4. භිසචරියාවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

4. භිස චරියා වර්ණනාව

සතරවෙනි (මහාකඤ්චන චරිතයෙහි) “යදා හොමි කාසීනං පුරවරුත්තමෙ” යනු “කාසී” යයි බහු වචන වශයෙන් ලැබූ ව්‍යවහාර ඇති රටෙහි ඛාරාණසී නගරවරයෙහි යම්කාලයෙක්හි ඉපිද වැඩුණෙක්ව වසම් ද යන අර්‍ථයයි. “භගිනීච භාතරො සත්ත නිබ්බත්තා සොත්‍ථියෙ කුලෙ” යනු උපකඤ්චනාදී හයදෙනාත් මමත් වශයෙන් සොහොයුරෝ සත්දෙන ද සියල්ලන්ට බාල “කඤ්චන දේවී” නම් සොහොයුරිය ද යන අටදෙනෙක් වූ අපි සියල්ලෝම මන්ත්‍ර අධ්‍යයනයෙහි නිරත වූ අතිශයින් ප්‍රසිද්ධ, මහත්වූ සොත්‍ථිය බ්‍රාහ්මණ කුලයෙහි එකල්හි උපන්නෝ වෙමු’යි යන අර්‍ථයයි.

බෝධිසත්ත්‍වයන් වහන්සේ වනාහි එකල්හි අසූ කෙළක් සම්පත් ඇති මහ ධනවත් බ්‍රාහ්මණයෙකුගේ පුතෙක්ව උපන්හ. ඔහුට කඤ්චන කුමාර යයි නම් කළහ. ඉක්බිති ඔහු පියවර නගා යන කල්හි තවත් පුතෙක් උපන්නේය. ඔහුට “උප කඤ්චන කුමාර” යයි නම් කළහ. එතැන් පටන් මහාසත්ත්‍වයන් “මහා කඤ්චන කුමාරය”යි ව්‍යවහාර කෙරෙත්. මෙසේ “පිළිවෙළින් පුත්තු සත්දෙනෙක් වූහ. හැමට බාල වූ එක් දියණි කෙනෙක් වූවාය. ඇයට “කඤ්චන දේවී” යයි නම් කළහ. මහාසත්ත්‍වයෝ වැඩිවිය පැමිණියාහු තක්‍ෂලා නුවරට ගොස් සියලු ශිල්ප ඉගෙනගෙන ආපසු පැමිණියහ.

ඉක්බිති මවුපියෝ ඔහු ගිහිබැඳුමෙන් බඳිනු කැමැත්තාහු තමහට සමාන ජාතිඇති කුලයකින් නුඹට දැරියක ගෙන එන්නෙමු’යි කීහ. හෙතෙම “මෑණියනි, පියාණනි, මට ගිහිගෙයි විසීමෙන් වැඩක් නැත. මට වනාහි සියලු ලෝකයා හා එක්ව විසීම ගිනිගෙන ඇවිලගත්තාත් මෙන් භය සහිතව ද, හිරගෙයක් මෙන් බාධා සහිතව ද, කසල ගොඩක් මෙන් පිළිකුල්ව ද වැටහේ. මාගේ සිත කාමයන්හි නොඇලේ. ඔබලාට වෙනත් පුත්තු ඇත. ඔවුන්ට ගෘහවාසය සඳහා ආරාධනා කරනු මැනව’යි කියා නැවත නැවතත් ඉල්ලා සිටින ලද්දේ නමුදු මිතුරන් ලවා යාඥා කරවන ලද්දේ නමුදු නොකැමති විය. ඉක්බිති මිතුරෝ ඔහුට “සබඳ! නුඹ කුමක් පතමින් කම්සුව නොවළඳනු කැමැත්තෙහිදැයි විචාළහ. හෙතෙම ඔවුන්ට තමාගේ ගිහිගෙයින් නික්ම යන අදහස දැන්වීය. එහෙයින් “එතෙසං පුබ්බජො ආසිං” ආදිය වදාරණ ලදී.

