8. භල‍්ලාතියජාතකවණ‍්ණනා 504 අට‍්ඨකථා

8. හල්ලාටිය ජාතකය (504)

හල්ලාටියො නාම අහොසි රාජා යන මේ ගාථාව ශාස්තෲන් වහන්සේ ජේතවනයෙහි වාසය කරන සේක් මල්ලිකා දේවිය අරභයා දේශනා කළ සේක. එක් දිනයක යහනාව නිසා රජු සමග ඇයගේ කලහයක් වීය. රජු කිපී ඇය දෙස නොබැලීය. ඇය මෙසේ සිතුවාය. තථාගතයන් වහන්සේ ඒකාන්තයෙන් රජු මා පිළිබඳව කිපුන බව නොදනී යනුවෙනි. ශාස්තෲන් වහන්සේ ඒ කාරණය දැන දෙවන දවස්හි භික්‍ෂු සංඝයා පිරිවරන ලදුයේ සැවැත්නුවරට පිඬු පිණිස පිවිස රජුගේ මාලිගය දොරට වැඩි සේක් රජු පෙරගමන් කර පාත්‍රය ගෙන ශාස්තෲන් වහන්සේ ප්‍රාසාදයට නංවා පිළිවෙලින් භික්‍ෂු සංඝයාද හිඳුවා දන් සඳහා පැන් පිළිගන්වා ප්‍රණීත වූ ආහාරයෙන් වළඳවා බත් කිස අවසානයෙහි එකත්පස්ව හුන්නේය. ශාස්තෲන් වහන්සේ “මහරජතුමනි, කිම මල්ලිකා දේවිය නොපෙනෙන්නේ” යයි විමසා තමාගේ සැප මදයෙන් මත් වූ හෙයිනැයි කී කල්හි මහරජතුමනි, ඔබ පෙර කිඳුරු යෝනියෙහි ඉපිද එක් රාත්‍රියක් කිඳුරිය නැතිවී අවුරුදු සත්සියයක් හඬමින් හැසුරුනේයයි කියා ඔහු විසින් අයදින ලද්දේ අතීත ප්‍රවෘත්තිය ගෙනහැර පා වදාළ සේක.

අතීතයෙහි බරණැස් නුවර හල්ලාටිය නම් රජු රාජ්‍යය කරවන්නේ අඟුරුවල පිළිස්සූ මුවමස් කන්නෙමියි රාජ්‍යය ඇමතියන්ට පවරා දී පඤ්චායුධයන්ගෙන් සන්නද්ධ වූයේ මනාව හික්මවන ලද උසස් කුලයට අයත් බලු සමූහයාගෙන් පිරිවරන ලදුයේ නගරයෙන් නික්මී හිමවතට පිවිස ගංගා අනුව ගොස් උඩුගං බලා යන්නට නොහැකි වන්නේ එම ගඟට වැටුන එක් නදියක් දැක ඒ අනුව යන්නේ මුව-ඌරු ආදීන් මරා අඟුරුවල පිළිස්සූ මස් කමින් උස් තැනකට නැංගේය. එහි රමණීය වූ ඔයක් පිරිපුන් කළ නන පමණ ජලය ඇතිව ගලායයි. අන් දිනයන්හි දණක් පමණ ජලය ඇත්තේ වෙයි. එහි නන් වැදෑරුම් වූ මත්ස්‍යයෝ හා කැසුබුවෝ හැසිරෙති. ජලය කෙළවර රිදී පැහැගත් වැලිතලාවයි. ඉවුරු දෙකෙහි නන් වැදෑරුම් මල් හා ගෙඩිවලින් නැමුණු ගස්ය. මල් හා ගෙඩිවල රසයෙන් මත් වූ නොයෙක් පක්‍ෂීන් හා බඹර සමූහයෙන් ගැවසී ගත්තේය. නොයෙක් මුව සමූහයෙන් සෙවුනා ලද සෙවන ඇත්තේය. මෙලෙස රමණීය වූ හේමවතක නදී තෙර කිඳුරෝ දෙදෙනෙක් ඔවුනොවුන් වැළඳ සිඹ නන්වැදෑරුම් වූ ආකාරයෙන් වැලපෙන්නාහු හඬති.

