13. සුවණ‍්ණසාමචරියාවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

13. සුවණ්ණසාම චරියා වර්ණනාව

තෙළෙස්වන (සාම පණ්ඩිත චරිතයෙහි) “සාමො යදා වනෙ ආසිං” යනු හිමවතෙහි “මිගසම්මත” නම් නදීතෙර මහ වනයෙහි සාමනම් තාපස කුමාරයෙක් යම්කලෙක වූයේද “සක්කෙන අභිනිම්මිතො” යනු සක්දෙව් රජුගේ උපදේශ සම්පත්තියෙන් උපන් හෙයින් ශක්‍රයා විසින් උපදවන ලද ජනිත කළ මේ එහි අනුපිළිවෙළ කථාවයි. යටගිය දවස බරණැස් නුවරට නුදුරෙහි ගං ඉවුරක එක් වැදිගමක් විය. එහි දෙටුවැදිහට පුතෙක් උපන. ඔහුට “දුකූල” යයි නම් කළහ. එම නදියෙන් එතෙරත් එක් වැදිගමක් විය. එහි දෙටුවැදිහට දියණියක් උපන්හ. ඇයට “පාරිකා” යයි නම් කළහ. ඒ දෙදෙනාම බඹලොවින් ආ පිරිසිදු සත්ත්‍වයෝ වූහ. වැඩිවියට පත් ඔවුන්ගේ අකමැත්තෙන්ම ආවාහ විවාහ සිදු කළහ. ඔවුහු දෙදෙනාම කෙලෙස් මුහුදට නොබැස බ්‍රහ්මයන් මෙන් එකතුව විසූහ. කිසිම වැදි ක්‍රියාවක් නො කරති.

ඉක්බිති මවුපියෝ දුකූලයන්හට “දරුව, නුඹ වැදිකම් නොකරහි. ගෘහවාසය නොකැමැත්තෙහි. කුමක් නම් කරන්නෙහිදැයි විචාළහ. හෙතෙම “ඔබවහන්සේලා අනුදන්නා කල්හි පැවිදි වන්නෙමු”යි කීය. “එසේනම් පැවිදිවව්”යයි කීහ. ඔවුහු දෙදෙනාම හිමවතට පිවිස යම්තැනෙක්හි මිගසම්මත නම් නදිය හිමවතින් බැස ගඟට පැමිණියේද එතනට ගොස් ගඟ හැර මිග සම්මත නම් නදියට අභිමුඛව නැගී ගියාහුය. එකල්හි ශක්‍රයාගේ භවන උණු ස්වභාවයක් දැක්වීය. ශක්‍ර තෙම ඒ කාරණය දැන විශ්වකර්‍ම දේවපුත්‍රයා ලවා එහි අසපුවක් මැවීය. ඔවුහු එහි ගොස් පැවිදිව සක්දෙව් රජු විසින් දෙන ලද අසපුවෙහි කාමාවචර මෛත්‍රිය වඩා විසූහ. ශක්‍ර තෙමේද ඔවුන්ට උපස්ථානයට පැමිණෙයි.

හෙතෙම එක් දිනක් ඔවුන්ගේ ඇස් අන්‍ධ වන්නේය’යි දැන එළඹ “ස්වාමීනි, නුඹ වහන්සේලාගේ ඇස්වලට අනතුරක් පෙනේ. පිළිදැඟුම් කරන්නා වූ පුතෙකු ලැබීමට වටී. නුඹවහන්සේලාගේ පිරිසිදු සිත් ඇති බව දනිමි. එබැවින් පාරිකාවන් මල්වර වූ කල්හි අතින් නැබ පිරිමදිනු මැනවි. එසේ තොපට පුතෙක් උපදින්නේය. හෙතෙම තොපට උවටැන් කරන්නේය’යි කියා පිටත්ව ගියේය. දුකූල පණ්ඩිත තෙමේ ඒ කාරණය පාරිකාවන්ට කියා ඇය මල්වර වූ කල්හි නැබ පිරිමැද්දේය. එකල්හි බෝධිසත්ත්‍වයෝ දෙව්ලොවින් චුතව ඇයගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්හ. ඇය දසමසක් ඇවෑමෙන් රන්වන් පුතෙකු බිහි කළාය. එනිසාම ඔහුට “සුවණ්ණ සාම” යයි නම් කළහ. මවුපිය දෙදෙනා මෑතකාලයෙහි වැඩිවිය පැමිණ සොළොස් හැවිරිදි පමණ වූ ඔහු රක්නාහු අසපුවෙහි හිඳුවා තමාම වනමුල්ඵලාඵල සඳහා යති.

