිපාල කුමාර කාලයෙහි අයෝඝර පණ්ඩිත කාලයේදැයි මෙසේ මහා රාජ්‍යය අතහැර නෛෂ්ක්‍රම්‍යය පාරමිතාව පිරිමේ ප්‍රමාණයක් නම් නැත. මෙපමණකින් උන්වහන්සේගේ චූළ සුතසෝම ජාතකයෙහි,

මහාරජ්ජං හත්‍ථගතං ඛෙලපිණ්ඩංව ඡඩ්ඪයිං චජතො න හොති ලගනං එසා මෙ නෙක්‍ඛම්ම පාරමිතී

මෙසේ නො ඇලීමෙන් රාජ්‍යය හැරපියා නික්මෙන්නා වූ බෝසතුන්ගේ නෛෂ්ක්‍රම්‍ය පාරමිතාව පරමාර්ථ පාරමිතා නම් විය.

එසේම විධුර පණ්ඩිත කාලයෙහි, මහා ගෝවින්ද පණ්ඩිත කාලයෙහි, කුද්දාල පණ්ඩිත කාලයෙහි, අරක පණ්ඩිත කාලයෙහි, බෝධිපරිව්‍රාජක කාලයෙහි, මහෞෂධ පණ්ඩිත කාලයෙහිදැයි මෙසේ ප්‍රඥා පාරමිතාව පිරිමේ ප්‍රමාණයක් නම් නැත. මෙපමණකින් ශත්තුභස්ත්‍රා ජාතකයෙහි සේනක පණ්ඩිත කාලයෙහි,

පඤ්ඤාය මෙ විචිනන්තො බ්‍රාහ්මණං මොඛයිං තදා පඤ්ඤාය මෙ සමො නත්‍ථි එසා මෙ පඤ්ඤා පාරමීති

භස්ත්‍රාවට (පසුම්බියට) ඇතුළුව සිටි සර්පයා දක්වන්නා වූ බෝසතුන්ගේ ප්‍රඥා පාරමිතාව පරමාර්ථ පාරමිතා නම් විය.

එසේම වීර්ය පාරමිතාදීන්ගේ ද පිරීම පිළිබඳ ප්‍රමාණයක් නම් නැත. මෙපමණකින් උන්වහන්සේගේ මහාජනක ජාතකයෙහි,

අතීරදස්සී ජලමජ්ඣෙ හතා සබ්බෙක මානුසා චිත්තස්ස අඤ්ඤථා නත්‍ථි එසා මෙ විරිය පාරමීති

මෙසේ මහ සමුදුර තරණය කරන්නා වූ බෝසතුන්ගේ වීරිය පාරමිතාව පරමාර්ථ පාරමිතාව නම් විය.

ක්‍ෂාන්තිවාදී ජාතකයෙහි

අචෙතනංව කොට්ටෙන්තෙ නිණ්හෙන එරසුනා මමං කාසිරාජෙ නකුප්පාමි එසා ඛෙ ඛන්තිපාරමීති

මෙසේ අචේතනික බවෙන් යුතුව මෙන් මහා දුක් ඉවසන්නා වූ බෝසතුන්ගේ පාරමිතාව පරමාර්ථ පාරමිතා නම් විය.

මහා සුතසෝම ජාතකයෙහි,

සච්චවාචං අනුරක්‍ඛන්තො චජිත්‍වා මම ජීවිතං මොබෙසිං එකසතං ඛත්තියෙ පරමත්‍ථ සච්ච පාරමීති

මෙසේ ජීවිතය පරිත්‍යාගකොට සත්‍යය රක්නා වූ බෝසතුන්ගේ සත්‍ය පාරමිතාව පරමාර්ථ පාරමිතා නම් විය.

මුගපක්‍ඛ ජාතකයෙහි,

මාතා පිතා න මෙ දෙසො න මෙ දෙස්සං මහායසං සබ්බඤ්ඤුතං පියං මය්හං තස්මා වතමධිට්ඨභින්ති

මෙසේ ජීවිතය අතහැර ව්‍රතය අධිෂ්ඨාන කරන්නා වූ බෝසතුන්ගේ අධිෂ්ඨාන පාරමිතාව පරමාර්ථ පාරමිතා නම් විය.

