10. සරභමිගජාතකවණ‍්ණනා 483 අට‍්ඨකථා

10. සරභමිග ජාතකය (483)

ආසිං සෙථෙව පුරිසො යන මේ ගාථාව ශාස්තෲන් වහන්සේ දෙව්රමෙහි වාසය කරන සේක් තමන් වහන්සේ විසින් කෙටියෙන් විමසන ලද ප්‍රශ්නයට ධර්මසේනාපති සැරියුත් තෙර විසින් විස්තර සහිතව විවරණය කිරීම අරභයා දේශනා කළ සේක. කවර නම් සමයක ශාස්තෲන් වහන්සේ තෙරුන් වහන්සේගෙන් කෙටියෙන් ප්‍රශ්න විචාළ සේක්ද? දේවාරෝහණයෙහිදීය. මේ එහි කෙටියෙන් වූ අනුපිළිවෙල කථාවයි. රජගහනුවර සිටුවරයා සමීපයෙහිදී සඳුන්පාත්‍රය ආයුෂ්මත් පිණ්ඩොල භාරද්වාජ ස්ථවිර විසින් සෘද්ධියෙන් ගොස් ගත් කල්හි ශාස්තෲන් වහන්සේ භික්‍ෂූන් වහන්සේලාට සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්ය පෑම ප්‍රතික්‍ෂේප කළ සේක. එකල්හි තීර්ථකයන් විසින් ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයන් විසින් සෘද්ධිප්‍රාතිහාර්යය කිරීම ප්‍රතික්‍ෂේප කරන ලදි. දැන් තමන් වහන්සේද නොකරන්නෝය යයි සිතා හැකුළුනා වූ සිය ශ්‍රාවකයන් විසින් ස්වාමීනි, කුමක් හෙයින් සෘද්ධියෙන් පාත්‍රය නො ගත්තහුදැයි කියනු ලබන්නාහු ඇවැත්නි, මෙය අපට දුෂ්කර වූවක් නොවේ. ලාමක වූ දැවමුවා පාත්‍රයක් සඳහා අපගේ සියුමැලි ගුණය කවරෙක් නම් ගිහියන්ට ප්‍රකාශ කරන්නේදැයි නොගත්තෙමු. ශාක්‍ය පුත්‍රීය ශ්‍රමණයෝ ලොල් බව හා අඳබාල බව නිසා සෘද්ධිය දක්වා ගත්තාහුය. සෘද්ධි දැක්වීම අපට බරක් යයි නොසිතව්. ශුමණ භවත් ගෞතමයන්ගේ ශ්‍රාවකයෝ සිටිත්වා. බලාපොරොත්තු වන්නා වූ අප ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයන්ගේ ශ්‍රාවකයෝ සිටිත්වා. බලාපොරොත්තු වන්නා වූ අප ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයන් සමගම සෘද්ධිය දක්වන්නෙමු. ඉදින් ශ්‍රමණ භවත් ගෞතම තෙමේ එක් ප්‍රාතිහාර්යයක් කරන්නේද අපි දෙකක් කරන්නෙමු. ශ්‍රමණ භවත් ගෞතම තෙමේ තෙවැන්නක් කරන්නේද අපි දෙගුණයක් කරන්නෙමුයි කීවාහුය.

භික්‍ෂූන් වහන්සේලා ඒ අසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට දැන්වූහ. ස්වාමීනි, තීර්ථකයෝ ප්‍රාතිහාර්යය කරන්නාහ යයි ප්‍රකට කළාහුය. මහණෙනි, (ඔවුහු) කරත්වා! මමද කරන්නෙමියි. ඒ අසා බිම්බිසාර රජු අවුත් ස්වාමීනි, ප්‍රාතිහාර්යය කරන්නහුදැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් විචාළේය. මහරජතුමනි, එසේයයි වදාළ සේක. ස්වාමීනි, ශික්‍ෂාපදයක් පනවන ලද්දේ නොවේද මහරජතුමනි, මා විසින් එය ශ්‍රාවකයන්ට පනවන ලදි. බුදුවරුන්ට ශික්‍ෂාපද නැත. මහරජතුමනි, යම්සේ ඔබගේ උයනෙහි මල් හා ගෙඩි අන්‍යයන්ට වළක්වන ලදි. ඔබට තහනම් නොවේ. මෙසේ මේ සම්ප්‍රදාය දතයුතුය. ස්වාමීනි, කොහිදී ප්‍රාතිහාර්යය කරන්නහුදැයි. සැවැත්නුවර ගණ්ඩබ්බ ගස මුල යයි වදාළ සේක. අප විසින් එහි කවරක් කළයුතු? මහරජතුමනි, කිසිවක් නැතැයි දෙවන දවස්හි ශාස්තෲන් වහන්සේ කරන ලද බත් කිස ඇත්තේ චාරිකාවෙහි වැඩි සේක. මිනිස්සු ස්වාමීනි, ශාස්තෲන් වහන්සේ කොහි වඩනා සේක්දැයි විචාරති. සැවැත්නුවර ගණ්ඩබ්බ ගසමුලදී තීර්ථකයන් මැඩීම පිණිස යමක මහා ප්‍රාතිහාර්යය කරන්නට යයි භික්‍ෂූහු ඔවුන්ට කියත්. මහජනයා ආශ්චර්යමත් ප්‍රාතිහාර්යයක් වන්නේය. එය බලන්නෙමුයි ගෙදොරවල් අතැර ශාස්තෲන් වහන්සේ සමගම ගියහ.

