6. කඤ‍්චනක‍්ඛන්‍ධජාතකවණ‍්ණනා 56 අට‍්ඨකථා
6. කඤ‍්චනක‍්ඛන්‍ධජාතකවණ‍්ණනා (56)
6. කඤ්චනක්ඛන්‍ධ ජාතකය (56)
යො පහට්ඨෙන චිත‍්තෙනාති ඉදං සත්‍ථා ජෙතවනෙ විහරන‍්තො අඤ‍්ඤතරං භික‍්ඛුං ආරබ‍්භ කථෙසි. එකො කිර සාවත්‍ථිවාසී කුලපුත‍්තො සත්‍ථු ධම‍්මදෙසනං සුත්‍වා රතනසාසනෙ උරං දත්‍වා පබ‍්බජි. අථස‍්ස ආචරියුපජ‍්ඣායා “ආවුසො, එකවිධෙන සීලං නාම, දුවිධෙන, තිවිධෙන, චතුබ‍්බිධෙන, පඤ‍්චවිධෙන, ඡබ‍්බිධෙන, සත‍්තවිධෙන, අට‍්ඨවිධෙන, නවවිධෙන, දසවිධෙන, බහුවිධෙන සීලං නාම. ඉදං චූළසීලං නාම, ඉදං මජ‍්ඣිමසීලං නාම, ඉදං මහාසීලං නාම. ඉදං පාතිමොක‍්ඛසංවරසීලං නාම, ඉදං ඉන්‍ද්‍රියසංවරසීලං නාම, ඉදං ආජීවපාරිසුද‍්ධිසීලං නාම, ඉදං පච‍්චයපටිසෙවනසීලං නාමා”ති සීලං ආචික‍්ඛන‍්ති. සො චින‍්තෙසි “ඉදං සීලං නාම අතිබහු, අහං එත‍්තකං සමාදාය වත‍්තිතුං න සක‍්ඛිස‍්සාමි, සීලං පූරෙතුං අසක‍්කොන‍්තස‍්ස ච නාම පබ‍්බජ‍්ජාය කො අත්‍ථො, අහං ගිහී හුත්‍වා දානාදීනි පුඤ‍්ඤානි ච කරිස‍්සාමි, පුත‍්තදාරඤ‍්ච පොසෙස‍්සාමී”ති. එවඤ‍්ච පන චින‍්තෙත්‍වා “භන‍්තෙ, අහං සීලං රක‍්ඛිතුං න සක‍්ඛිස‍්සාමි, අසක‍්කොන‍්තස‍්ස ච නාම පබ‍්බජ‍්ජාය කො අත්‍ථො, අහං හීනායාවත‍්තිස‍්සාමි, තුම‍්හාකං පත‍්තචීවරං ගණ‍්හථා”ති ආහ.
“යො පහට්ඨෙන චිත්තෙනා” මේ ජාතක දේශනාව බුදුරජහු දෙව්රම් වෙහෙර වැඩ වසන සේක්, එක්තරා භික්‍ෂුවක් අරබයා දෙසූහ. සැවැත් නුවර වැසි කුල පුත්‍රයෙක් බුදුරජුන්ගේ දහම් අසා බුදුසසුනට බැතිමත්ව පැවිදි විය. ඔහුගේ ආචාර්ය උපාධ්‍යායවරු ශීලය හඳුන්වා දෙන්නාහු, ඇවැත්නි, ඒකාකාර ශීලය, දෙයාකාර ශීලය, තෙයාකාර ශීලය, සිව්, පස්, සය, සත්, අට, නව, දශාකාර ශීලය වශයෙන් ශීල බේද බොහෝ වේ. එ සේ ම මේ චුල්ල ශීලයය, මේ මජ්ඣිම ශීලයයි. මේ මහා ශීලයයි. මේ ප්‍රාතිමොක්‍ඛ සංවර ශීලයයි. මේ ඉන්‍ද්‍රිය සංවර ශීලයයි. මේ ආජීව පාරිශුද්ධි ශීලයයි, මේ පච්ච පටිසේවන ශීලයයි, ශීලය කියා දෙති. භික්‍ෂුව සිතන්නේ, මේ ශීලය ඉතා වැඩිය. මේ සියලු ශීල සමාදන්ව රැකීමට මම අසමත් වෙමි. ශීලය පුරන්න නො හැක්කෙමි. පැවිදි ව කවර ඵලයක් ද? මම ගිහි වී දානාදී පිං කරන්නෙමි. අඹුදරුවන් පෝෂණය කරන්නෙමි. මම මෙසේ සිතා ස්වාමීනි, මම සිල් රකින්ට නොහැකි වෙමි. නො හැකිවන්නට පැවිද්දෙන් කවර අර්ථයක් ද? ගිහි වෙමි. ඔබගේ පාසිවුරු ගනු මැනවැ යි කීය.
