16. ඝටපණ‍්ඩිතජාතකවණ‍්ණනා 454 අට‍්ඨකථා

16. ඝතපණ්ඩිත ජාතකය (454)

උට්ඨෙහි කණ්හා යන මේ ගාථාව ශාස්තෲන් වහන්සේ ජේතවනයෙහි වාසය කරන සේක් මළ කෙළෙඹි පුත්‍රයෙකු අරබයා දේශනා කළ සේක. කථා වස්තුව මටටකුණ්ඩලී කථාව හා සමානමය. මෙහි ශාස්තෲන් වහන්සේ ඒ උපාසකයාට උපාසකය කිම? සෝක කරහිදැයි කියා එසේය ස්වාමීනි යයි කී කල්හි උපාසකය, පැරණි පණ්ඩිතයෝ පණ්ඩිතයන්ගේ කථාව අසා මළපුතු වෙනුවෙන් ශෝක නොකළාහුයයි කියා ඔහු විසින් අයදින ලද්දේ අතීත ප්‍රවෘත්තිය ගෙනහැර දක්වා වදාළ සේක.

අතීතයෙහි උත්තරා පථයෙහි කංස භෝගයෙහි අසිතඤ්ජන නගරයෙහි මහාකංස නම් රජ රාජ්‍යය කරවීය. ඔහුට කංස හා උපකංස යයි පුත්තු දෙදෙනෙක් වූහ. දෙවගබ්භා නම් එක් දියණියක්ද වූවාය. ඇය උපන් දවසෙහි නිමිති කියන්නා වූ බ්‍රාහ්මණයෝ මැයගේ කුසෙහි උපන් පුත්‍රයා කංස ගෝත්‍රය කංස කුලය නසන්නේයයි කීහ. රජු බලවත් සෙනෙහස නිසා දූව නසන්නට නොහැකි වීය. සොහොයුරෝ (කළයුතු දේ) දන්නෝ යයි දිවි ඇති තෙක් සිට කළුරිය කළේය. ඔහු කළුරිය කළ කල්හි කංස රජ වීය. උපකංස යුවරජ වීය. ඔවුහු මෙසේ සිතූහ. ඉදින් අපි සොහොයුරිය නසන්නෙමු නම් ගර්හා කළ යුත්තෝ වන්නෙමු. මැය කිසිවෙකුට නොදී ස්වාමියෙකු නැත්තියක කර පෝෂණය කරමු යයි. ඔවුහු එක්ටැම් ප්‍රාසාදයක් කරවා ඇය එහි වාසය කරවූවාහුය. ඇගේ සේවිකාව නන්‍දගොපා නම් වූවාය. අන්‍ධක වෙණහු නම් ඇගේ ස්වාමී වූ දාසයා ඇයට ආරක්‍ෂාව කළේය.

එකල්හි උත්තර මධුරාවෙහි මහා සාගර නම් රජ රාජ්‍යය කරවයි. ඔහුට සාගර යයිද උපසාගර යයිද පුත්තු දෙදෙනෙක් වූහ. පියා ඇවෑමෙන් ඔවුන් අතර සාගර රජ වීය. උප සාගර යුවරජ වීය. ඔහු උපකංසගේ යහළුවෙකි. එකම ගුරු කුලයෙහි එකට උගන්නා ලද ශිල්ප ඇති ඔහු සොහොයුරාගේ අන්තඃපුරයෙහි ද්‍රෝහී වී අල්ලාගනු ලබන්නේ පලාගොස් කංස භෝගයෙහි උපකංස සමීපයට ගියේය. උපකංසයා කංස රජුට දැක්වීය. රජ ඔහුට මහත් වූ සම්පත් දුන්නේය. ඔහු රජුට උපස්ථාන පිණිස යන්නේ දේවගබ්භා කුමරියගේ එක්ටැම් පහය දැක මේ කවරෙකුගේ නිවාසයක් දැයි විමසා ඒ කරුණ අසා දේවගබ්භා පිළිබඳව බැඳුන සිත් ඇත්තේ වීය. දෙවගබ්භා කුමරියද එක් දිනක් උපකංස සමග රජුට උපස්ථාන පිණිස යන ඔහු දැක මොහු කවරෙක්දැයි විමසා මහාසාගර රජුගේ පුත් උපසාගර නම් යයි නන්‍දගෝපා වෙතින් අසා ඔහු පිළිබඳව බැඳුන සිත් ඇත්තී වූවාය. උපසාගර තෙමේ නන්‍දගෝපාවට අත්ලස් දී සොහොයුරිය, මට දේවගබ්භාව දක්වන්නට හැක්කෙහිදැයි කීය. ඇය ස්වාමීනි, මෙය බැරෑරුම් දෙයක් නොවේ යයි කිය ඒ කාරණය දේවගබ්භා කුමරියට දැන්වූවාය. ඇය ස්වභාවයෙන්ම ඔහු පිළිබඳ බැඳුන සිත් ඇත්තී ඒ වචනය අසා මැනවැයි පිළිගත්තීය. නන්‍දගෝපා තොමෝ උපසාගරට සළකුණක් දී රාත්‍රී කාලයෙහි ඔහු ප්‍රාසාදයට නංවාලීය. ඔහු දේවගබ්භා කුමරිය සමග සංවාසයෙහි යෙදුනේය. ඉක්බිති ඔවුන්ගේ නැවත නැවත එක්ව විසීමෙන් දේවගබ්භාව ගැබක් ලැබුවාය.

