9. සොමනස‍්සජාතකවණ‍්ණනා 505 අට‍්ඨකථා

9. සෝමනස්ස ජාතකය (505)

කොතං හිංසති යන මේ ගාථාව ශාස්තෲන් වහන්සේ ජේතවනයෙහි වාසය කරන සේක් දෙව්දත්ගේ (බුදුරදුන්) නැසුමට කළ උත්සාහය අරභයා දේශනා කළ සේක. එකල්හි ශාස්තෲන් වහන්සේ මහණෙනි, දෙව්දත් මා නැසුමට උත්සාහ ගත්තේ දැන් පමණක් නොවේ. පෙරද උත්සාහ කළේම යයි කියා අතීත ප්‍රවෘත්තිය ගෙනහැර පා වදාළ සේක.

අතීතයෙහි කුරු රට උත්තර පඤ්චාල නගරයෙහි රේණු නම් රජු රාජ්‍යය කරවීය. එකල්හි මහා රක්ඛිත නම් තවුසා පන්සියයක් තවුස් පිරිස විසින් පිරිවරන ලදුයේ හිමාලයෙහි වාසය කර ලුණු ඇඹුල් සෙවීම පිණිස චාරිකාවෙහි හැසිරෙන්නේ උතුරු පඤ්චාල නගරයට පැමිණ රජ උයනෙහි වාසය කර පිරිවර සහිතව පිඬු පිණිස හැසිරෙන්නේ රජ මාලිගයෙහි දොරටුවට පැමිණියේය. රජු තවුස් සමූහයා දැක ඉරියව් පැවැත්මෙහි පැහැදුනේ සරසන ලද මතුමහල් තලයෙහි හිඳුවා ප්‍රණීත වූ ආහාරයෙන් සංග්‍රහ කර “ස්වාමීනි, මෙම වස්කාලය මගේ උයනෙහි වසව්” යයි කියා ඔවුන් සමග උයනට ගොස් වාසස්ථානයන් කරවා පැවිදි පිරිකර දී වැඳ නික්මුනේය. එතැන් පටන් සියල්ලෝම රජමාලිගයෙහි වළඳත්. රජු දරුවන් නැත්තෙකි. පුතෙකු ප්‍රාර්ථනය කරයි. පුත්තු නූපදිත්. වැසිකාලය අවසානයේදී මහාරක්ෂිත තවුසා “දැන් හිමවත සිත්කළු වූයේය. එහිම යන්නෙමියි රජු විමසා රජු විසින් කරන ලද සත්කාර සම්මාන ඇතියේ නික්මී අතරමග මධ්‍යාහ්න කාලයෙහි මාර්ගයෙහි බැහැරව එක් ඝණ සෙවන ඇති ගසක් යට ලා තණ මත පිරිස සහිතව හුන්නේය.

