11. කණ‍්හදීපායනචරියාවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

11. කණ්හදීපායන චරියා වර්ණනාව

එකොළොස්වන (කණ්හදීපායන චරිතයෙහි) “කණ්හදීපායනො ඉසි” යනු මෙනමින් යුත් තාපසයෙකි. බෝධිසත්ත්‍වයන් වහන්සේ වනාහි එකල්හි දීපායන නම් වූවාහු තමාගේ යහළු වූ, උල හිඳුවන ලද මණ්ඩබ්‍ය තවුසා වෙත එළඹ ඔහුගේ ශීල ගුණය කරණ කොට ගෙන ඔහු අත්නොහරින්නාහු තුන්යම් රාත්‍රියක් උල හිඳුවා සිටි ඔහුගේ ශරීරයෙන් වැගිරී වැටුණු ලේ බින්දු වියලීම කරණ කොටගෙන කළුවන් ශරීර වූ බැවින් ‘කණ්හදීපායන’ යයි ප්‍රසිද්ධ වූහ. “පරො පඤ්ඤාස වස්සානි” යනු පනස් වසකට අධික වූ කාලයක්. අත්‍යන්ත සංයෝගයෙහි දුතියා විභක්ති වචනයකි. “අනභිරතො චරිං අහං” යනු ප්‍රාන්ත සේනාසනයන්හි මෙන්ම අධිකුශල ධර්‍මයන්හි ද අනභිරති වාසයෙන් වසන්නෙම් මම බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාවෙහි හැසුරුනෙමි. එකල්හි මහාසත්ත්‍වයෝ පැවිදි වී සත් දිනක් පමණක්ම කැමැත්තෙන් බඹසර විසූහ. ඉන්පසුව අකමැත්තෙන්ම විසූහ.

මහා පුරුෂතෙම නොයෙක් ලක්‍ෂ ගණන් ආත්මභාවයන්හි අභිනිෂ්ක්‍රමණ අධ්‍යාශයෙන් යුක්තව බඹසරෙහි ඇලී කවරහෙයකින් මේ ආත්මභාවයෙහි එහි නොඇලුණු සේක්ද? පුහුදුන් බවෙහි චංචලභාවය නිසාය. කුමක්හෙයින් නැවත ගිහිගෙයි නො විසුවාහු ද? පළමුකොට ගිහිගෙයින් නික්මීමේ අදහසින් කාමයන්හි දොස් දැක පැවිදි වූහ. ඉක්බිති ඔහුට අනුවණින් සිහිකිරීම නිසා නො ඇල්මක් උපන්නේය. හෙතෙම එය දුරුකරන්නට අපොහොසත්වම කර්‍මය හා ඵලය අදහා ඒ මහත් සම්පත් අත්හැර ගිහිගෙයින් නික්මෙන්නේ යමක් දුරු කෙළේද ඉදින් යළි ඒ සඳහාම ආපසු පැමිණියේ නම් “මේ කණ්හදීපායන ඒකාන්තයෙන් කෙළ තොල්ලෙකි. චපලයෙකි’යි යන මේ අපවාදය පිළිකුල් කරමින් තමන්ගේ හිරිඔතප් නැසේය යන බියෙන් නැවතුනේය. තවද “පැවිදි කුශලය නම් බුද්ධාදී නුවණැත්තන් විසින් පසස්නා ලදී. උන්වහන්සේලා විසින් පිහිටුවන ලද්දේය’යි. ඒ නිසාද දුක් සහිතව ද දොම්නස් රහිතව ද කදුළු වැකි මුහුණින් යුක්තව හඬමින් වුවද බඹසර විසීය. ඒ බඹසර හැර නොගියේය. එහෙයින්,

සැදැහැයෙන් ගිහිගෙය හැරපියා ගොස් පෙරලා ගිහි බවට පැමිණි ඒ මොහු එකැතින්ම කෙලතොල්ලෙකි. චපලයෙකි යන මේ වචනයට පිළිකුල් කරමින් නොකැමැත්තෙන් බඹසර හැසිරෙමි. එතෙකුදු වුවත් පැවිද්ද සාධුන්ගේ වාසය යයි බුද්ධාදි උතුමෝ පසසති. මෙසේ හෙයින් මම පින් කරන්නෙම් වෙමි” මෙය කියන ලදී.

