13. භික‍්ඛාපරම‍්පරජාතකවණ‍්ණනා 496 අට‍්ඨකථා

13. භික්ඛාපරම්පර ජාතකය (496)

සුඛුමාල රූපං දිස්වාන යන මේ ගාථාව ශාස්තෘෘන් වහන්සේ දෙව්රම්හි වාසය කරන සේක් එක්තරා කෙළෙඹියෙක් අරභයා දේශනා කළ සේක. හෙතෙම ශ්‍රද්ධා ඇත්තේ වීය. තෙරුවන් පිළිබඳව පැහැදුන ඔහු බුදුරදුන්ටද සංඝයාටද නිරතුරුව මහා සත්කාර කරයි. ඉක්බිති එක් දවසක් මෙසේ සිතීය. මම බුද්ධ රත්නයටද, සංඝරත්නයටද ප්‍රණීත ආහාරද සියුම් වස්ත්‍රද දෙමින් නිතර මහත් වූ සත්කාර කරමි. දැන් ධර්ම රත්නයටද කරන්නෙමි. එය සත්කාර කරන්නේ කවරක් කළ යුතුද? හෙතෙම බොහෝ සුවඳමල් ආදිය ගෙන ජේතවනයට ගොස් ශාස්තෘෘන් වහන්සේ වැඳ විචාළේය. ස්වාමීනි, මම ධර්මරත්නයට සත්කාර කරනු කැමැත්තේ වෙමි. එයට සත්කාර කරන්නහු විසින් කවරක් කළ යුතුදැයි. ඉක්බිති ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුට කියනුයේ ඉදින් ඔබ ධර්මරත්නයට සත්කාර කරනු කැමැත්තේ නම් ධර්මභාණ්ඩාගාරික ආනන්ද තෙරණුවන්ට සත්කාර කරවයි වදාළ සේක. හෙතෙම මැනවයි පිළිවදන් දී ආනන්ද තෙරුන්ට ආරාධනා කර දෙවන දවස්හි මහත් වූ සත්කාර සහිතව ආනන්ද තෙර තමාගේ නිවසට පමුණුවා ඉතා අගනා අසුනෙහි හිඳුවා සුවඳ මල් ආදියෙන් පුදා නොයෙක් අග්‍ර භෝජන දී මහත් වූ වටිනාකමින් යුත් තුන් සිවුරට ප්‍රමාණවත් සළු දුන්නේය. තෙරුන්ද මේ සත්කාර ධර්ම රත්නයට කරන ලදී. මට නුසුදුසුය. ශ්‍රේෂ්ඨ ධර්මසේනාපති වූ සැරියුත් හිමිට සුදුසුයයි සිතා පිණ්ඩපාතයද වස්ත්‍රද විහාරයට ගෙන ගොස් සාරිපුත්‍ර තෙරුන්ට දුන්නේය. හෙතෙමේද මෙම සත්කාර ධර්ම රත්නයට කරන ලදී. සම්මා සම්බුදුරජු ධර්ම ස්වාමී වේ. උන්වහන්සේම සුදුසු යයි සිතා දසබලධාරීන් වහන්සේ දුන්නේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ තමාට වඩා උසස් කෙනෙකු නොදැක පිණ්ඩපාතය වැළඳූ සේක. සිවුරු සළු ගත්තේය.

භික්‍ෂූහු දම් සභාවෙහි කථාවක් ඉපිදවූහ. ඇවැත්නි, අසවල් කෙළඹියා ධර්ම රත්නයට සත්කාර කරමියි ධර්ම භාණ්ඩාගාරික ආනන්ද තෙරුන්ට දානය දුන්නේය. තෙරුන් වහන්සේ මෙය මට සුදුසු නොවේ යයි ධර්ම සේනාපති සැරියුත් තෙරුන්ට දුන්නේය. හෙතෙමේද මෙය මට සුදුසු නොවේ යයි තථාගතයන් වහන්සේට දුන්නේය. තථාගතයන් වහන්සේ අන් උසස් වූවෙකු නොදක්නේ තමන්ගේ ධර්මස්වාමී බව නිසා මටම මෙය සුදුසු යයි ඒ පිණ්ඩපාතය වැළඳු සේක. සිවුරු සළුවද ගත්තේත්ය. මෙසේ හෙතෙම පිණ්ඩපාතය සුදුසු බව නිසාම ස්වාමීගේ පාදමුලට ආවේය යි කීවේය. ශාස්තෘෘන් වහන්සේ වැඩමවා මහණෙනි, දැන් කවර නම් කථාවකින් යුක්තව හුන්නාහුදැයි විමසා මෙනම් වූවෙකනැයි කී කල්හි මහණෙනි, පිණ්ඩපාතය පිළිවෙලින් සුදුස්සා වෙත පැමිණියේ දැන් පමණක් නොවේ. පෙර බුදුන් නූපන් කල්හිද ගියේ යයි වදාරා අතීත ප්‍රවෘත්තිය ගෙනහැර පා වදාළ සේක.