එහි “එතෙසං පුබ්බජො ආසිං” යනු මම එකල්හි මේ උපකඤ්චනක ආදී සත්දෙනා අතුරෙන් දෙටු සොහොයුරා වීමි. “හිරිංසුක්කමුපාගතො” යනු පුණ්‍ය විපාක ඇති බැවින් සන්තානය පිරිසිදු කරන හෙයින්ද, පාපය පිළිකුල් කිරීම ලක්‍ෂණ කොට ඇති යහපත් වූ ලජ්ජාවට බලවත්ව පැමිණියේ. අතිශයින් පාපය පිළිකුල් කරන්නෙක් වීමි යන අර්‍ථයයි. “භවං දිස්වාන භයතො නෙක්‍ඛම්මාභිරතො අහං” යනු කාමභව ආදී වශයෙන් සියලු භවය, පැනීමට එන දරුණු ඇතෙකු මෙන් ද හිංසා කිරීමට එන ඔසවාගත් කඩුව ඇති වධකයෙකු මෙන් ද සිංහයෙකු මෙන් ද, යක්‍ෂයකු මෙන් ද, රකුසෙකු මෙන් ද, දරුණු විසක් මෙන් ද, සර්‍පයෙකු මෙන් ද, ගිනි අඟුරු මෙන් ද භය සහිතව භයානක වශයෙන් දැක එයින් මිදීම සඳහා ද පැවිද්දෙහි ඇලුණේ, පැවිදිව “මම කෙසේනම් ධර්‍ම චර්‍ය්‍යාවෙන් මනාකොට ප්‍රතිපත්ති පුරන්නෙම්ද, ධ්‍යාන සමාපත්තීන් උපදවන්නෙම්දැයි පැවිද්ද, කුශලධර්‍ම, ප්‍රථම ධ්‍යානාදියෙහි එදා මම ඇලුනෙක් වීමි යන අර්‍ථයයි.

“පහිතා” යනු මවුපියන් විසින් එවන ලද, “එකමානසා” යනු සමාන අදහස් ඇති, පෙර මා සමග එකම කැමැත්ත ඇතිව මනාපචාරීව සිට මවුපියන් විසින් එවන ලද්දාහු මට පිළිකුල් වූ නො මනාප වූ වචන කියන්නා වූ, “කාමෙහි මං නිමන්තෙන්ති” යනු මවුපියන් විසින් එවන ලද එක්සිත් ඇති යහළුවෝ ද කාමයන්ගෙන් මට ආරාධනා කරති. “කුලවංසං ධාරෙහි” යනු ගෘහවාසය පිහිටුවමින් තමන්ගේ කුලවංසය උසුලවයි. පිහිටුවවයි. කාමයන්ගෙන් මට ආරාධනා කළහ. යන අර්‍ථයයි.

“යං තෙසං වචනං වුත්තං” යනු මගේ ප්‍රියසහාය වූ ඔවුන් විසින් යම් වචනයක් කියන ලද්දේ ද, “ගිහිධම්මෙ සුඛාවහං” යනු ගිහිබවෙහි පිහිටි, ගිහි ජීවිතයෙහි සිටි පුරුෂයාට න්‍යායානුගත දිට්ඨධම්මික සම්පරායික සැප ගෙන දීම් වශයෙන්, සැප එළවන්නා වූ. “තං මෙ අහොසි කඨිනං” යනු ඒ මාගේ යහළුවන්ගේ ද මවුපියන්ගේ ද ඒ වචනය ඒකාන්තයෙන්ම ගිහිගෙයින් නික්මීමෙහි ඇලුන බැවින් අමනාපභාවයෙන් මට කර්‍කශ, ඵරුෂ, දවසක් පුරා හිරු රැසින් රත් වූ නගුල් තලයක් බඳු, දෙසවන දවන්නක් මෙන් විය.

