10. මහාවාණිජජාතකවණ‍්ණනා 493 අට‍්ඨකථා

10. මහාවාණිජ ජාතකය (493)

වානිජා සමිතිං කත්‍වා යන මේ ගාථාව ශාස්තෲන් වහන්සේ ජේතවනයෙහි වාසය කරන සේක් සැවැත්නුවර වැසි වෙළෙන්දන් අරභයා දේශනා කළ සේක. ඔවුහු වෙළදාම පිණිස යන්නාහු බුදුරදුන්ට මහදන් දී තිසරණයෙහිද ශීලයෙහිද පිහිටා ස්වාමීනි, ඉදින් නිරුපද්‍රිතව පැමිණෙන්නෙමුද නැවත ඔබවහන්සේගේ පාදයන් වඳින්නෙමුයි කියා පන්සියයක් පමණ ගැල් සමග නික්මී කාන්තාරයකට පැමිණ මග නොසලකා මංමුලා වූවාහු ජලය නැති ආහාර නැති වනයෙහි හැසිරෙන්නාහු නාගයන් විසින් අධිගෘහිත එක් නුග ගසක් දැක ගැල් මුදා ගස මුල හුන්නාහුය. ඔවුහු ඒ ගසේ ජලයෙන් තෙත් වූ වැනි සිනිදු කොළද ජලය පිරුණාක් වැනි අතුද දැක සිතුවාහුය. මේ ගසෙහි ජලය හැසිරෙන්නාක් මෙන් පෙනේ. මෙහි පෙරදිග අත්ත සිඳිමු. අපට පැන් දෙන්නේය යනුයි. ඉක්බිති එක් අයෙක් ගසට නැගී අත්ත කැපුවේය. තල්කඳක් පමණ වූ ජල දහරාවක් පැවතුනි. එයින් ස්නානය කර පානය කර දකුණු අත්ත කැපුවේය. එයින් නන් වැදෑරුම් රස බොජුන් නික්මුනේය. එය අනුභව කර පැසුළුදිග අත්ත කැපුවාහුය. ඉන් අලංකාර කරන ලද ස්ත්‍රීහු නික්මුනාහුය. ඈලා සමග අභිරමණය කර උතුරුදිග අත්ත කැපුවාහුය. එයින් සප්ත රත්නයෝ නික්මුනාහුය. ඒවා ගෙන පන්සියයක් ගැල් පුරවා සැවතට පෙරලා අවුත් ධනය තැන්පත් කර සුවඳමල් ආදිය ගත් අත් ඇත්තෝ ජේතවනයට ගොස් ශාස්තෲන් වහන්සේ වැඳ පුදා එකත්පස්ව හුන්නාහු ධර්මකථාව අසා දෙවන දවස්හි මහදන් දී ස්වාමීනි, මේ දානයෙහි පෙත් අපට ධනය දුන් වෘක්‍ෂ දේවතාවාට දෙමුයි පෙත් දුන්නාහුය. ශාස්තෲන් වහන්සේ නිමවන ලද බත්කිස ඇත්තේ කවරනම් වෘක්‍ෂ දේවතාවාට පෙත් දෙව්දැයි විචාළ සේක. වෙළෙන්දෝ නුග රුකෙහි ධනය ලද ආකාරය තථාගතයන් වහන්සේට දැන්වූහ. ශාස්තෲන් වහන්සේ නුඹලා වූ කලී පමණ දන්නා හෙයින් තෘෂ්ණාවෙහි වසඟ වූවෝ නොවී ධනය ලදහු. පෙර පමණ නොදන්නෝ කෘෂ්ණ වසඟ වූවෝ ජීවිතයද ධනයද පැරදුනෝහුයයි කියා ඔවුන් විසින් අයදින ලද්දේ අතීත ප්‍රවෘත්තිය ගෙනහැර පා වදාළ සේක.

අතීතයෙහි බරණැස් නුවරයි. එම කාන්තාරයමැයි. එම නුග රුකමය. වෙළෙන්දෝ මංමුලා වී එම නුග ගසම දුටහ. ශාස්තෲන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත් වී ඒ කරුණ වදාරන සේක්.

වාණිජා සමිතිං කත්‍වා - නානාරට්ඨතො ආගතා, ධනහාරා පක්කමිංසු - එකං කත්‍වාන ගාමණිං

2. ඔවුහු ස්වල්ප වූ ආහාර ඇති. ජලය නැති කාන්තාරයට අවුත් සිසිල් සෙවන ඇති සිත්කළු මහ නුගරුකක් දුටහ.