අතීතයෙහි බරණැස් නුවර බ්‍රහ්මදත්ත රජු අගතියට යෑම හැර දසරාජ ධර්මයන් කෝප නොකර දැහැමිව රාජ්‍යය කරවීය. මෙසේ ඇති කල්හිද ඔහුගේ අධිකරණය ශුන්‍ය වූයේ මෙන් වීය. රජු නුගුණ සොයන්නෙක් වී තමන්ගේ නිවෙස් ආදිය පරීක්‍ෂා කරනුයේ ඇතුල් පුරයෙහිද ඇතුල් නගරයෙහිද දොර ගම්හිද තමාගේ නුගුණ කියන්නවුන් නොදැක දනව්හි සොයන්නෙමියි ඇමතිවරුන්ට රාජ්‍යය පවරා දී පුරෝහිතයා සමග අප්‍රසිද්ධ වේශයෙන් කසීරට හැසිරෙන්නේ අගුණ කියන්නා වූ කිසිවෙකු නොදැක පිටිසර එක් නියම් ගමකට පැමිණ පිටත ශාලාවක හුන්නේය. එකෙනෙහි නියම් ගම්වැසි අසූකෙළක් ධනය ඇති කෙළෙඹි පුත්‍රයෙක් මහත් වූ පිරිවර සමග නහන තොටට යන්නේ ශාලාවෙහි හුන් රන්වන් සියුමැලි සිරුරැති රජු දැක උපන් සෙනෙහෙ ඇත්තේ ශාලාවට පිවිස මෙහිම සිටුවයි ගෙට ගොස් නොයෙක් උතුම් රජ බොජුන් ගෙන්වා මහත් වූ පිරිවර සමග බත් බඳුන් ගෙන්වා ගෙන ශාලාවට ගියේය. එකෙනෙහි හිමවත වැසි පඤ්ච අභිඥාලාභී තවුසෙක් අවුත් එහිම හුන්නේය. නන්‍දමූලක පර්වතයෙන් පසේ බුදුවරයෙක්ද පැමිණ එහිම හුන්නේය.

කෙළඹියා රජුට අත් සෝදන බඳුන දී නොයෙක් උතුම් රසයෙන් යුත් හොදි ව්‍යඤ්ජනවලින් ආහාර භාජනය සරසා රජුට එළවීය. රජු එය ගෙන පුරෝහිත බ්‍රාහ්මණයාට දුන්නේය. බ්‍රාහ්මණයා එය ගෙන තාපසයාට දුන්නේය. තවුසා පසේ බුදුන් සමීපයට ගොස් වම් අතින් ආහාර භාජනයද දකුණු අතින් කෙණ්ඩියද ගෙන දක්‍ෂිණෝදකය දී පාත්‍රයෙහි ආහාර බහාලූයේය. හෙතෙම කිසිවෙකු නොඅමතා නොවිමසා අනුභව කළේය. ඔහුගේ බත්කිස අවසානයේ කෙළෙඹියා මෙසේ සිතුවේය. මවිසින් රජුට බත් දෙන ලදී. රජු විසින් බ්‍රාහ්මණයාටද බ්‍රාහ්මණයා විසින් තාපසයාටද තාපසයා විසින් පසේ බුදුන්ටද දෙන ලදී. පසේ බුදු රජු කිසිවෙකු නොවිමසා අනුභව කළේය. මොවුන්ගේ මෙපමණක් දීමේ කරුණ කිම? මුන්වහන්සේගේ කිසිවෙකු නොවිමසා අනුභව කිරීමේ කරුණ කිම. පිළිවෙලින් විමසන්නෙමියි හෙතෙම එකිනෙකා වෙත එළඹ වැඳ විචාළේය. ඔවුහුද ඔහුට මෙසේ කීවේය.