“තෙ මං තදා උක්‍ඛිපන්තං” යනු ඒ මාගේ යහළුවෝ මවුපියන් විසින් ද තමන් විසින්ද නැවත නැවත ආරාධනා කිරීම් වශයෙන් නොයෙක් වර සමීපයට එළවනු ලබන කාමයන් උඩින් උඩින් දමා ගසන ඉවත දමන, ප්‍රතික්‍ෂේප කරන මගෙන් විමසූහ. “පත්‍ථිතං මම” යනු “මෙයට වඩා අතිශයින් උතුම් වූ කුමක් මොහු විසින් පතන්නේදැයි මා විසින් බලාපොරොත්තු වන දෙය මගේ ඒ ප්‍රාර්ථනාව විමසූහ. “යහළුව! ඉදින් කාමයන් නො වළඳන්නෙහි නම් නුඹ කුමක් පතන්නෙහිද? යනුවෙනි

“අත්තකාමො” යනු තමාට හිත කැමති, පාපයට භය ඇති යන අර්‍ථයයි. “අත්‍ථකාමො” යයිද පාඨයකි. “හිතෙසිතං” යනු මට හිතේසී වූ ප්‍රිය යහළුවන්ට. සමහරු “අත්‍ථකාමහිතෙසිනං” යනුවෙන් හදාරති. එය සුන්‍දර නොවේ.

“පිතු මාතුච සාවයුං” යනු ඒ මගේ යහළුවෝ මගේ පැවිදිවීමේ කැමැත්ත නැවැත්විය නොහැකි බව දැන පැවිදි වීමේ කැමැත්ත ප්‍රකාශවන මගේ වචනය පියාට සහ මවට ඇස්වූහ. “මෑණියනි, පියාණනි, එබැවින් දැනගනු මැනවි, ඒකාන්තයෙන්ම මහාකඤ්චන කුමාරයා පැවිදි වන්නේය. කිසිම උපායකින් ඔහු කාමයන්හි පැමිණ වීමට නොහැකිය’යි කීහ. “මාතා පිතා එවමාහු” යනු එකල්හි මගේ මවුපියෝ මගේ යහළුවන් විසින් කියන ලද මගේ වචනය අසා මෙසේ කීහ. “ඉදින් මහා කඤ්චන කුමාරයාට ගිහිගෙයින් නික්මීමම රුචි වේද පින්වත, එසේනම් අපි සියල්ලෝම පැවිදිවෙමු. ඔහු යමක් කැමතිවේද එය අපගේ ද කැමැත්තමය. එබැවින් “සබ්බෙ ව පබ්බජාමභො” (පින්වත සියල්ලෝම පැවිදි වෙමු)යි. “භො” යනු ඒ බ්‍රාහ්මණයන්ට ආමන්ත්‍රණය කිරීමයි. “පබ්බජාම ඛො” යයිද පාඨයකි. “පැවිදි වෙමුමය” යන අර්‍ථයයි. මහාසත්ත්‍වයන්ගේ පැවිදිවීමේ කැමැත්ත දැන උපකඤ්චන ආදී සොහොයුරෝ හය දෙනද කඤ්චන දේවී සොහොයුරියද පැවිදිවනු කැමැත්තෝම වූහ. එබැවින් ඔවුහු ද මවුපියන් විසින් ගෘහවාසයෙන් ආරාධනා කරනු ලබන කල්හි අකමැති වූවෝමය. එබැවින් “පින්වත අපි සියල්ලෝම පැවිදි වෙමු”යි මෙසේ කීහ.

මෙසේද කියා මවුපියෝ මහාසත්ත්‍වයන් කැඳවා තමන්ගේ ද අදහස ඔහුට කියා “දරුව! ඉදින් පැවිදිවනු කැමැත්තෙහි නම් නුඹ සතු අසූ කෝටියක් ධනය කැමති පරිදි වියදම් කරව’යි කීහ. ඉක්බිති මහා පුරුෂ තෙම දුගීමගී ආදීන්ට පරිත්‍යාග කොට මහභිනික්මන් නික්ම හිමවතට පිවිසියේය. ඔහු සමග මවුපියෝ ද සහෝදරයෝ හය දෙන ද, සහෝදරිය ද, එක් දාසයෙක් ද එක් දාසියක් ද එක් යහළුවෙක්ද ගිහිගේ හැර ගියහ. එහෙයින්,

281. “උභො මාතා පිතා මය්හං භගිනී සත්ත භාතරො අමිත ධනං ඡඩ්ඪයිත්‍වා පවිසිම්හා මහාවනන්ති” (චරියා පිටක)

ජාතකට්ඨ කථාවෙහි වනාහි මවුපියන් කළුරිය කළකල්හි ඔවුන්ට කළමනා කටයුතු කොට මහාසත්ත්‍වයෝ මහබිනික්මන් කළහ’යි කියන ලදී.