3. මෝහයෙන් වැසුනා වූ ඒ මෝඩ වෙළෙන්දෝ නුගරුක් සෙවනෙහි හිඳ මෙසේ සිතූහ.

4. වෙළඳුනි, මේ ගස තෙත සහිත සේය. ජලය වැගිරෙන්නේය. එසේනම් අපි පෙරදිග අත්ත කපමු.

5. සිඳුනීම වූ ඒ අත්ත පිරිසිදු වූ බොර නොවූ ජලය වැගිරුවේය. ඒ වෙළෙන්දෝ එහි කැමති තාක් නා ජලය බී (සතුටු වූහ)

6. මෝහයෙන් වැසුනා වූ ඒ මෝඩ වෙළෙන්දෝ ‘අපි මේ ගසෙහි දකුණු අත්ත කපමු’ යයි දෙවන වර මෙසේ සිතූහ.

7. ඒ අත්ත කැපීමත් සමග බොහෝ ඇල්සාලේ බත්ද මාංශයන්ද, දිය නමුසු කිරිබත්ද කොමු පිඩුද අවුළුපත්ද මුං ආදී සූපද වැගිරුනේය.

8. මෝහයෙන් වැසුන ඒ මෝඩ වෙළෙන්දෝ එහි කැමති පමණ අනුභව කර කා තෙවනුව මෙසේ සිතූහ.

9. වෙළදුනි, අපි මේ ගසේ බටහිරදිග අත්තද කපමු කපන ලද ඒ අත්ත අලංකාර කරන ලද ස්ත්‍රීහු වැගිරුණහ.

10. එක් වෙළෙන්දෙකුට විසිතුරු වස්ත්‍ර හා ආභරණයන්ගෙන් යුත්, මිණි කොඩොල් ආදියෙන් සැරසුන එක් ස්ත්‍රියක්ද, ගැල් නායකයාට ස්ත්‍රීහු පස් විස්සක්ද ලැබුණි. ඒ ගස් සෙවන වටා රැස් වූ ඒ වෙළෙන්දෝ එම ස්ත්‍රීන් සමග කැමති පරිදි සතුටු වූහ.

11. මෝහයෙන් වැසුන මෝඩ වෙළෙන්දෝ සතර වෙනුව “අපි මේ ගසේ උතුරු දෙසට ගිය අත්ත කපමු” යයි සිතූහ.

12. කපන ලද ඒ අත්ත මුතු, බොහෝ වෛඩූර්යන්, රන් රිදී ඇතුන් පිට අතුරන පලස් හා ලොම් මුවා පසතුරුණුද වැගිරුණේය.

13. තවද කසී වස්ත්‍රද උද්දියානි නම් පොරෝනාද වැගිරුනේය. ඒ වෙළෙන්දෝ කැමති පමණ එහි බැඳ (තබා) ගත්තාහුය.

14. මෝහයෙන් වැසුනා වූ මෝඩයෝ අපි මේ ගසේ මුල සිඳිමු. වැඩියක් ලබන්නෙමුයි පස්වනුව සිතූහ.

15. ඉක්බිති ගැල් නායකයා කරන ලද ඇඳිලි ඇත්තේ අයදිමින් ඊට එරෙහිව නැගී සිටියේය. කිම නුග ගස කෙරෙහි අපරාධ කරන්නෙහුද? තොපට යහපතක් වේවා!

16. වෙළඳුනි, ඔබට යහපතක් වේවා! මේ ගසේ පෙරදිග අත්ත ජලය දුන්නේය. දකුණු අත්ත කෑම බීම දුන්නේය. බටහිර අත්ත ස්ත්‍රීන් දුන්නේය. උතුරුදිග අත්ත (කැමති) සියල්ල දුන්නේය. කිම? නුග ගස කෙරෙහි අපරාධ කරන්නහුද?

18. යම් ගසක සෙවනෙහි හිඳින්නේද ඒ ගසේ අතු නොකැඩිය යුතුය. මිත්‍රද්‍රෝහී බව ලාමකය.

19. බොහෝ වෙළෙන්දෝ තනි වූ ඔහුගේ වචනය නොපිළිගෙන මුවහත ඇති පොරෝවලින් ඒ ගස මුලින් සිඳින්නට පටන් ගත්තාහුය.