සුඛුමාල රූපං දිස්වාන - රට්ඨා විවන මාගතං, කූටාගාර වරූපෙතං - මහාසයන මුපාසිතං

2. ඒ ඔබට ප්‍රේමයෙන් මම පිරිසිදු ඇල්හාලෙන් පිසූ රසමසවුලෙන් යුත් උතුම් බත දුනිමි.

3. ඔබ ඒ මත පිළිගෙන තමා අනුභව නොකර බ්‍රාහ්මණයාට දෙවීය. ඔබට නමස්කාර වේවා! මේ කිනම් ධර්මයක්ද?

4. මේ බ්‍රාහ්මණයා මගේ ආචාර්යවරයා වෙයි. කුදුමහත් කටයුතුවල නිරත වූයේ වේ. ගරු කටයුත්තෙකි. ඇමතිය යුත්තෙකි. එහෙයින් ආහාර දීමට සුදුස්සෙකි.

5. දැන් මම ගෝත්‍රයෙන් ගෞතම වූ රාජ පූජිත බමුණා විචාරමි. රජු ඔබට රසමසවුලෙන් යුත් පිවිතුරු බත දුන්නේය.

6. ඔබ ඒ බත පිළිගෙන තාපසයාට දුන්නේය. ඔබ දානයට ක්‍ෂේත්‍ර නොවන්නේ යයි දන්නෙහිද? ඔබට නමස්කාර වේවා. මේ කිනම් ධර්මයක්ද?

7. මම ගිහිගෙයි බැඳුනේ අඹුදරුවන් පෝෂණය කරමි. මිනිසුන්ට අයත් කාමයන් අනුභව කරව යයි රජුට අනුශාසනා කරමි.

8. වනයෙහි වාසය කරන, බොහෝ කල් තවුස් දම් වැඩු ගුණයෙන් පොහොසත් වූ, වැඩිදියුණු කළ සිත් ඇති සෘෂිවරයාට භෝජනය දෙන්නට සුදුසු වෙමි.

9. දැන් (මම) කෙට්ටු වූ නහර ඉල්පී ගිය සිරුරැති වැඩුන කිහිලි ලොම් නිය ඇති මැලියම් බැඳුන දත් ඇති දූවිලි සහිත හිස් ඇති තාපසයා විමසමි.

10. හුදකලාව වනයෙහි වාසය කරන්නෙහිය. ජීවිතය කැමති නොවන්නෙහිද? යමෙකුට තෙපි භෝජනය දුන්නෙහුද, කවර කරුණකින් භික්ෂුව ඔබට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨද?

11. මම සාරා ගනිමින් අල වර්ගද, තල් අලද බිලාල අලද තක්කල අලද, බොඩුගමු හා ඌරුහැල පොළමින් රැස් කරමින්ද

12. පලා වර්ගද නෙළුම් අල මී මස්ද ඩෙබර හා නෙල්ලිද ගෙනවුත් වළඳමි. මට ඒ ලබාගැනීමේ අයිතිය ඇත.

13. අල්ලා ගැනීම් සහිත වූ පිසින්නා වූ මම, නොපිසන්නා වූ තෘෂ්ණා වශයෙන් මමායනය නොකරන්නා වූ පළිබෝධ කිසිවක් නැත්තා වූ ගැනීමක් නැත්තා වූ පසේ බුදුන්ට භෝජනය දෙන්නට සුදුසු වෙමි.

14. දැන් (මම) නිශ්ශබ්දව හුන් මනා පැවතුම් ඇති භික්‍ෂුව විමසමි. පිරිසිදු වූ රසමසවුලෙන් යුත් බත තාපසයා ඔබට දුන්නේය.

15. ඔබවහන්සේ ඒ බත පිළිගෙන නිශ්ශබ්දව තනිවම වැළඳීය. අන් කිසිවෙකුට කිසිදු කැඳවීමක්ද නොකළෙහිය. ඔබට නමස්කාර වේවා. මේ කවර නම් ධර්මයක්ද?