මෙසේ ඒ බෝධිසත්ත්‍වයන් ප්‍රධාන ඔවුහු හිමවතට පිවිස එක් පියුම් විලක් ඇසුරු කොට සිත්කළු බිම් පෙදෙසක අසපුවක් කොට පැවිදිව වනමුල්ගෙඩි ආහාරයෙන් යැපුනාහුය. ඔවුන් අතුරෙන් උපකඤ්චන ආදී අටදෙනා වරින් වර ඵලාඵල ගෙනවිත් එක් ගල් පුවරුවක තමාට හා සෙසු අයට කොටස් කොට තබා ගෙඩිය ගසා තමාගේ කොටස රැගෙන වසන තැනට පිවිසෙත්. සෙස්සෝ ද ගෙඩියේ හඬින් පන්සලෙන් නික්ම තමතමාට පැමිණි කොටස ගෙන වසන තැනට ගොස් වළඳා මහණදම් කරති.

පසුකාලයෙහි නෙළුම් අල ගෙනවිත් එසේම අනුභව කරති. එහි එසේ බැරෑරුම් තපස් ඇත්තාහු පිරිවැරූ ඉඳුරන් ඇත්තාහු කිසුණු පිරියම් වඩමින් විසූහ. ඉක්බිති ඔවුන්ගේ ශීල තේජසින් ශක්‍රයාගේ භවන කම්පා විය. ශක්‍රයා ඒ කාරණය දැන “මේ සෘෂිවරුන් පරීක්‍ෂා කරන්නෙමි”යි තමාගේ ආනුභාවයෙන් මහාසත්ත්‍වයන්ගේ ආහාර කොටස් තුන් දවසක් අතුරුදන් කළේය. මහාසත්ත්‍වයෝ පළමු දවසෙහි කොටස නොදැක “මගේ කොටස මතක නැතිවූයේ වන්නේය’යි සිතූහ. දෙවන දවසෙහි “මාගේ වරදක් නිසා වියයුතුය. නෙරපීම් වශයෙන් මාගේ කොටස නො තබන ලදැයි හඟිමි’යි සිතූහ. තුන්වන දවසෙහි ඒ කාරණය අසා කමාකරවා ගන්නෙමි’යි සවස් වේලෙහි ගෙඩිය ශබ්ද කොට ඒ සංඥාවෙන් සියලු දෙනා රැස්වූ කල්හි ඒ කාරණය දන්වා දවස් තුනෙහිම ඔවුන් විසින් වැඩිමහළු කොටස තැබූ බව අසා “තොප විසින් මගේ කොටස තබන ලදී. මා විසින් වනාහි නො ලද්දේය. කාරණය කුමක්දැයි’ ඇසූහ. එය අසා සියල්ලෝම සංවේගයට පැමිණියාහුය.

එම අසපුවෙහි වසන වෘක්‍ෂ දේවතාවාද තමාගේ විමානයෙන් බැස ඔවුන් සමීපයෙහි හුන්නේය. මිනිසුන්ගේ අතින් පලා ගොස් වනයට පිවිසි එක් ඇත්තෙක් ද, අහිගුණ්ඨිකයකුගේ අතින් පලා ගොස් ගැලවුනා වූ සර්‍පයන් නටවන එක් වඳුරෙක් ද ඒ ඍෂිවරුන් විසින් කරන ලද පුරුදු ඇත්තාහු එකල්හි ඔවුන්ගේ සමීපයට ගොස් එකත්පසෙක සිටියාහුය. ශක්‍රයාද ඍෂි සමූහයා පරීක්‍ෂා කරන්නෙමි’යි අදෘශ්‍යමාන ශරීර ඇතිව එහිම සිටියේය. එකෙණෙහිම බෝධිසත්ත්‍වයන්ගේ මයිලණු වූ උපකඤ්චන තාපසයා නැගිට බෝධිසත්ත්‍වයන් වැඳ සෙස්සන්ට ගෞරව දක්වා “මම සලකුණක් පිහිටුවා තමන්ම පිරිසිදු වීමට ලබන්නෙම්දැයි විමසා එසේය ලබන්නෙහිය’යි කී කල්හි ඍෂි සමූහයා මැද සිටගෙන දිවුරමින්,