මෑත කාලයෙහි ඇයගේ ගැබ් පිහිටීම ප්‍රකට වීය. සොහොයුරෝ නන්‍දගෝපාවගෙන් විමසූහ. ඇය අභය ඉල්වා ඒ වෙනස කීවාය. ඒ අසා සොහොයුරිය නසන්නට නොහැකිය. ඉදින් දුවක් උපදින්නනේද ඇයද නොනසමු. ඉදින් පුත්‍රයෙක් වන්නේද නසන්නෙමුයි සිතා දේවගබ්භාව උපසාගරටම දුන්නාහුය. ඇය පිරිපුන් ගැබ් ඇත්තී දුවක් වැදුවාය. සොහොවුරෝ ඒ අසා තුටුපහටු වූවාහු ඇයට අඤ්ජනදේවී යයි නම් කළාහුය. ඔවුන්ට ගොවඩ්ඪමාන නම් ගොදුරු ගමක් දුන්හ. උපසාගරයා දේවගබ්භාව ගෙන ගොවඩ්ඪමාන ගමෙහි වාසය කළේය. දේවගබ්භාවට නැවතද ගැබක් පිහිටියේය. නන්‍දගෝපාද එදවසම ගැබක් ලැබුවාය. ඇයගේ ගැබ් පිරිපුන් කල්හි එක්දිනම දේවගබ්භාව පුතෙකු වැදුවාය. නන්‍දගෝපාව දුවක වැදුවාය. දේවගබ්භා තොමෝ පුතුගේ නැසීමේ බියෙන් පුතු නන්‍දගෝපා වෙත රහසින් යවා ඇගේ දුව ගෙන්වා ගත්තාය. ඇය වැදූ බව සොහොයුරන්ට දැන්වූවාහුය. ඔවුහු වැදුවා පුතෙක්ද දුවෙක්දැයි විමසා දුවක යයි කී කල්හි එසේනම් පෝෂණය කරවයි කීවාහුය. ඒ උපායෙන් දේවගබ්භා තොමෝ පුතුන් දසදෙනෙක් වැදුවාය. නන්‍දගෝපා දූවරුන් දසදෙනෙක් වැදුවාය. පුත්‍රයෝ නන්‍දගෝපා වෙත වැඩෙත්. දූවරු දේවගබ්භා වෙත වැඩෙත්. ඒ වෙනස කවරෙක් හෝ නොදනී. දේවගබ්භාගේ වැඩිමහල් පුතා වාසුදේව නම් වීය. දෙවැන්නා බලදේව නම් වීය. තෙවැන්නා චන්‍දදේව නම් වීය. සිව්වැන්නා සූරියදේව නම්ද පස්වැන්නා අග්ගිදේව නම්ද සවැන්නා වරුණදේව නම්ද සත්වැන්නා අර්ජුන නම්ද අටවැන්නා පජ්ජුන ද නවවැන්නා ඝත පණ්ඩිත ද දසවැන්නා අංකුර නම්ද වූහ. ඒ අන්‍ධක වෙණ්හු දාස පුත්‍රයෝ දස සොහොවුරෝ යයි ප්‍රකට වූහ.