අථ නං ආහංසු “ආවුසො එවං සන‍්තෙ දසබලං වන්‍දිත්‍වාව යාහී”ති තෙ තං ආදාය සත්‍ථු සන‍්තිකං ධම‍්මසභං අගමංසු. සත්‍ථා දිස‍්වාව “කිං, භික‍්ඛවෙ, අනත්‍ථිකං භික‍්ඛුං ආදාය ආගතත්‍ථා”ති ආහ. භන‍්තෙ, අයං භික‍්ඛු “අහං සීලං රක‍්ඛිතුං න සක‍්ඛිස‍්සාමී”ති පත‍්තචීවරං නිය්‍යාදෙති, අථ නං මයං ගහෙත්‍වා ආගතම‍්හාති. “කස‍්මා පන තුම‍්හෙ, භික‍්ඛවෙ, ඉමස‍්ස භික‍්ඛුනො බහුං සීලං ආචික‍්ඛථ. යත‍්තකං එස රක‍්ඛිතුං සක‍්කොති, තත‍්තකමෙව රක‍්ඛිස‍්සති. ඉතො පට‍්ඨාය තුම‍්හෙ එතං මා කිඤ‍්චි අවචුත්‍ථ, අහමෙත්‍ථ කත‍්තබ‍්බං ජානිස‍්සාමි, එහි ත්‍වං භික‍්ඛු, කිං තෙ බහුනා සීලෙන, තීණියෙව සීලානි රක‍්ඛිතුං සක‍්ඛිස‍්සසී”ති? “රක‍්ඛිස‍්සාමි, භන‍්තෙ”ති. තෙන හි ත්‍වං ඉතො පට‍්ඨාය කායද‍්වාරං වචීද‍්වාරං මනොද‍්වාරන‍්ති තීණි ද‍්වාරානි රක‍්ඛ, මා කායෙන පාපකම‍්මං කරි, මා වාචාය, මා මනසා. “ගච‍්ඡ මා හීනායාවත‍්ති, ඉමානි තීණියෙව සීලානි රක‍්ඛා”ති. එත‍්තාවතා සො භික‍්ඛු තුට‍්ඨමානසො “සාධු, භන‍්තෙ, රක‍්ඛිස‍්සාමි ඉමානි තීණි සීලානී”ති සත්‍ථාරං වන්‍දිත්‍වා ආචරියුපජ‍්ඣායෙහි සද‍්ධිංයෙව අගමාසි. සො තානි තීණි සීලානි පූරෙන‍්තොව අඤ‍්ඤාසි “ආචරියුපජ‍්ඣායෙහි මය‍්හං ආචික‍්ඛිතං සීලම‍්පි එත‍්තකමෙව, තෙ පන අත‍්තනො අබුද‍්ධභාවෙන මං බුජ‍්ඣාපෙතුං නාසක‍්ඛිංසු, සම‍්මාසම‍්බුද‍්ධො අත‍්තනො බුද‍්ධසුබුද‍්ධතාය අනුත‍්තරධම‍්මරාජතාය එත‍්තකං සීලං තීසුයෙව ද‍්වාරෙසු පක‍්ඛිපිත්‍වා මං ගණ‍්හාපෙසි, අවස‍්සයො වත මෙ සත්‍ථා ජාතො”ති විපස‍්සනං වඩ‍්ඪෙත්‍වා කතිපාහෙනෙව අරහත‍්තෙ පතිට‍්ඨාසි.