තාපසයෝ “රජ මැදුරෙහි පරපුර රකින්නා වූ පුත්‍රයෙක් නැත. ඉදින් පරපුර නොසිඳ පවත්වන්නේද එවැනි වූ පුතෙකු රජු ලබන්නේ නම් මැනව”යි කථාවක් ඉපිදවූහ. මහා රක්ඛිත තවුසාද ඔවුන්ගේ කථාව අසා රජුට පුතෙක් වන්නේද නැතිනම් නොවන්නේදැයි විමසා බලනුයේ “වන්නේයයි” දැන මෙසේ කීවේය. පින්වතුනි, ඔබලා නොසිතව්. අද අළුයම් කාලයෙහි එක් දේවපුත්‍රයෙක් දෙව්ලොවින් චුත වී රජුගේ අග මෙහෙසියගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේ යයි කීවේය. ඒ අසා එක් කපටි ජටිලයෙක් දැන් රජමැදුරට හිතවත් වූවෙක් වන්නෙමෙියි සිතා තාපසයන් යන කල්හි ගිලන් වූ බවක් දක්වා වැඳ හෙව එව යමුයි කී කල්හි නොහැකි වෙමියි කීවේය. මහාරක්ඛිත තෙමේ ඔහු වැදහොත් කරුණ දැන යම්දිනක හැකි වන්නෙහිද එකල්හි පැමිණෙවයි තවුස් සමූහයා ගෙන හිමවතටම ගියේය. කුහකයාද ආපසු හැරී වේගයෙන් ගොස් රජ දොරටුවෙහි සිට මහා රක්ඛිතගේ උපස්ථායක වූ තාපසයා පැමිණියේ යයි රජුට දන්වා වහා කැඳවන ලද්දේ ප්‍රාසාදයට නැග පනවන ලද ආසනයෙහි හුන්නේය. රජු කුහක ජටිලයාට වැඳ එකත්පස්ව සිටියේ තවුසන්ගේ සුවදුක් විමසා ස්වාමීනි, වහා ආපසු හැරී කවර කරුණක් නිසා මෙහි පැමිණියේදැයි කීවේය. මහරජතුමනි, එසේය. තවුස් සමූහයා සුවසේ හුන්නේය. ඔබට යහපතක් වේවා! ඉදින් රජුට පරපුර පාලනය කරන්නා වූ පුතෙක් උපදින්නේ යයි කථාවක් ඉපිදවීය. මම ඒ කථාව අසා ඒකාන්තයෙන් රජුට පුතෙක් වන්නේ යයි දිවැසින් දකිනුයේ මහත් වූ සෘද්ධි ඇති දෙව්පුතෙක් දෙව්ලොවින් චුත වී අගමෙහෙසිය වූ සුධර්මාවගේ කුසෙහි උපදින්නේ යයි දැක (ඔබලා) නොදන්නාහු නසන්නාහු නම් නපුරුයි. ඔබලාට කියන්නෙමියි ඔබවහන්සේලාට කීම පිණිස පැමිණියේ වෙමි. ඔබට කිවයුත්ත මවිසින් කියන ලදි. මහරජතුමනි, මම යමියි කීවේය. ස්වාමීනි, යන්නට නොහැකි යයි සතුටු වූ පැහැදුන සිත් ඇති රජු කුහක තාපසයා උයනට පමුණුවා වාසස්ථානයක් පිළියෙල කර දුන්නේය. හෙතෙම එතැන් පටන් රජමාලිගයෙහි වළඳමින් වසයි. ඔහුට දිවැස් ඇත්තා යයි නමක් වීය.

එකල්හි බෝසත් තෙමේ තව්තිසා භවනයෙන් චුත වී ඒ දේවියගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේය. උපන්නා වූ ඔහුට නම් තබන දිනයෙහිදී සෝමනස්ස කුමාරයා යයි නම් කළාහුය. හෙතෙම කුමාර ලීලාවෙන් වැඩෙයි. කුහක තාපසයා උයනෙහි එක්පසෙක නන් වැදෑරුම් ව්‍යාඤ්ජන සඳහා වූ පලා වර්ගද වැල් වර්ගද ගෙඩි වර්ගද රෝපණය කර යන එන්නවුන් අත විකුණන්නේ ධනය රැස් කළේය. බෝසතුන් සත්වයස් කාලයෙහි රජුගේ පිටිසරබද ප්‍රදේශයක් කිපියේය. හෙතෙම දිබ්බචක්ඛු තවුසා පිළිබඳව ප්‍රමාද නොවව යයි කුමාරයාට පවරා දී පසල් දනව්ව සන්සිඳුවන්නෙමියි ගියේය. ඉක්බිති එක් දවසක් කුමාරයා ජටිලයා දකින්නෙමියි උයනට ගොස් එක් ගැටවටු කසාවතක් හැඳ එකක් පොරවා දෙඅතින් වතුර කල දෙකක් ගෙන එළවලු පාත්තිවල ජලය ඉසින්නා වූ කපටි ජටිලයා දැක මේ කපටි ජටිලයා තමාගේ මහණකම නොකර වෙළදාම් කරයි යයි දැන වෙළද ගැහැවිය කුමක් කරන්නෙහි දැයි ඔහු ලජ්ජාවට පමුණුවා නොවැඳම පිටත්ව ගියේය. කපටි ජටිලයා මෙතෙම දැන් මෙබඳුය. පසුව කුමක් කරන්නේදැයි කවරෙක් දනීද? දැන්ම මොහු නසන්නට වටී යයි සිතා රජු පැමිණෙන කල්හි ගල්තලාව පසෙක හෙලා පැන්කලය බිඳ පන්සලෙහි තණකොළ විසුරුවා සිරුර තෙලින් ගල්වා පන්සලට පිවිස හිස පිටින් පොරොවා මහ දුකකට පත් වූවෙකු මෙන් ඇඳෙහි හොත්තේය. රජු අවුත් නගරය ප්‍රදක්‍ෂිණා කර මාලිගයට නොපිවිස මාගේ ස්වාමී වූ දිබ්බචක්ඛුක තවුසා දකින්නෙමියි පන්සලට දොරට ගොස් ඒ විකාරය දැක මේ කිමෙක්දැයි ඇතුලට පිවිස හොත්තා වූ ඔහු දැක පාදයන් පිරිමදිමින් පළමු ගාථාව කීවේය.