20. මම නොපිසමි. නොපිසවමි. නොසිදමි. නොසිදවමි. ඒ මා සියළු පාපයන්ගෙන් දුරුව කිසිවක් නැත්තෙකු කොට දැන.

21. ඉසිවරයා වමතින් භික්‍ෂාවද දකුණතින් පැන් කෙණ්ඩියද ගෙන පිරිසිදු වූ රසමසවුලෙන් යුත් බත දුන්නේය.

22. මමායනය සහිත අයිතීන් ඇති මොවුහු දෙන්නට මා වැන්නවුන් සුදුසු වෙති. යමෙක් දෙන්නෙකුට ආරාධනා කරේද මම ඊට විරුද්ධ ප්‍රතිපදා ඇත්තේ වෙමියි හඟිමි.

එහි විවනං යනු ජලය නැති වනයක් හා සමාන මේ පිටිසරට ආවා වූ. කූටාගාරවරූපෙතං උසස් කුළුගෙයකට එළඹි. උසස් කුළුගෙයක වාසය කරන යන අර්ථයි. මහාසයනමුපාසිතං යනු එහිම මනාව පනවන ලද උතුම් යහනාවක් ඇසුරු කළ. තස්සෙතෙ යනු එබඳු වූ ඔහු දැක මම ආදරය කළෙමි. ඒ ඔබගේ ආදරයෙන්. බද්ධමොදනං යනු උතුම් බත. විචිතං යනු ඉවත් කරන ලද කඩසහල් කලු සහල් ඇතිව පිරිසිදු සහලින් කරන ලද. අදාපයිං දුන්නෙමි. අත්තානං යනු තමා විසින්. මෙයම වූ පෙළද වේ. අනසිත්‍වාන යනු නොවළඳා. කොයං ධම්මො යනු මහරජතුමනි, ඔබගේ මේ කවර ස්වභාවයක්ද? නමත්‍ථුතෙ යනු යම්බඳු ඔබතුමා නොවළඳා අනිකෙකුට දුන්නේද ඔබට නමස්කාර වේවා!

ආචරියො යනු කෙළඹි පුත්‍රය, මෙතෙම මට සිරිත් කියා දෙන්නා වූ ගුරුවරයාය. ව්‍යාවටො යනු යෙදුනේ. ආමන්තණියො යනු ආරාධනා කළ යුත්තෙකි. මා විසින් දෙන ලද දෙය ගන්නට සුදුස්සෙකි. දාතුමරහාමි යනු එහෙයින් මම මෙබඳු ගුරුවරයාට බොජුන් දෙන්නට සුදුසු වෙමියි රජු බ්‍රාහ්මණයාගේ ගුණ වර්ණනා කළේය. අඛෙත්තඤ්ඤුසි යනු මම දානයට ක්‍ෂේත්‍රයක් නොවන්නෙහි යයි සිතයි. අනුසාසාමි යනු තමාගේ අභිවෘද්ධිය හැර රජුට අභිවෘද්ධියද ධර්මයද අනුශාසනා කරමි.

මෙසේ තමාගේ නුගුණ කියා, ආරඤ්ඤකස්ස යනු සෘෂිවරයාගේ ගුණ කීවේය. ඉසිනො යනු සීලාදී ගුණයන් සොයන්නහුගේ. තපස්සිනො යනු තවුස්දම් ඇසුරු කළහුගේ. වද්ධස්ස යනු පණ්ඩිතයාගේ ගුණයෙන් වැඩිහිටි වූ අයගේ. නාවකංඛසි යනු තෙමේ දුලබ වූ බොජුන් ඇත්තෙකු වී මෙබඳු වූ භෝජනය අනිකෙකුට දෙන්නෙහිද කිම තමාගේ ජීවිතය නොකැමැත්තෙහිද? භික්ඛු කෙන යනු මේ භික්‍ෂුව කවර ගුණයකින් ඔබට වඩා උසස් වූයේද?