රජු ඒ නදී තෙරෙන් ගන්‍ධමාදන පර්වතයට නගින්නේ ඒ කිඳුරන් දැක මේ කිඳුරෝ මෙසේ වැලපෙන්නාහු කුමක් නිසාද? ඔවුන් විමසන්නෙමියි සිතා බල්ලන් දෙස බලා අසුරු ගැසුවේය. මනාව හික්මවන ලද කුලවත් සුනඛයෝ ඒ සංඥාවෙන් ලැහැබට පිවිස කුසින් හොත්තාහුය. හෙතෙම ඔවුන්ගේ සැඟවුන බව දැන දුනු හීද වෙනත් ආයුධ ද සිටියා වූ ගස අසල තබා පියවර ශබ්දය නොකරමින් වහා ඔවුන් සමීපයට ගොස් කිඳුරනි, කවර කාරණයකින් තෙපි හඬව්දැයි විචාළේය. ඒ කරුණ දක්වන්නා වූ ශාස්තෲන් වහන්සේ ගාථා තුනක් වදාළ සේක.

හල්ලාටියො නාම අහොසි රාජා, රට්ඨම්පහාය මිගවං අචාරිසො, අගමා ගිරිවරං ගන්‍ධමාදනං, සම්පුප්ඵිතං කිමපුරිසානුචිණ්ණං

2. හෙතෙම බලු සමූහයා වලකා, දුනු හී බහා තබා වචනයක් කියනු කැමැත්තේ, යම්තැනක කිඳුරෝ සිටියාහුද එහි පැමිණියේය.

3. හේමන්ත සෘතුව අවසානයේ හේමවත නදී තීරයෙහි සිටියා වූ ඔබලා නිතර කුමක් කථා කරන්නාහුද? මිනිසුන්ට හා සමාන සිරුරු ඇති ඔබලාගෙන් විමසමු. තෙපි මිනිස් ලොව කෙසේ නම් හඳුන්වන්නහුද කියාය.

එහි සාලූර සංගං යනු බලු සමූහයායි. හිමවචයෙ යනු හේමන්ත සෘතුවෙහි සිව්මස ඉක්මීමෙහි. හෙමවතාය යනු මේ හේමවත නදී තෙර.

කිඳුරා රජුගේ වචනය අසා නිශ්ශබ්ද වීය. කිඳුරිය රජු සමග කථා කළාය.

4. වැද්ද, අපි මල්ල-පණ්ඩරක-ත්‍රිකූට යන පර්වතද සිසිල් දිය ඇති නදීන්ද අනුව හැසිරෙමු. මිනිසුන් හා සමාන ස්වරූප ඇති මෘගයෝ වෙමු. අප කිමපුරුෂයන් (කිඳුරන්) යයි දනුව.

එහි මල්ලං යනු යහළු වැද්දාණනි, අපි මේ මල්ල පර්වතයද පණ්ඩරක පර්වතයද ත්‍රිකූට පර්වතයද මේ නදීන්ද අනුව හැසිරෙමු. මල්ලාගිරිං යනුද පෙළයි. නිභාසමණ්ණා යනු මිනිසුන් හා සමානව දක්නා ලබන සිරුරු ඇත්තෝ වෙමුයි යන අර්ථයි.

අනතුරුව රජු ගාථා තුනක් කීවේය.

5. බොහෝ දුකට පත්වූවන් මෙන් වැලපෙන්නාහුය. ප්‍රියාවිය විසින් ප්‍රියයා වැළඳගත්තේ වෙහිය. මිනිසුන්ට හා සමාන ස්වරූප ඇති ඔබලාගෙන් විමසමි. කුමක් හෙයින් මේ වනයෙහිදී නොසතුටු සිත් ඇත්තාහු හඬවුද?

6. බොහෝ දුකට පත් වූවන් මෙන් වැලපෙන්නාහුය. ප්‍රියාවිය විසින් ප්‍රියයා වැළඳගත්තේ වෙහිය. මිනිසුන්ට සමාන ස්වරූප ඇති ඔබලාගෙන් විමසමි. කුමක් හෙයින් මේ වනයෙහි නොසතුටු සිත් ඇත්තාහු වැලපෙන්නහුද?

