8. මහාමොරජාතකවණ‍්ණනා 491 අට‍්ඨකථා

8. මහාමෝර ජාතකය (491)

සචෙහි ත්‍යාහං ධන හෙතු ගහිතො යන මේ ගාථාව ශාස්තෲන් වහන්සේ ජේතවනයෙහි වාසය කරන සේක් එක් උකටලී වූ භික්‍ෂුවක අරභයා දේශනා කළ සේක. ශාස්තෲන් වහන්සේ ඒ භික්‍ෂුවට (වදාරනුයේ) “කිම, ඔබ උකටලී වූයේ ඇත්තදැ”යි විමසා ස්වාමීනි, සත්‍යයයි කී කල්හි මහණ, මේ නන්‍දිරාගය ඔබ වැනි එකෙකු කිම නොකළඹයිද? මහ මෙර උපුටාලන මහා වාතය හාත්පස ඉදීගිය කොළ පිළිබඳව ලජ්ජා වේද? පෙර අවුරුදු සත්සියයක් කෙලෙස් ඇතුලත සඟවා වාසය කළා වූ මේ උතුම් සත්ත්වයාද කැළඹවූයේම යයි අතීත ප්‍රවෘත්ති ගෙනහැර පා වදාළ සේක.

අතීතයෙහි බරණැස් නුවර බ්‍රහ්මදත්ත රජු රාජ්‍ය කරවන කල්හි බෝසත් තෙමේ පිටිසර පෙදෙසෙහි මොණර කිකිළියකගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේය. ගැබ මුහුකුරා ගියකල්හි මව ගොදුරු බිමෙහි බිත්තරය හෙලා ගියේය. බිත්තරයද මව සුවපත් කල්හි අන් සර්ප ආදීන්ගෙන් උවදුරක් නැති කල්හි නො නැසේ. එහෙයින් ඒ බිත්තරය කිණිහිරි කැකුළක් මෙන් රන්වන් වී මුහුකුරා ගියකල්හි තමාගේ ස්වභාවය නිසා බිඳුනේය. රන්වන් මොණර පැටියෙක් නික්මුණේය. ඌගේ ඇස් දෙක ඔළිද ඇට හා සමානය. තුඩ පබළුවක් වැනිය. රන්වන් රේඛා තුනක් ගෙල වටකර පිටමැදින් ගියාහුය. හෙතෙම වැඩිවියට පැමිණියේ ගැල්සකක් පමණ වූ සිරුර ඇත්තේ මනා වූ දැකුම් ඇත්තේ වීය. සියළු නිල් මොණරු එකතු වී ඌ රජ තනතුරෙහි තබා පිරිවැරූහ.

හෙතෙම එක් දිනයක් ජල පොකුණක පැන් බොන්නේ තමාගේ රූප සම්පත්තිය දැක මෙසේ සිතුවේය. මම සියළු මොනරුන් අතර අතිරේක වූ ශෝභාව ඇත්තෙක් වෙමි. ඉදින් මම මොවුන් සමග මිනිස් පියසෙහි වසන්නෙම් නම් මට උවදුරු උපදින්නේය. හිමවතට ගොස් හුදකලාව පහසුතැනක වසන්නෙමියි හෙතෙම රාත්‍රී කාලයෙහි මොනරුන් සැඟව ගියකල්හි කිසිවෙකුට නොදන්වා හිමවතට පිවිස පර්වතයන් තුනක් ඉක්මවා සිව්වන පර්වත සානුවෙහි එක් වනයෙක පියුමෙන් ගැවසී ගත් මහ විලෙකි. ඒ නුදුරෙහි එක් පර්වතයක් ඇසුරුකොට සිටි මහ නුගරුකෙක ඇත. එහි අත්තක සැගවුනි. ඒ පර්වතය මැද සිත්කළු ගුහාවක් ඇත. ඔහු එහි වසනු කැමැත්තේ වී ඒ ඉදිරියෙහි පර්වත මත්තෙහි සැඟවුනි. එතැනට යටින් නැගීමට නොහැකිය. උඩින් බැසීමට නොහැකිය. කුරුළු බළල් සර්ප මිනිස් යන මොවුන්ගෙන් වන බියෙන් මිදුනේය. හෙතෙම මෙය මගේ පහසු තැනයි. එදවස එහි වාසය කර දෙවන දවස්හි පර්වත ගුහාවෙන් නැගී සිට පර්වතය මත්තෙහි පෙරදිගට අභිමුඛ වී හුන්නේ උදාවන්නා වූ හිරුමඬල දැක තමාගේ දවල් කාලයෙහි රැකවරණය සඳහා “උදෙතයං චක්ඛුමා එකරාජා” යයි ආරක්‍ෂාව කර ගොදුරු බිමට බැස ගොදුරු ගෙන සවස් කාලයෙහි අවුත් පර්වතය මත පැසුළුදිගට අභිමුඛ වී හුන්නේ අස්තයට යන්නා වූ හිරුමඬල දැක රාත්‍රී රැකවරණය සඳහා “අපෙතයං චක්ඛුමා එකරාජා” යි ආරක්‍ෂාව කර මේ ක්‍රමයෙන් වාසය කරයි.