“න කොචි එතං ජානාති” යනු මේ මාගේ අනභිරති චිත්තය, බඹසර විසීමෙහි ඇලීමෙන් තොර සිත මනුෂ්‍ය වූ කිසිවෙක් නො දනිති. කුමක් හෙයින්ද? “අහං හි කස්සමි නාචික්‍ඛිං” මාගේ මනසෙහි, සිතෙහි නොඇල්ම හැසිරෙයි, පවතියි යයි කිසිවෙකුට නො කීමි. එබැවින් මනුෂ්‍ය වූ කිසිවෙක් එය නො දනිති යනුයි.

“සබ්‍රහ්ම චාරි” යනු තවුස් පැවිද්ද කරණ කොටගෙන සමාන ශික්‍ෂා ඇති හෙයින් “සබ්‍රහ්මචාරී” වූ “මණ්ඩබ්බො” යනු මේ නම් ඇති. “සහායො” යනු ගිහිකාලයේ මෙන්ම පැවිදි කාලයේද දැඩි මිත්‍රභාවය නිසා ප්‍රිය සහාය වූ. “මහාඉසී” යනු මහත් ආනුභාව ඇති සෘෂිවරයෙක් “පුබ්බකම්ම සමායුත්තො සූලමාරොපනං ලභි” යනු තමාගේ පූර්‍වකර්‍මයකින් කළ අවසරයෙන් යුක්ත වූයේ සූලාරෝපණය ලැබීය, උල තබනු ලැබීය.

මේ එහි අනුපිළිවෙල කථාවයි. අතීතයෙහි වංසරටෙහි කොසැඹෑ නුවර කොසඹෑ නම් රජෙක් රාජ්‍යය කරවීය. එකල්හි බෝධිසත්ත්‍වයන් වහන්සේ එක්තරා නියම් ගමක අසූ කෝටියක් ධනය ඇති මහාසාර බ්‍රාහ්මණයෙකුගේ පුතා වී උපන්හ. නමින් ‘දීපායන’ නම් විය. එබඳුවූම මහාසාර බ්‍රාහ්මණයෙකුගේ පුත් වූ බ්‍රාහ්මණ කුමාරයෙක් ඔහුගේ ප්‍රිය යහළුවා විය. නමින් “මණ්ඩබ්‍ය” නම් වේ. ඔවුහු දෙදෙනාම මෑත කාලයෙහි මවුපියන්ගේ ඇවෑමෙන් කාමයන්හි දොස් දැක මහදන් පවත්වා කාමයන් අත්හැර ඥාතිමිත්‍රයන් හා පිරිවර ජනයා හඬමින් වැලපෙමින් සිටියදී නික්ම හිමවත් පෙදෙසෙහි අසපුවක් කොට පැවිදිව පිඬු සිඟීමෙන් හා වනමුල්ඵල ආහාරයෙන් යැපෙමින් පනස් වසකට වැඩි කාලයක් විසූහ. එහෙත් කාමච්ඡන්‍දය යටපත් කිරීමට නොහැකිවූහ. ඔවුහු ධ්‍යාන මාත්‍රයක්වත් නොඉපදවූහ.

ඔවුහු ලුණු ඇඹුල් සෙවීම පිණිස ජනපද චාරිකාවෙහි හැසිරෙන්නාහු කසී රටට පැමිණියහ. එහි එක් නියම් ගමක දීපායනයන්ගේ මණ්ඩබ්‍ය නම් ගිහි යහළුවෙක් වසයි. ඒ දෙදෙනාම ඔහු සමීපයට එළඹියහ. හෙතෙම ඔවුන් දැක සතුටු සිත් ඇත්තේ පන්සලක් කරවා සිවුපසයෙන් උවටැන් කළේය. ඔවුහු එහි තුන් හතර වසරක් වාසය කොට ඔහුගෙන් විමසා චාරිකාවෙහි හැසිරෙන්නාහු බරණැස සමීපයෙහි වූ “අතිමුත්තක” නම් සොහොනෙහි විසූහ. දීපායනයෝ එහි කැමතිතාක් වාසය කොට නැවත ඒ නියම් ගමේ තම යහළු වූ මණ්ඩබ්‍ය වෙත ගියහ. මණ්ඩබ්‍ය තාපසයා එහිම විසීය.