කො තං හිංසති හෙඨෙති, කිං දුම්මනො සොචසි අප්පතීතො, කස්සජ්ජ මාතා පිතරො රුදන්තු, ක්‍වජ්ජ සෙතු නිහතො පථව්‍යා, ති

එහි හිංසති යනු පහර දෙයි. විහඨෙති යනු ආක්‍රෝශ කරයි. ක්‍වජ්ජසෙතු යනු කවරෙක් අද සයනය කෙරේද?

ජටිලයා ඒ අසා කෙඳිරි ගාමින් නැගිට දෙවන ගාථාව කීවේය.

2. දේවයන් වහන්ස, ඔබගේ දැකීමෙන් සතුටු වූයේ වෙමි. පෘථුවි පාලකය ඔබ බොහෝ කලකින් දුටුවේ වෙමි. රේණු නම් දේවයන් වහන්ස, ඔබගේ පුත්‍රයා විසින් අසපුවට පිවිස අහිංසක වූ මම පෙළන ලද්දේ වෙමි.

මෙතැන් පටන් ගොඩනැගෙන සම්බන්ධ ගාථාවෝ පෙළෙහි පරිද්දෙන්ම දත යුත්තාහ.

3. බඳනා ලද කඩු ඇති දොරටුපාලයෝ යෙත්වා. චෞර ඝාතක වධකයෝ අන්තඃපුරයට යෙත්වා. ගොස් ඒ සෝමනස්ස කුමාරයා නසා උතුම් හිස ගෙන එත්වා.

4. යවන ලද රජුගේ දූතයෝ කුමාරයාට මේ බව කීවාහුය. ක්‍ෂත්‍රියය ඔබ රජු විසින් හරනා ලද්දෙහිය. වධයට පැමිණියේ වෙහිය.

5. ඒ රාජපුත්‍රයා හඬමින් දස ඇඟිලි බඳදැළිකොට මමද රජු දක්නට කැමැත්තෙමි. ජීවත් වන්නා වූ මා රජු වෙත පමුණුවා දක්වවයි කීවේය.

6. (රාජපුරුෂයෝ) ඔහුගේ ඒ වචනය අසා රජුට පුත්‍රයා දැක්වූවාහුය. පුතාද පියා දැක දුරදීම මෙසේ කීවේය.

7. රජතුමනි, බඳනා ලද කඩු ඇති දොරටුපාලයෝ ආවාහුය. චෞර ඝාතකයෝ මා නසත්වා. අද මෙහිලා මගේ කවර වරදක් ඇත්දැයි විමසන්නා වූ මට මේ කරුණ කියව යනුයි.

එහි අහිංසකො යනු මම කිසිවෙකුටත් හිංසා නොකරන්නෙක් වෙමි. හික්මුණු පැවැත්මෙන් යුක්ත වූයේ වෙමි. රෙණු මනුප්පවිස්සෙ යනු රේණු මහරජතුමනි, මම, මහත් වූ පිරිවර සමග පැමිණි ඔබගේ පුතු විසින් අසපුවට පිවිස බොල කපටි තාපසය, නුඹ කුමක් නිසා මෙහි වාසය කරහිදැයි කියා ගල්පුවරුව විසිකර කලය බිඳ අත්වලින්ද පාවලින්ද තලා හිංසාවට පත්කරන ලද්දේ වෙමියි මෙසේ හෙතෙම නොවූවක්ම වූවක් මෙන් කොට රජුට ඇදැහවීය. ආයන්තු යනු යෙත්වා. මගේ ස්වාමිවරයා පිළිබඳව නපුරු ලෙස පිළිපැදි කල් පටන් ඔහු මා කෙරෙහිද ලජ්ජා නොවන්නේ යයි කිපී ඔහුට මරණය අණවමින් මෙසේ කීවේය. කාසාවියා යනු සොරු නසන්නෝය. පොරෝ ගත් අත් ඇත්තා වූ ඔවුහු තමාගේ නියමයෙන් යෙත්වායි කියයි. වරං යනු උත්තමාංගය වූ හිස සිඳගෙන එත්වා.