ඛණන්තාලුකලම්බා යනු බිම සාරන්නේ අල වර්ගද, තල් මුල්ද. බිළාලි තක්කලානි යනු බිලාල අලද තක්කල අලද. ධුනං යනු බොඩු හමුද හුරුහැල්ද පොළා. සංසාරියං පසාරියං යනු මේ බොඩුහමු හුරුවැල් පොළන්නේ එක් කොට නැවත වියලි වූවන් විසුරුවා කුල්ලෙන් පොළා කොටා සහල් ගෙන පිස අනුභව කරමි යයි කියයි. සාකං යනු යම්කිසි ව්‍යංජන සඳහා වූ කොල වර්ගයි. මංසං යනු සිංහ මුව ආදීන් කා අත්හල මස්, ඒවා ගෙනවුත්. අම්මස්ස යනු තෘෂ්ණා දෘෂ්ටි ආදියෙන් මත් නොවූ. සකිඤ්චනො යනු පළිබෝධ (උපද්‍රව) සහිත. අනාදානස්ස යනු ආශා වශයෙන් ගැනීම් නැති. දාතුමරහාමි යනු මෙබඳු වූ පසේ බුදුන්ට තමා විසින් ලද දෙය දෙන්නට සුදුසු වෙමි.

තුණ්හී මාසීනං යනු කිසිවක් නොකියා හුන්, අකිඤ්චනං යනු රාගාදී කිසිවක් නැත. ආරතං යනු නොඇළුනු. සියළු පව් අතැර සිටි. කමණ්ඩලුං යනු කෙණ්ඩි. එතෙහි මේ රජු පටන්කොට ඇති තිදෙනා අත විහිදුවා ඔවුන් පෙන්වමින් මෙසේ කීවේය. දාතුමරහන්ති යනු මා වැන්නකුට දීම සුදුසු යයි. පච්චණිකං යනු අනුපිළිවෙල ප්‍රතිපදාව. දායකයාගේ ආරාධනාවයි. අහර සෙවීමෙහිදී නොකළ යුතු එක්විසි ක්‍රමයන් අතර එකක් වූ අහර පිට පහර සෙවීමෙන් දිවි ගෙවීම් සංඛ්‍යාත වූව මිත්‍යාජීව ප්‍රතිපදාව නම් වේ යනුයි.

ඔහුගේ වචනය අසා කෙළඹියා සතුටු සිත් ඇත්තේ අවසාන ගාථා දෙක කීවේය.

23. ඒකාන්තයෙන් මට වැඩ පිණිස රජු අද මෙහි පැමිණියේය. යමෙකුට (යම් තැනකට) දෙන ලද්දේ මහත්ඵල වන්නේද එය මින් පෙර නොදනිමි.

24. රජවරු රටවල් පිළිබඳව ගිජු වූවාහුය. බ්‍රාහ්මණයෝ රජවරුන්ගේ කුදුමහත් කටයුතුවල ගිජු වූවාහුය. තාපසයෝ අල වර්ග ගෙඩි වර්ගවල ගිජු වූහ. භික්ෂූහු සියළු භවයන්ගෙන් මිදුනෝය.

එහි රථෙසභො යනු රජවරුන් අරභයා කීව්වේය. කිච්චාකිච්චෙසු යනු රජුන්ගේ කළයුතු කටයුතුවල භික්ඛවො යනු පසේ බුදුවරු භික්‍ෂූහු වනාහි සියළු භවයන්ගෙන් මිදුනෝය.

පසේ බුදුරජු ඔහුට ධර්මය දේශනා කර සිය වාසස්ථානයටම ගියේය. තාපසයාද එසේම ගියේය. රජු දින කීපයක් ඔහු සමීපයෙහි වාසය කර බරණැසටම ගියේය.

ශාස්තෘෘන් වහන්සේ මේ ධර්මදේශනාව ගෙනහැර දක්වා මහණෙනි, පිණ්ඩපාතය සුදුසු තැනටම ගියේ දැන් පමණක් නොවේ. පෙරද ගියේම යයි වදාරා ජාතකය ගලපා වදාළ සේක්ක. එකල්හි කෙළඹියා ධර්ම රත්නයට සත්කාර කළා වූ කෙළඹියා වීය. රජු ආනන්ද තෙර වීය. පුරෝහිතයා සැරියුත් තෙර වීය. හෙමවතක තාපසයා මම ම වීමියයි වදාළ සේක.

ප්‍රකීර්ණක නිපාත වර්ණනාව නිමියේය.