[missing tran] ඉක්බිති එක් දිනයක බරණැස් රජුගේ ඛේමා නම් වූ අග මෙහෙසිය අළුයම් කාලයෙහි සිහිනයක් දුටුවාය. (එය) මෙවැනි සිහිනයක් වීය. රන්වන් මොණරෙක් ධර්මය දේශනා කරයි. ඇය සාධුකාර දී ධර්මය අසයි. මොණරා ධර්මය දේශනා කර නැගිට ගියේය. ඇය මොණර රජු යන කල්හි ඌ අල්ලා ගනුවයි කියන්නීම පිබිදුනේය. පිබිදී සිහිනයක් බව දැන සිහිනයකැයි කී කල්හි රජු ආදරය නොකරන්නේය. මට දොළදුකකැයි කී කල්හි කරන්නේ යයි සිතා දොළදුකක් ඇත්තී වී හොත්තීය. ඉක්බිති රජු ඇය වෙත එළඹ “සොඳුර, ඔබට කවර නම් අපහසුවක් දැයි විචාළේය. මට දොළදුකක් උපන්නේ යයි කීවාය. සොඳුර, කුමක් කැමති වන්නෙහිද? ස්වාමීනි, රන්වන් මොණරකු ගේ ධර්මය අසන්නට යයි කීවාය. සොඳුර, එවැනි මොණරෙකු කෙසේනම් ලබම්ද? දේවයන් වහන්ස ඉදින් නොලබම්ද? මගේ දිවි නැතැයි කීවාය. සොඳුර, නොසිතුව. ඉදින් කිසිතැනක ඇත්ද ලබන්නෙහි යයි රජු ඇය අස්වසා ගොස් සිංහාසනයෙහි හුන්නේ අමාත්‍යයන් විචාළේය. එම්බා ඇමතිවරුනි, දේවිය රන්වන් මොණරෙකුගේ ධර්මය අසන්නට කැමැත්තීය. රන්වන් මොණරු වෙත්දැයි (ඇසීය) දේවයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ දනිත් යයි කීහ.