එසේ නම් ඇවැත්නි, බුදුරජුන් වැඳ යන්නැ යි ඔහු රැගෙන බුදුරජුන් හමුවෙහි දම් සභාවට ගියහ. බුදුරජහු දුරදී ම දැක මහණෙනි, අකැමැති භික්‍ෂුවක් බලයෙන් රැගෙන ආවහුදැ යි වදාළහ. ඔහු පිළිබඳ ස්වාමීනි, මේ භික්‍ෂුව මම සිල් රැකීමට නො හැකිවන්නෙමි යි සිවුරු පවරා දෙයි. එවිට අපි ඔහු රැගෙන ආමු. මහණෙනි, ඔබ කුමක් නිසා මේ භික්‍ෂුවට බොහෝ සිල් කියා දෙන්නාහු ද? යම් පමණක් මේ භික්‍ෂුව රකින්න හැක්කේ ද එපමණක් ම රකින්නේය. මෙතැන් පටන් ඔබ කිසිවක් නො කියන්න. මම මෙහි දී කළයුත්ත දන්නෙමි. එව මහණ, ඔබට බොහෝ සිල් අවශ්‍ය නැත. සිල් තුනක් පමණක් රකින්න හැකි ද? හැකිය ස්වාමීනි, එ සේ නම් ඔබ මෙතැන් පටන් කාය ද්වාරය, වචී ද්වාරය, මනෝ ද්වාරය යන ද්වාර තුන රැක ගන්න. කයින් පව් නො කරන්න. වචනයෙන් මනසින් නො කරන්න. දැන් යන්න. සිවුරු නො හරිනු. මෙම සිල් තුන පමණක් ම රක්ව. ඒ භික්‍ෂුව තුටු සිත් ඇත්තේව මැනවි ස්වාමීනි, මේ තුන් සිල් රකින්නෙමි යි බුදුරජුන් වැඳ ආචාර්ය උපාධ්‍යායන් සමග ම ගියේය. ඒ භික්‍ෂුව මේ තුන් ශීලය පුරන්නේ ම අවබෝධ විය. මගේ ආචාර්ය උපාධ්‍යායන් මට කියා දුන් ශීලය ද මෙපමණයැ යි ඔවුහු බුදු නො වූ නිසා මට අවබෝධ කැරවීමට අසත් වූහ. බුදුරජහු තමා උත්තරීතර ධර්ම රාජ වන බැවින් බුදු නුවණින් ඒ විවිධ වූ ශීලය තුන් දොරට ඇතුළත්කොට නියම කැරවූහ. බුදුරජහු ඒකාන්තයෙන් මට පිහිට වූහ යි විදසුන් වඩා කිහිප දිනක් ඇවෑමෙන් රහත් බවෙහි පිහිටියේය.
තං පවත‍්තිං ඤත්‍වා ධම‍්මසභායං සන‍්නිපතිතා භික‍්ඛූ “ආවුසො, තං කිර භික‍්ඛුං ‘බහුසීලානි රක‍්ඛිතුං න සක‍්කොමී’ති හීනායාවත‍්තන‍්තං සබ‍්බානි සීලානි තීහි කොට‍්ඨාසෙහි සඞ‍්ඛිපිත්‍වා ගාහාපෙත්‍වා සත්‍ථා අරහත‍්තං පාපෙසි, අහො බුද‍්ධානං බලං නාම අච‍්ඡරිය”න‍්ති බුද‍්ධගුණෙ කථෙන‍්තා නිසීදිංසු. අථ සත්‍ථා ආගන‍්ත්‍වා “කාය නුත්‍ථ, භික‍්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන‍්නිසින‍්නා”ති පුච‍්ඡිත්‍වා “ඉමාය නාමා”ති වුත‍්තෙ “භික‍්ඛවෙ, අතිගරුකොපි භාරො කොට‍්ඨාසවසෙන භාජෙත්‍වා දින‍්නො ලහුකො විය හොති, පුබ‍්බෙපි පණ‍්ඩිතා මහන‍්තං කඤ‍්චනක‍්ඛන්‍ධං ලභිත්‍වා උක‍්ඛිපිතුං අසක‍්කොන‍්තා විභාගං කත්‍වා උක‍්ඛිපිත්‍වා අගමංසූ”ති වත්‍වා අතීතං ආහරි.