රාජිනො යනු මහණෙනි, රජු සමීපයෙන් යවන ලද රාජදූතයෝ වේගයෙන් ගොස් මව විසින් අලංකාර කරන තමාගේ ඇකයෙහි හිඳුවන ලද කුමාරයා පිරිවරා මෙසේ කීවාහුය. ඉස්සරෙන යනු රජු විසින්. විතිණ්ණාසි යනු අත්හරන ලද්දේ වෙහිය. ස රාජපුත්තො යනු මහණෙනි, ඔවුන්ගේ වචනය අසා මරණ බියෙන් තැති ගත්. මව්කුසින් නැගී සිටි ඒ රාජපුත්‍රයා, පටිදස්සයෙථ යනු දක්වව්. තස්ස යනු මහණෙනි, ඒ දූතයෝ කුමාරයාගේ ඒ වචනය අසා මරන්නට නොහැකි වන්නේ රැහැණින් බැඳි ගොනෙකු මෙන් අදින්නාහු රජු වෙතට පමුණුවා රජුට දැක්වූවාහුය. කුමාරයා ගෙන යනු ලබන කල්හි දාසී සමූහයා විසින් පිරිවරන ලද අන්තඃපුර ස්ත්‍රීන් සහිත වූ සුධර්මා දේවියද නුවර වැසියෝද නිවැරදි වූ කුමාරයා මරන්නට අපි නොදෙමු යයි ඔහු සමගම ගියාහුය. හන්තුමමං යනු මා මරන්නට. කොනීධ යනු යම්හෙයකින් ඔබ මා මරහිද මෙහිලා මගේ අපරාධය කවරක්දැයි විචාළේය.

රජු භවාග්‍රය ඉතා පහත්ය. ඔබගේ දෝෂය ඉතා මහත් යයි ඔහුගේ වරද කියන්නේ.

8. සවසද උදේද, උදකාරෝහණයෙන් පිරිසිදු වීම කරයි. නොපමාව හැමකල්හි ගිනිදෙවියන් පුදන්නා වූ සංයම වූ බ්‍රහ්මචාරී වූ එබඳු තාපසයාට කුමක් හෙයින් ඔබ ගෘහපතියා යයි කීවෙහිද?යි යන ගාථාව කීවේය.

එහි උදකං සජාති යනු පිරිසිදු වීම පිණිස ජලයට බැස ගැන්ම කරයි. තාදිසං යනු එබඳු වූ මගේ ඒ දිබ්බචක්ඛු තාපසයාට ඔබ කුමක් හෙයින් ගෘහපතිවාදයෙන් හැසුරුනෙහිදැයි කියයි.

අනතුරුව කුමාරයා දේවයන් වහන්ස, ගෘහපතියෙකුටම ගෘහපතියා යයි කියන්නා වූ මාගේ කවර දෝෂයක්දැයි කියා,

9. දේවයන් වහන්ස, තල්ද-අලමුල්ද, ගෙඩිද යන නොයෙක් විවිධ වස්තූන් මොහුට ඇත. මෙතෙම නොපමා වූයේ ඒවා රකී. ඒ කරුණින් මේ බමුණා ගෘහපතියෙක් වෙයි යන ගාථාව කීවේය.

එහි මූලා යනු අල ආදී වූ මුල්ය. ඵලානි යනු නන් වැදෑරුම් වූ වැල්ගෙඩිය. තෙ රක්ඛති ගොපයතඅප්පමත්තො යනු මේ ඔබගේ යහළු තාපසයා ඒවා වෙළඳාම් කරමින් සිටිනුයේ ආරක්ෂා කරයි. වැට ඉදිකර රකී. හෙතෙම ඒ කරුණෙහි ලා අප්‍රමාදී වූයේය. ඔබගේ ශ්‍රමණයා හෝ බ්‍රාහ්මණයා වූ හෙතෙම ඒ කරුණින් ගෘහපතියෙක් නම් වේ.