ඒකරාජ ජාතකයෙහි,

න මං කොචි සනතසති නපිහං භායාමි කස්සචි මෙත්තා බලෙනුපත්‍ථද්ධො රමාමි පචනෙ තදා ති

මෙසේ ජීවිතය ද නොබලා මෛත්‍රිය වඩන්නා වූ බෝසතුන්ගේ මෙත්තා පාරමිතාව පරමාර්ථ පාරමිතා නම් විය.

ලෝමහංස ජාතකයෙහි,

සුසානෙ සෙය්‍යං කප්පෙමි ඡවට්ඨිකං උපනිධාය්හං ගොමණ්ඩලා උපගනත්‍වා රූපං දස්සෙන්ති නප්පකන්ති

මෙසේ ගම්දරුවන් කෙලගැසීම ආදියෙන් මෙන්ම මල් සුවඳ ආදියෙන් ද සැපදුක් උපදවන කල්හි ද උපේක්‍ෂාව නො ඉක්මවන්නා වූ බෝසතුන්ගේ උපේක්‍ෂා පාරමිතාව පරමාර්ථ පාරමිතා නම් විය. මෙය මෙහි සංක්‍ෂේපයයි. මේ අර්ථය විස්තර වශයෙන් චරියා පිටකයෙන් ගතයුතුයි.

මෙසේ පාරමී පුරා වෙසතුරු අත්බැව්හි සිටියේ,

අචෙතනායං පඨවී අවිඤ්ඤාය සුඛං දුඛං සාපි දාන බලා මය්හං සත්තක්‍ඛත්තං පකම්පථා’ති

මෙසේ මහපොළොව කම්පා කරවන්නා වූ මහපින්කම් කොට ආයු කෙළවර ඉන් චුතව තුසිත භවනයෙහි උපන්හ. එහිදී කරුණු දසයකින් අන් දෙවියන් ඉක්මවා ආයු ඇති තෙක් දිව සැපත් අනුභව කරනුයේ දැන් මිනිස් ගණනින් සත්දිනෙකින් ආයුක්‍ෂයට පැමිණේයැයි ද වස්ත්‍ර කිලිටු වෙයි. මල් මැලවෙයි. කිසිලිවලින් ඩාදිය නික්මෙයි. ශරීරය විවර්ණා බවට පත්වෙයි. දෙවියා දිව්‍යාසනයෙහි නො පිහිටයි යන මේ පස්වැදෑරුම් පෙරනිමිති උපන් කල්හි ඒවා දැක පින්වත්නි, ඒකාන්තයෙන් ස්වර්ගය හිස් වන්නේයැයි සංවේගයට පත් දෙවියන් මහ බෝසතුන් පුරන ලද පාරමිතා ඇති බව දැන දැන් මෙයින් වෙනත් දෙව්ලොවකට නොගොස් මිනිස්ලොව ඉපිද බුදු වූ කල්හි පින්කොට චුතවන, චුතවන මනුෂ්‍යයෝ දෙව්ලොව පුරවත් යැයි සිතා,

මම තුසිත දිව්‍ය ලෝකයෙහි වූ කල්හි සන්තුසිත නම් දෙවියෙක් වීමි. (එකල) දසදහසක් සක්වළ දෙවියෝ රැස්ව ඇඳිලි බැඳ මාගෙන් මෙසේ ඉල්ලති.

මහාවීරයන් වහන්ස, මේ ඔබට බුදුවීමට) කාලයයි. මව්කුස ඉපදුන මැනවි. දෙවියන් සහිත ලෝකයා සසරින් එතර කරමින් අමෘත පදය (නිවන) අවබෝධ කරගන්න යනුයි.

මෙසේ බුදුබව පිණිස ආරාධනා කරන ලදුව කාලය, දීපය, දේශය, කුලය, මවගේ ආයු ප්‍රමාණයදැයි යන මේ පස්මහබැලුම් බලා කරන ලද තීරණ ඇතියේ එයින් චුතව ශාක්‍ය රාජකුලයෙහි පිළිසිඳගෙන එහි මහත් සැපතින් වැඩෙනුයේ පිළිවෙළින් සොඳුරු යොවුන් බවට පැමිණියේය. මේ අතර ‘ආනන්දය, බෝසත්තෙම සිහි ඇතිව සම්‍යක් ප්‍රඥා ඇතිව තුසිත දෙව්ලොවින් චුතව මව්කුස පිළිසිඳ ගත්තේය’ යන ආදී වශයෙන් සූත්‍රාන්ත පදයන්ගේ ද එම අට්ඨකථාවන්ගේ ද වශයෙන් විස්තර දතයුතුයි.