අන්‍ය තීර්ථකයෝද අපිද ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයන් ප්‍රාතිහාර්යය කරන තැනම ප්‍රාතිහාර්ය කරන්නෙමුයි උපස්ථායකයන් සමග ශාස්තෲන් වහන්සේ අනුවම ගියාහුය. ශාස්තෲන් වහන්සේ පිළිවෙලින් සැවැත් නුවරට ගොස් රජු විසින් ස්වාමීනි, ප්‍රාතිහාර්යය කරන සේක්දැයි විමසන ලද්දේ කරන්නෙමියි කියා ස්වාමීනි, කෙදින දැයි කී කල්හි මෙයින් සත්වන දින ඇසළ පුර පසළොස්වක දිනයෙහිදීයි කීවේය. ස්වාමීනි, මණ්ඩපයක් කරමියි කීවේය. මහරජ කම් නැත. ශක්‍රයා මා ප්‍රාතිහාර්ය කරන තැන දොළොස් යොදුන් පමණ වූ රුවන් මණ්ඩපයක් කරන්නේ යයි වදාළ සේක. ස්වාමීනි, මේ කරුණ නගරයෙහි පතුරුවාලන්නෙමි යි. මහරජතුමනි, පතුරුවාලව. රජු ධර්මඝෝෂකයා අලංකාර කර සරසන ලද ඇතුපිට නංවා ශාස්තෲන් වහන්සේ සැවැත්නුවර දොර ගණ්ඩබ්බ ගස මුලදී තීර්ථකයන් මැඩීමේ ප්‍රාතිහාර්ය මෙයින් සත්වන දිනයෙහි කරන සේකැයි දිනපතා ඝෝෂා කරවීය. තීර්ථකයෝ ගණ්ඩබ්බ ගස මුලදී ප්‍රාතිහාර්ය කරන්නේ යයි (අසා) හිමියන්ට ධනය දී සැවැත්නුවර සමීපයෙහි තිබූ අඹගස් කැප්පවූහ. ධර්මඝෝෂකයා පුන්පොහෝ දින උදෑසනම අද ප්‍රාතිහාර්යය වන්නේ යයි ඝෝෂා කළේය. දෙවියන්ගේ මහිමයෙන් සියළු දඹදිව දොර දොරහි සිට ඝෝෂා කළාක් මෙන් වීය. යම් යම් කෙනෙක් යන්නට සිත් උපදවත්ද ඔවුහු තෙමේ සැවැත්නුවරට පත්වූවෙකු කොටම දුටහ. දොළොස් යොදුනක පැතිර සිට පිරිසක් වූහ.

ශාස්තෲන් වහන්සේ උදෑසනම සැවැත්නුවර පිඬු පිණිස පිවිසීම සඳහා නික්මුණ සේක. ගණ්ඩ නම් වූ උයන්පල්ලා පොකුර පිටින්ම ඉදුන පුහුල් ගෙඩියක් ප්‍රමාණ වූ මහත් වූ ඉදුනු අඹගෙඩියක් රජුට ගෙන යන්නේ නගර දොරටුවෙහිදී ශාස්තෲන් වහන්සේ දැක මෙය තථාගතයන් වහන්සේ පිළිගන්වවා පසෙක වැඩහුන් සේක් වළදා ආනන්දය, මෙ ඇටය මෙතැන රෝපණය කිරීම සඳහා උයන්පල්ලාට දෙව. මේ අඹගස ගණ්ඩබ්බ නම් වන්නේය යි වදාළ සේක. තෙරුන් එසේ කළහ. උයන්පල්ලා පස් විසුරුවා රෝපනය කළේය. එකෙනෙහිම ඇටය බිඳී මුල් බැස්සේය. නඟුල්හිසක් පමණ වූ රතු අංකුරයක් නැගී මහජනයා බලා සිටියදීම පනස් රියන් පමණ කඳ ඇති පනස්රියන් පමණ ව අඹගසක් හට ගත්තේය. එකෙනෙහිම එම ගසේ මල්ද ගෙඩිද හටගත්තේය. ඒ ගස මීමැස්සන්ගෙන් පිරිවරන ලදුයේ රන්වන් ගෙඩිවලින් බර වූයේ අහස පුරවා සිටියේය. සුළඟ හමන කල්හි මිහිරි වූ පැසුන ගෙඩි වැටුනහ. පසුව පැමිණෙන්නා වූ භික්‍ෂූහු ඒවා වළදා පැමිණියාහුය.

සවස් කාලයෙහි ශක්‍ර දෙව්රජු විමසා බලනුයේ ශාස්තෲන් වහන්සේ විසින් මණ්ඩපය කිරීමට අපට භාර කළේයයි දැන විශ්වකර්මයා යවා දොළොස් යොදුන් පමණ වූ නිළුපුල්වලින් ගැවසී ගත් මණ්ඩපයක් කරවීය. මෙසේ දසදහසක් සක්වළ දෙවියෝ රැස් වූවාහුය. ශාස්තෲන් වහන්සේ තීර්ථකයන් මර්දනය කළ ශ්‍රාවකයන් හා අසාධාරණ නොවූ යමක මහා ප්‍රාතිහාර්යය කර බොහෝ ජනයා පැහැදුන බව දැන අහසින් බැස බුද්ධාසනයෙහි හුන්නේ ධර්මය දේශනා කළ සේක. විසිකෙළක් ප්‍රාණීහු අමාමහ නිවන නමැති පානය බිව්වාහුය. අනතුරුව පෙර බුදුවරු ප්‍රාතිහාර්යය කර කොහි යත්දැයි පරීක්‍ෂා කරන සේක් තවුතිසා භවනට යයි දැන බුද්ධාසනයෙන් නැගිට දකුණුපය යුගන්‍ධර පර්වතය මුදුනෙහි තබා වම්පයෙන් මහමෙර මුදුන මැඩ පරසතු ගස මුල පාණ්ඩුකම්බල ගල් අසුනෙහි වස් එළඹ තෙමස තුළ දෙවියන්ට අභිධර්ම කථාව දේශනා කළ සේක. පිරිස ශාස්තෲන් වහන්සේ වැඩි තැන නොදන්නී උන්වහන්සේ දැකම යන්නෙමුයි එහිම තෙමසක් වාසය කළාහුය. පවාරණය සමීප වූ කල්හි මහමුගලන් තෙරණුවෝ දෙව්ලොවට ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට දැන්වූහ. ඉක්බිති ශාස්තෲන් වහන්සේ උන්වහන්සේගෙන් දැන් සැරියුත් තෙරුන් කොහිදැයි විචාළ සේක. ස්වාමීනි, උන්වහන්සේ යමක මහා ප්‍රාතිහාර්යයෙහි පැහැද පන්සියයක් භික්‍ෂූන් සමග සංකස්ස නුවරෙහි වාසය කරතියි කීහ. මෞද්ගල්‍යානයෙනි, මම මෙයින් සත්වන දිනයෙහි සංකස්ස නුවර දොරටුවෙහි බසින්නෙමි. තථාගතයන් වහන්සේ දකිනු කැමැත්තෝ සංකස්ස නුවරෙහි රැස්වෙත්වායි වදාළ සේක. තෙරණුවෝ මැනවයි පිළිගෙන පෙරළා අවුත් පිරිසට දන්වා සියළු පිරිස එක මොහොතින්ම සැවැත් නුවර සංකස්ස නගරයට පැමිණ වූහ.