ඉක්බිති එක්දිනක් වනයෙන් ඵලාඵල රැගෙන නැවතී ආපසු එනවිට අසපුවට නුදුරෙහි දී වැසි නැගි කල්හි රුක් මුලකට පිවිස තුඹසක් මත සිටියාහු ඔවුන්ගේ ශරීරයෙන් දහඩිය ගඳ මුසු වූ දිය එම තුඹස් බිලෙහි සිටි සර්‍පයෙකුගේ නාස් සිදුරට පිවිසි කල්හි සර්‍පයා කිපී නාසාවාතයෙන් පහර දුන්නේය. දෙදෙනාම අන්‍ධව හඬමින් කෑගැසූහ. ඉක්බිති මහාසත්ත්‍වයෝ “මාගේ මවුපියෝ බෙහෝ සුනංගු වෙති. ඔවුන්ගේ පුවත් කවරේදැයි පෙරමගට ගොස් හඬ ගැසූහ. ඔවුහු ඔහුගේ හඬ හැඳින පිළිතුරු හඬ දී දරු සෙනෙහසින් “පුත සාමයෙනි, මෙහි උවදුරක් ඇත. නොඑව’යි කියා හඬ අනුව තමාම පැමිණ එකතුවූහ. හෙතෙම “කවර කරුණකින් ‘නුඹවහන්සේලාගේ ඇස් නැසුනේදැයි විමසා “දරුව, අපි නොදනිමු. වැස්ස වසින කල්හි ගසමුල තුඹස මත සිටියාහු, ඉක්බිති අපි නො දකිමු’යි කී පමණින්ම “එහි සර්‍පයකු විය යුතුය. කිපියා වූ ඌ විසින් නාසා වාතයක් මුදා හළේ වන්නේයයි දැනගත්තේය.

ඉක්බිති “නොසිතනු මැනව, මම නුඹවහන්සේලා පිළිදැඟුම් කරන්නෙමි”යි මවුපියන් අසපුවට පමුණුවා ඔවුන්ගේ රාත්‍රී ස්ථාන දිවා ස්ථාන ආදී හැසිරෙන තැන්හි රැහැන් බැන්දේය. එතැන් පටන් ඔවුන් අසපුවෙහි තබා වනමුල් ඵලාඵල ගෙන එයි. උදෑසනම වසන තැන අමදියි. පැන් ගෙන එයි. පරිභෝග කරන ජලය එළවයි. දැහැටි, මුවදෝනා ජලය දී මිහිරි ඵලාඵල දෙයි. ඔවුන් මුවදෙවූ කල තමා අනුභව කොට මවුපියන් වැඳ “මොවුහු කුමක් අණ කෙරෙත්දැයි ඔවුන්ට නුදුරෙන්ම හිඳියි. විශේෂයෙන්ම මෛත්‍රිය වැඩීය. එහෙයින්ම සත්ත්‍වයෝ ඔහුට පිළිකුල් නොවූහ. ඔහුට සත්ත්‍වයෝ යම්සේ ද එසේ ඒ බෝධිසත්ත්‍වයෝ සතුන්ට පිළිකුල් නොවූහ. මෙසේ හෙතෙම දවසක් දවසක් පාසා ඵලාඵල සඳහා වනයට යන්නේ ද එන්නේ ද මුව සමූහයා විසින් පිරිවරන ලද්දේම විය. සිංහ ව්‍යාඝ්‍ර ආදී විපක්‍ෂ සත්ත්‍වයෝ ද ඔහු සමග අතිශයින් විශ්වාසවන්ත වූහ. මෛත්‍රී ආනුභාවය කරණකොටගෙන මොහු වසන තැන තිරිසන්ගත සත්ත්‍වයෝද ඔවුනොවුන් මෘදු සිත් ඇති බව ලැබූහ. මෙසේ හෙතෙම සියලු තන්හි මෛත්‍රියේ ආනුභාවයෙන් භය රහිත වූයේ තැතිගැන්මක් නැත්තේ බ්‍රහ්මයා මෙන් වෛර නැත්තෙක්ව වාසය කළේය. එහෙයින් “පවනෙ සීහව්‍යග්ඝෙ ච මෙත්තාය මුපනාමයිං” යනාදිය කියනලදී.