මේ පුවත දැන දම් සභාවෙහි රැස් වූ භික්‍ෂූහු ඇවැත්නි, ඒ භික්‍ෂුව බොහෝ සිල් රකින්න නො හැකිමි යි ගිහි වීමට සැරසුණු කල්හි සියලු ම සිල් තුන් කොටසකට ඇතුළත්කොට ගන්වා බුදුරජහු රහත් බවට පත් කළහ. අහෝ බුදුවරු නම් මහත් අසිරිමත් මනුෂ්‍යයෝයැ යි බුදුගුණ කියමින් හුන්හ. බුදුරජහු වැඩ මහණෙනි, දැන් කවර කථාවෙකින් හුන්නහුදැ යි විමසූහ. මෙබඳු කථාවෙනු යි කී කල්හි, විශාල ම බරක් වුව ද කොටස් වශයෙන් බෙදා දුන් විට සැහැල්ලු මෙන් දැනේ. පෙර ද නුවණැත්තෝ මහා රන් කඳක් එසවීමට නො හැකි කීහ. කොටස්කොට පහසුවෙන් ඔසවා ගියහ යි වදාරා ඉකුත් කථාව ගෙනහැර දැක්වූහ.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්‍රහ‍්මදත‍්තෙ රජ‍්ජං කාරෙන‍්තෙ බොධිසත‍්තො එකස‍්මිං ගාමකෙ කස‍්සකො අහොසි. සො එකදිවසං අඤ‍්ඤතරස‍්මිං ඡඩ‍්ඩිතගාමකෙ ඛෙත‍්තෙ කසිං කසති. පුබ‍්බෙ ච තස‍්මිං ගාමෙ එකො විභවසම‍්පන‍්නො සෙට‍්ඨි ඌරුමත‍්තපරිණාහං චතුහත්‍ථායාමං කඤ‍්චනක‍්ඛන්‍ධං නිදහිත්‍වා කාලමකාසි. තස‍්මිං බොධිසත‍්තස‍්ස නඞ‍්ගලං ලගිත්‍වා අට‍්ඨාසි. සො “මූලසන‍්තානකං භවිස‍්සතී”ති පංසුං වියූහන‍්තො තං දිස‍්වා පංසුනා පටිච‍්ඡාදෙත්‍වා දිවසං කසිත්‍වා අත්‍ථඞ‍්ගතෙ සූරියෙ යුගනඞ‍්ගලාදීනි එකමන‍්තෙ නික‍්ඛිපිත්‍වා “කඤ‍්චනක‍්ඛන්‍ධං ගණ‍්හිත්‍වා ගච‍්ඡිස‍්සාමී”ති තං උක‍්ඛිපිතුං නාසක‍්ඛි. අසක‍්කොන‍්තො නිසීදිත්‍වා “එත‍්තකං කුච‍්ඡිභරණාය භවිස‍්සති, එත‍්තකං නිදහිත්‍වා ඨපෙස‍්සාමි, එත‍්තකෙන කම‍්මන‍්තෙ පයොජෙස‍්සාමි, එත‍්තකං දානාදිපුඤ‍්ඤකිරියාය භවිස‍්සතී”ති චත‍්තාරො කොට‍්ඨාසෙ අකාසි. තස‍්සෙවං විභත‍්තකාලෙ සො කඤ‍්චනක‍්ඛන්‍ධො සල‍්ලහුකො විය අහොසි. සො තං උක‍්ඛිපිත්‍වා ඝරං නෙත්‍වා චතුධා විභජිත්‍වා දානාදීනි පුඤ‍්ඤානි කත්‍වා යථාකම‍්මං ගතො.