ඔවුහු මෑත කාලයෙහි වැඩීම නිසා ශක්ති සම්පන්න වූවාහු නපුරු පරුෂ වී පැහැරගැනීම් කරන්නාහු හැසිරෙති. රජුගේ පණිවුඩකරුවන්ද පැහැර ගනිත්මය. මිනිස්සු රැස් වී අන්‍ධක වෙණ්හු දාසපුත්‍ර වූ දස සහෝදරයෝ රට පැහැර ගනිත් යයි රජ මිදුලෙහි දොස් නැගූහ. රජු අන්‍ධකවෙණ්හු කැඳවා කුමක් හෙයින් පුතුන් විසින් පැහැර ගැනීම් කරන්නහි දැයි තර්ජනය කෙළේය. මෙසේ දෙවන වරද තෙවන වරද මිනිසුන් දෝෂාරෝපණ කළ කල්හි රජු ඔහුට තර්ජනය කළේය. ඔහු මරණ බියෙන් බියපත් වූයේ අභය ඉල්වා දේවයන් වහන්ස, මොවුහු මගේ පුත්‍රයෝ නොවෙති. උපසාගරගේ පුත්‍රයන්ය යි වෙනස දැන්වීය. රජු බියට පත්වූයේ කවර උපායකින් ඔවුන් අල්ලා ගනිමුදැයි විමසා දේවයන් වහන්ස, මොවුහු මල්ලවපොර ශූරයෝය. නුවර යුද්ධයක් කොට මොවුන් ඒ යුද මණ්ඩලයට පැමිණි කල්හි අල්වාගෙන මරන්නෙමුයි. කී කල්හි වානුරද මුට්ඨික දැයි මල්ලවපොරකරුවන් දෙදෙනෙකු පෝෂණය කොට මෙයින් සත්වන දිනයෙහි යුද්ධයක් වන්නේය යි නගරයෙහි බෙර හසුරුවා රජ දොරටුවෙහි මණ්ඩලයක් සාදවා සූදු වළක් කරවා යුද මණ්ඩලය අලංකාර කරවා ධජපතාක බැන්දවූවාහුය. සියළු නගරය කැළඹී ගියේය. සකින් සක ඇඳින් ඇඳ බැන්දාහුය. චානුර මුට්ඨික දෙදෙනා යුද්ධ මණ්ඩලයට පැමිණ ගර්ජනා කරන්නාහු අත්පොළොසන් දෙන්නාහු-හැසිරුනාහ. සොහෝයුරෝ දසදෙනාද අවුත් රෙදි සෝදන්නන්ගේ වීථීය පැහැරගෙන නොයෙක් පැහැ ඇති සළු හැඳ සුවඳ ද්‍රව්‍ය විකුණන වෙළඳහල් වලින් සුවඳද මල්කරුවන්ගේ වෙළඳහල්වලින් මල්මාලාද පැහැරගෙන සුවඳ ගැල්වූ සිරුරු ඇත්තෝ මල්මාලා ඇත්තෝ කරන ලද කන්පුරා කෑගැසීම් ඇත්තාහු. ගර්ජනා කරන්නාහු අත්පොළොසන් දෙන්නාහු යුද්ධ මණ්ඩලයට පිවිසුනහ.

එකෙනෙහි චානුර තෙමේ අත්පොළොසන් දෙමින් හැසිරෙයි. බලදේව ඔහු දැක ඔබ අතින් ස්පර්ශ නොකරමි යි ඇත්හලෙන් මහත් වූ ඇත් යොතක් ගෙන අවුත් කෑ ගසා ගර්ජනා කොට යොත දමා වානුරගේ බඩෙහි වෙලා යොත් කෙළවර දෙක එකතුකොට වෙළා ඔසවා හිස මත කරකවා බිම ගසා පිටත සක්වලෙහි දැම්මේය. චානුර මළ කල්හි රජු මුට්ඨික මල්ලවපොර කරුට ඇණවීය. ඔහු නැගිට කෑගසා ගර්ජනා කර අත්පොළොසන් දුන්නේය. බලදේව ඔහු තලා ඇට සුණුවිසුණු කර මල්ලවපොර කරුවෙක් නොවෙමි. මල්ලවපොර කරුවෙකු නොවෙමියි කියන්නේම මම තොපගේ මල්ලවපොරකරු බව හෝ මල්ලවපොරකරු නොවන බව නොදනිමියි අතින් පොළොවේ ගසා ජීවිතක්‍ෂයට පත්කර පිටත සක්වලෙහි දැමීය. මුට්ඨික තෙමේ මැරෙන්නේ යක්‍ෂයෙකු වී කන්නට ලබන්නෙමියි ප්‍රාර්ථනාවක් කළේය. ඔහු කාලමත්තිය නම් වනයෙහි යක්‍ෂයෙක් වී උපන්නේය. රජු දසබෑ කොල්ලන් ගනිව් යයි නැගී සිටියේය. එකෙණෙහි වාසුදේව තෙමේ රෝදය දමා ගැසීය. එය සහෝදරයන් දෙදෙනාගේම හිස් හෙලීය. මහජනයා බියෙන් තැති ගත්තේ අපට පිහිට වව් යයි ඔවුන්ගේ පාමුල වැටී හොත්තේය. ඔවුහු මාමාවරුන් දෙදෙනා මරා අසිතඤ්ජන නගරයෙහි රාජ්‍යය ගෙන මව්පියවරු එහි කොට දසදෙනාම මුළු දඹදිව රාජ්‍යය ගනිමු යයි නික්ම පිළිවෙලින් කාලසේන රජුගේ නිවෙස් වූ අයෝධ්‍යා නගරයට ගොස් නගරය වටකොට සිටි වනය වනසා පවුර බිඳ රජුගෙන ඒ රාජ්‍යය තමා අතට පත්වූවක් කොට ද්වාරවතී නගරයට පැමිණියේය. ඒ නගරයේ එක් පසකින් මුහුදය. එක් පසකින් පර්වතයයි. එය අමනුෂ්‍යයන් අධිගෘහිත වූවක් වීය.