ශාස්තෲන් වහන්සේ පවාරණය කර මහරජතුමනි, මිනිස්ලොවට යන්නෙමියි ශක්‍රයාට දැන්වූ සේක. ශක්‍රයා විශ්වකර්ම දෙව්පුතු අමතා දසබලධාරීන් වහන්සේගේ මිනිස්ලොව යෑම සඳහා හිණිමඟක් කරවයි. කීවේය. හෙතෙම මහමෙර මත්තෙහි හිණිමං හිසද සංකස්ස නුවර දොරටුවෙහි හිණි පාමුලද කොට මැදහි මැණික්වලින් කළ එකක්ද එක්පසෙක රිදීවලින් කළ එකක්ද එක්පසෙක රනින් කළ එකක්දැයි හිණිමං තුනක් මැවීය. වටකළ වේදිකාවෝ සියල්ල රනින් කළ ඒවා වූහ. ශාස්තෲන් වහන්සේ ලෝකවිවරණ ප්‍රාතිහාර්යය කර මැද වූ මැණික්මුවා හිණිමඟින් වැඩි සේක. ශක්‍රයා පාත්‍රය හා සිවුර ගත්තේය. සුයාම දිව්‍යපුත්‍රයා වල්විදුනාවක් ගත්තේය. සහම්පතී මහා බ්‍රහ්මයා ඡත්‍රයක් දැරුවේය. දසදහසක් සක්වල දෙවියෝ දිව්‍යමය සුවඳින් හා මල්වලින් පූජා කළාහුය. හිණි පාමුල හුන් ශාස්තෲන් වහන්සේට පළමුව සැරියුත් තෙර වැන්දේය. සෙසු පිරිස පසුව වැන්දාහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඒ මහජන සන්නිපාතයෙහිදී මෙසේ සිතූහ. මුගලන් තෙරණුවෝ සෘද්ධිමත්හුයයි ප්‍රකටය. උපාලි තෙරණුවෝ විනයධරයහයි ප්‍රකටය. සැරියුත් තෙරුන්ගේ මහාප්‍රඥා ගුණය ප්‍රකට නැත. මා හැර අනිකෙක් මොහු හා සමාන ප්‍රඥා ඇත්තෙක් නම් නැත. මුන්වහන්සේගේ ප්‍රඥා ගුණය ප්‍රකට කරන්නෙමියි පළමුකොටම පෘථග්ජනයන්ට විෂය වූ ප්‍රශ්නයක් විමසූ සේක. එය පෘථග්ජනයෝම විසදූහ. අනතුරුව සෝවාන් වූවන්ට විෂය වූ ප්‍රශ්නයක් විමසූ සේක. එයද සෝවාන් වූවෝ විසදූහ. පෘථග්ජනයෝ නොදත්හ. මෙසේ සකෘදාගාමීන්ට විෂය වූද අනාගාමීන්ට විෂය වූද ක්‍ෂීණාශ්‍රවයන්ට විෂය වූද මහා ශ්‍රාවකයන්ට විෂය වූද ප්‍රශ්නයක් විචාළ සේක. එයට යට සිටියෝ නොදත්හ. මතු මතු සිටියෝ විසදූහ. අග්‍රශ්‍රාවකයන්ට විෂය වන පරිදි විමසූ ප්‍රශ්නයද අග්‍රශ්‍රාවකයෝම විසඳූහ. සෙස්සෝ නොදත්තාහුය. අනතුරුව සැරියුත් තෙරුන්ට විෂය වන ප්‍රශ්නයක් විචාළහ. එය තෙරුන් වහන්සේම විසඳූහ. අන්‍යයෝ නොදත්හ.

මිනිස්සු මේ කවර නම් ස්ථවිර කෙනෙක් ශාස්තෲන් වහන්සේ සමග කථා කරයිදැයි විමසා ධර්ම සේනාපති ශාරිපුත්‍ර නමැයි අසා පුදුමයකි මහා ප්‍රඥාවන්තයෙකැයි කීවාහුය. එතැන් පටන් දෙව්මිනිසුන් අතර සැරියුත් තෙරුන්ගේ මහා ප්‍රඥා ගුණය ප්‍රකට වීය. ඉක්බිති ශාස්තෲන් වහන්සේ ඒ තෙරුන්ට වදාරනුයේ.

නිදුකාණනි, මේ ලෝකයෙහි යම් සංස්කාර ධර්මයෝ වෙත්ද, යම් සෝවාන් ආදී වූ බොහෝ ශෛක්‍ෂයෝ වෙත්ද (ඔවුහු මාගේ ඤාණ සම්පත්තිය මුහුකුරවා පැවැත්තාහුය. මවිසින් විමසන ලද්දේ ඔවුන්ගේ ඉරියව් පැවැත්ම කියව යි.