අස්සං ගවං රජතං ජාතරූපං භරියඤ්ච සො ඉධ ලභතං මනාපං පුත්තෙ හි දාරෙහි සමඞ්ගි හොතු භිසානි තෙ බ්‍රාහ්මණ යො අහාසීති (ජාතක පාලි)

යන මේ ගාථාව කීවේය. ගාථාව වනාහි හෙතෙම යම්පමණ ප්‍රියවස්තූහු වෙත්ද ඒවායින් වෙන්වීමේදී එපමණ දුක් උපදින්නේය’යි වස්තුකාමයන්ට ගරහමින් කීයේය.

එය අසා තාපස සමූහයා “නිදුකාණනි! නො කියව. තොපගේ දිවුරුම ඉතාමත් බැරෑරුම්ය’යි කියා කන් වසා ගත්හ. බෝධිසත්ත්‍වයෝ ද නුඹගේ ඒ දිවුරුම ඉතාමත් බැරෑරුම්ය. දරුව! තොප නො ගත්තෙහිය, තොපට පැමිණි ආසනයෙහි හිඳුව’යි කීහ. සෙසු තාපසවරුද දිවුරන්නාහු පිළිවෙලින්,

මාලඤ්ච සො කාසික චන්‍දනඤ්ච ධාරෙතු පුත්තස්ස බහු භවන්තු කාමෙසු තිබ්බං කුරුතං අපෙක්‍ඛං භිසානි තෙ බ්‍රාහ්මණයො අහාසි.

පහුත ධඤ්ඤො කසිමා යසස්සී පුත්තෙ ගිහී ධනිමා සබ්බකාමෙ වයං අපස්සං ඝරමාවසාතු භිසානි තෙ බ්‍රාහ්මණ යො අහාසි

සො ඛත්තියො හොතු පසය්හකාරී රාජාධිරාජා බලවා යසස්සී සචාතුරන්තං මහිමා වසාතු භිසානි තෙ බ්‍රාහ්මණ! යො අහාසි

සො බ්‍රාහ්මණො හොතු අවීතරාගො මුහුත්ත නක්‍ඛත්ත පඨෙසු යුත්තො පුජෙතු නං රට්ඨපතී යසස්සී භිසානි තෙ බ්‍රාහ්මණ! යො අහාසි

අජ්ඣායකං සබ්බසමත්ත වෙදං තපස්සි නං මඤ්ඤතු සබ්බ ලොකො පුජෙන්තු නං ජානපදා සමෙච්ච භිසානි තෙ බ්‍රාහ්මණ! යො අහාසි.

චතුස්සදං ගාමවරං සමිද්ධං දින්නං හි සො භුඤ්ජතු වාසවෙන අවීතරාගො මරණං උපෙතු භිසානි තෙ බ්‍රාහ්මණ! යො අහාසි.

සො ගාමණී හොතු සහාය මජ්ඣෙ නච්වේ හි ගීතෙහි පමොදමානො මා රාජතො ව්‍යසනමලත්‍ථ කිඤ්චි භිසානි තෙ බ්‍රාහ්මණ! යො අහාසි.