ඒ නගරයට ආරක්‍ෂාව කොට සිටි යක්‍ෂයා සතුරන් දැක කොටළු වේශයෙන් කොටළු නාදය කරයි. එකෙෙණහි යක්‍ෂයාගේ බලමහිමයෙන් සියළු නගරය උඩට පැන නැගී මුහුද මැද එක් දිවයිනක සිටී. සතුරන් ගියකල්හි නැවත පැමිණ සිය තැන්හිම පිහිටයි. එදිනද ඒ කොටළුවා ඒ දස බෑයන්ගේ ඊම දැන කොටළුනාදය කළේය. නගරය පැනනැගී දිවයිනෙහි පිහිටා, නගරය නොදැක ඔවුන් පෙරළා ගිය කල්හි නැවත අවුත් සිය තැනම පිහිටියේය. ඔවුහු නැවත පෙරළා පැමිණියහ. කොටළුවා නැවත එසේම කළේය. ඔවුහු ද්වාරවතී නගරයෙහි රාජ්‍යය ගන්නට නොහැකි වන්නාහු කණ්හදීපායන තවුසා සමීපයට ගොස් වැඳ ස්වාමීනි, අපි ද්වාරවතී රාජ්‍යය ගන්නට නොහැකි වන්නෝ වෙමු. අපට එක් උපායක් කියවයි විමසා පවුර මත අසවල් තැන කොටළුවෙක් හැසිරෙයි. ඔහු සතුරන් දැක මහ හඬින් නාදකරයි. එකෙණෙහි නගරය පැන නැගී යයි. තෙපි ඔහුගේ පාදයන් ගනුව. මේ තොපගේ අදහස සම්පූර්ණ වන උපායයි කී කල්හි තවුසා වැඳ දසදෙනාම කොටළුවාගේ පාදයන්හි වැටී ස්වාමීනි, තොප හැර අපට අන් පිහිටක් නැත. අප නගරය ගන්නා කල නොහඬවයි ඉල්ලූහ. මවිසින් නොහඬන්නට නොහැකිය. තෙපි පළමුව පැමිණ සතරදෙනෙක් මහත් වූ යකඩ නගුල් ගෙන නගරයෙහි සිව් දොරටුවල මහත් වූ යකඩ කණු මුල බිම කොටා නගරය පැන නගින කල්හි නගුල් ගෙන නගුලට බැඳුන යකඩ සැකිල්ල කණුවෙහි බඳින්නෙහුය. (එවිට) නගරය පැන නැගීමට නොහැකි වන්නේ යයි කීය.

ඔවුහු මැනවයි කියා වැඩිකල් නොයවාම නඟුල් ගෙන නගරයෙහි සිව් දොරටුවල කණු මුල කොටා සිටියාහුය. එකෙණෙහි කොටළුවා හඬ ගෑය. නගරය උඩ නගින්නට පටන් ගත්තේය. සිව් දොරටුවල සිටියාහු යකඩ නගුල් සතරින් ගෙන නගුලෙහි බැඳුන යකඩ සැකිළි කණුවල බැන්දාහුය. නගරයට උඩට නගින්නට නොහැකි විය. දසබෑයෝ නගරයට පිවිස රජු මරා රාජ්‍යය ගත්තාහුය. මෙසේ ඔවුහු සියළු දඹදිව නගර හැටතුන් දහසක සියළු රජවරු චක්‍රායුධයෙන් ජීවිතක්‍ෂයට පමුණුවා ද්වාරවතී නගරයෙහි වසන්නාහු රාජ්‍යය දස කොටසකට කර බෙදුවාහුය. ඔවුහු සොහොයුරිය වූ අඤ්ජනදේවිය සිහිපත් නොකළාහුය. අනතුරුව නැවත කොටස් එකොළසක් කරමුයි කී කල්හි අංකුරයා (කියනුයේ) මගේ කොටස ඇයට දෙව්. මම වෙළඳාම් කර ජීවත් වන්නෙමි. හුදෙක් තෙපි තමාගේ ජනපදයෙහි අයබදු මුදාහරුව යයි කීය. ඔවුහු මැනවයි පිළිගෙන ඔහුගේ කොටස සොහොයුරියට දී ඇය සමග රජවරු නවදෙනා ද්වාරවතී නගරයෙහි වාසය කළාහුය. අංකුරයා වනාහි වෙළදාම් කළේය. මෙසේ ඔවුන් එකිනෙකා පුත් දූවරුන්ගෙන් වැඩෙන කල්හි, කල්ගත වූ කල්හි, මව්පියවරු කළුරිය කළාහුය.

එකල්හි මිනිසුනට අවුරුදු විසිදහසක් ආයුකාලය වෙයි. එකල්හි වාසුදේව මහරජුගේ එක් ප්‍රිය වූ පුත්‍රයෙක් කළුරිය කළේය. ශෝකයෙන් පීඩිත වූ රජු සියළු කටයුතු අත්හැර ඇඳ විට්ටම අල්ලාගෙන වැලපෙමින් හොත්තේය. එකල්හි ඝත පණ්ඩිතයා සිතුවේය. මා හැර අනිකෙක් මගේ සහෝදරයාගේ ශෝකය හරින්නට සමර්ථයෙක් නම් නැත. උපායකින් මොහුගේ ශෝකය හරින්නෙමියි හෙතෙම උමතු වේශයක් ගෙන (චන්‍ද්‍රයාගේ) හාවා මට දෙව. හාවා මට දෙවයි අහස බලමින් සියළු නගරයෙහි හැසිරුණේය. ඝත පණ්ඩිතයා උම්මත්තකයෙකු වී යයි සියළු නගරය කැළඹුණේය. එකල්හි රෝහිණෙය්‍ය නම් ඇමතියා වාසුදේව රජුගේ සමීපයට ගොස් ඔහු සමග කථාවක් උපදවන්නේ පළමු ගාථාව කීය.