මෙසේ මමද ඔහුට ගෘහපති යයි කීවෙමි. ඉදින් නොඅදහන්නෙහි නම් සිව්දොර වෙළඳුන්ගෙන් අසවවයි රජු විචාරවවීය. ඔවුහු එසේය. අපි මොහුගේ අතින් පලාද, ඵලාපලයන්ද විකුණමු යයි කීවාහුය. වෙළඳ බඩු පරීක්‍ෂා කර බලා ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කළේය. කුමාරයාගේ පිරිස මොහුගේ පන්සලට පිවිස වෙළඳ ද්‍රව්‍යයන් විකිණීමෙන් ලද කහවනු, මසුරන් භාණ්ඩ බැහැරට ගෙනවුත් රජුට දැක්වූවාහුය. රජු මහබෝසතුන්ගේ නිදොස් බව දැන

10. කුමාරය, මේ ඇත්තක්ම කියෙහිය. මොහුට විවිධ වස්තූන් ඇත. මොහු නොපමා වී ඒවා ආරක්‍ෂා කරයි. ඒ කරුණින් බ්‍රාහ්මණයා ගෘහපතියෙක් වෙයි යන ගාථාව කීවේය.

අනතුරුව මහබෝසත් තෙමේ මෙසේ සිතුවේය. මෙබඳු වූ මෝඩ රජුගේ වාසස්ථානයෙන් (නික්ම) හිමවතට පිවිස පැවිදි වීමම උතුම් යි පිරිස මැදදීම ඔහුගේ දොස් කියා විමසා අදම නික්මී පැවිදි වන්නෙමියි සිතා හෙතෙම පිරිසට නමස්කාර කර

11. නියම්ගම් වැසියන් සහිත වූ මෙහි රැස් වූ ජනපදවැසි සියළු පිරිස මාගේ වචනය අසත්වා. මෝඩ වූ මේ රජු මෝඩ තාපසයාගේ වචනය අසා හේතු රහිතවම මා නසන්නේය යන ගාථාව කීවේය.

එහි බාලායං බාලස්ස යනු මේ රජු තෙමේ මෝඩයෙක් වූයේ මෝඩ මේ කපටි ජටිලයාගේ වචනය අසා නිකරුනේම මා නසන්නේය යනුයි.

මෙසේද කියා තමා අනුදන්වමින් වෙනත් ගාථාවක් කීවේය.

12. අතුපතර වැඩී ගිය උණගස දැඩිව වැඩීගිය මුල් ඇතිව මහත් කොට වැඩුන කල්හි උදුරා දැමීම අපහසුය. රජතුමනි, ඔබගේ පාදයන් වඳිමි. දේවයන් වහන්ස, මම පැවිදි වන්නෙමි. අනුදැනලුව මැනවි.

එහි විසතෙ යනු විශාල, මහත් වූ, කල්හි දුන්නික්ඛයො යනු උදුරා ඉවතට දැමීම.

අනතුරුව රජුගේද පුතුගේද වදන් පිළිවදන් ගාථාවෝ වෙති.

13. කුමාරය, මහත් වූ ප්‍රයෝජන ඇති සම්පත් අනුභව කරව. ඔබට සියළු ඉසුරු දෙමි. ඔබ අදම කුරුරට වැසියන්ට රජ වෙහි. පැවිදි නොවන්න. පැවිද්ද වූ කලී දුකකි.

14. දේවයන් වහන්ස, මෙහි ඔබට කවර නම් සම්පත්තියක් ඇත්ද? පෙර මම දෙව්ලොවදී සිත් අලවනසුළු රූපයන්ගෙන්ද, ශබ්දයන්ගෙන්ද, තවද රසයන්ගෙන්ද සුවඳින්ද, ස්පර්ශයන්ගෙන්ද ප්‍රීතිමත් වූයේ වෙමි.