පෙර බරණැස් නුවර බ්‍රහ්මදත්ත රජු රාජ්‍යය කරන කල්හි බෝසත්හු එක් කුඩා ගමක ගොවියෙක් වූයේය. ඔහු දිනක් අත්හළ කුඩා කුඹුරක් සී සෑය. පෙර ඒ ගමෙහි ධනවත් සිටුවරයෙක් කළවා පමණ මහත් සිව් රියනක් දිග රන් කඳක් කුඹුරෙහි නිදන්කොට කලුරිය කළේය. එහි බෝසතුන්ගේ නගුල පැටළුණේය. බෝසත්හු ඒ මුල් ගොඩක් විය යුතුයැ යි සිතා පස් ඉවත් කරන්නේ, එය දැක පසින් වසා දවස ම සී සා හිරු බැස ගිය කල්හි ගොන් නගුල් ආදිය පසෙකින් තබා රන් කඳ ගෙන යන්නෙමි යි එසවීමට අසමත්ව පසෙක හිඳ සිතූහ. මෙපමණක් ජීවන වියදම් සඳහාය. මෙපමණක් නිදන්කොට තබමි. මෙපමණක් කර්මාන්ත සඳහා යොදමි. මෙපමණක් දානාදී පිංකම් සඳහා වන්නේයැ යි සතර කොටසට බෙදූහ. මෙසේ බෙදූ කල්හි රන් කඳ සැහැල්ලු විය. බෝසත්හු එය ඔසවා ගෙට ගෙන ගොස් කොටස් හතරකට බෙදා දානාදී පිංකම් කොට කම් වූ පරිදි මිය ගියහැ යි.
ඉති භගවා ඉමං ධම‍්මදෙසනං ආහරිත්‍වා අභිසම‍්බුද‍්ධො හුත්‍වා ඉමං ගාථමාහ –
බුදුරජහු මේ දම් දෙසුම ගෙනහැර දක්වා සම්බුදුන වූ සේක් ම, මේ ගාථාව වදාළහ.
“යො පහට්ඨෙන චිත්තෙන, පහට්ඨමනසො නරො; භාවෙති කුසලං ධම්මං, යොගක්ඛෙමස්ස පත්තියා; පාපුණෙ අනුපුබ්බෙන, සබ‍්බසංයොජනක‍්ඛය”න‍්ති.
“යො පහට්ඨෙන චිත්තෙන පහට්ඨමනසො නරො, භාවෙති කුසලං ධම්මං යොගක්ඛෙමස්ස පත්තියා, පාපුණෙ අනුපුබ්බෙන සබ්බ සංයොජනක්‍ඛයන්ති”
“යෝගක්ෂේමයට හෙවත් නිවනට පැමිණෙනු සඳහා දුරුකළ නීවරණයන් ඇති සිතින් (එහෙයින් ම) නිර්මල වූ සිත් ඇති යම් මනුෂ්‍යයෙක් කුශල ධර්මයන් වඩා ද හෙතෙමේ සියලු සංයෝජනයන්ගේ ක්‍ෂයයට හෙවත් රහත් ඵලයට පිළිවෙලින් පැමිණෙයි.”
තත්‍ථ පහට්ඨෙනාති විනීවරණෙන. පහට්ඨමනසොති තාය එව විනීවරණතාය පහට‍්ඨමානසො, සුවණ‍්ණං විය පහංසිත්‍වා සමුජ‍්ජොතිතසප‍්පභාසචිත‍්තො හුත්‍වාති අත්‍ථො.
එහි, “පහට්ඨෙනාති” විවෘත වූ, “පහට්ඨමනසොති” එම විවෘත වූ සතුටු වූ සිත් ඇත්තේ ස්වර්ණයක් මෙන් පැහැද දිදුලන ප්‍රභා සම්පන්න සිත් ඇත්තකු වී යන අර්ථයි.
එවං සත්‍ථා අරහත‍්තකූටෙන දෙසනං නිට‍්ඨාපෙත්‍වා අනුසන්‍ධිං ඝටෙත්‍වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා කඤ‍්චනක‍්ඛන්‍ධලද‍්ධපුරිසො අහමෙව අහොසි”න‍්ති.
මෙසේ බුදුරජහු රහත් බවෙන් කුළු ගන්වා මේ දේශනාව නිමවා අනුසන්‍ධි ගළපා ජාතකය නිම වූ සේක. එකල රන් කඳ ලැබූ පුරුෂයා නම් මම ම වීමි.
කඤ‍්චනක‍්ඛන්‍ධජාතකවණ‍්ණනා ඡට‍්ඨා.