බුදුවරුන්ට විෂය වූ ප්‍රශ්නයක් විචාරා සාරිපුත්‍රයහ. කෙටියෙන් පවසන ලද මේ කරුණට විස්තරාර්ථය කෙසේ දත යුතුදැයි වදාළ සේක. තෙරුන් වහන්සේ ප්‍රශ්නය පිළිබඳව විමසා බලා ශාස්තෲන් වහන්සේ ශෛක්‍ෂ-අශෛක්‍ෂයන්ගේ ආගමන ප්‍රතිපදාව මගෙන් විමසන සේක් යයි ප්‍රශ්නයෙහි සැකරහිත වී ආගමන ප්‍රතිපදාව ස්කන්‍ධ ආදීන්ගේ වශයෙන් බොහෝ වූ ක්‍රමයෙන් කියන්නට හැකිය. කවර ආකාරයකින් විසඳිය යුතුදැයි කියන්නේ ශාස්තෲන් වහන්සේගේ අදහස ගන්නට හැකි වන්නෙම්දැයි අදහස පිළිබඳව සැක කළහ. ශාස්තෲන් වහන්සේ ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිර තෙමේ ප්‍රශ්නයෙහි සැක නැත්තේය. මගේ අදහස පිළිබඳව සැක කරයි මවිසින් පිළිවෙල නොදුන් කල්හි විසඳා කියන්නට නොහැකි වන්නේය. මොහුට පිළිවෙළ දෙන්නෙමියි පිළිවෙළ දක්වන සේක් ශාරිපුත්‍රයෙනි, මෙය වූයේමැයි දක්නෙහි යයි වදාළ සේක. මෙසේ උන්වහන්සේ පිළිවෙල කියාදීම විය. සැරියුත් තෙමේ මගේ අදහස ගෙන කියන්නේ ස්කන්‍ධ වශයෙන් ගෙන කියන්නේ යයි. තෙරුන් වහන්සේට පිළිවෙළ දීමත් සමග එම ප්‍රශ්නය පිළිවෙල සියයෙන් පිළිවෙළ දහසින් වැටහුනි. හෙතමේ ශාස්තෲන් වහන්සේ විසින් දෙන ලද පිළිවෙළහි සිට බුදුරදුන්ට විෂය වූ ප්‍රශ්නය විසදීය.

ශාස්තෲන් වහන්සේ දොළොස් යොදුනක පිරිසට ධර්මය දේශනා කළ සේක. තිස්කෙළක් ප්‍රාණීහු සද්ධර්මය නැමති අමෘත පානය කළාහුය. ශාස්තෲන් වහන්සේ පිරිස පිටත් කර යවා චාරිකාවෙහි වැඩම කරනුයේ පිළිවෙළින් සැවැත්නුවරට ගොස් දෙවන දවස්හි සැවැත්නුවර පිඬු පිණිස හැසිර පිණ්ඩපාතයෙන් ඉවත් වූයේ භික්‍ෂූන් වහන්සේලා විසින් වතාවත් දැක්වූ කල්හි ගඳකිළියට වැඩි සේක. සවස් සමයෙහි භික්‍ෂූන් වහන්සේලා සැරියුත් තෙරුන්ගේ ගුණ කථාව කරමින් දම්සභාවෙහි හුන්නාහුය. ඇවැත්නි, සාරිපුත්‍ර ස්ථවිර තෙමේ මහාප්‍රඥ ඇත්තේය. පුළුල් ප්‍රඥා ඇත්තේය. ගැඹුරු ප්‍රඥා ඇත්තේය. ශීඝ්‍රව පවත්නා වූ ප්‍රඥා ඇත්තේය. තියුණු ප්‍රඥා ඇත්තේය. විනිවිද දක්නා වූ ප්‍රඥා ඇත්තේය. දසබලධාරීන් වහන්සේ විසින් කෙටියෙන් විමසන ලද ප්‍රශ්නය විස්තර වශයෙන් විසදීය යයි යනුවෙනි. ශාස්තෲන් වහන්සේ අවුත් මහණෙනි, දැන් කවර නම් කථාවෙකින් හුන්නාහුදැයි විමසා මෙනම් වූවෙකැනැයි කී කල්හි මහණෙනි, දැන් පමණක් නොව පෙරද මෙතෙමේ කෙටියෙන් කියන ලද දෙයට විස්තර වශයෙන් අර්ථ කීවේම යයි වදාරා අතීත ප්‍රවෘත්තිය ගෙනහැර පා වදාළ සේක.

අතීතයෙහි බරණැස් නුවර බ්‍රහ්මදත්ත රජු රාජ්‍යය කරවන කල්හි බෝධිසත්වයෝ සරභ මුව යෝනියෙහි ඉපිද වනයෙහි වාසය කරයි. රජු මුව දඩයමෙහි ලොල් වූවෙක් වීය. ශක්තිසම්පන්න වීය. අන් මිනිසෙකු මිනිසෙක් යයිද නොකියයි. හෙතෙම එක් දවසක් මුව දඩයමෙහි ගොස් අමාත්‍යයන්ට ‘යමෙකුගේ සිටි පසින් මුවා පලා යයිද ඔහු විසින්ම ඒ මුවා (අල්ලා) දියයුතු යයි’ කීවේය. ඔවුහු මෙසේ සිතුවාහුය. ඇතැම්දිනක ගෙයි මැද සිටියාහුද කොටුවට පැමිණි මුවා මරත්. ඉදිරියට පැමිණි මුවා යම්කිසි උපායකින් රජු හුන් තැනටම පන්නමුයි සිතා කථිකා කර රජුට මංකඩ දුන්නාහුය. ඔවුහු මහත් වූ ලැහැබක් වටකොට මුගුරු ආදියෙන් බිම ගැසූහ. පළමුව සරභ මුවා නැගී සිට තුන්වරක් ලැහැබ සිසාරා ගොස් පලායෑමට ඉඩක් බලනුයේ අන් දිශාවන්හි මිනිස්සු අතින් අත දුන්නේ දුන්න හැපී අතුරක් නැතිව සිටියවුන් මෙන් දැක රජු සිටි තන්හිම ඉඩක් දුටුයේය. හෙතෙම අරින ලද ඇස් වල වැලි හෙලන්නාක් මෙන් රජු අභිමුඛව ගියේය. රජු ශීඝ්‍රව පැමිණෙන ඔහු දැක හීයක් විද්දේය. සරභ මුවෝ හී වලකා ලන්නට දක්‍ෂයෝ වෙති. හීය ඉදිරියට පැමිණෙන කල්හි වේගය ගන්වා සිටිති. පසුපසින් පැමිණෙන කල්හි වේගයෙන් පෙරට දුවති. මතුපසින් පැමිණෙන කල්හි පිට නමත්. පැත්තෙන් පැමිණෙන කල්හි මදක් ඉවත් වෙති. කුසමැදට පැමිණෙන කල්හි පෙරළී වැටෙති. හීය ඉක්මුන කල්හි සුළඟින් සිඳිනා ලද වලාකුළුවල වේගයෙන් පලා යති. ඒ රජුද ඌ පෙරළී වැටුන කල්හි මවිසින් සරභ මුවා විදින ලද්දේ යයි හඬ ගැසීය. සරභ මුවා නැගී සිට වාත වේගයෙන් පලා ගියේය.