එහි සමිතිං කත්‍වා යනු බරණැස් නුවරට එකතු වී. බොහෝ දෙන එකතු වී යන අර්ථයි. පක්කමිංසු යනු ගැල් පන්සියයකින් බරණැස් නුවර බඩු ගෙන පිටත් වූවාහුය. ගාමිණිං යනු ඉතා නුවණැති එක් අයෙක් ගැල් කණ්ඩායම් නායකයා කර. ඡාදියා යනු සෙවනෙහි. අද්දායතෙ යනු දියෙන් බර වූවාක් මෙන් තෙත් වී පෙනෙයි. ඡින්නාව පග්ඝරතී ගසට නැගීමේ දක්‍ෂ එක් අයෙක් ගසට නැග ඒ අත්ත කැපුවේය. ඒ අත්ත කැපූ පමණින්ම වැගිරුවේය යි දක්වයි. සෙසු තන්හිද මේම කුමයයි.

අප්පොද වණ්ණෙ කුම්මාසෙ යනු දිය රහිත කිරිබත් හා සමාන පිට්ටු. සිංගී යනු ඉඟුරු ආදී වූ කටගැස්ම. බිදල සුපියො මුං හොදි (ව්‍යඤ්ජන) ආදිය. වාණිජා එකා යනු එක් එක් වෙළෙන්දාට. එහි යම් පමණ වෙළෙන්දෝ වූවාහුද ඔවුන් අතර එක එකාට එක් එක් ස්ත්‍රිය බැගින්. ගැල් නායකයාගේ සමීපයෙහි පස්විස්සක් ස්ත්‍රීහු සිටියාහුය යන අර්ථයි. පරිකරිංසු යනු පිරිවැරූහ. ඈලා සමග නාගයන්ගේ මහිමයෙන් තිර වියන් යහන් ආදිය වැගිරුණාහ.

කුත්තියො යනු ඇතුන්පිට අතුරන ඇතිරිලි. පාටියානි යනු උණුසුම් ඇතිරිලි. සුදු කම්බිලියයි කියත්මය. උද්දියානෙව කම්බලෙ යනු උද්දියානා නම් පොරෝනා ඇත. තෙ තත්‍ථ භාරං බන්‍ධිත්‍වා යනු යම් පමණක් කැමති වූවාහුද එපමණක් ගෙන පන්සියයක් ගැල් පුරවා යන අර්ථයි. වාණිජා භද්ද මත්‍ථු තෙ එක් එක් වෙළෙන්දාට අමතමින් තොපට යහපතක් වේවායි කීවේය. අන්නපානඤ්ච යනු කෑමද බීමද දුන්නේය. සබ්බකාමෙච යනු කැමති සියල්ල දුන්නේය. මිත්තදුබ්භොහි යනු මිත්‍රයන්ට ද්‍රෝහී වන පුරුෂයා පවිටු කෙනෙකි. ලාමකයෙක් නම් වේ. අනාදිත්‍වා යනු නොගෙන. උපක්කමුං යනු කපන්නට පටන් ගත්හ.

ඉක්බිති ගස කැපීම සඳහා ඔවුන් ගස මුලට පැමිණි කල්හි නාරජු ඒ දැක මෙසේ සිතුවේය. මම පිපාසිත වූ මොවුන්ට ජලය දෙවීමි. අනතුරුව දිව්‍යමය භෝජනයද අනතුරුව යහනාවන්ද පරිවාරක ස්ත්‍රීන්ද අනතුරුව ගැල් පන්සියයක් පුරා රත්නයන්ද දෙවීමි. දැන් මගේ ගස මුලින් සිඳින්නෙමුයි කියත්. මොවුහු අතිශයින් ලොල් වූවාහු වෙති. ගැල් නායකයා හැර සේසන් මරන්නට වටී යයි යනුවෙනි. හෙතෙම මෙපමණක් සන්නද්ධ යෝධයෝය. මෙපමණක් දුනු දරන්නෝය. මෙපමණක් යුද සැට්ටයෙන් සැරසුණෝය යයි සේනාවට ඇනවීය. ශාස්තෲන් වහන්සේ ඒ බව දේශනා කරන සේක්,

20. අනතුරුව යුද්ධය සඳහා සැරසී ගත් නාගයෝ විසිපස් දෙනෙක්ද දුනු ගත්තෝ තුන්සියයක්ද යුද සැට්ට ඇඳගත් සය දහසක්ද නික්මුණාහුය යන ගාථාව වදාළ සේක.