ඉක්බිති එක් දිනක් එක් සොරෙක් ඇතුළු නුවර දී සොරකම් කොට ධනසාරය ගෙන නික්මෙන්නේ පිබිදුණු ගෙහිමියන් විසින් හා නුවර රකින මිනිසුන් විසින්ද ලුහුබඳිනා ලද්දේ දිය සොරොව්වකින් නික්ම වේගයෙන් සොහොනට පිවිස තාපසයාගේ පන්සල දොරකඩ බඩුපොදිය දමා පලා ගියේය. මිනිස්සු බඩු පොදිය දැක “බොල දුෂ්ට ජටිලය, රාත්‍රියෙහි සොරකම් කොට දහවල් තවුස් වෙසින් හැසිරෙහි”දැයි තැතිගන්වා තලා ඔහු රැගෙන ගොස් රජුට දැක්වූහ. රජතුමා පරීක්‍ෂා නොකොටම උල හිඳුවව’යි කීය. තාපසයා සොහොනට ගෙන ගොස් කිහිරි උලක හිඳවූහ. තාපසයාගේ ශරීරයෙහි උල නො පිවිසෙයි. ඉන්පසු කොහොඹ උලක් ගෙනාහ. එයද නොපිවිසෙයි. ඉන්පසු යකඩ උලක් ගෙනාහ. එයද නොපිවිසෙයි. තාපසතෙම “මාගේ පෙර කර්‍මය කුමක්”දැයි සිතීය. ඔහුට ජාතිස්මරණ ඥානය පහළ විය. එයින් පෙර කර්‍මය දිටීය. ඔහු වනාහි පෙර ආත්මභාවයෙහි වඩුවෙකුගේ පුත්‍රයෙක්ව පියා ගස් සසින තැනට ගොස් එක් මැස්සෙකු අල්ලාගෙන කොබෝලීල කූරක් මත උලක් මත මෙන් විද සිටවූයේය. ඔහුගේ ඒ පාපය මෙතන (විපාක පිණිස) ඉඩ ලැබුණි. හෙතෙම “මේ පාපයෙන් මිදීමට නොහැකියයි” දැන රාජපුරුෂයන්ට “ඉදින් මා උලෙහි හිඳුවනු කැමැත්තහු නම් කොබෝලීල උලක් ගෙන එවුය”යි කීය. ඔවුහු එසේ කොට තාපසයා උලෙහි හිඳුවා රැකවල් කොට පිටත්ව ගියහ.

එකල්හි කණ්හදීපායන තවුසා “මගේ යහළුවා දැක බොහෝ කල්ය’යි මණ්ඩබ්‍ය තවුසාගේ සමීපයට එන්නේ එපවත් අසා එතැනට ගොස් එකත්පසෙක සිටියේ “යහළුව, කුමක් කෙළෙහිදැයි අසා “කාරකයෙක් නොවෙමි”යි කී කල්හි “තම සිතෙහි දෝෂය රැකීමට හැකිද නොහැකිදැයි විචාළෝය. යමෙකු විසින් මම අල්ලා ගන්නා ලද්දෙම්ද ඔවුන් කෙරෙහිවත් රජු කෙරෙහිවත් මාගේ සිතෙහි අසතුටක් නැත්තේය’යි කීය. එසේ වී නම් ඔබවැනි සිල්වතෙකුගේ සෙවණද මට සැපය’යි කියා තණ්හාදීපායන තවුසා උල ඇසුරුකොට හුන්නේය. ආරක්‍ෂක පුරුෂයෝ එපවත් රජුට සැල කළහ. රජ “මවිසින් නොවිමසා කරන ලද්දේය”යි වේගයෙන් එහි ගොස් “ස්වාමීනි, කුමක් හෙයින් නුඹවහන්සේ උල ඇසුරු කොට හුන්නෙහුදැයි දීපායන තවුසාගෙන් විචාළේය. “මහරජ, මේ තාපසයා රකිමින් හුන්නෙමි. කිම නුඹවහන්සේ මොහු මෙවැන්නක් නොකළ බව දැන මෙසේ කරන්නෙහිදැයි ඇසීය. රජතුමා තමා ක්‍රියාව පරීක්‍ෂා නොකළ බව කීවේය. ඉක්බිති දීපායන තවුසා රජුට රජකු නම් පරීක්‍ෂා කොට කටයුතු කරන්නෙක් විය යුතුය.