එහි “මෙත්තාය මුපනාමයිං” යන්නෙහි මකාරය පදසන්‍ධි කිරිම් වශයෙන් පැමිණියකි. මෛත්‍රී භාවනාව නපුරු ක්‍රියා ඇති සිංහ ව්‍යාඝ්‍රයන් කෙරෙහිද පැතිරවීය. සෙසු සතුන් කෙරෙහි කවර කතාද යන අදහසයි. නැතහොත් මෙය කරණ කොට ගෙන මෛත්‍රිය යයි, පවත්වයි යන අර්‍ථයෙන් “මෙත්තාය” වේ. මෛත්‍රී භාවනාවයි. ඒ මෛත්‍රී භාවනාවෙහි යෙදවීමි. සත්ත්‍වයන් කෙරෙහි සීමාවකින් තොරව පැමිණවීමි. “සීහව්‍යග්ඝෙහි” යයිද පාඨයකි. එහි අර්‍ථය හුදෙක් මම පමණක් නොවෙමි. ඉක්බිති “පවනෙ සීහව්‍යග්ඝෙහි,” සිංහ ව්‍යාඝ්‍රයන් සමග සත්ත්‍වයන් කෙරෙහි මෛත්‍රිය එළවීමි. එකල මම සිංහ ව්‍යාඝ්‍රයන් සමග යම් මහා ව්‍රතයක වසම් ද එහිදී මම සිංහ ව්‍යාඝ්‍රයෝ පවා එකල්හි මගේ ආනුභාවයෙන් සත්ත්‍වයන් කෙරෙහි මෙත්සිත් ඇති බව ලැබූහ. සෙසු සත්ත්‍වයන් ගැන කියනුම කවරේදැයි දක්වයි.

“පසදමිගවරාහෙහි” යනු පසදමුවන් විසින් මෙන්ම ඌරන් විසින්ද, “පරිවාරෙත්‍වා” යනු මොවුන් විසින් තමා පිරිවරන ලදුව එහි විසුවෙමි.

එකල්හි තමාගේ මෛත්‍රී භාවනාවෙන් ලැබුණු අනිසංසය මුදුන්පත් වීම දැක්වීමට දැන් “න මං කොචි උත්තසති” යන අවසාන ගාථාව වදාළහ. එහි අර්‍ථය. හා, බළල් ආදී බියවන සුලුවූද “කොචි” කිසිම සත්ත්‍වයෙක් මට “න උත්තසති” තැති නොගනියි. මමද “කස්සචි” සිංහ ව්‍යාඝ්‍ර ආදී තිරිසන් සතුන්ගෙන්ද යක්‍ෂ ආදී අමනුෂ්‍යයන්ගෙන්ද නපුරු වූ ලේ වැකුණු අත් ඇති මිනිසුන්ගෙන්ද යයි කිසිම තැනකින් “න භයාමි” භය නොවෙමි. කුමක් හෙයින්ද? යම්හෙයකින් “මෙත්තා බලෙනුපත්‍ථද්ධො” බොහෝ කාලයක් භාවිතා කළ මෛත්‍රී පාරමිතාවේ ආනුභාවයෙන් උපකාර ලද්දෙම්. ඒ “පවනෙ” මහ වනයෙහි “තදා රමාමි” සිත අලවා වාසය කරමි” යනුයි. ඉතිරි පද පහසුවෙන් දත හැකි අර්‍ථ ඇත්තේමය.