දෙපස හුන් ඇමතිවරු බලමඩුළු පලායන්නා වූ සරභ මුවා දැක එකතු වී ‘මුවා කවරෙකු සිටි තැන පැන ගියේදැයි විමසූහ. රජු සිටි තැනයි. මවිසින් විදින ලදැයි රජු කියයි. මේ අපගේ රජු විසින් කවරෙක් විදින ලදද. පින්වතුනි, අපගේ රජු විසින් නිසැකවම (මුවා හුන්) බිම විඳින ලදැයි මෙසේ නන් අයුරින් රජු සමඟ කෙළිකවට කළාහුය. රජු මෙසේ සිතීය. මොවුහු මට අපහාස කරත්. (මොවුහු) මගේ පමණ නොදනිත් යයි දැඩිව හැඳ පොරවා කඩුව ගෙන පයින්ම යන්නේ සරභ මුවා ගන්නෙමියි වේගයෙන් පැනපීය. අනතුරුව ඌ දැක තුන් යොදුනක් ලුහුබැන්දේය. සරභ මුවා වනයට පිවිසියේය. රජුද පිවිසියේමය. ඒ සරභ මුවාගේ ගමන්මගෙහි සැටරියන් පමණ වූ මහත් වූ නාරාවලක් ඇත. එය තිස්රියන් පමණ ජලයෙන් පිරුණේය. තණකොළවලින් වැසුනේය. සරභ මුවා ජලයෙහි සුවඳ ආඝ්‍රාණය කර වලක බව දැන මදක් ඉවත් වී ගියේය. රජු වූ කලී කෙලින්ම පැමිණෙනුයේ එහි වැටුනේය.

සරභ මුවා ඔහුගේ පියවර හඬ නොඅසන්නේ ආපසු හැරී ඔහු නොදක්නේ නාරාවලෙහි වැටුනේ වන්නේ යයි දැන අවුත් බලන්නේ ගැඹුරු ජලයෙහි පිහිටක් නැතිව ක්ලාන්ත වී හුන් ඔහු දැක ඔහු විසින් කරන ලද අපරාධය සිතෙහි නොකර හටගත් කරුණා ඇත්තේ මා දක්නා කල්හි (ඇස් පනාපිට) මේ අසරණයා නො නසීවා. ඔහු මේ දුකින් මුදවන්නෙමියි කියා තමාගේ ප්‍රිය වූ පුතෙකු ඔසවා තබන්නට උත්සාහ කරන්නෙකු මෙන් ඔහු නගා සිටුවීම පිණිස ගලකින් සරිකොටම විදින්නෙමියි ආවා වූ රජු සැටරියන් නාරාවලෙන් නගා සිටුවා අස්වසා පිටට නංවා වනයෙන් බැහැර කර සෙනග නුදුරෙහි බස්වා ඔහුට අවවාද දී පන්සිල්හි පිහිටුවීය. රජු මහබෝසතුන් අත්හැර යන්නට නොහැකි වනුයේ ස්වාමීනි, සරභ මුවරජුනි, මා සමග බරණැස් නුවරට එව. දොළොස් යොදුන් පමණ වූ බරණැස්හි රාජ්‍යය ඔබට දෙමි. එය පාලනය කරවයි කීවේය. මහරජතුමනි, අපි තිරිසන් ගත වූවෝ වෙමු. අපට රාජ්‍යයෙන් වැඩක් නැත. ඉදින් තොප වෙත මා කෙරෙහි සෙනෙහසක් ඇත්නම් මවිසින් දෙන ලද සිල් රකිමින් රටවැසියන්ද පන්සිල් රක්වවයි ඔහුට අවවාද කර වනයටම පිවිසියේය.

හෙතෙම කඳුළු පිරුණ නෙත්වලින් යුතුව ඔහුගේ ගුණයන් සිහිපත් කරමින්ම සෙනග වෙත පැමිණ සෙනගින් පිරිවරන ලදුයේ නගරයට ගොස් මෙතැන් පටන් සියළු රටවැසියෝ පන්සිල් රකිත්වායි දහම්බෙර පැතිරවීය. මහබෝසතුන් විසින් තමාට කළ ගුණය කිසිවෙකුට නොකියා සවස නොයෙක් අග්‍ර වූ රස භෝජනයන් අනුභව කර අලංකාර කර සරසන ලද යහනෙහි සයනය කර අළුයම් කාලයෙහි මහබෝසතුන්ගේ ගුණ සිහිකර නැගී සිට සයනය මත පළඟින් හිඳ ප්‍රීතියෙන් පිරිපුන් සිතින් යුතුව ගාථා සයකින් ප්‍රීතිවාක්‍යය ප්‍රකාශ කළේය.

ආසිං සෙථෙව පුරිසො - න නිබ්බින්‍දෙය්‍ය පණ්ඩිතො, පස්සාමි වොහං අත්තානං - යථා ඉච්ඡිතං තථා අහූ

2. පණ්ඩිත වූ පුරුෂ තෙමේ බාපොරොත්තු සහිත වූවෙක් වන්නේය. නොකළකිරෙන්නේය. ජලයෙන් ගොඩට පැමිණි මම තමාව දකිමි.