7. බොහෝ දුකට පත් වූවන් මෙන් වැලපෙන්නාහුය. ප්‍රියාවිය විසින් ප්‍රියයා වැළඳ ගත්තේ වෙහිය. මිනිසුන්ට සමාන ස්වරූප ඇති ඔබලාගෙන් විමසමි. කුමක් හෙයින් මේ වනයෙහි නොසතුටු සිත් ඇත්තාහු ශෝක කරන්නහුද?

එහි සුකිච්ඡරූපං යනු මොනවට දුකට පත් වූවාහු මෙන්. ආලිංගිතො චාසි පියො පියාය යනු ඒ ප්‍රියාවිය විසින් ඔබේ ප්‍රියයා වැළඳ ගත්තේද වෙහිය. ආලිංගියො චා සි යනුද පෙළයි. මෙම අර්ථයයි. කිමිධි වනෙ යනු මේ වනයෙහිදී කවර කරුණක් නිසා නැවත නැවත වැළඳගෙන සිඹ ප්‍රිය වූ කථාවන් කථා කර නැවත නොසතුටු සිත් ඇත්තෝ හඬව්දැයි යනුයි.

අනතුරුව දෙදෙනාගේම වදන් පිළිවදන් ගාථාවෝ වෙති.

8. වැද්දාණනි, අපි එක් රැයක් එකිනෙකා සිහි කරමින් වෙන්ව වාසය කළෙමු. ඒ එක් රැය පිළිබඳ තැවෙන්නමෝ ඒ රැය නැවත නොවේවායි ශෝක කරමු.

9. යම් බඳු වූ එක් රැයක් පිළිබඳව මෙසේ තැවෙව්ද? ධනය විනාශ වීද? පියා මිය ගියේද? මිනිස් සිරුරු වැනි ස්වරූප ඇති ඔබලා විමසමි. කෙසේ නම් වෙන්ව වාසය කළාහුද?

10. වහා බස්නා වූ දියපහර ඇති යම් මේ නදිය දක්නෙහිද? නොයෙක් ගස්වලින් වැසුනා වූ ගල්කුළු දෙකක් අතරින් බස්නා වූ මේ නදිය, මගේ ප්‍රියයා මා පසුපසින් පැමිණේ යයි සිතමින් වැසි කාලයෙහි තරණය කළේය.

11. මමද, මගේ ප්‍රියයා මල්මාලාවෙන් බර වූවෙක් වේවා! මමද මල්මාලා ඇත්තියක වී ඔහු වෙත එළඹෙමියි සිතා රුක් අඟුන මල්ද, කෝඹු මල්ද, සත්පෙති සමන් මල්ද කඩා රැස් කළෙමි.

12. මමද මගේ ප්‍රියයා මල් මාලාවෙන් බර වූවෙක් වේවා! මමද මල් මාලා ඇත්තියක වී ඔහු වෙත එළඹෙන්නෙමියි සිතා රත්කරව් මල්ද, ඇසල මල්ද පළොල් මල්ද නිකමල්ද කඩා රැස් කළෙමි.

13. මමද මගේ ප්‍රියයා මල්මාලාවෙන් බර වූවෙක් වේවා! මමද මල්මාලා ඇත්තියක වී ඔහු වෙත එළඹෙන්නෙමියි සිතා මනාව පිපුනා වූ සල්මල් ගසක මල් කඩා මල්මාලාවක් කරමි.

14. මමද අද රාත්‍රියෙහි යම් මේ තැනක වාසය කරන්නෙමුද, මෙය අපට ඇතිරිල්ලක් වේවායි මනාව පිපුනා වූ සල්ගසක මල් කඩා මල් රැසක් රැස් කරමි.

15. මමද පමාවූවා. මගේ මේ ප්‍රියයා සුවඳ ගල්වන ලද සිරුර ඇත්තෙක් වෙහිය. මමද සුවඳ ගැල්වූ සිරුර ඇත්තී ඔහු වෙත එළඹෙන්නෙමියි සිතා අගිල්ද සඳුන්ද ගලෙහි ගා ඇඹරීමි.