තං එකරාජා පඨවිං විජිත්‍වා ඉත්‍ථි සහස්සස්ස ඨපෙතු අග්ගෙ සීමන්තීනීනං පවරා භවාතු භිසානි තෙ බ්‍රාහ්මණ! යා අහාසි

ඉසීනං හි සා සබ්බ සමාගතානං භුඤ්ජෙය්‍ය සාදුං අවිකම්ප මානා චරාතු ලාභෙන විකත්‍ථමානා භිසානි තෙ බ්‍රාහ්මණ! යා අහාසි

ආවාසිකො හොතු මහා විහාරෙ නව කම්මිකො හොතු කජඞ්ගලායං ආලොක සන්‍ධිං දිවසා කරොතු භිසානි තෙ බ්‍රාහ්මණ! යො අහාසි

සො බජ්ඣතං පාසසතෙහි ඡම්හි රම්මාවනා නීය්‍යතු රාජධානීං තුත්තෙහි සො හඤ්ඤතු පාචනෙහි භිසානි තෙ බ්‍රාහ්මණ! යො අහාසි

අලක්කමාලී තිපුකණ්ණ පිට්ඨො ලට්ඨහතො සප්පමුඛං උපෙතු සකච්ඡබන්‍ධො විසිඛං චරාතු භිසානි තෙ බ්‍රාහ්මණ! යො අහාසීති. (ජාතක පාලිය)

යනුවෙන් මේ ගාථාවන් කීහ.

එහි “තිබ්බං” යනු වස්තුකාම ක්ලේශ කාමයන්හි දැඩිව අපේක්‍ෂා කෙරේවා. “කසිමා” යනු සමෘද්ධ වූ කෘෂිකර්‍ම ඇත්තේ. “පුත්තෙ ගිහී ධනිමා සබ්බකාමෙ” යනු දරුවන් ලබාවා, ගිහියකු වේවා, සත්විධ ධනයෙන් ධනවතෙක් වේවා, රූපාදි ප්‍රභේදගත සියලු කාමයන් ලබාවා, “වයං අපස්සං” යනු මහළු කලද පැවිදි නොවී තමාගේ වයස නොදකින්නේ පඤ්චකාම ගුණයෙන් සමෘද්ධ වූ ගෙයිම වසාවා. “රාජාධිරාජා” යනු රජවරුන් අතර අධිරාජ වූ “අවීතරාගො” යනු පුරෝහිත තනතුරෙහි ආශාව නිසා තණ්හා සහිත වූ “තපස්සී නං” යනු තපසින් හා ශීලයෙන් යුක්ත වූවෙකැයි ඔහු ගැන හඟීවා. “චතුස්ස දං” යනු මිනිසුන්ගෙන් ගැවසීගත් බැවින් මිනිසුන්ගෙන්ද, බොහෝ ධන්‍ය ඇති බැවින් ධන්‍යයෙන්ද, දර සුලබ බැවින් දර වලින්ද, ජලය ඇති බැවින් ජලයෙන්ද යන මේ සතරින් උත්සන්න වූ “වාසවෙන” යනු ශක්‍රයා විසින් දෙන ලද්දක් මෙන් නොසෙල්වෙන, ශක්‍රයා විසින් දෙන ලද වරයක ආනුභාවයෙන් එක් රජෙකු සතුටු කොට. ඔහු විසින් දෙන ලද යනුද අර්‍ථයකි. “අවීතරාගො” යනු මඩවලෙහි ඌරා මෙන් කාම නැමති මඩෙහි ගිලුනෙක්ම වේවා.

“ගාමණී” යනු ගම් දෙටුවා. “තං” යනු ඒ ස්ත්‍රීය. “එකරාජා” යනු අගරජ “ඉත්‍ථිසහස්සස්ස” යයි වචනයක් අට්ඨකථාවෙහි කියන ලදී. සොළොස් දහසක් ස්ත්‍රීන්ට අගතනතුරෙහි තබාවා යන අර්‍ථයයි. “සීමන්තිනීනං” යනු සීමන්තය (හිසකේ දෙකට බෙදා පීරීමෙන් ඇතිවන ඉර) දරන්නන්ට, ස්ත්‍රීන්ට යන අර්‍ථයයි. “සබ්බ සමාගතානං” යනු රැස්වූ සියලු දෙනා මැද හිඳ, “අවිකම්පමානා” යනු පසු නොබැස රස බොජුන් අනුභව කෙරේවා යන අර්‍ථයයි. “චරාතු ලාභෙන විකත්‍ථමානා” යනු ලාභ හේතුවෙන් ශෘඞ්ගාර වේශයක් ගෙන ලාභ ඉපිදවීමට හැසිරේවා. “ආවාසිකො” යනු ආවාස රැකීම කරන්නෙක් “කජඞ්ගලායං” යනු එනම් වූ නගරයෙහි, එහි වනාහි ලී දඬු ද්‍රව්‍ය සුලබය. “ආලොක සන්‍ධිං දිවසා” යනු එක දවසකට එකම කවුලුවක් කෙරේවා. ඒ දේවපුත්‍රයා වනාහි කාශ්‍යප බුද්ධ කාලයෙහි කජඞ්ගල නගරය ඇසුරු කොට යොදුනක් පමණ වූ මහා විහාරයක නේවාසික සංඝස්ථවිරයන් වී දිරාගිය විහාරයෙහි නවකම් කරන්නෙක්ව මහත් දුකක් අනුභව කළේය. ඒ සඳහා කියන ලදී.