3. පණ්ඩිත වූ පුරුෂ තෙමේ වෑයම් කරන්නේමය. නොකළකිරෙන්නේය. මම යමක් කැමතිවීමිද එය එසේ වීය. මම තමා දකිමි.

4. පණ්ඩිත වූ පුරුෂයා වෑයම් කරන්නේමය. නොකළකිරෙන්නේය. මම දියෙන් ගොඩට පැමිණි තමාව දකිමි.

5. නුවණැති පුරුෂයා දුකට පැමිණියේද සැපතට පැමිණීම සඳහා වූ අපේක්‍ෂාව නොසිඳින්නේය. හිතවත් වූද අහිතවත් වූද බොහෝ ස්පර්ශයෝ නොසිතාම මිනිසා වෙත එළඹෙත්.

6. නොසිතුවක්ම වෙයි. සිතන ලද දෙය වැනසේ. ස්ත්‍රියකගේ හෝ පුරුෂයෙකුගේ සම්පත්තීහු සිතුවිල්ලෙන්ම හටගත්තෝ නොවෙති.

එහි ආසිංසෙථෙව යනු අපේක්‍ෂා සිඳීම නොකර තමාගේ කටයුතු පිළිබඳව ආශාව කරයිමය. උකටලී නොවිය යුතුය. යථා ඉච්ඡි යනු මම සැටරියන් වූ නරාවලෙන් ගොඩනැගීම කැමති වූයෙමි. ඒ මම එසේම වූයෙමි. එයින් ගොඩ වූයෙමියි දක්වයි. අහිතා හිතාව යනු දුක්සහිත ස්පර්ශයෝද සැප සහිත ස්පර්ශයෝද මරණය පිළිබඳ ස්පර්ශයෝද ජීවිතය පිළිබඳ ස්පර්ශයෝද යන අර්ථයි. සත්වයන්ට මරණය පිළිබඳ ස්පර්ශය අහිත වූවෙකි. ජීවිතය පිළිබඳ ස්පර්ශය හිත වූවකි. නොසිතන ලදුයේද සිතන ලදුයේද මරණ ස්පර්ශය පැමිණේම යයි දක්වයි. අචින්තිතම්පි යනු ආවාටයෙහි වැටෙමියි මම නොසිතන ලදිමි. සරභ මුවා මරන්නෙමියි සිතන ලදී. දැන් මවිසින් සිතන ලද දෙය නැසුනේය. නොසිතන ලද්දම සිදුවීය. භොගා යනු කීර්තිය හා පිරිවරය. මේවා සිතුවිලි පමණින්ම ඇති නොවෙයි. එහෙයින් නැණවතා විසින් වීර්යය කළ යුතුමය. වීර්යය ඇත්තහුට නොසිතන ලද දෙයද වේමය.

ඔහු මෙසේ ප්‍රීතිවාක්‍යය ප්‍රකාශ කරද්දීම අරුණ නැංගේය. පුරෝහිතයා උදෑසනම සුවසේ නිදීම පිළිබඳව විමසීමට පැමිණ දොර අසල සිටියේ ඔහුගේ ප්‍රීතිවාක්‍ය ගීතයෙහි හඬ අසා සිතුවේය. රජු ඊයේ දින මුව දඩයමට ගියේය. එහිදී සරභ මුවාට විද්දේ වන්නේය. අනතුරුව ඇමතියන් විසින් කැඳවනු ලබන්නේ ඌ මරාගෙන එන්නෙමියි ක්‍ෂත්‍රීය මානයෙන් ඌ ලුහුබඳින්නේ සැටරියන් වූ නරාවලෙහි වැටුනේ වන්නේය. දයාබහුල වූ සරභ මුවරජු විසින් රජුගේ දෝෂය නොසිතා රජු උඩට ලූයේ වන්නේය. ඒ නිසා ප්‍රීතිවාක්‍යය ප්‍රකාශ කරති යයි සිතමි. මෙසේ බමුණාට රජුගේ පිරිපුන් අරුත් ඇති ප්‍රීතිවාක්‍යය අසා මනාව පිරිමදින ලද දර්පන තලයෙහි මුහුණ බලන්නෙකුට මුහුණෙහි පිළිබිඹුව මෙන් රජු විසින්ද සරභ මුවා විසින්ද කළ කරුණ ප්‍රකට වීය. හෙතෙම නියඅගින් දොරට ගැසීය. රජු “මේ කවරෙක්දැයි” විචාළේය. දේවයන් වහන්ස, මම පුරෝහිතයා වෙමියි කීවේය. අනතුරුව දොර හැර ආචාර්යතුමනි, එවයි ඔහුට කීවේය. හෙතෙම පිවිස රජුට ජයපතා එකත්පස්ව සිටියේ මහරජතුමනි, මම ඔබ විසින් වනයෙහිදී කළ කරුණ දනිමි. ඔබ එක් සරභ මුවෙකු ලුහුබඳින්නේ නරාවලෙහි වැටුනේය. ඉක්බිති ඒ සරභ මුවා ඔබ ගලකින් සරිකොට නරා වලෙන් උඩට ගත්තේය. ඒ ඔබ උගේ ගුණ සිහිකර උදන් ඇනී යයි ගාථා දෙකක් කීවේය.

7. පෙර ඔබ ගිරිදුර්ගයෙහි යම් සරභ මුවෙකු ලුහුබැඳ ගියේද ඔබ නොපසුබට සිත් ඇති ඔහුගේ වික්‍රමය නිසා ජීවත් වන්නෙහිය.

8. යම් සරභ මුවෙක් ඔබ ගලින් උපක්‍රම කර අතිශයින් දුර්ගම වූ නරාවලෙන් ගොඩට ගත්තේද දුකට පත් ඔබ මාර මුඛයෙන් මිදුවේද නොපසුබට සිත් ඇති ඒ මුවා පිළිබඳව කියහිය යි.