“කම්සැප විඳින අලස ගිහියා නො මැනවි. හික්මීමක් නැති පැවිද්දා නො මැනවි. පරීක්‍ෂාවෙන් තොරව ක්‍රියා කරන රජ නො මැනවි. යම් පඬිවරයෙක් කිපෙන සුලු වේනම් හේ ද නො මැනවි” (ජාතක පාලිය)

ආදිය කියා දහම් දෙසීය.

රජතුමා මණ්ඩබ්‍ය තාපසයාගේ නිදොස්බව දැන උල පහකරව්යි අණ කළේය. උල මෑත් කරන්නාහු එසේ කිරීමට නොහැකි වූහ. මණ්ඩබ්‍ය තෙම “මහරජ! මම පෙර කළ කර්‍ම දෝෂයෙන් මෙබඳු ආයාසයකට පත්වීමි. මගේ ශරීරයෙන් උල ඉවත් කිරීමට නොහැකිය. ඉදින් මට ජීවිතය දෙනු කැමැත්තේනම් කියතකින් මෙම උල හම හා සමකොට කපනු මැනවැ’යි කීය. රජතුමා එසේ කරවීය. උල ශරීරය තුළම විය. කිසිම පීඩාවක් ඇති නොවීය. එකල්හි වනාහි සියුම් ලී පතුරක් ගෙන මැස්සාගේ වසමග ප්‍රවේශ කරවූයේය. එය වනාහි උගේ ශරීරය තුළම වූයේය. ඌ එය හේතුකොට ගෙන මිය නොගොස් තමාගේ ආයුෂ ක්‍ෂය වීමෙන්ම මළේය. එබැවින් මේ තාපසයාද මිය නොගියේය. රජතුමා තාපසයන් වැඳ කමා කරවා ගෙන දෙදෙනාම උයනෙහිම වාසය කරවමින් පිළිදැඟුම් කළේය. එතැන් පටන් එම තාපසයා “ආණිමණ්ඩබ්‍ය” නම් විය. හෙතෙම රජු ඇසුරු කොට එහිම විසුවේය. දීපායන තාපසතෙම ඔහුගේ තුවාලය සුවකොට තමාගේ ගිහි යහළු මණ්ඩබ්‍ය විසින් කරවන ලද පන්සලටම ගියේය. එහෙයින්,

335. “තමහං උපට්ඨහිත්‍වාන ආරොග්‍යමනුපාපයිං ආපුච්ජිත්‍වාන ආගඤ්ජිං යං මය්හං සකමස්සමන්ති” (චරියා පිටක)

එහි “ආපුච්ජිත්‍වාන” යනු මගේ යහළු වූ මණ්ඩබ්‍ය තාපසයා විමසා. “යංමය්හංසකමස්සමං” යනු මගේ ගිහි යහළු වූ මණ්ඩබ්‍ය බ්‍රාහ්මණයා විසින් කරවන ලද යම් ඒ ස්වකීය වූ මට අයත් වූ ආශ්‍රමයක්, පන්සලක් වීද, එයට එළඹියෙමි.

දීපායන තාපසයා පන්සලට පිවිසෙනු දැක එක් ආර්‍ය්‍යයෙක් යහළුවාට දැන්වීය. හෙතෙම අසා තුටු සිත් ඇත්තේම අඹුදරුවන් සහිතව සුවඳ මල් පැණි ආදිය ගෙන පන්සලට ගොස් දීපායන තවුසාට වැඳ පා සෝදා පානයක් වළඳවා ආණිමණ්ඩබ්‍යයන්ගේ පුවත අසමින් හුන්නේය. ඉක්බිති ඔහුගේ පුත් වූ යඤ්ඤදත්ත නම් කුමාරයා සක්මන කෙළවර පන්දුවකින් ක්‍රීඩා කළේය. එහි එක් තුඹසක සර්‍පයෙක් වසයි. කුමාරයා විසින් බිම ගැසූ පන්දුව ගොස් තුඹස සිදුරෙහි සර්‍පයා මත වැටුණේය. කුමාරයා නොදන්නේ සිදුරෙහි අත දැමීය.