රජු බමුණන් විචාළේය. බ්‍රාහ්මණයෝ මෙසේ කීවාහුය. මහරජතුමනි, ජලජ සත්ත්වයන් අතර මත්ස්‍යයෝ කැසුබුවෝ කකුළුවෝද ගොඩ උපන් සත්ත්වයන් අතර මුවෝ හංසයෝ මොණරු තිත් වටුවෝ යන මේ තිරිසන්නුද මනුෂ්‍යයෝද රන්වන් වෙත් යයි අපගේ ලක්‍ෂණ මන්ත්‍රයෙහි පැමිණියේ යි. රජු තමාගේ විජිතයෙහි වැදි පුත්‍රයන් කැඳවා තොප රන්වන් මොණරෙකු දුටුවිරූදැයි විමසීය. සෙස්සෝ නොදුටුවිරූයයි කීහ. යමෙකුට පියා විසින් කියන ලදද? හෙතෙම මෙසේ කීවේය. මවිසින්ද නොදුටු විරූය. මගේ පියා අසවල් තැන රන්වන් මොණරෙකු ඇතැයි කීවේ යයි යනුවෙනි. ඉක්බිති රජු ඔහුට (කියනුයේ) යහළුව, මගේ දේවියට ජීවිතය දුන්නේ වන්නේය. ගොස් ඌ බැඳගෙන එවයි බොහෝ ධනය දී පිටත් කර හැරීය. හෙතෙම අඹුදරුවනට ධනය දී එහි ගොස් මහබෝසතුන් දැක පුඩුවක් අටවා අද බැඳෙන්නේය. අද බැඳෙන්නේ යයි නොබැඳම මළේය. දේවියද ප්‍රාර්ථනා නොලබන්නීම මළාය. රජු ඒ මොණරා නිසා මාගේ ප්‍රිය භාර්යාව මළා යයි කිපී වෛරයෙන් යුක්ත වී හිමාලයෙහි සිව්වන පර්වත සානුවෙහි රන්වන් මොණරෙක් හරසිරෙයි. ඔහුගේ මස් කා අජරාමර වෙත් යයි රන්පතෙක ලියවා උතුම් මඤ්ජුසාවක තබා කළුරිය කළේය.

ඉක්බිති අනෙකෙක් රජ වීය. හෙතෙම පතෙහි අකුරු දැක අජරාමර වන්නෙමියි ඌ අල්ලා ගැනීම පිණිස එක් වැද්දෙකු යැවීය. ඔහුද එහිම මළේය. මෙසේ සවන රජ පරපුර දක්වා ගියේය. වැදි පුතුන් සදෙනෙක්ම හිමාලයෙහිම මළෝය. සත්වන රජු විසින් යවන ලද සත්වන වැද්දා අද අද යැයි අවුරුදු සතක් බැඳ ගැනීමට නොහැකි වන්නේ මේ මොණර රජුගේ පාදයෙහි මලපුඩු නොහැසිරෙන්නේ කවර හෙයින්දැයි සිතුවේය. ඉක්බිති පරීක්‍ෂා කරනුයේ සවසද උදේද ඌ රැකවරණ කරනු දැක මෙතැන අන් මොණරෙක් නැත. මොහු බ්‍රහ්මචාරී වූවෙකු විය යුතුය. බ්‍රහ්ම චර්යාවෙහි බලයෙන්ද රැකවරණයෙහි බලයෙන්ද මොහුගේ පාදය පුඩුවෙහි නොබැඳේ යයි නියමානුකූලව පරීක්‍ෂා කර පසල් දනව්වට ගොස් එක් මොණර කිකිළියක බැඳ යම්සේ ඇය අසුරු ගැසූ කල්හි නාද කරයිද, අත්පොළසන් දුන් කල්හි නටයිද මෙසේ හික්මවා ගෙන ගොස් බෝසතුන් රැකවරණය කිරීමට පළමුවම පුඩුව අටවා අසුරු ගසා මොණර කිකිළිය හැඬවීය. මොණරා ඇයගේ ශබ්දය ඇසුවේය. එකෙනෙහි අවුරුදු සත්සියයක් සැඟවී සිටි ඔහුගේ කෙලෙස් රාගය පෙණය කර පහර දෙනලද සර්පයෙකු මෙන් නැගී සිටියේය. හෙතෙම කෙලෙස්වලින් රෝගී වී රැකවරණය කරන්නට නොහැකි වී වේගයෙන් ඇය වෙතට ගොස් පාදයන් පුඩුවට පිවිසවන්නේම අහසින් බැස්සේය. අවුරුදු සත්සියයක් නොහැසිරුන පුඩුව එකෙනෙහිම හැසිර පාදය බැඳුනේය.