16. අනතුරුව සල්මල්ද සලළ මල්ද කිණිහිරි මල්ද ගසාගෙන යමින් වේගවත් දියපහර ඇති ගඟදිය පැමිණියේය. ඒ මොහොතකින් ගඟ පිරුණේය. සවස් කාලයෙහි ගඟ මවිසින් එතරවීම අතිශය දුෂ්කර වූවක් විය.

17. එදින අපි තීරයන් දෙකෙහි සිටියෝ දෙදෙනාම ඔවුනොවුන් දකින්නාහු වරක් හැඬීමි. වරක් සිනාසුනෙමි. අපගේ එම රාත්‍රිය දුකින් ගත වීය.

[missing trans]

18. වැද්දාණනි, මෙලොව අපි මින් පෙර වෙන්ව විසුවෝ නම් තුනකින් අඩු අවුරුදු සත්සියයකට පෙරය. රජතුමනි, මේ ජීවිතය අවුරුදු සියයකි. මේ සුළු ජීවිතයෙහි කවරෙක් නම් ප්‍රිය භාර්යාවගෙන් වෙන්ව වාසය කරන්නේද?

19. යහළු කිඳුර, නුඹලාගේ ආයුෂ කෙතෙක්ද? ඉදින් දන්නාහු නම් ආයුෂ ප්‍රමාණය කියව්. ඇසීමෙන් හෝ වැඩිහිටියන් වෙතින් ඉගෙනීමෙන් හෝ දන්නහු නම් කම්පා රහිතව මෙය කියව්.

20. වැද්දාණනි, අපගේ ආයුෂය අවුරුදු දහසකි. මේ අතරතුර පවිටු රෝගයක් නැත. දුක අඩුය. සැප අධිකය. පහ නොවූ ප්‍රේමයෙන් යුතුව ජීවිතය හරනෙමු.

එහි මය මෙකරත්තං යනු අපි මේ එක් රාත්‍රියක්. විප්පවසිම්හ යනු වෙන් වී වාසය කළෙමු. අනුතප්පමානා යනු අප නොකැමැත්තේ නමුදු එක් රාත්‍රියක් එලෙස ගතවූයේ යයි ඒ එක රාත්‍රිය පිළිබඳව සිතනු ලබන්නෝ. පුනං න හෙස්සතී නැවත නොවන්නේ යයි නොපැමිණෙන්නේ යයි ශෝක කරමු. ධනංච නට්ඨං පිතරංච පෙතං යනු ධනය හෝ විනාශ වීද? පියා මව හෝ මව හෝ මිය ගියේද කළුරිය කළේද? තෙපි කුමක් සිතන්නාහු කවර කරුණකින් ඒ එක් රාත්‍රිය වෙන්ව වාසය කළාහුද? එය මට කියව් යයි විමසයි. යයිමං යනු යම් මේ. සෙලකූටං යනු ගල් දෙකක් අතරෙහි ගලාබස්නා වූ. වස්සකාලෙ යනු එක් වළාකුලක් නැගී වහින කල්හි. මේ වනලැහැබෙහි ප්‍රේමයෙන් අප හැසිරෙන විට එක් වලාවක් නැංගේය. ඉක්බිති මගේ ප්‍රියසැමියා වූ කිඳුරා මා පසුපසින් පැමිණේයයි සිතමින් මේ නදිය තරණය කළේයයි කීවාය.