උට්ඨෙභි කණ්හ තං සෙසි - කො අත්‍ථො සුපිතෙන තෙ, යොපි තුය්හං සකො භාතා හදයං චක්ඛුංච දක්ඛිණා, තස්ස වාතා බලීයන්ති - ඝතො ජප්පති කෙසවා

එහි කණ්හ යනු ගෝත්‍රයෙන් ආමන්ත්‍රණය කරයි. මෙතෙම කණ්හායන ගෝත්‍ර ඇතියෙකි. කො අත්‍ථො කවර නම් අභිවෘද්ධියක්ද? හදයං චක්ඛුංච දක්ඛිණං යනු හදවත සමඟ හෝ දකුණු ඇස සමග සමානය යන අර්ථයයි. තස්ස වාතා බලීයන්ති යනු ඔහුගේ හදවත අපස්මාර වාතයෝ මඩිත් යන අර්ථයයි. ජප්පති යනු හාවා මට දෙවයි වැලපෙයි. කෙසවා යනු හෙතෙම කෙහෙවලින් හොබනා හෙයින් කෙසව යයි ප්‍රසිද්ධ විය. එහෙයින් ඹහු එනමින් ආමන්ත්‍රණය කරයි.

මෙසේ ඇමතියා විසින් කී කල්හි ඔහු නැගිටි බව දැන බුදුරජු බුද්ධත්වයට පත්වී දෙවන ගාථාව කීය.

2. කේසව තෙමේ රෝහිණෙය්‍යගේ ඒ වචනය අසා සහෝදරයා පිළිබඳ ශෝකයෙන් පීඩාවට පත්වූයේ ඉක්මන් කමින් යුතුව නැගී සිටියේය.

රජු නැගිට වහා ප්‍රාසාදයෙන් බැස ඝත පණ්ඩිතයා සමීපයට ගොස් දෙඅත් දැඩිව ගෙන ඔහු සමග කථා කරන්නේ තෙවන ගාථාව කීය.

3. කිම? උමතු වූවෙකු මෙන් මේ ද්වාරවතී නුවර පුරා හාවා හාවා යයි කියහිද කවරෙක් ඔබගේ හාවා ගෙන ගියේද?

එහි කෙවලං ද්වාරකං ඉමං යනු කුමක් හෙයින් උමතු වූවෙකු මෙන් වී මේ සියළු ද්වාරවතී නුවර හැසිරෙන්නේ හාවා හාවා යයි කියන්නෙහිද? කවරෙක් ඔබගේ සාවා ගෙන ගියේද? කවරෙකු විසින් ඔබගේ හාවා ගත්තෙහිදැයි විචාරයි.

හෙතෙම රජු විසින් මෙසේ කී කල්හිද නැවත නැවත එම වචනයම කියයි. රජු නැවත ගාථා දෙකක් කීවේය.

4. රනින් ම කළ, මැණික්වලින් ම කළ, නැතහොත් රිදියෙන් ම කළ, හක්ගෙඩියෙන් ම කළ, ගලින් ම කළ, පබළුවලින් ම කළ හෝ සාවෙකු ඔබට කරවන්නෙමි.

5. වනයෙහි හැසිරෙන වෙනත් සාවෝ ද වෙත් ඔවුන් ඔබට ගෙන එන්නෙමි. කෙබඳු හාවෙකු කැමති වන්නෙහිද?

එහි මේ කෙටි අර්ථයය. මේ රනින් ම කළ ආදියෙන් යමක් කැමති වන්නෙහිද එය කියව. මම එය කරවා ඔබට දෙන්නෙමි. තවද ඒවා ඔබට රුචි නොවේද වෙනත් වනයෙහි වසන හාවෝ ඇත්තාහ. ඔවුන් ගෙන එන්නෙමි. සොඳුරු මුහුණ ඇත්ත, කියව කෙබඳු හාවෙකු කැමති වන්නෙහිද?

රජුගේ කථාව අසා පණ්ඩිතයා සවන ගාථාව කීය.

6. යම්බඳු සාවෝ පොළොව ඇසුරු කර සිටිත්ද මම ඔහු නොකැමැත්තෙමි. චන්‍ද්‍රයාගෙන් සාවා (ලබනු) කැමැත්තෙමි. කේසවය, මට ඌ ගෙන එව.

එහි ඔහර යනු පහළට බස්වයි.

රජු ඔහුගේ කථාව අසා මගේ සොහොයුරා නිසැකවම උමතු වූයේ යයි දොම්නසට පැමිණියේ සත්වන ගාථාව කීය.