මෙසේ මහාසත්ත්‍වයෝ වනාහි සියලු සත්ත්‍වයන් කෙරෙහි මෛත්‍රී කරන්නාහු මවුපියන් ද මැනවින් පෝෂණය කරන්නාහු එක්දිනක් වනයෙන් මිහිරි ඵලාඵල ගෙනවිත් අසපුවේ තබා මවුපියන් වැඳ පැන් රැගෙන එන්නෙමියි මුව සමූහයා විසින් පිරිවර ලද්දාහු මුවන් දෙදෙනෙකු එකතු කොට ඔවුන්ගේ පිටෙහි පැන් කළය තබා අතින් අල්ලාගෙන ගං තෙරට ගියහ. එකල්හි බරණැස ‘පීලියක්‍ෂ’ නම් රජෙක් රාජ්‍යය කරවයි. ඔහු මුවමස් ලොබින් මවට රාජ්‍යය පවරා දී පඤ්චායුධ සන්නද්ධව හිමවතට පිවිස මුවන් මරා මස් අනුභව කොට හැසිරෙන්නේ “මිගසම්මත” ගඟට පැමිණ අනුපිළිවෙලින් සාම කුමාරයන් පැන් ගන්නා තොටට පැමිණියේ මුවන්ගේ පා සටහන් දැක යන්නේ එසේ යන්නා වූ ඒ සාම කුමාරයා දැක “මා මෙපමණ කලක් මෙසේ හැසිරෙන මිනිසෙක් නොදුටු විරූය. මොහු දෙවියෙක්ද නොහොත් නාගයෙක්ද? ඉදින් මම එළඹ විමසන්නෙම් නම් වහාම පලායන්නේය. ඉදින් මම මොහු විද දුර්‍වල කොට විචාරන්නෙම් නම් මැනවැ”යි සිතා මහාසත්ත්‍වයන් නා වැහැරි සිවුරු හැඳ අඳුන් දිවිසම ඒකාංශ කොට පැන්කළය පුරවා ඔසවා වම්කර තබන කල්හි “දැන් ඔහු විදීමට කාලයයි. විස පොවන ලද ඊයකින් දකුණු පසට විද්දේය. ඊය වම්පසින් නික්මුණි. ඔහුට විදින ලද බැව් දැන මුව සමූහයා බියට පත්ව පලාගියහ.

සාම පණ්ඩිතයෝ වනාහි විදින ලද්දාහු නමුත් පැන් කළය කොතැනක හෝ නොදමා සිහි එළවා සෙමින් කරින් බහා වැලි ඉවත්කොට තබා දිසාවත් නියමකොට ගෙන මවුපියන් වසන දෙසට හිසලා වැදහෙව මුවින් ලේ ඉවත දමා “මට සතුරු වූ කිසිවෙක් නම් නැත. කිසිවෙකු කෙරෙහි මගේ ද වෛරයක් නම් නැතැ’යි කියා මේ ගාථාව කීහ.

“කොනු මං උසුනා විජ්ඣි පමත්තං උදකහාරකං ඛත්තියො බ්‍රාහ්මණො වෙස්සො කො මං විද්ධො නිලීයතීති” (ජාතක පාලිය)

එය අසා රජතුමා “මවිසින් විද හෙලන ලද්දේ නමුදු මට ආක්‍රෝශ නො කරයි. පරිභව නො කරයි. හෘදය මාංසය සම්බාහනය කරන්නාක් මෙන් ප්‍රිය වචනයෙන් කථා කරයි. මොහුගේ සමීපයට යන්නෙමි”යි සිතා එළඹ තමා ගැනත් තමා විද්ද බවත් කියා “නුඹ කවරෙක්ද? කාගේ පුතෙක් හෝ වෙයිදැයි මහාසත්ත්‍වයන්ගෙන් ඇසීය.

හෙතෙම “මම සාම නම් වෙමි. දුකූල පණ්ඩිත නම් වූ වැදි තවුසාණන්ගේ පුතා වෙමි. කුමක් හෙයින් මට විද්දෙහිදැයි ඇසීය. හෙතෙම පළමුව “මුවෙකි යන හැඟීමෙන් ය”යි බොරු කියා මම නිරපරාධ වූ මොහු නිකරුණේ විද්දෙමි”යි ශෝක කොට පත්වූ පරිද්දෙන් කියා ඔහුගේ මවුපියන් වසන තැන විමසා එහි ගොස් ඔවුන්ට තමා ගැන කියා ඔවුන් විසින් කරන ලද පිළිසඳර ඇත්තේ “මවිසින් සාමට විදින ලදැ”යි කියා වැළපෙන්නා වූ ශෝකයට පැමිණියා වූ ඔවුන් “සාමයන් විසින් කළයුතු යම් අත්පා මෙහෙයක් වී නම් එයකොට මම තොපට උවටැන් කරන්නෙමි’යි අසා සාම සමීපයට පැමිණවීය. ඔවුහු එහි ගොස් නොයෙක් ආකාරයෙන් වැළපී ඔහුගේ පපුවෙහි අත තබා “මාගේ පුතාගේ ශරීරයෙහි උණුසුම පවතීමය. විස වේගයෙන් සිහි නැති බවට පැමිණියේ වන්නේය’යි විස නැතිවනු පිණිස සත්‍ය ක්‍රියා කරන්නෙමු”යි සිතා,