අහඤ්ච යනු මම මොහුගේ එතෙරට ගිය බව නොදන්නී මනාව පිපුනා වූ රුක් අඟුණ ආදී වූ මල් කඩා රැස් කළෙමි. එහි සත්තලියොටිකඤ්ච යනු කැණිහිල් මල්ද රන්වන්හල් මල්ද ඉද්ද මල්ද කඩා රැස් කරන්නී මගේ ප්‍රියයා මල්දම් වලින් බර වූවෙක් වන්නේය. මමද මල්දම් ඇත්තියක වී ඔහු වෙත එළඹෙන්නී යයි යන මේ කරුණින් මල් කඩා රැස් කළෙමි. උද්දාලකා පාටලි සින්‍දුවාරකා යනු මවිසින් මේවායින්ද කඩා රැස් කළෙමිය යයි කියයි. ඔචෙය්‍ය යනු රැස්කර. අගළුං චන්‍දනංච යනු කළුඅගිල්ද රත්සඳුන්ද. රොසිතංගො යනු ගල්වන ලද සිරුර ඇත්තේ. රොසිතා යනු ගල්වන ලද්දෝ වී. අජ්ක්‍ධුපෙස්සං යනු යහනාව වෙත එළඹෙන්නෙමි. නුදං සාලෙ සලළෙ කණ්ණිකාරෙ යනු මව්සින් කඩා රැස්කර තීරයෙහි තබන ලද මල් හැරගෙන යන්නා වූ. සුදුත්තරා යනු ඇය එතෙර සිටි කල්හිම නදියෙහි ජලය පැමිණියේය. එකෙනෙහිම හිරු අස්තංගත විය. විදුලිය නික්මුනි. කිඳුරෝ නම් ජලයට බිය වූවෝ වෙති. මෙසේ ඇය එගොඩ වන්නට නොහැකි වූවාය. එහෙයින් කීවේය. සායං නදී ආසි මයා සුදුත්තරා (ඒ මේ නදිය මවිසින් අතිශයින් එගොඩ විය නොහැක්කක් වීය) යනුවෙනි.

සම්පස්සන්තා යනු විදුලිය නික්මෙන කල්හි දක්නාහු. රොදාම යනු අඳුර ඇති කල්හි නොදක්නෝ හැඬුවෙමු. විදුලිය නික්මෙන කල්හි දක්නෝ සිනාසුනෙමු. සංවරී යනු රාත්‍රියයි. චතුක්කං යනු හිස්. උත්තරියානා යනු තරණය කර. තීහුනකං යනු තුනකින් අඩු වූ අවුරුදු සත්සියයක්. යමිධමයං යනු යම් කාලයක් මෙහි අපි වෙන්න වාසය කළෙමුද, ඒ කාලය මින් තුනක් අඩු වූ අවුරුදු සත්සියයක් වේයයි කියයි. වාසෙකිමං වාසං එකං ඉමං යනු විසන්ධි වේ. ඔබලාගේ මේ ජීවිත කාලය අවුරුදු සියයකැයි කියයි. කොනීධ යනු මෙසේ කෙටි වූ ජීවිතයෙහි කවරෙක් නම් ප්‍රිය වූ භාර්යාවගෙන් තොරව වාසය කරන්නේද? ඔබගේ ප්‍රිය භාර්යාවගෙන් වෙන්ව වාසය කිරීම නුසුදුසුයයි දක්වයි.

කීවතකොනු යනු රජු කිඳුරියගේ වචනය අසා මොවුන්ගේ ආයුෂ ප්‍රමාණය විමසන්නෙමියි සිතා තොපගේ ආයුෂ කොතෙක්දැයි විමසයි. අනුස්සවා යනු ඉදින් තෙපි කිසියම් කියන්නෙකුගේ හෝ මව්පියන් හෝ වැඩිහිටි මහල්ලන්ගේ හෝ වෙතින් ඉගෙන ගත්ත යමක් ඇත්ද අනතුරුව ඒ ඇසූ දේ හෝ වැඩිහිටියන්ගේ උගත් දේ හෝ කම්පා නොවී මට කියව්. නචන්තරා යනු අපගේ ආයුෂ අවුරුදු දහසකි. අතරතුරදී අපට ලාමක වූ, ජීවිතයට අනතුරු කරන රෝගයක්ද නැත. අචීතරාගා යනු ඔවුනොවුන් පහනොවූ ප්‍රේම ඇත්තෝ වී.

රජු ඒ අසා මොවුහු තිරිසන්නු වූවාහුද, එක් රැයක් වෙන්ව වාසය කිරීම නිසා අවුරුදු සත්සියයක් හඬමින් හැසිරෙත්, මම වූ කලී තුන්සියයක් යොදුන් ඇති රාජ්‍යයෙහි මහත් වූ සම්පත් හැර වනයෙහි හැසිරෙමි. අනේ නොකළ යුත්තක් කරන්නෙක් වෙමි. එතැනින්ම ආපසු හැරුනේ බරණැස් නුවරට ගොස් මහරජතුමනි, කිම හිමාලයෙහිදී අසිරිමත් යමක් දුටුවෙහිදැයි ඇමතියන් විසින් අසන ලද්දේ සියල්ල දන්වා එතැන් පටන් දන් දෙන්නේ සම්පත් අනුභව කළේය. ඒ බව ප්‍රකාශ කරන්නා වූ ශාස්තෲන් වහන්සේ

21. හල්ලාටිය රජු නොමිනිස් වූවන්ගේ මේ ප්‍රකාශය අසා ජීවිත කාලය ඉතා කෙටියයි දැන ආපසු හැරුනේය. මුව දඩයමෙහි නොහැසුරුනි. දන් දුන්නේය. සම්පත් අනුභව කළේය.