ඒ බෝසත් තෙම තුන් සමතුන්ට සුදුසු වූ තුන්පායෙහි දෙව්ලෝ සිරිය වැනි රජසිරි විඳිනුයේ උයන්කෙළියට යන සමයෙහි පිළිවෙළින් ජීර්ණ, ව්‍යාධි, මෘත යන ත්‍රිවිධ දේවදූතයන් දැක හටගත් සංවේ ඇතිව නැවතී සතරවන වාරයෙහි පැවිද්දකු දැක පැවිද්ද යහපතැයි පැවිද්දෙහි රුචිය උපදවා උයනට ගොස් එහි දවල් කාලය ගෙවා මගුල්පොකුණු තෙර හුන්නේ කපුවෙස් ගෙන ආ විස්කම් දෙව්පුත් විසින් අලංකාර කොට සරහන ලද්දේ, රහල් කුමරුන් උපන් අස්න අසා පුත්‍රශෝභයේ බලවත් බව දැන ‘මේ බන්ධන වැඩෙන්නට පෙර එය සිඳිමි’යි සිතා සවස නුවරට පිවිසෙනුයේ

නිබ්බුතා නූන සා මාතා නිබ්බුතා නූන සො පිතා නිබ්බුතා නූන සා නාරි යස්සායං ඊදිසො පතී ති

කිසාගෝතමී නම් වූ නැන්දනියගේ දුව විසින් කියන ලද ගාථාව අසා මම මැය විසින් නිබ්බුත පදය අස්වන ලද්දේ වෙමියි ලක්‍ෂයක් අගනා මුතුහර ග්‍රීවයෙන් මුදා ඇයට යවා තමාගේ භවනට පිවිස සිරියහන්හි හිඳ නිද්‍රා වශයෙන් කෙරෙන නාටක ස්ත්‍රීන්ගේ විකාර දැක කළකිරුණු සිත් ඇතිව ඡන්න අවදි කරවා කන්ථක අසු ගෙන්වාගෙන කන්ථක අසු පිට නැග ඡන්න සහාය කොටගෙනම දසදහසක් ලෝකධාතුවල දේවතාවන් පිරිවර කොටගෙන මහබිනික්මන් කොට එම රාත්‍රියේ ඉතිරි භාගයේම මහාරාජ්‍යයන් තුනක් ඉක්මවා අනෝම නදී තීරයේ දී පැවිදිව අනුක්‍රමයෙන් රජගහ නුවරට ගොස් එහි පිඬු පිණිස හැසිර පාණ්ඩව පර්වත ලදුව එය ප්‍රතික්‍ෂේප කොට, බුදුව ඔහුගේ රටට ඒම පිණිස ඔහු විසින් ගන්නා ලද ප්‍රතිඥා ඇතිව, ආලාරකාලාම හා උද්දකරාමපුත්‍ර යන තවුසන් වෙත පැමිණ ඔවුන් වෙතින් අවබෝධ කරගත් අෂ්ට සමාපත්තීන්ගෙන් සතුටට පත් නොවූ සේක් සාවුරුද්දක් මහත් වීර්යය කොට වෙසඟ පුන්පොහෝදා උදෑසනින්ම සේනානි නියම් ගමෙහි සුජාතාව විසින් දෙන ලද කිරිපිඬු වළඳා නේරංජරා නදියෙන් ස්වර්ණ පාත්‍රය පාකර යවා, නේරංජරා නදී තීරයෙහි මහත් වනලැහැබක නොයෙක් සැපතින් දවල් කාලය ගෙවා සවස් භාගයෙහි සොත්‍ථිය නම් බමුණා විසින් දෙන ලද කුසතණ අටමිට ගෙන කාල නම් නා රජු විසින් ස්තුති කරන ලද ගුණ ඇතිව, බෝමැඩ අරා තණ අතුරා ‘යම්තාක් මාගේ සිත තෘෂ්ණාදියෙන් දැඩිකොට නොගෙන කෙලෙසුන්ගෙන් නො මිදේ ද ඒතාක් මේ පළඟ නොබිඳමියි ප්‍රතිඥා කොටගෙන නැගෙනහිර දිසාවට මුහුණලා වැඩහුන් සේක් හිර බැසයාමට පළමුවෙන්ම මාරබලය පරදා, ප්‍රථම යාමයේ දී පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ දක්නා නුවණට ද, මධ්‍යම යාමයේ දී චුතූපපාත ඥානයට ද පැමිණ පශ්චිම යාමාවසානයෙහි දී දශබල චතුර්වෛශාරද්‍ය ආදී සියලු බුදුගුණ වලින් හෙබි සර්වඥතාඥානය ප්‍රතිවේධ කරන සේක්ම මේ අභිධර්මය සාගරය අධිගම කළ සේක. මෙසේ උන්වහන්සේගේ අධිගම නිදානය දතයුතුයි.