“පාසසතෙහි” යනු බොහෝ මලපුඬුවලින් “ඡම්හි” යනු පා සතරෙහිත් ගෙලෙහිත් ඉඟ ප්‍රදේශයෙහිත් යන සය තැන්හි “තුත්තෙහි” යනු කටු දෙකක් සහිත දිග සැරයටිවලින් “පාචනෙහි” යනු කෙටි කෙවිටිවලින්, නැතහොත් හෙණ්ඩුවලින් “අලක්කමාලී” යනු අහිගුණ්ඨිකයා විසින් ගෙලෙහි වටකොට තබන ලද වරාමල් මාලාවෙන් යුක්ත වූ. “තිපුකණ්ණ පිට්ඨො” යනු ඊයම් පළඳනාවෙන් පළඳින ලද පිටිකන් ඇත්තේ, කන්පිට ඇත්තේ. “ලට්ඨිහතො” යනු සර්‍ප ක්‍රීඩාව සඳහා හික්මවනු ලබන්නේ සැරයටියෙන් පහර ලැබූවෙක්ව ඔවුහු කාමභෝගී ගෘහවාසය ද තම තමා අත්විඳි දුක්ද යන සියල්ල පිළිකුල් කරමින් එසේ එසේ දිවුරන්නාහු මෙසේ කීහ.

ඉක්බිති බෝධිසත්ත්‍වයෝ “මේ සියලු දෙනා විසින් දිවුරන ලදී. ම විසින් ද සපථය කිරීම වටීය’යි දිවුරන්නාහු.

‘යොවෙ අනට්ඨං නට්ඨන්ති චාහ කාමෙ ච සො ලභතං භුඤ්ජතඤ්ච අගාර මජ්ඣෙ මරණං උපෙතු යො වා භොන්තො සුසඞ්කති කඤ්චි දෙවා’ති (ජාතක පාලිය)

මේ ගාථාව කීහ.

එහි “භොන්තො” යනු පින්වත්හු. “සුසඞ්කති” යනු සැක කරයි. “කඤ්චි” යනු කිසිවෙකු.

ඉක්බිති ශක්‍රතෙම මේ සියල්ලෝම කාමයන්හි නිරපේක්‍ෂ වූවෝයයි දැන සංවේගයට පත් සිත් ඇත්තේ “මොවුන් අතරින් කිසිවෙකුත් නෙළුම් අල නොගෙන යන ලදී. තොප විසින් නොනැසූ දෙයක් නැසුනේ යයි කියන ලද්දේත් නොවෙයි. එසේ වුවත් මම තොප විමසනු කැමැත්තේ අතුරුදහන් කෙළෙමි’යි දක්වමින්,

වීමංසමානො ඉසිනො භිසානි තීරෙ ගහෙත්‍වාන ථලෙ නිධෙසිං සුද්ධා අපාපා ඉසයො වසන්ති එතානි තෙ බ්‍රහ්මචාරී භිසානීති (ජාතක පාලිය)

අවසාන ගාථාව කීය.

එය අසා බෝධිසත්ත්‍වයෝ

න තෙ නටා නො පන කීළනෙය්‍යා න බන්‍ධවා නො පන තෙ සහාසා කිස්මිං පරත්‍ථම්භ සහස්සනෙත්ත ඉසීහි ත්‍වං කීළසි දෙවරාජාති. (ජාතක පාලිය)

ශක්‍රයා හට තර්ජනය කළහ.