ඉක්බිති වැදිපුත්‍රයා යෂ්ටිය අග එල්වෙන්නා වූ ඌ දැක මෙසේ සිතුවේය. වැද්දෝ සයදෙනෙක් මේ මොණර රජුව බඳින්නට නොහැකි වූවාහුය. මටද සත් අවුරුද්දක් නොහැකි වීිමි. අද වූකලී මෙතෙමේ මේ මොණර කිකිළිය නිසා කෙලෙස්වලින් රෝගී වූයේ රැකවරණය කරන්නට නොහැකි වී අවුත් පුඩුවෙහි බැඳුනේ හිස යටිකුරුව එල්ලෙයි. මවිසින් මෙබඳු වූ සිල්වතෙක් විඩාවට පත් කළේ අනිකෙකුගේ මෙවන් පඬුරු සඳහා ගෙන යන්නට නුසුදුසුය. රජු විසින් දෙන ලද (පඬුරු) සත්කාරවලින් මට කවර නම් ප්‍රයෝජනයක්ද? ඌ මුදාහරින්නෙමියි සිතා නැවත මෙසේ සිතීය. මෙතෙමේ ඇතෙකු හා සමාන ශක්ති සම්පන්නය. මා සමීපයට යන කල්හි මෙතෙමේ මා මරන්නට එයි යයි මරණ බියෙන් තැතිගෙන වෙව්ලන්නේ පයක් හෝ පියාපතක් හෝ සිඳින්නේය. වෙතට නොඑළඹ ඌට පිළිසන්ව සිට ඊතලයෙන් මොහුගේ පුඩුව සිඳින්නෙමි. අනතුරුව තෙමේම කැමති පරිදි යන්නේය යනුයි. හෙතෙම සැඟවී සිට දුනුදිය නංවා ඊතලය යොදවා ඇද්දේය. මොණරාද මෙතෙම මා කෙලෙස්වලින් ආතුර වූවෙකු කර මා බැඳුන බව දැන උත්සාහ රහිත වූයේ සිටින්නේය. ඔහු කොහිදැයි සිතා ඔබිනොබ බලා දුනුදිය නගා සිටියහු දැක මා මරාගෙන යනු කැමැත්තේ වන්නේ යයි සිතන්නේ මරණ බියෙන් තැතිගත්තේ වී දිවි යදිමින් පළමු ගාථාව කීවේය.

සචෙහි ත්‍යාහං ධනහෙතු ගහිතො, මා මං වධී ජීවගාහං ගහෙත්‍වා, රඤ්ඤො ච මං සම්ම උපන්ති නෙහි, මඤ්ඤෙ ධනං ලච්ඡසි නප්පරූපන්ති

එහි සචෙහි ත්‍යාහං යනු ඉදින් ඔබ විසින් මා. උපන්තිනෙහි යනු සමීපයට ගෙන යව. ලච්ඡසි නප්පරූපං යනු බොහෝ වූ ධනය ලබන්නෙහි.

ඒ අසා වැදි පුත්‍රයා මෙසේ සිතීය. මේ මොණර රජු මා විදිනු කැමැත්තෙන් ඊතල යෙදීයයි සිතයි. ඔහු අස්වසමියි ඔහුව අස්වසන්නේ දෙවන ගාථාව කීවේය.

2. මොණර රජුනි, මේ ඊය ඔබ මරණු පිණිස දුනුදියෙහි නොයෙදුවෙමි. මම ඔබගේ මලපුඩුව සිඳින්නෙමි. (ඔබ) සුවසේ (කැමති තැනකට) යේවා!

එහි අධිපාතයිස්සං යනු සිඳින්නෙමි.

අනතුරුව මොණර රජු ගාථා දෙකක් කීවේය.

3. යම් හෙයකින් අවුරුදු සතක් සා පිපාසා ඉවසමින් රෑ දවල් මා ලුහුබැන්දෙහිද? ඉක්බිති පුඩුවෙහි බැඳුන මා කවර කරුණක් නිසා බැම්මෙන් මුදනු කැමැත්තෙහිද?