15. දේවයන් වහන්ස, දෙවඟනන් සමූහයා විසින් පිරිවරන ලදුයේ දෙව්ලොව සම්පත් මවිසින් විඳින ලද්දේ වෙමි. ඔබද අනිකෙකු විසින් මෙහෙයවිය යුතු මෝඩයෙකු කොට දැන එබඳු වූ රජගෙයි නොවසන්නේ වෙමි.

16. ඉදින් මම අනිකෙකු විසින් මෙහෙයවිය යුතු මෝඩයෙක් වන්නෙම්ද, පුත්‍රය මගේ එකම වරද ඉවසව. ඉදින් නැවතද මෙබන්දක් වන්නේ නම් එකල්හි සිතැඟි පරිදි කැමති දෙයක් කරව යනුවෙනි.

එහි දුක්ඛා යනු දරුව, පැවිද්ද නම් අනුන් මත බැඳුන දිවි ඇති හෙයින් දුකකි. පැවිදි නොවහි රජවෙහි යයි ඔහුගෙන් ඇයදීය. කින්නූධ යනු දේවයන් වහන්ස, ඔබගේ යම් සම්පත්තීන් වේද ඒවා අතර කවරක් නම් අනුභව කළ යුත්තක් ඇතිද? පරිචාරිතා යනු පිරිවරන ලදුයේ. මෙයම පෙළද වෙයි. ඔහුට ජාතීන් සැමරීමේ නුවණ ඉපදුනේය. එහෙයින් මෙසේ කීවේය. පරනෙය්‍යං යනු අන්‍ධයෙකු මෙන් සැරයටියෙන් අල්ලා අනිකෙකු විසින් පැමිණවිය යුතු. තාදිසෙ යනු පණ්ඩිත තැනැත්තා විසින් එබඳු වූ රජු සමීපයෙහි නොවිසිය යුතුය. මවිසින් අද මගේ නුවණ නැමති බලයෙන් ජීවිතය ලබන ලදි. මම ඔබ සමීපයෙහි නොවසන්නෙමියි දක්වන්නට මෙසේ කීවේය. යථාමතිං යනු ඉදින් නැවත මෙබඳු වරදක් වන්නේද අනතුරුව ඔබ කැමති පරිදි කරවයි කියා පුත්‍රයා ක්‍ෂමා කරවීය.

මහබෝසත් තෙමේ රජුට අවවාද කරමින් ගාථා අටක් කීවේය.

17. නොවිමසා කරන ලද ක්‍රියාවද නොසසඳා කළ සිතුවිල්ලද වැරදුන බෙහෙතෙහි මෙන් ලාමක විපාක ඇත්තේ වෙයි.

18. විමසා කරන ලද ක්‍රියාවද, සසඳා කළ සිතුවිල්ලද බෙහෙතෙහි සම්පත්තිය මෙන් යහපත් විපාක ඇත්තේ වෙයි.

19. කම්සුව විඳින ගිහි තැනැත්තා නොමැනවි. සංයමයෙන් තොර වූ පැවිද්දාද නොමැනවි. නොවිමසා කටයුතු කරන රජුද නොමැනවි. යම් පණ්ඩිතයෙක් කිපෙනසුළු වේද, ඔහුද නොමැනවි.

20.රජු විමසා බලා කටයුතු කරන්නේය. දිශාවන්ට අධිපති රජු නොවිමසා කටයුතු නොකරන්නේය. රජතුමනි, විමසා බලා කටයුතු කරන්නහුගේ යසසද කීර්තියද වැඩෙයි.

21. රජතුමනි, අධිපති තෙම විමසා බලා දඬුවම් නියම කරන්නේද නොවිමසා වහා කරන ලද දඬුවම් තැවීම් ඇති කරන්නේය. මිනිසා විසින් මනාව මෙනෙහි කරන ලද යම් යහපත් කටයුතු වේද ඒවා පසුතැවිලි කරන ඒවා නොවේ.

23. ලෝකයෙහි යමෙක් කළයුතු නොකළ යුතු දේ විමසා කෙරෙත්ද ඒවා පසුතැවිල්ලට හේතුනොවන, නුවණැත්තන් විසින් පසසන, සැප විපාක ලබාදෙන, වැඩිහිටියන් විසින් අනුමත කරනු ලබන කටයුතු වේ.