ඉක්බිති ශක්‍රතෙම:-

ආචරියො මෙසි පිතාව මය්හං එසා පතිට්ඨා ඛලිතස්ස බ්‍රහ්මෙ එකාපරාධං ඛම භූරිපඤ්ඤ න පණ්ඩිතා කොධබලා භවන්තී’ති (ජාතක පාලිය)

ක්‍ෂමා කරවීය.

මහාසත්ත්‍වයෝ සක්දෙව් රජුට ක්‍ෂමාකොට තමා ඍෂි සමූහයා ක්‍ෂමා කරවන්නාහු:-

“සුවාසිතං ඉසිනං එකරත්තං යං වාසවං භූතපතිද්දසාම සබ්බෙ ව භොන්තො සුමනා භවන්තු යං බ්‍රාහ්මණො පච්චපාදී භිසානීති (ජාතක පාලිය)

කීහ.

එහි “න තෙ නටා” යනු දේවරාජය! අපි නුඹගේ නළුවෝ හෝ ක්‍රීඩා කළ යුත්තෝ හෝ නොවෙමු. නුඹගේ නෑයෝ ද නොවෙමු. “සහාසා” යනු කවටකම් කළ යුත්තේ ඉක්බිති නුඹ “කිස්මිං පරත්‍ථම්හ” යනු කුමක් ආධාරකොට ගෙන, කුමක් නිසා සෘෂීවරුන් සමග ක්‍රීඩා කරන්නෙහිද යන අර්‍ථයයි. “එසා පතිට්ඨා” යනු ඔබගේ ඒ පා සෙවණ අද මම කළ අපරාධයට පිහිට වේවා. “සුවාසිතං” යනු ආයුෂ්මත් ඍෂිවරුන්ගේ මේ වනයෙහි විසූ එක් රැය පවා යහපත් විසීමක්මය. කුමන කරුණක් නිසාද? භූතාධිපති ශක්‍රයා දුටිමුද, ඒ නිසාය. ඉදින් අපි නගරයෙහි විසූවෙමු නම් මොහු නොදකිමු. “භොන්තො” යනු පින්වත්හු, සියල්ලෝම “සුමනා භවන්තු” සතුටු සිත් ඇත්තෝ වෙත්වා, සතුටු වෙත්වා. සක් දෙව්රජුට ක්‍ෂමා කරත්වා. කුමන කරුණක් නිසාද? “යං බ්‍රාහ්මණො පච්චපාදී භිසානි” යම්හෙයකින් තොපගේ ඇඳුරුතුමා නෙළුම් අල ලැබුවේද ඒ නිසාය. ශක්‍ර තෙම සෘෂි සමූහයාට වැඳ දෙව්ලොවට ගියේය. ඍෂි සමූහයාද ධ්‍යාන අභිඥා උපදවා බඹලොව ගියහ.

එකල්හි උපකඤ්චන ආදී සහෝදරයෝ හය දෙන සාරිපුත්ත, මොග්ගල්ලාන, මහා කස්සප, අනුරුද්ධ, පුණ්ණ, ආනන්‍ද යන තෙරවරුය. සොහොයුරිය උප්පලවණ්ණාය. දාසිය ඛුජ්ජුත්තරාය. දාසයා චිත්ත ගෘහපතිය වෘක්‍ෂ දේවතාවා සාතාගිරය. ඇතා පාරිලෙය්‍ය ඇතාය. වඳුරා මධුවාසිට්ඨය, ශක්‍රයා කාලුදායී තෙරය. මහා කඤ්චන තාපසයා නම් ලෝකනාථ බුදුරජාණන් වහන්සේය.

මෙහිද යට කියන ලද ක්‍රමයටම උන්වහන්සේගේ දශ පාරමිතාවෝ නිර්ධාරණය කළ යුත්තාහ. එසේ කාමයන්හි අතිශයින් නිරපේක්‍ෂතාව ආදී ගුණානුභාවයෝ පැහැදිලි කළ යුත්තාහ.

සිවුවෙනි මහා කඤ්චන චරිතයයි.