මෙසේ අභිධර්මය අධිගම කළ සේක් එක්පලඟෙහිම වැඩසිටි සතිය, අනිමිස සතිය සහ රුවන් සක්මන් සතිය ද ගෙවා සතරවන සතියෙහි ස්වයම්භූඥාන අධිගමයෙන් අභිධර්මය පරීක්‍ෂා කර බලා, අජපාල, මුචලින්ද, රාජායතන යන ස්ථානයන්හි අවශේෂ වූ සති තුන ගෙවා අටවෙනි සතියෙහි අජපල් නුගරුක මුල වැඩසිටි සේක් ධර්මයෙහි ගැඹුරුබව ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කිරීමෙන් මන්දෝත්සාහී බවට පැමිණ, දසදහසක් සක්වළ මහා බ්‍රහ්මයන් පිරිවරාගත් සහම්පතී බ්‍රහ්මයා විසින් ධර්ම දේශනා කිරීමට කරන ලද ආරාධනා ඇතිව බුදු ඇසින් ලොව බලා වදාරා බ්‍රහ්මයාගේ ආරාධනාව පිළිගෙන ‘මම කාහට නම් පළමුව දහම් දෙසන්නෙම්’දැයි බලනසේක් ආලාරකාලාම, උද්‍රකරාමපුත්‍ර දෙදෙනා කළුරිය කළ බව දැන, පස්වග මහණුන් බොහෝ උපකාර කළ බව සිහිකොට අසුනෙන් නැගී කසීපුරයට වඩනා සේක් අතරමගදී උපක නම් ආජීවකයා සමග මන්ත්‍රණය කොට, ඇසළ පුන්පොහෝ දිනයෙහි ඉසිපතන මිගදායෙහි පස්වග මහණුන් වෙසෙන තැනට පැමිණ (තමන් වහන්සේ පිළිබඳ) නුදුසුදු ආචාරයෙන් හැසිරුණු ඔවුන්ට තමන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත්වූ බව හඟවා දම්සක් පවත්වන සේක් අඤ්ඤාකොණ්ඩඤ්ඤ තෙරුන් ප්‍රමුඛ කොටගත් දහඅට කෙළක් බ්‍රහ්මයන් අමාමහ නිවනට පත්කළ සේක. මෙසේ දම්සක් පැවැත්වීම තෙක් දේශනා නිදානය දතයුතුයි. මේ මෙහි සංක්‍ෂේපයයි. විස්තරය වනාහි අටුවා කථා සහිත අරියපරියේසන සූත්‍රය, පබ්බජ්ජි සූත්‍රය ආදියේ වශයෙන් දතයුතුයි.

මෙසේ අධිගම නිදානය, දේශනා නිදානය යන නිදානයන්ගෙන් යුත් මේ අභිධර්මයට වනාහි දූරේ නිදානය, අවිදූරේ නිදානය සහ සන්තිකේ නිදානය යන අන්‍ය වූ ද නිදාන තුනකි. එහි දීපංකර පාදමූලයේ පටන් තුසිතපුරය තෙක් දූරේනිදානය දතයුතුයි. තුසිතපුරයේ පටන් බෝමැඩ දක්වා අවිදූරේ නිදානයයි. ‘එකං සමයං භගවා දෙවෙසු විහරති තාවතිංසෙසු පාරිච්ඡත්තක මූලෙ පණ්ඩුකම්බලසිලායං, තත්‍ර ඛො භගවා දෙවානං තාවතිංසානං අභිධම්මංකථං කථෙසි’ති යනු මෙහි සන්තිකේ නිදානයයි. මේ නිදාන කථාවයි.

නිදාන කථාව නිමියේය.