4. අද තොප පරපණ නැසීමෙන් වැලකුනේ වෙහිද? සියළු සතුන්ට අභය දානය දුන්නෙහිද? යම්හෙයකින් ඔබ පුඩුවෙහි බැඳුන මා බැම්මෙන් මුදන්නට කැමති වන්නෙහිද?

එහි යං යනු යම් හෙයකින් ඔබ මා මෙතෙක් කල් ලුහුබැන්දේද එහෙයින් ඔබගෙන් විමසමි. අනතුරුව කුමක් නිසා මලුපුඩුවෙහි වසඟයට පැමිණි මා බැම්මෙන් මුදන්නට කැමති වන්නෙහිදැයි අර්ථයි. විරතොනු සජ්ජා යනු අද වැලකුනේ වෙහිද? සබ්බ භූතෙසු යනු සියළු සත්ත්වයන්ට.

මෙතැන් පටන් වචන පිළිවදන් සම්බන්ධය දතයුතුයි.

5. මොණර රජතුමනි, මේ කරුණ ඔබගෙන් විමසමි. යමෙක් සියළු සත්ත්වයන් කෙරෙහි අභය දෙයිද? හෙතෙම මෙලොවින් චුත වූයේ කවර සැපක් ලබයිදැයි පරපණ නැසීමෙන් තොර වූවහුට කියව.

6. පරපණ නැසීමෙන් තොර වූවහුට කියමි. යමෙක් සියළු සත්ත්වයන් කෙරෙහි අභය දෙයිද? හෙතෙම මෙලොවදී ප්‍රශංසාව ලබයි. මරණින් මතු සුගතියට යයි.

7. ඇතමෙක් දෙවියෝ නැතැයි කියති. ප්‍රාණය මෙලොවදීම නැසේ යයිද. එසේම යහපත් අයහපත් කටයුතුවල විපාක නැතැයිද දානය මෝඩයන්ගේ පැනවීමකැයිද කියති. රහත් වූ ඔවුන්ගේ එම වචනය අදහමි. එහෙයින් මම පක්‍ෂීන් මරමි.

ප්‍රකට වූ සම්බන්ධය ඇති මේ ගාථාවෝ පෙළෙහි අනුපිළිවෙලින්ම දත යුත්තාහ.

එහි ඉච්චාහු එකෙ යනු ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙසේ කියත්. තෙසං වචො අරහතං සද්දහානො යනු කුලයන් වෙත නිතර යන්නා වූ මරණින් මතු ජීවිතයක් නැතැයි කියන්නා වූ ඒ හෙළුවැලි ශ්‍රමණයෝ පසේ බුදු නුවණට වාසනා සහිත වූද ඔහුට උච්ඡේදවාදය ගැන්වූවාහුය. හෙතෙම ඔවුන් හා ඇසුරු කිරීමෙන් පිං පව් නැතැයි ගෙන කුරුල්ලන් මරවයි. මෙසේ මේ අසත්පුරුෂ සේවනය මහා සාවද්‍ය වූවෙකි. මෙතෙම ඔව්හුම රහත්හු යයි හඟිමින් මෙසේ කීවේය.

ඒ අසා මහබෝසත් තෙමේ ඔහු ලවාම පරලොවක ඇති බව කියවන්නෙමියි උගුල් දණ්ඩෙහි හිස යටිකුරුව එල්බෙන්නේම

8. දැකුම්කළු වූ චන්ද්‍රයාද සූර්යයාද යන දෙදෙනා බබලමින් අහසේ ගමන් කරති. ඔවුහු මෙලොව අයත්ද නැතහොත් පරලොවට අයත්ද? ඔවුහු මිනිස් ලොවහි යයි කෙසේ නම් කියත්ද?

එහි ඉමස්ස යනු කිම ඔවුහු මේ ලොව සතු වූවෝ වෙත්ද? නැතහොත් පරලොවට අයත් වූවහුද? දැයි ස්වාමිවරුන්ගේ වචනය වේද? කථන්නු තෙ යනු ඒ දිව්‍ය විමානයන්හි චන්ද්‍ර සූර්ය දිව්‍ය පුත්‍රයන් පිළිබඳව කෙසේ නම් කියත්ද? කිම ඇතැයි කියත්ද? නැතහොත් නැතැයි කියත්ද? කිම දෙවියෝද නැතහොත් මිනිස්සු යයිද කියත්ද?