ඉක්බිති කිපියා වූ සර්‍පයා අතට දෂ්ඨ කළේය. ළමයා විෂ වේගයෙන් මුර්ඡා වූයේ එහිම වැටුණේය. ඉක්බිති ඔහුගේ මවුපියෝ සර්‍පයා විසින් දෂ්ටකළ බව දැන කුමාරයා ඔසවා තාපසයාගේ පා මුල හොවා “ස්වාමීනි! බෙහෙතකින් හෝ මන්ත්‍රයකින් හෝ අපගේ පුතා නිරෝග කළ මැනවැ’යි කීහ. එතුමා මම බෙහෙත් නොදනිමි. මම වෙදකම් නො කරන්නෙමි. පැවිද්දෙක් වෙමි’යි කීය. එසේනම් ස්වාමීනි, මේ කුමාරයා කෙරෙහි මෛත්‍රී කොට සත්‍ය ක්‍රියාවක් කරනු මැනවැයි කීහ. තාපසයා “යහපති, සත්‍ය ක්‍රියාවක් කරන්නෙමි’යි කියා යඤ්ඤදත්තගේ හිසෙහි අත තබා සත්‍යක්‍රියා කළේය. එහෙයින් “සහායො බ්‍රාහ්මණො මය්හං” ආදිය වදාරණ ලදී.

එහි “ආගඤ්ජුං පාහුනාගතං” යනු ආගන්තුකයන් වශයෙන් මා කරා පැමිණියහ.

“වට්ටමනුක්‍ඛි පං” යනු දමාගැසීම හා රවුම් සටහන් ඇති බැවින් ‘වට්ට’ යයි ලැබූ නම් ඇති පන්දුවක් දමා ගසන්නේ. පන්දු ක්‍රීඩා කරන්නේ යන අර්‍ථයයි. “ආසිවිසමකොපයී” යනු බිමට ගසන ලද්දේ තුඹසේ සිදුරට ගිය පන්දුව එහි සිටි කළු සර්‍පයාගේ හිසෙහි වැදී කෝප කරවීය.

“වට්ටගතං මග්ගං අන්‍වෙසන්තො” යනු ඒ පන්දුව ගිය මග සොයන්නේ “ආසිවිසස්ස හත්‍ථෙන උත්තමඞ්ගං පරාමසි” යනු තුඹසේ සිදුරට පිවිස වූ තම අතින් සර්‍පයාගේ හිස ස්පර්‍ශ කළේය.

“විසබලස්සිතො” යනු විෂ බලය ඇසුරු කළ, තමාගේ විෂ වේගය නිසා හටගන්නා සර්‍පයා “අඩංසි දාරකං ඛණෙ” යනු ඌ ස්පර්‍ශ කළ කෙණෙහිම ඒ බ්‍රාහ්මණ කුමාරයා දෂ්ට කළේය.

“සහදට්ඨො” යනු දෂ්ට කිරීමත් සමගම, දෂ්ට කිරීම හා සමකාලයේම. “ආසිවිසෙන” යනු දරුණු සර්‍පයා විසින්. “තෙන” යනු ඒ විෂ වේගයෙන් මුර්ඡා වූ දරුවා බිම වැටීම කරණකොට ගෙන මම දුකට පත්වූයෙම් වීමි. “මම වාහසි තං දුක්‍ඛං” යනු දරුවාගේත් මවුපියන්ගේත් ඒ දුක මට පැමිණියේය. මගේ ශරීරයෙහි වූවක් මෙන් මගේ කරුණාව කරණකොට ගෙන ඉසිලීමි.