එහි සන්නද්ධා යනු රන් රිදී ආදියෙන් සරසන ලද යුධ සැට්ටයෙන් යුක්ත වූවාහු. ධනුග්ගහානං තිසතා යනු බැටළුවන්ගේ අංවලින් කළ දුනු ගත්තවුන් තුන්සියයක්ද, වම්මිනො යනු සමින් කළ පලිහ ගත් අත් ඇත්තවුන් සය දහසක්.

21. මොවුන් නසවු. බඳිවු. මොවුන්ගේ ජීවිත නොහරිවු. ගැල් නායකයා හැර ඔවුන් සියල්ලන් අළු කරවු - මේ නාගරාජයා විසින් කියන ලද ගාථාවයි.

එහි මා වො මුඤ්චිත්‍ථ ජීවිතං යනු යම් එකකුගේද ජීවිතය නොමුදවු.

නාගයෝ එසේකොට උඩ ඇතිරිලි ආදිය ගැල් පන්සියයෙහි පටවා ගැල් නායකයා ගෙන ඒ ගැල් තෙමේම පදවන්නාහු බරණැසට ගොස් සියළු ධනය ඔහුගේ නිවසෙහි තැන්පත් කර ඔශු විමසා තමාගේ නාග භවනයටම ගියාහුය. ශාස්තෲන් වහන්සේ ඒ කරුණ දැන අවවාද වශයෙන් ගාථා දෙකක් කීවේය.

22. එහෙයින් නුවණැති පුරුෂයා තමාගේ අභිවෘද්ධිය දකිමින් ලෝභයේ වසඟයට නොයන්නේය. තම සිතෙහි ලෝභී බව නසන්නේය.

23. තෘෂ්ණාව දුකට උප්පත්හි කරුණ යයි මෙසේ ආදීනවයන් දැන පහකළ තෘෂ්ණා ඇත්තේ, තෘෂ්ණා වශයෙන් නොගන්නා වූ සිහි ඇති භික්‍ෂුව වාසය කරන්නේය.

එහි තස්මා යනු යම් හෙයකින් ලෝභයට වසඟ වූවෝ මහත් විපතකට පත් වූවාහුය. ගැල් නායකයා උසස් වූ සම්පතකට පැමිණියේය. එහෙයින් හනෙය්‍ය දිසතං මනං යනු ඇතුලත උපදනා වූ නන් වැදෑරුම් වූ ලෝභයෙහි ඇළුන තමා සතු සිත. ලෝභය හා බැඳුන සිත නසන්නේය යන අර්ථයි. එවමාදීනවං යනු මෙසේ ලෝභයෙහි ආදීනව දැන. තණ්හා දුක්ඛස්ස සම්භවං යනු ඉපදීම ආදී දුකට තෘෂ්ණාව උපත වේ. එහෙයින් මේ දුක උපදී. මෙසේ තෘෂ්ණාවම දුකට උපත යයි දැන. වීතතණ්හො පහකරන ලද තෘෂ්ණා ඇත්තේ. තෘෂ්ණා වශයෙන් ගැනීම් නැති හෙයින් අනාදානො නම් වේ. නිවැරදි මාර්ගයෙහි සිහියෙන් යුතුව පැමිණි හෙයින් සතො හුත්‍වා සිහි ඇතිව. භික්ඛු පරිබ්බජෙ රහත් බව සඳහා ඉරියව් පවත්වව් යයි දේශනාවෙහි කෙළවර ගත්තේය.

මෙම ධර්මදේශනාව ගෙනහැර දක්වා උපාසකවරුනි, මෙසේ පෙර ලෝභයෙහි වසඟයට ගිය වෙළෙන්දෝ මහත් විනාශයකට පත් වූවාහුය. එහෙයින් ලෝභයෙහි වසඟයට පත් වූවන් නොවිය යුතු යයි වදාරා සත්‍යයන් දේශනා කර ජාතකය ගලපා වදාළ සේක. සත්‍ය දේශනාවසානයෙහි ඒ වෙළෙන්දෝ සෝවාන් ඵළයෙහි සිටියාහුය. එකල්හි නා රජු සැරියුත් තෙර වීය. ගැල් නායකයා මම ම වීමි යයි වදාළහ.