වැදි පුත්‍රයා ගාථාවක් කීවේය.

9. දැකුම්කළු වූ චන්ද්‍රයාද සූර්යයාද යන දෙදෙනා බබලමින් අහසේ ගමන් කරති. ඔවුහු පරලොවට අයත් වෙති. මේ ලොවට අයත් නොවෙති. ඔවුහු මිනිස් ලොව දෙවියෝ යයි කියත්.

ඉක්බිති මහබෝසත් තෙමේ ඔහුට මෙසේ කීවේය.

10. යමෙක් අහේතුවාදී වේද කර්මවිපාක නැත්තේ යයි කියත්ද, එසේම යහපත් අයහපත් කටයුතුවල විපාකය නැතැයි කියාද යමෙක් දානය මෝඩයන් විසින් පනවන ලද්දක් දැයි කියත්ද ඔවුහු මේ කරුණෙහි ලාම නැසුනෝ වෙති. පහත් වූ වාද ඇත්තෝ වෙති.

එහි එත්‍ථෙව තෙ නිහතා යනු ඉදින් සඳ හිරු දෙදෙන දෙව්ලොව සිටියෝද මිනිස්ලොව සිටියෝද නොවෙත්ද, ඉදින් මොවුහු දෙවියෝ වෙත්ද, මිනිස්සු නොවෙත්ද මෙහි මේ පැහැදිලි කිරීමෙන්ම ඔබගේ කුලයන් ඇසුරු කරන ඔවුහු පහත් කථා ඇත්තෝ නැසුනෝ වෙති. අහේතුකා යනු පාරිශුද්ධත්වයට හෝ කිළිටි වීමට හේතු වූ ක්‍රියා නැතැයි යන මෙබඳු ප්‍රකාශ ඇත්තෝය. දත්තුපඤ්ඤත්තං යනු යමෙක් දීම මෝඩයන් විසින් පනවන ලද්දකැයි කියත්ද,

හෙතෙම මහබෝසතුන් කියත්ම කියත්ම එය සලකා ගාථා දෙකක් කීවේය.

11. ඔබගේ මේ වචනය ඒකාන්තයෙන්ම සත්‍යයකි. දානය ප්‍රතිඵල රහිත යයි කෙසේනම් කියන්නේද? එසේම හොඳ-නරක කටයුතුවල විපාකයන් මෝඩයන් විසින් පැනවූවක් වන්නේ කෙසේද?

12. මොණර රජුනි, කුමක් කරන්නේ කෙසේ කරන්නේ කුමක හැසිරෙන්නේ කුමක් සේවනය කරන්නේ කවර තවුස් ගුණයකින් යුක්ත වූයේ යම් සේ මම නිරයට නොවැටෙම්ද? ඒ කරුණ මට කියව.

එහි දත්තුපඤ්ඤත්තං යනු දානය මෝඩයන් විසින් පනවන ලද්දක් නම් කෙසේ වේද යන අර්ථයි. කථං කරො යනු මම කවර නම් ක්‍රියාවක් කරන්නේ නිරයට නොයම්ද? සෙස්ස ඊටම සමාන අර්ථ ඇති වචනයි.

ඒ අසා මහබෝසත් තෙමේ ඉදින් මම මේ ප්‍රශ්නය කියන්නෙමිද? මිනිස් ලොව හිස් වූවක් මෙන් කළේ වන්නේය. මොහුට එහිම දැහැමි ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් ඇති බව කියන්නෙමියි සිතා ගාථා දෙකක් කීවේය.

13. මෙලොව යම්කිසි ශ්‍රමණ කෙනෙක් වෙත්ද? කසාවත් දරන අනගාරික වූ නොකල්හි හැසිරීමෙන් වැලකුනු ඒ සත්පුරුෂයෝ සුදුසු කාලයෙහි උදෑසනම පිඬු පිණිස හැසිරෙත්.