24. රජතුමනි, බඳනා ලද කටු ඇති දොරටුපාලයෝ ආවාහුය. චෞර ඝාතකයෝ මා නසත්වා! දේවයන් වහන්ස, මවගේ ඇකයෙහි හුන්නා වූ මම ඔවුන් විසින් වහා අදින ලද්දේ වෙමි.

25. රජතුමනි, කටුක වූ ගැහැට සහිත වූ මහත් දුකකට පත් වූයෙම් මිහිරි වූ ප්‍රිය වූ ජීවිතය ලබා අද මම අපහසුවෙන් මරණයෙන් මිදුනේ වෙමි. මම පැවිද්දෙහිම ඇළුනු සිත් ඇත්තේ වෙමි යි.

එහි අනිසම්ම යනු නොබලා නොසලකා, අනවත්‍ථාය චින්තිතං යනු නොසලකා නොසසඳා තීරණය නොකර සිතන ලදි. විපාකො හොති පාපකො යනු ඔහුට වරදවා යෙදූ බෙහෙත යම්සේ විපත්තිකර වේද එසේම ලාමක විපාක ගෙනදෙන්නේ වෙයි. අසංයතො යනු කාය ආදී දොරටුවලින් නොසංසිඳුන දුසිල් ඇති තැනැත්තා. තං න සාධු ඔහුගේ ඒ කෝප සහිත සිත් ඇති බව නොමැනවි. නානිසම්ම යනු සොයා නොබලා කිසියම් කටයුත්තක් නොකරන්නේ නම් පණයෙය්‍ය එළඹවන්නේය. පවත්වන්නේය. වෙගා යනු වේගයෙන් වහා. සම්මා පණිධි යනු නුවණින් තබන ලද සිතින් කරන ලද කටයුතු මිනිසාට ප්‍රයෝජන පිණිස වෙයි. පසුව පසුතැවිලි වන්නෝ නොවෙති. විභජ්ජ යනු මේවා කළයුතුය. මේවා නොකළ යුතුයයි මෙසේ දැන බෙදා වෙන්කර. කම්මායතනානි යනු කර්මාන්තයෝ. වද්ධානුමතානි යනු පණ්ඩිතයන් විසින් අනුමත කළ නිවැරදි ඒවා වේ. කටුකං යනු දේවයන් වහන්ස, කටුක වූ සම්බාධ සහිත වූ ඉතා දුක් සහගත වූ මරණ බයට පත්වූයේ වෙමි. ලද්ධූ යනු තමාගේ ඤාණ බලයෙන් ලැබ. පබ්බජ්ජ මෙවාභිමනො යනු පැවිද්දට අභිමුඛ වූ සිත් ඇත්තේම වෙමි.

මහබෝ සතුන් විසින් මෙසේ ධර්මය දේශනා කළ කල්හි රජු දේවිය අමතා,

26. සුධර්මාවනි, ඔබගේ මේ පුත්‍රයා වූ සෝමනස්ස කුමාරයා අනුකම්පා ඇත්තෙකි. තරුණයෙකි. දැන් ඔහු වෙතින් අයදින ලද්දා වූ මම (එය) නොලදිමි. ඔබද අප වෙනුවෙන් අයදින්නට සුදුසු වෙහිය.

එහි යාචිතවෙ යනු අයදින්නට.

ඇය පැවිද්ද සඳහාම යොමු කරවන්නී

27. පුත්‍රය, පිඬුසිඟා යෑමෙහි ඇලෙව. ධර්මයන්හි විමසිලිමත් වී පැවිදි වව. සියළු සත්ත්වයන් කෙරෙහි දඬුවම් බහා තබා නින්දා නොලබා ඒකාන්තයෙන් බ්‍රහ්ම ලෝකයට එළඹෙව ය යන ගාථාව කීවාය.

එහි නිසම්ම යනු පැවිදිවන්නේද විමසා බලා මිත්‍යාදෘෂ්ටික පැවිද්ද අතැර සම්මාදිටිඨික වූ නෛර්යාණික පැවිද්දෙහි පැවිදි වෙහි.

ඉක්බිති රජු ගාථාවක් කීවේය.