මේ ගාථාව කියා නැවත අවවාද කරමින් ගාථා දෙකක් කීවේය.

22. නොමිනිස් වූ කිඳුරන්ගේ මේ වචනය අසා සතුටු වව්. කළහ නොකරව්. යම් සේ මේ කිඳුරෝ එක් රැයක් විරහව විසීමෙන් තැවුනාහුද? එසේ තෙපි සිය කර්ම දෝෂයෙන් නොතැවේවා

23. නොමිනිස් වූ කිඳුරන්ගේ මේ වචනය අසා සතුටු වව්. විවාද නොකරව්. යම් සේ මේ කිඳුරෝ එක් රැයක් වෙන්ව වාසය කිරීමෙන් තැවුනාහුද? එසේ තෙපි සිය කර්ම දෝෂයෙන් නොතැවේවා!

එහි අමානුසානං යනු කිඳුරන්ගේ. අත්තකම්මාපරාධො යනු තමාගේ කර්මදෝෂය. කිමපුරිසෙකරං යනු යම් ඒ ඒ කිඳුරන්. තමා විසින් කරන ලද කර්මදෝෂය එක් රැයක් තැව්වේද, එසේ තෙපිද නොතැවේවා යන අර්ථයි.

මල්ලිකා දේවිය තථාගතයන් වහන්සේගේ ධර්මදේශනාව අසා හුනසුනෙන් නැගී සිටියා ඇඳිළි බැඳ දසබලධාරීන් වහන්සේට ස්තුති කරන්නී අවසාන ගාථාව කීවේය.

24. දෙලොව සැප ගෙනදෙන්නා වූ ශ්‍රමණයාණන් වහන්ස, මම ඔබගේ වැඩදායී වූ, විවිධාකාරයෙන් දේශනා කළ ධර්මය ඇසූවෙමි. මිහිරි වචනය මුදා මගේ ශෝකය දුරු කළේය. මාගේ ස්වාමී වූ බුදුරජාණන් වහන්ස, බොහෝකලක් ජීවත් වේවා!

එහි විවිධ අධිමානා සුනොමහං යනු ස්වාමීනි, නුඹවහන්සේ විසින් විවිධ වූ නොයෙක් කරුණින් අලංකාර කර දේශනා කරන ලද ධර්මදේශනාව අධිමනා පහන් වූ සිත් ඇතිව අසමි. වචන පථං යනු ඒ ඔබවහන්සේ විසින් දේශනා කළ විවිධ වචනයන්. මුඤ්ච ගිරං නුදයෙව මෙ දරං යනු කණට සුව එළවන මිහිරි වචන මුදමින් මගේ හදවතෙහි ශෝකය නැමති හුල ඉගිලුවේමය දුරු කළේමය. සමණ සුඛාවහ ජීව මෙ චිරං යනු ස්වාමීනි, බුදුරජාණන් වහන්ස, දිව්‍ය-මනුෂ්‍ය-ලෞකික-ලෝකෝත්තර සැප ගෙනදෙන්නා වූ මාගේ ධර්මරාජයාණන් වහන්ස, බොහෝකල් ජීවත් වේවා!

කොසොල් රජු එතැන්පටන් ඇය සමග සමගිව වාසය කළේය.

ශාස්තෲන් වහන්සේ මේ ධර්මදේශනාව ගෙනහැර දක්වා ජාතකය ගලපා වදාළ සේක. එකල්හි කිඳුරා කොසොල් රජු වීය. කිඳුරිය මල්ලිකා දේවිය වූවාය. හල්ලාටිය රජු මම ම වීමි යි යනුයි.