14. සුදුසු කාලයෙහි ඔවුන් වෙත එළඹ ඔබගේ සිතට ප්‍රිය වූ යමක් වේද එය විමසව. ඔවුහු මෙලොවද පරලොවද දියුණුව දන්නා පරිදි කියත්.

එහි සන්තො යනු සන්සිඳුනා ලද පව් ඇති පණ්ඩිතයෝය. පසේ බුදුවරුය. යථා පජානං යනු ඔවුහු ඔබට තමා දන්නා පරිද්දෙන් කියත්. ඔබගේ සැකය සිඳ කියන්නාහ. පරස්සචත්‍ථං යනු මෙනම් වූ කර්මයෙන් මිනිස්ලොව උපදිත්. මෙයින් දිව්‍ය ලෝකයෙහි මෙයින් නිරය ආදීන්හි යයි මෙසේ මෙලොව ද පරලොව ද අභිවෘද්ධිය කියත්. ඔවුන් විමසුවවයි මෙසේද කියා නිරය බියෙන් බිය ගැන්වීය.

පුරන ලද පාරමිතා ඇති ඒ පසේ බෝධිසත්ත්වයෝ හිරු රැස් ස්පර්ශය බලා සිටි පිරිපුන් පියුමක් මෙන් මුහුකුරා ගිය නුවණ ඇත්තෝ හැසිරෙත්. හෙතෙම ඔහුගේ ධර්මකථාව අසන්නේම සිටි පියෙන්ම සිටියේ සංස්කාරයන් පරීක්‍ෂා කර බලා තිලකුණු විමසා බලනුයේ පසේ බුදු නුවණ අවබෝධ කළේය. ඔහුගේ අවබෝධයත් මහබෝසතුන්ගේ බැම්මෙන් මිදීමත් එක් ඇසිල්ලකම වීය. පසේ බුදුරජු සියළු කෙලෙස් නසා භව කෙළවරෙහි සිටියේ ප්‍රීති වාක්‍ය ප්‍රකාශ කරනුයේ,

15. සර්පයෙක් දිරාගිය පැරණි හැවය හරන්නාක් මෙන්ද, කොළ පැහැති ගසක් පඬුවන් වූ කොළයක් මෙන්ද, මම මගේ රුදුරු බව අත්හරිමි. මගේ මේ රුදුරු බව ප්‍රහීණය.

එහි අර්ථය යම් සේ සර්පයා දිරාපත් වූ පැරණි හැවය අත්හරීද, යම් සේ කොළ පැහැතිව හටගනු ලබන නිලවන් කොළ ඇති ගස යම් යම් තැන සිටි පඬු පැහැති කොළ අත්හරීද මෙසේ මමද අද රුදුරු බව දරුණු බව අත්හැර සිටියේ වෙමි. දැන් ඒ මම මගේ රුදුරු බව ප්‍රහීණය කළෙමි. අද මම මගේ ලොල් බව අත්හරිම්ද ඒකාන්තයෙන් යහපති.

හෙතෙම මෙම ප්‍රීතිවාක්‍යය ප්‍රකාශ කර මම වූ කලී සියළු කෙලෙස් බැමිවලින් මිදුනේ වෙමි. මගේ නිවෙස්නෙහිද මවිසින් බැඳ තබන ලද බොහෝ කුරුල්ලෝ ඇත්තාහ. ඔවුන් කෙසේ මුදන්නෙමිදැයි සිතා මහබෝසතුන්ගෙන් විචාළේය. මොණර රජතුමනි, මගේ නිවසෙහි බොහෝ කුරුල්ලෝ බඳින ලද්දෝ වෙති. ඔවුන් කෙසේ නම් මුදන්නෙමිද? සර්වඥ බෝධසත්ත්වයන්ගේ උපාය විමසීමේ නුවණ පසේ බුදුවරුන්ට වඩා මහත් වූවක් වේ. එහෙයින් ඔහුට කීවේය. තොප විසින් යම් මගකින් කෙලෙස් සිඳ පසේබුදු නුවණ අවබෝධ කරගන්නා ලදද එය අරභයා “සියළු දඹදිව බන්‍ධනයට පත් වූ සත්ත්වයෝ නම් නොවන්නාහ”යයි සත්‍යක්‍රියා කරව. ඔහු බෝසතුන් විසින් දෙන ලද න්‍යායයෙහි සිට සත්‍යක්‍රියා කරන්නේ,