28. සුධර්මාවනි, යම්සේ ඔබ දුකට පත් වූ මා වැඩියක් දුකින් තවන්නෙහිය. මෙය පුදුම සහගත දෙයකි. පුත්‍රයා වැළක්වීම සඳහා ඉල්ලවයි කියනු ලබන්නී කුමාරයා බෙහෙවින් උනන්දු කරවන්නෙහිය.

එහි යාදිසඤ්ච යනු ඔබ යම්බඳු වූ මෙවැන්නක් කියහිද එය ඒකාන්තයෙන් පුදුම සහගතය. දුක්ඛිතං යනු ස්වභාවයෙන්ම දුකට පත් වූ මා බෙහෙවින් දුකට පත්කරහිය.

දේවිය නැවත ගාථාවක් කීවේය.

29. රාගාදී කෙලෙස්වලින් මිදුනා වූ නිවැරදි ආහාර අනුභව කරන, (එමෙන්ම) පිරිනිවියා වූ යමෙක් මෙලොව හැසිරෙත්ද, ඒ ආර්ය මාර්ගයට පිවිසෙන්නා වූ කුමාරයා වලක්වන්නට උත්සාහ නොකරමි.

එහි විප්පමුත්තා යනු රාගාදියෙන් මිදුනාහු. පරිනිබ්බුතා යනු කෙලෙස් පිරිනිවීමෙන් නිවුණෝ. තමරිය මග්ගං යනු දේවයන් වහන්ස, ඒ බුද්ධ ආදී ආර්යයන් සතු මාර්ගයට පිළිපන්නා වූ මගේ පුත්‍රයා වලක්වන්නට උත්සාහ නොකරමි යි.

රජු ඇයගේ වචනය අසා අවසාන ගාථාව කීවේය.

30. යමෙක් බොහෝ තැන් පිළිබඳව සිතන්නාහු වෙත්ද, යම්බඳු වූ ඔවුන් අයත් වූ යහපත් වචන අසා මේ සුධර්මා තොමෝ අල්පෝත්සාහී, වූවා පහවූ ශෝක ඇත්තී වූවාද වන්නීය. ඒකාන්තයෙන් ඔවුහු සේවනය කළ යුත්තෝද ප්‍රඥා සහිත වූවෝද බහුශ්‍රැත වූවෝද වෙති.

එහි බහුඨාන චින්තිනො යනු බොහෝ කරුණු සිතන්නාහු. යෙසායං යනු යම්බඳු වූවන්ගේ මේ ඇය සෝමනස්ස කුමාරයාට කියන ලද යහපත් වචනය අසා අල්පෝත්සාහී වූ රජුද ඒ සඳහාම කීවේය.

මහා බෝධිසත්ත්වයෝ මව්පියන් වැඳ ඉඳින් මගේ වරදක් ඇත්ද, සමාවනු මැනවයි කීවේය. මහජනයාට ඇඳිලිකර හිමාලයට අභිමුඛ වී ගොස් මිනිසුන් ආපසු හැරුන කල්හි දෙවියන් විසින් මිනිස් ස්වරූපයෙන් අවුත් පර්වත සානු සතක් ඉක්මවා හිමාලයට පමුණුවන ලද්දේ විශ්වකර්මයා විසින් නිමවන ලද පන්සලෙහි සෘෂි පැවිද්දෙන් පැවිදි වූයේය. එහිදී සොළොස් වයස් කාලය දක්වා රජමාලිගයෙහි සේවකයන්ගේ වේශයෙන් දෙවියෝම ඔහුට උපස්ථාන කළාහුය. මහජනයා කූට ජටිලයාටද තලා ජීවිතක්‍ෂයට පැමිණවීය. මහබෝසත් තෙමේ ධ්‍යාන අභිඥා උපදවා බ්‍රහ්මලෝකය පැමිණියේ වීය.

ශාස්තෲන් වහන්සේ මේ ධර්මදේශනාව ගෙනහැර වදාරා මහණෙනි, මෙතෙම මෙසේ මා නැසීම පිණිස උත්සාහ කළේම යයි කියා ජාතකය ගලපා වදාළ සේක. එකල්හි කුහක ජටිලයා දෙව්දත් වීය. මව මහාමායා වූවාය. රක්ඛිතයා සැරියුත් හිමි වීය. සෝමනස්ස කුමාරයා මම ම වීමි යයි වදාළ සේක.