7. යමෙක් චන්‍ද්‍රයාගෙන් සාවා කැමති වන්නෙහිද හෙතෙම ඒකාන්තයෙන් නොපැතිය යුත්තක් පතන්නෙහිය. ප්‍රිය ඥාතිය, මිහිරි වූ ජීවිතය අත්හරින්නෙහිද?

එහි ඤාාති යනු බාල සොහොවුරා අමතන්නේ කීය. මෙය කියන ලද්දේ වෙයි. දරුව, ඔබ මගේ ප්‍රිය නෑදෑයා වෙහිය. යමෙක් නොපැතිය යුත්තක් පතන්නෙහිද ඒ ඔබ ඒකාන්තයෙන් ඉතා මිහිරි වූ තමාගේ ජීවිතය හරින්නෙහිද?

ඝත පණ්ඩිතයා රජුගේ වචනය අසා නිසලව සිට සොහොවුර, ඔබ චන්‍ද්‍රයාගෙන් හාවා පතන්නහුට ඌ නොලැබ ජීවිතය ක්‍ෂය වන බව දන්නේ කවර කරුණකින් මළ පුතු අනුව ශෝක කරහිදැයි කියා අටවන ගාථාව කීය.

8. කෘෂ්ණය, ඒකාන්තයෙන් මෙසේ දන්නෙහි නම් අනිකෙකුට අනුශාසනා කරන්නෙහිද? කුමක් හෙයින් පෙර මළා වූ පුතු අනුව අදද ශෝක කරන්නෙහිද?

එහි එවං යනු මේ ලැබිය නොහැකි තැනක් නොපැතිය යුතුයැයි මෙසේ දන්නෙහි. යදඤඤමනුසාසසි යනු මෙසේ දන්නේම ඉදින් අන්‍යයන්ට අනුශාසනා කරහිද යන අර්ථයි. පුරෙ යනු ඉක්බිති කුමක් හෙයින් මෙයින් සිව්මසක් මත්තෙහි මළා වූ පුතා වෙනුවෙන් අදද ශෝක කෙරෙහිදැයි කියයි.

මෙසේ හෙතෙම ඇතුල් වීථීයෙහි සිටියේම සොහොවුර මම වූ කලී පෙනෙනු ලබන්නක් පතමි. ඔබ වනාහි නොපෙනෙන්නක් වෙනුවෙන් ශෝක කෙරෙහි යයි කියා ඔහුට ධර්මදේශනා කරන්නේ නැවත ගාථා දෙකක් කීවේය.

9. උපන්නා වූ මගේ පුත්‍රයා නොමැරේ යන මෙය මනුෂ්‍යයෙකු විසින් හෝ නැවත අමනුෂ්‍යයෙකු විසින් හෝ නොලැබිය හැක්කකි. නොලද හැකි දෙයක් කෙසේ නම් ලැබේද?

10. කෘෂ්ණය, මියගිය යමෙකු නිසා ශෝක කරහිද? ඔහු මන්ත්‍රයෙන් හෝ මුල් බෙහෙත් ඖෂධයන්ගෙන්ද ධනයෙන්ද ගෙන එන්නට නොහැකිය.

එහි යං යනු සොහොවුර යම් මේ උපන් මගේ පුත්‍රයා නොමැරේ යන මෙය මනුෂ්‍යයෙකු විසින් හෝ දෙවියෙකු විසින් හෝ නැවත නොලැබේ. ලබන්නට නොහැකිය. එය ඔබ ප්‍රාර්ථනය කරහි. ඒ මෙය කොහෙන් ලබන්නද. කවර කරුණකින් ලබන්නට හැකිද නොහැකි යයි දක්වයි. මෙය කෙසේ හෝ නොලැබිය හැකි, නොලැබිය හැකි තැනක් යයි යන අර්ථයි. මන්තා යනු මන්ත්‍ර ප්‍රයෝගයෙන්, මූල භෙසජ්ජා යනු මුල් බෙහෙතින්. ඔසධෙහි යනු නන් වැදෑරුම් ඹෟෂධයන්ගෙන්. ධනෙන වා යනු කෝටි සිය ගණනක් වූ ධනයෙන් හෝ මෙය කියන ලද්දේ වෙයි. යම් ඒ මියගිය අයෙකු නිසා ශෝක වෙහිද මේ මන්ත්‍ර ප්‍රයෝග ආදියෙන්ද ඔහු ගෙන එන්නට නොහැකි යයි.

රජ ඒ අසා දරුව, මා සුදුසුස්සක් කොට සළකන ලදි. මගේ ශෝකය දුරුකිරීම පිණිස ඔබ විසින් මෙය කරන ලදැයි ඝත පණ්ඩිතයා වර්ණනා කරන්නේ ගාථා සතරක් කීවේය.

11. අද ඝත නම් වූ පණ්ඩිත පුරුෂයා යම් සේ මා නිව්වේද යමෙකුට මෙවැනි පණ්ඩිත පුරුෂ වූ ඇමතියෝ වෙත්ද ඔවුන්ට පුත්‍ර ශෝකයක් කොයින්ද?