16. මවිසින් බඳනා ලද යම් සිය ගණනක් පක්‍ෂීන් නිවෙස්නහි ඇත්ද මම ඔවුන්ටද අද අභය දෙමි. ඔවුහු මිදීමට පත් වූවාහු තමා වසන තැන්වලට යෙත්වා යන ගාථාව කීවේය.

එහි මොක්ඛඤ්ච තෙ පත්තො යනු ඒ මම මෝක්‍ෂයට පත් වූයේ වෙමි. පසේ බුදු නුවණ අවබෝධ කර සිටියේ වෙමි. ඒ සත්ත්වයන්ට ජීවිත දානයෙන් අනුකම්පා කරමි. මේ සත්‍යයෙන් සකං නිකෙතං සියල්ලෝම ඒ සත්ත්වයෝ තමාගේ වසන තැනට යත්වායි කියයි.

ඉක්බිති ඔහුගේ සත්‍යක්‍රියා කාලයෙහිම සියල්ලන් බැම්මෙන් මිදී සතුටු නාදයෙන් නාද කරන්නාහු සිය තැන්වලටම ගියාහුය. එකෙනෙහි ඔවුන්ගේ ගෙවල්වල බළලුන් ආදීකොට සියළු දඹදිව බන්‍ධනගත සත්ත්වයෙක් නම් නොවීය. පසේ බුදුරජ අත ඔසවා හිස ස්පර්ශ කළේය. එකල්හි ගිහි ස්වරූපය අතුරුදහන් වූයේය. පැවිදි ස්වරූපය පහළ වීය. හෙතෙම සැටවයස් තෙර කෙනෙක් මෙන් ආකල්පයෙන් යුක්ත වූයේ අටපිරිකර දරන්නෙක් වී ඔබ මට මහත් වූ පිහිටක් වූයේ යයි (මොණර රජුට බැඳදිළිව) ප්‍රදක්‍ෂිණා කර අහසෙහි පැන නැගී නන්‍දමූලක පර්වතයට ගියේය. මොණර රජුද යෂ්ටිය අගින් නැගී සිට ගොදුරු ගෙන තමා වසන තැනටම ගියේය. දැන් අවුරුදු හතක් පුඩු අතැතිව හැසිරද වැද්දාට මොණර රජු නිසා දුකින් මිදුන බව ප්‍රකාශ කරමින් ශාස්තෲන් වහන්සේ අවසාන ගාථාව වදාළ සේක.

17. යසස් ඇති මොණර රජු බැඳගන්නට පුඩුව අතැති වැද්දා වනයෙහි හැසිරුනේය. යසස් ඇති මොණර රජු බැඳි යම් සේ දුකින් මිදුනේද එසේ මම ද දුකින් මිදුනෙමි.

එහි බාධෙතුං යනු හැරගන්නට මේම වූ පෙළ වේ. බන්‍ධිත්‍වා යනු බැඳී සිටියහුගේ ධර්මකථාව අසා ලබන ලද සංවේග ඇත්තේ වී යන අර්ථයි. යථාහං යනු යම්සේ මම තෙමේම අවබෝධ කරගත් නුවණින් මිදුනේ වෙම්ද එසේම ඔහුද මිදුනේමය.

ශාස්තෲන් වහන්සේ මේ ධර්මදේශනාව ගෙනහැර දක්වා සත්‍යයන් ප්‍රකාශ කර ජාතකය ගලපා වදාළ සේක. සත්‍ය දේශනාවසානයෙහි උකටලී වූ භික්‍ෂුව රහත් බවට පැමිණියේය. එදා මොණර රජු මම ම වීමි යයි වදාළ සේක.