“යං කිඤ්චත්‍ථි කතං පුඤ්ඤං මය්හං චෙව පිකූච තෙ සබ්බෙන තෙන කුසලෙන විසං සාමස්ස හඤ්ඤතූති”

මව විසින් ද

“යං කිඤ්චත්‍ථි කතං පුඤ්ඤං මය්හං චෙව මාතුයාච තෙ සබ්බෙන තෙන කුසලෙන විසං සාමස්ස හඤ්ඤතූති”

පියා විසින් ද

“පබ්බත්‍යාහං ගන්‍ධමාදනෙ චිරරත්ත නිවාසිනී නමෙ පියතරො කොචි අඤ්ඤෙ සාමා න විජ්ජති එතෙන සච්ච වජ්ජෙන විසං සාමස්ස හඤ්ඤතූති

දේවතාවා විසින් ද සත්‍ය ක්‍රියා කළ කල්හි මහාසත්ත්‍වයෝ වහා නැගී සිටියහ. පියුම් පතක දිය බිඳු මෙන් පෙරළී ආබාධය පහවිය. විදි තැන නිරෝගීව ප්‍රකෘතිමත් විය. මවුපියන්ට ඇස් ලැබීම ද, අරුණ නැගීම ද, ඒ සිවුදෙනා අසපුවෙහිම සිටීමද යන සියල්ල එකවිටම වූයේය.

ඉක්බිති මහාසත්ත්‍වයෝ රජු සමග පිළිසඳර කථා කොට “මහරජ ධර්‍මයෙහි හැසිරෙනු මැනව”යි ආදී වශයෙන් ධර්‍මය දේශනා කොට මත්තෙහිද අවවාද දී පන්සිල් දුන්හ. රජතුමා එතුමන්ගේ අවවාද මුදුනෙන් පිළිගෙන වැඳ බරණැසට ගොස් දානාදී පින් කොට දෙව්ලොව උපත ලබන්නෙක් බවට පත්විය. බෝධිසත්ත්‍වයෝ ද මවුපියන් සමග අභිඥා සමාපත්තීන් උපදවා ආයුකෙළවර බඹලොව උපත ලැබූහ.

එකල රජතුමා ආනන්ද ස්ථවිර විය. දෙව්දුව උප්පලවණ්ණාය. ශක්‍රතෙම අනුරුද්ධ ස්ථවිරය. පියා මහාකාශ්‍යප ස්ථවිරය. මව භද්දකාපිලානිය. සාමපණ්ඩිතයෝ ලෝකනාථ බුදුරජාණන් වහන්සේය.

යට සඳහන් පරිදි උන්වහන්සේගේ සෙසු පාරමිතාවෝද නිර්ධාරණය කළ යුත්තාහ. එසේම විෂ කැවූ ඊය දකුණු පසින් පිවිස වම් පසින් විනිවිදිම් වශයෙන් විදින ලද්දේ නමුදු කිසිම කාය විකාරයක් නොකොට දිය කළය බිම තැබීමත්, වධ කළවුන් නොදන්නා නමුදු දන්නාක් මෙන් සිතේ විකාරයක් නැති බවද ප්‍රිය වචනයෙන් කථා කිරීම ද, මවුපියන්ට උපස්ථාන කිරීමේ පිනෙන් මගේ පිරිහීම යයි ශෝක කිරිම් මාත්‍රයද, නිරෝගී වූ කල්හි රජු කෙරෙහි කරුණා මෛත්‍රී සිත පිහිටුවා ධර්‍ම දේශනා කිරීම, අවවාද දීම යන මේ ආදී ගුණානුභාවයෝ පැහැදිලි කළ යුත්තාහ.

තෙළෙස්වන සාම පණ්ඩිත චරිතයයි.