12. ගිතෙල් ඉසින ලද ගින්නක් මෙන් පුත්‍ර ශෝකයෙන් ගිනිගත් මා වතුරෙන් ඉස්සාක් මෙන් වීය. සියළු දාහය නිවී ගියේය.

13. ඒකාන්තයෙන් මාගේ හදවත ඇසුරු කළ ශෝක නැමති උල උපුටාලීය. යම්බඳු වූ ඔහු ශෝකයෙන් පෙළුන මගේ පුත්‍ර ශෝකය උදුරා දැමීය.

14. ඒ මම උපුටා ලූ ශෝක නැමති උල ඇත්තේ වෙමි. ශෝක නැත්තේ වෙමි. නොකැළඹුන සිත් ඇත්තේ වෙමි. මානවකය, ඔබට ඇහුම්කන් දී ශෝක නොකරමි. නොහඬමි.

එහි පළමු ගාථාවෙහි කෙටි අර්ථය - යථා යම් කරුණකින්. අද පුත්‍ර ශෝකයෙන් පෙළුනා වූ මා ඝතො පුරිස පණ්ඩිතො යනු ඝත නම් වූ පණ්ඩිත පුරුෂයා ශෝක හැරීම පිණිස නැවත මෙනෙහි කරවීය. අවබෝධ කරවීය. යම් අන්‍ය වූවකුටද මෙබඳු පණ්ඩිත පුරුෂ වූ අමාත්‍යයෝ වෙත්ද ඔහුට ශෝකයක් කොයින්ද යනුයි. සෙසු ගාථාවෝ කියන ලද අර්ථ ඇත්තෝමය.

අවසානයෙහි,

15. අනුකම්පා ඇති යම් නුවණැත්තෝ වෙත්ද ඔවුහු ඝත නම් තැනැත්තා වැඩිමල් සොහොවුරා මෙන් ශෝකයෙන් වලකාලති.

මේ බුද්ධගාථාව කියන ලද අර්ථ සඳහාමය.

මෙසේ ඝත කුමාරයා විසින් ශෝක රහිත වූවෙක් කළ වාසුදේවයා රාජ්‍යය කරන කල්හි දීර්ඝ කාලයක් ඇවෑමෙන් දසබෑයන්ගේ පුත් කුමාරයෝ සිතුවාහුය. කණ්හදීපායන දිවැස් ඇත්තකැයි කියත්. පළමුකොට ඔහු විමසන්නෙමුයි ඔවුහු එක් තරුණ කුමාරයෙකු අලංකාර කොට සරසා ගැබිණියක අයුරින් දක්වා උදරයෙහි රෙදි බැඳ ඔහුගේ සමීපයට පමුණුවා ස්වාමීනි, මේ කුමරිය කවරෙක් වදන්නේදැයි විචාළාහුය. තවුසා දසබෑ රජුන්ගේ විනාශ කාලය පැමිණියේය. මගේ ආයුෂ ප්‍රමාණය කෙබඳුදැයි බලන්නේ අදම මගේ මරණය වන්නේයයි දැන කුමරුනි, මෙයින් තොපට කවර වැඩක්දැයි කියා අපට කියන්නහුම යයි යාඥා කරන්නේ මෙතෙම මෙයින් සත්වන දවස කිහිරි ගැටයක් වදන්නේය එය කරණ කොටගෙන වාසුදේව කුලය නසින්නේ ය. තවද තෙපි ඒ කිහිරි ගැටය ගෙන දවා අළු නදියෙහි හෙලන්නහුයිද කීහ. ඉක්බිති ඔවුහු ඔහුට (කියනුයේ) කපටි ජටිලය, වදන්නා වූ පුරුෂයෙක් නම් නැතැයි තන්තරජ්ජුක නම් කරුණ කොට එහිම ජීවිතක්‍ෂයට පත් කළාහුය. රජ කුමාරයන් කැඳවා කවර කරුණකින් තවුසා මැරුවෙහුදැයි විමසා සියල්ල අසා බියට පත් වූවාහු ඔහුට ආරක්‍ෂාව දී සත්වන දවසෙහි ඔහුගේ කුසෙන් නික්මුණු කිහිරි ගැටය දවා අළු නදියෙහි හෙළුහ. නදිය විසින් ගෙනයනු ලබන ඒ අළු මුවදොර එක්පසෙක ඇලුණේය. එයින් බේරු පඳුරක් හටගත්තේය.