එහි අනුසරී යනු ලුහුබැන්දේය. වික්කන්තං යනු උඩට ගැනීම පිණිස කරන ලද පරාක්‍රමය. අනුජීවසි යනු ජීවත් වෙහි. ඔහුගේ මහිමයෙන් ඔබ විසින් දිවි ලබන ලදි යන අර්ථයි. සමුද්ධරී යනු උඩට ගත්තේය. තමිගං වදෙසි යනු මේ සිරියහනෙහි හුන් ඔබ ඒ රන්වන් සරභ මුවා වරිණනා කරනහි යනුයි.

රජු ඒ අසා මෙතෙම මා සමග මුව දඩයමට නොගියේය. (නමුදු) සියළු ප්‍රවෘත්තිය දනී. කෙසේ දනීදැයි ඔහුගෙන් විමසන්නෙමියි සිතා නවවන ගාථාව කීවේය.

9. බ්‍රාහ්මණය, තොප එදින කොහි සිටියෙහිද? නැතහොත් තොපට කිසිවෙක් මෙය කීවෙහිද? නැතහොත් කෙලෙස් දුරුකළ සර්වඥ වෙහිද? තොපගේ නුවණ බලවත් වූ ස්වරූප ඇත්තේය.

එහි හිංසරූපං යනු කිම? තොපගේ නුවණ බලවත් වූවකි. ඒ නුවණින් මේ කරුණ දනිහිදැයි.

බමුණා කියනුයේ මම සියල්ල දත් බුදුවරයෙක් නොවෙමි. විස්තර සලකා බලා ඔබ විසින් කියන ලද ගාථා පිළිවෙලින් මම අර්ථය වැටහේ යයි දක්වන්නේ දසවන ගාථාව කීවේය.

10. ජනපතිතුමනි, මම එදින එහි නොවූවෙමි. කිසිවෙක් මට මෙය කීවේද නොවෙයි. එහෙත් ප්‍රඥාවන්තයෝ මනාව කියන ලද ගාථා පදයන්ගේ අර්ථය සොයා ගනිති.

එහි සුභාසිතානං යනු අකුරු නොනසා මනාව කියන ලද්දෙහි. අත්‍ථං තදානෙන්තී යනු එහි යම් අර්ථයක්ද එය සොයා ගනිති. සොයා බලති යනුයි.

රජු සතුටුවී ඔහුට බොහෝ ධනය දුන්නේය. එතැන් පටන් දානාදීය පිංකම්වල ඇළුනේද වීය. මිනිස්සුද පිනෙහි ඇළුනෝ වී මළ මළ ඇත්තෝ දිව්‍යපුරයම පිරවූහ. ඉක්බිති එක් දවසක් රජු ඉලක්කයට විදිමියි පුරෝහිතයා කැඳවාගෙන උයනට ගියේය. එකල්හි සක්දෙව් රජු බොහෝ අභිනව දෙවියන්ද දේව අප්සරාවන්ද දැක මේ කිනම් කරුණක්දැයි සිතා බලනුයේ සරභ මුවා විසින් නරාවලෙන් ගොඩට ගෙන රජු ශීලයන්හි පිහිට වූ බව දැන රජුගේ බලමහිමයෙන් මහජනයා පින්කරයි. ඒ නිසාම දෙව්ලොව පිරෙයි. දැන් වූ කලී රජු ඉලක්කයට විදීමට උයනට ගියේය. ඔහු විමසා සිංහනාද කරවා සරභ මුවාගේ ගුණ කථාව කියවා තමාගේද ශක්‍ර බව දන්වා අහසෙහි සිටියේ ධර්මය දේශනා කර මෛත්‍රියෙහිද පන්සිල් වලද ගුණ කියා එන්නෙමියි සිතා උයනට ගියේය. රජුද ඉලක්කයට විදින්නෙමියි දුනුදිය නංවා හීය යෙදීය. එකෙනෙහි ශක්‍රයා රජුගේද ඉලක්කයෙහිද අතර තමාගේ බලයෙන් සරභ මුවා දැක්වීය. රජු ඒ දැක හීය නොමිදුවේය. ඉක්බිති ශක්‍රයා පුරෝහිතයාගේ ශරීරයෙහි අධිගෘහිත වී ගාථාවකින් කීවේය.

11. අනුන්ගේ වීර්යය නසන හීයක් ගෙන දුන්නෙහි යොදා ඔබ කුමක් සැක කරන්නෙහිද? හීය මුදන ලද්දේ වහා සරභ මුවා නසාවා. උතුම් නුවණැත්ත. මෙය රජුට ආහාරයකි.

එහි පත්තිං යනු පියාපත්වලින් යුක්ත වූ. පරවිරියඝා යනු අනුන්ගේ වීර්යය නසන්නා වූ. චාපෙ සරං යනු මේ පියාපත් ඇත්තා වූ හී දුන්නෙහි යොදාගෙන සැරසී දැන් ඔබ සැක කරන්නෙහිය. හන්තු යනු ඔබ විසින් හරනා ලද මේ හීය වහා මේ සරභ මුවා නසාවා! අන්නං හි එතං යනු උතුම් නුවණැති මහරජතුමනි, සරභ මුවා නම් රජුගේ ආහාරයකි. කෑ යුත්තකි යන අර්ථයි.

අනතුරුව රජු ගාථාවක් කීවේය.

12. බ්‍රාහ්මණය, මුවා ක්‍ෂත්‍රියයාගේ ආහාරයක් යන මේ කරුණු ඒකාන්තයෙන් මම දනිමි. පෙර කරන ලද ගුණයට ගරුකරනු ලබන්නෙම් ඒනිසා සරභ මුවා නොනසමි.

එහි පුබ්බෙ කතඤ්ච යනු බ්‍රාහ්මණය, යම් සේ මුවා ක්‍ෂත්‍රියයාගේ ආහාරයකි යන මේ කරුණ මම ඒකාන්තයෙන් දනිමි. මොහු විසින් පෙර මට කළා වූ ගුණයට පුදමි. එහෙයින් නොනසමි යනුවෙනි.