“ත්‍යාහං” යනු මම ඒ දරුවාගේ ඒ මවුපියන් “ශෝක නො කරව්, නොවැළපෙව් ආදී ක්‍රමයෙන් අස්වසා “සොකසල්ලීනෙ” යනු ශෝක නැමති හුලින් යුක්ත වූ “අග්ගං” යනු ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, එයින්ම “වරං” උතුම් වූ සත්‍යක්‍රියාව කළේය.

දැන් එම සත්‍ය ක්‍රියාවෙහි ස්වරූපය දැක්වීමට “සත්තාහමෙව” යන ගාථාව කීවේය.

එහි “සත්තාහමෙව” යනු පැවිදි වූ දින පටන් සත් දිනක් පමණක්ම, “පසන්තචිත්තො” යනු කර්‍මඵල ඇදහීම් වශයෙන් පැහැදුනු සිත් ඇත්තේ, “පුඤ්ඤත්‍ථිකො” යනු පිනෙන් ප්‍රයෝජන ඇත්තෙක්, ධර්‍මයෙහි කැමැත්ත ඇත්තෙක්ව, “අථාපරං යඤ්චරිතං” යනු ඉක්බිති එම සත් දිනෙන් මත්තෙහි මාගේ යම් බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යායෙහි හැසිරීමක් වීද,

“අකාමකො වාහි” යනු පැවිද්ද නොකැමැත්තේම “එතෙන සච්චෙන සුවත්‍ථි හොතු” යනු ඉදින් පනස් වසකට අධික කාලයක් අනභිරති වාසයෙන් (පැවිද්දට අකමැත්තෙන්) වසන මා විසින් කිසිවකු ඒ පිළිබඳව දැනුවත් නොකළ බව සත්‍යයකි. මේ සත්‍යය කරණ කොටගෙන යඤ්ඤදත්ත කුමාරයාට යහපතක් වේවා. දිවි ලැබේවා’යි

මෙසේ මහාසත්ත්‍වයන් විසින් සත්‍ය ක්‍රියා කළ කල්හි යඤ්ඤදත්තගේ ශරීරයෙන් විෂ බැස පොළොවට පිවිසියේය. කුමාරයා ඇස් හැර මවුපියන් දෙස බලා “මෑණියනි, පියාණනි”යි කියා නැගී සිටියේය. එහෙයින්,

344.“සහසච්චෙ කතෙ මය්හං විසවෙගෙන වෙධිතො අබුජ්ඣිත්‍වාන වුට්ඨා සි ආරොගො චාසි මාණවොති. (චරියා පිටක)

එහි අර්‍ථය, මාගේ සත්‍යක්‍රියාව හා සමකාලීනවම ඉන්පෙර විෂවේගයෙන් විඳින ලද කම්පිත වූ විසංඥභාවයෙන් නොපිබිද සිටි දරුවා පහවූ විෂ ඇති බැවින් නැවත ලැබූ සිහි ඇත්තේ වහා නැගී සිටියේය. ඒ මානවක කුමාරයා විෂවේගයෙන් නිරෝග වූයේ විය’ යනුයි.

දැන් ශාස්තෲන් වහන්සේ තමන් වහන්සේගේ ඒ සත්‍යක්‍රියාවෙහි පරමත්‍ථපාරමීභාවය දක්වන්නාහු, “සච්චෙන මෙ සමො නත්‍ථි එසා මෙ සච්ච පාරමී ති (චරියා පිටක) (“සත්‍යපාරමිතාවෙන් මා හා සම වූවෙක් නැත. මේ මාගේ සත්‍ය පාරමිතාව’යි) වදාළහ. එය පැහැදිලි කළ අර්‍ථ ඇත්තේමය. ජාතකට්ඨ කථාවෙහි වනාහි මහාසත්ත්‍වයන්ගේ සත්‍යක්‍රියාවෙන් කුමාරයාගේ පයෝධරයෙන් උඩ, ප්‍රදේශයේ විෂ බැස ගියේයයි ද දරුවාගේ පියාගේ සත්‍ය ක්‍රියාවෙන් තුනටියෙන් උඩද, මවගේ සත්‍යක්‍රියාවෙන් ශරීරයේ ඉතිරි කොටසින් ද විෂ බැස ගියේයයිද කියන ලදී. එහෙයින්,