ඉක්බිති එක් දවසක් ඒ රජවරු මුහුදු ක්‍රීඩා කෙළින්නමුයි මුවදොරට ගොස් එහි මහා මණ්ඩපයක් කරවා අලංකාර කරන ලද මණ්ඩපයෙහි කන්නාහු බොන්නාහු ක්‍රීඩා වශයෙන් පවත්වන ලද අත්පා ස්පර්ශ ඇත්තාහු දෙකට බෙදුනාහු මහ කලහයක් කළාහුය. ඉක්බිති එකෙක් අන් මුගුරක් නොලබන්නේ බේරු වනයෙන් එක් බේරු අත්තක් ගත්තේය. එය ගත් පමණින්ම කිහිරි මොහොලක් විය. ඔහු එයින් මහජනයා තලයි. අන් සියල්ලන් විසින්ද ගත් ගත් දෙය මොහොලක්ම වීය. ඔවුහු ඔවුනොවුන්ට පහර දී විනාශයට පත් වූවාහුය. ඔවුන් නස්නා කල්හි වාසුදේව-බලදේව සොහොයුරී අඤ්ණජදේවී හා පුරෝහිතයා යන සිව්දෙනා රියට නැගී පලා ගියාහුය. සෙසු සියල්ලෝම විනාශ වූහ. ඒ සතරදෙනාද රථයෙන් පලා යන්නාහු කාලමත්තිකා වනයට පැමිණියාහුය. ඒ මුට්ඨක නම් මල්ලවපොර ශූරයා ප්‍රාර්ථනාවක් කර යක්‍ෂයෙක් වී එහි උපන්නේ බලදේවයා ආ බව දැන එහි ගමක් මවා මල්ලව වේශයක් ගෙන කවරෙක් යුදකරනු කැමතියේදැයි කෑ ගසන්නේ ගර්ජනා කරන්නේ අත්පොළොසන් ගසන්නේ හැසිරුණේය. බලදේව ඒ දැකම සොහොවුර, මම මොහු සමඟ යුද කරන්නෙමියි කියා වාසුදේව විසින් වලක්වද්දීම වලක්වද්දීම රියෙන් බැස ඔහු වෙත වහා ගොස් අපොලාපීය. ඉක්බිති ඒ යක්‍ෂයා ඔහු දිගුකරන ලද අතින්ම ගෙන මුල් අලයක් මෙන් කෑවේය. වාසුදේව ඔහු මළ බව දැන සොහොවුරියද පුරෝහිතද ගෙන මුළු රැයම ගොස් හිරු උදාවෙහිදී එක් පසල් ගමකට ගොස් ආහාර පිස ගෙනවයි සොහොවුරිය ද පුරෝහිතයා ද ගමට යවා තෙමේ එක් ගස් අතරෙක පිළිසන්ව හොත්තේය.

ඉක්බිති ජරා නම් එක් වැද්දෙක් ගස් සෙලවෙනු දැක මෙහි ඌරෙක් වන්නේයයි සිතා ආයුධය දමා ගසා පාදයෙහි විද කවරෙක් මා විද්දෙහි දැයි කී කල්හි මිනිසෙකුට විදිනු ලද බව දැන බියට පත්වූයේ පලායාමට පටන් ගත්තේය. රජු සිහිය පිහිටුවා නැගීසිට මාමණ්ඩිය බිය නොවව. එවයි කැඳවා ආවා වූ නුඹ කවරෙක්දැයි විමසා ස්වාමීනි, මම ජරා නමැයි කී කල්හි ජරා විසින් විදින ලද්දේ මැරෙන්නේ යයි පැරැන්නෝ මට කීහ. නිසැකයෙන්ම අද මවිසින් මළ යුතුයයි දැන මාමේ, බිය නොවන්න. එන්න මට පහරක් බඳවවයි ඔහු ලවා පහරක් බන්දවා එය මෙහෙයවීය. බලවත් වේදනාවක් පැවතුනහ. අනිකුන් විසින් ගෙන එන ලද ආහාරය අනුභව කරන්නට නොහැකි වීය. ඉක්බිති ඔවුන් අමතා අද මම මැරෙන්නෙමි. තෙපි සියුමැලියෝය. අන් කටයුත්තක් කර ජීවත් වන්නට නොහැක්කෙහුය. මේ විද්‍යාව උගනිව් යි එක් විද්‍යාවක් උගන්වා ඔවුන් පිටත් කර යවා එහිම ජීවිතක්‍ෂයට පැමිණියේය. මෙසේ අඤ්ජනදේවිය හැර සෙසු සියල්ලෝම විනාශයට පත් වූහ යි.

ශස්තෲන් වහන්සේ මේ ධර්මදේශනාව ගෙනහැර දක්වා උපාසකය, මෙසේ පෙර පණ්ඩිතයෝ පණ්ඩිතයන්ගේ කථාව අසා තමාගේ පුත්‍රශෝකය දුරු කළහ. නොසිතුවයි කියා සත්‍යයන් ප්‍රකාශකොට ජාතකය ගලපා වදාළ සේක. උපාසකයා සත්‍ය දේශනාවසානයෙහි සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේය. එකල්හි රෝහිණෙය්‍ය ආනන්‍ද වීය. වාසුදේව සැරියුත් වීය. සෙස්සෝ බුද්ධ පිරිසයි. ඝත පණ්ඩිතයා මම ම වීමි යයි වදාළ සේක.

දසවන නිපාත වර්ණනාව නිමියේය