අනතුරුව ශක්‍රයා ගාථා දෙකක් කීවේය.

13. දිශාවන්ට අධිපති මහරජතුමනි, මෙතෙම මුවෙක් නොවේ. මෙතෙමේ අසුරයෙකි, රජතුමනි, මොහු මරා දෙවියන්ට අධිපති ශක්‍ර වන්නෙහිය.

14. රජතුමනි, ඉදින් ඔබ මේ සරභ මුවා මගේ මිතුරෙකැයි සිතා මරන්නට සැක කෙරේද රජතුමනි, ඔබ යමයාගේ වේතරණී නම් නිරයට යන්නේය.

එහි අසුරෙසො යනු මෙතෙම අසුරයෙකි. මෙතෙම අසුරයන්ට අධිපති වූ ශක්‍රයාය යන අදහසින් කියයි. අමරාධිපො යනු ඔබ මේ ශක්‍රයා මරා තෙමේ ශක්‍ර දෙව්රජු වෙහි යයි කියයි. වෙතරණිං යමස්ස යනු ඉදින් මෙතෙම මගේ යහළුවෙකැයි සිතා නොනස්නෙහිද අඹුදරුවන් සහිතව යමයාගේ වේතරණී නම් නිරයට ගියේ වන්නේ යයි ඔහු බිය ගැන්වීය.

අනතුරුව රජු ගාථා දෙකක් කීවේය.

15. ඒකාන්තයෙන් මමද සියළු ජනපදවැසියෝද පුත්‍රයෝද අඹුවෝද පිරිවර සමූහයාද යන සියල්ලෝම සමයාගේ ඒ වේතරණී නිරයට යන්නෙමු. නමුත් යමෙක් මට ප්‍රාණය දුන්නේද ඔහු නොනැසිය යුතුය.

16. මහා බ්‍රාහ්මණය, මේ මුවා බියකරු මහ වනයෙහි හුදකලාව බියට පත්වූ මට උපකාර කළේය. එබඳු වූ පැරණි කටයුතු සිහිකරමින් දැන දැනම කෙසේනම් මරන්නෙම්ද යනුයි.

එහි යො මම පාණදස්සා යනු බ්‍රාහ්මණය, යමෙක් මට ප්‍රාණය දුන්නෙහිද යමෙකු විසින් මට ප්‍රිය වූ ජීවිතය දුන්නේද නිරයට පිවිසෙන්නේද මවිසින් හෙතෙම නත්‍ථෙව හඤ්ඤො නොනැසිය යුතුය. නිවැරදි දෙය මෙය යයි කියයි. එකස්ස කන්තා විචනස්මිං ඝොරෙ යනු දරුණු වනයෙහිදී පසමිතුරෙකු ඇතිකල්හි එකස්ස සහායකයෙකු නැති මට කත්තා උදව් කළ අයෙකු ජීවිතය දුන්නෙකු වීය. ඒ මම මොහු විසින් කළ ඒ පැරණි කටයුතු සිහි කරමින් ඒ කළ ගුණයන් දන්නෙම්ම කෙසේ නම් නසන්නෙම්ද?

ඉක්බිති ශක්‍රයා පුරෝහිතයාගේ ශරීරයෙන් ඉවත් වී ශක්‍ර ආත්ම බව මවාගෙන අහසෙහි සිට රජුගේ ගුණ ප්‍රකාශ කරමින්.

17. මිතුරන් සතුටු කරන ඔබ බොහෝකල් ජීවත් වේවා! රාජ ධර්මයෙහි පිහිටා මේ රාජ්‍යය අනුශාසනා කරව. ස්ත්‍රී සමූහයා විසින් පිරිවරන ලද දෙව්ලොව ශක්‍රයා මෙන් සතුටින් ජීවත් වේවා!

18. ක්‍රෝධ රහිත වූයේ නිරතුරුව පහන් සිත් ඇත්තේ සියළු යාචකයනට ඉල්ලීමට සුදුසු වූවෙක් වී. හැකි අයුරින් (දන්) දී ද අනුභව කොටද නින්දා රහිතව (වාසය කර) සැපයට තැන වන දෙව්ලොවට පරමිණෙව.

එහි මිත්තාභිරාධී යනු මිතුරන් සිත් ගන්නේ සතුටු කරන්නේ ඔවුන් කෙරෙහි ද්‍රෝහී නොවූ සිත් ඇත්තේ. සබ්බාතිථී යනු සියළු දැහැමි ශ්‍රමණයන් බ්‍රාහ්මණයන් හා ආගන්තුකයන්ද පඬුරු යැවීමට සුදුස්සන්ට කර පරිහරණය කරන්නේ ඔවුන් විසින් ඉල්ලිය යුත්තෙක් වී. අනින්දිතො යනු දානාදී පිංකම් කිරීමෙන් සතුටු වූයේම ඒ දෙව්ලොවින් සතුටු වූයේ ඒ සැපයට තැන් වූ දෙව්ලොවට පැමිණෙවයි.

සක්දෙව් රජු මෙසේ කියා මහරජතුමනි, මම ඔබ පරීක්‍ෂා කිරීමට ආවේ වෙමි. ඔබ තමා පරීක්‍ෂා කිරීමට නොදුන්නෙහිය. අප්‍රමාද වේවායි ඔහුට අවවාද කර සිය දෙව්ලොවටම ගියේය.

ශාස්තෲන් වහන්සේ මේ ධර්මදේශනාව ගෙනහැර දක්වා මහණෙනි, සැරියුත් තෙමේ දැන් පමණක් නොවේ. පෙරද කෙටියෙන් කියන ලද්දෙහි අරුත විස්තර වශයෙන් දනීමැයි දේශනා කර ජාතකය ගලපා වදාළ සේක. එකල්හි රජු ආනන්‍ද තෙර වීය. පුරෝහිතයා සැරියුත් තෙර වීය. සරභ මුවා මම ම වීමි යයි වදාළහ.

තෙළෙස්වන නිපාතයෙහි වර්ණනාව නිමියේය.