“යස්මා දානං නාභිනන්‍දිං කදාචි දිඝ්වානාහං අතිථිං වාසකාලෙ න චාපි මෙ අප්පියතං අවෙදුං බහුස්සුතා සමණ බ්‍රාහ්මණාච අකාමකො වාහි අහං දදාමි එතෙන සච්චෙ න සුවත්‍ථි හොතු හතං විසං ජීවතු යඤ්ඤදත්තො

“ආසිවිසො තාත, පහුත තෙජො යො තං අඩංසි පතරා උදිච්ච, කස්මිඤ්ච මෙ අප්පියතාච අජ්ජ පිතරීච තෙ නත්‍ථි කොචි විසෙසො එතෙන සච්චෙ න සුවත්‍ථි හොතු හතං විසං ජීවතු යඤ්ඤදත්තොති (ජාතක පාලි)

එහි “වාසකාලෙ”යනු විසීම සඳහා ගෙට ආ කාලයෙහි. “න වාපි මෙ අප්පියතං අවෙදුං” යනු ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ බහුශ්‍රැත වූවෝ නමුදු “මෙතෙම දානයට සතුටු නොවේමය. අප කෙරෙහිද සතුටක් නැත්තේය’යි මාගේ මේ අප්‍රියභාවය නො දැන ගත්තාහුමය (එසේ වුවත්) මම වනාහි ඔවුන් දෙස ප්‍රිය ඇසින්ම බලමි’යි ප්‍රකාශ කෙරේ. “එතෙන සච්චෙන” යනු ඉදින් මම දන් දෙමින්ම විපාක නොඅදහා තමාගේ නො කැමැත්තෙන්ම දෙමිද මගේ නො කැමති බව අන්‍යයෝ නොදනිත්ද ඒ සත්‍යය කරණ කොටගෙන සුවපත් වේවා යන අර්‍ථයයි. අනෙක් ගාථාවෙහි “තාත” යන්නෙන් පුතා අමතයි. “පහුත තෙජො” යනු බලවත් විෂ ඇති. “පතරා” යනු (පදරා) විවරයෙන් නැතහොත් මෙයම පාඨය වේ. “උදිච්ච” යනු උඩට ගොස්, තුඹස් සිදුරෙන් නැගීසිට යන අර්‍ථයයි. මෙය කියන ලද්දේ වෙයි. “දරුව යඤ්ඤදත්තය, එම සර්‍පයා කෙරෙහිත් නුඹගේ පියා කෙරෙහිත් මගේ අප්‍රියභාවයෙහි කිසිම විශේෂයක් නැත. එම අප්‍රිය බව අද හැර මවිසින් කිසිවෙකුට නොදන්වන ලද විරූය. ඉදින් මෙය සත්‍යයක් නම් මේ සත්‍යයේ බලයෙන් සුවපත් වේවා’යි.

මෙසේ බෝධිසත්ත්‍වයෝ කුමාරයා නිරෝග වූ කල්හි ඔහුගේ පියාට “දන් දෙන්නා විසින් වනාහි කර්‍මයද ඵලයද අදහා දිය යුතුය’යි කම්පල ඇදහීමෙහි යොදවා තමා නොඇල්ම පහකොට ධ්‍යාන අභිඥා උපදවා ආයු කෙළවර බඹලොව ගියහ.

එදා මණ්ඩබ්‍ය නම් ආනන්ද ස්ථවිරයෝය. ඔහුගේ බිරිඳ විශාඛාවෝය. පුතා රාහුල ස්ථවිරයෝය. ආණිමණ්ඩබ්‍ය ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයෝය. කණ්හදීපායන නම් ලෝකනාථ බුදුරජාණන් වහන්සේය.

මෙහි උන්වහන්සේ සත්‍ය පාරමිතාවම පාළියට නගන ලදී. සෙසු පාරමිතාවෝ ද යට සඳහන් පරිදිම නිර්ධාරණය කළ යුත්තාහ. එසේම නිරවශේෂ මහාභෝග පරිත්‍යාගාදී ගුණානුභාවයෝ පැහැදිලි කළ යුත්තාහ.

එකොළොස්වන කණ්හදීපායන චරිතයයි.