2. සරභඞ‍්ගජාතකවණ‍්ණනා 522 අට‍්ඨකථා

2. සරභංග ජාතකය (522)

අලඞ්කතා කුණ්ඩලිනො සුවත්‍ථා යන මෙය ශාස්තෲන් වහන්සේ, ජේතවනාරාමයේ වැඩ වාසය කරන සේක්, මහා මුගලන් තෙරුන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය අරබයා වදාළ සේක. සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ, දෙව්රම් වෙහෙර වැඩවසන තථාගතයන් වහන්සේගෙන් සිය පිරිනිවීම අනුදන්නවා ගෙන ගොස් නාලක ගමෙහි උපන්ගෙහි දී ම පිරිනිවන් පෑ සේක. උන්වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑ බව අසා, ශාස්තෲන් වහන්සේ රජගහනුවරට වැඩ, වේළුවනයේ වැඩ වාසය කළ සේක. එකල්හි, මහමුගලන් තෙරුන් වහන්සේ ඉසිගිලි පර්වත ආසන්නයේ කාළසිලාවෙහි වැඩ වාසය කරති. උන්වහන්සේ සෘද්ධි බලයෙන් කෙළවර පැමිණි නිසාවෙන්, අහස් තලයේ ද පොළෝ තලයේ ද සැරිසරති. දිව්‍ය ලෝකයෙහි බුද්ධ ශ්‍රාවකයන්ගේ මහත් වූ ඉසුරු සම්පත් දැක කෙලෙස් පිරුණු අපායවල, තීර්ථක ශ්‍රාවකයන්ගේ ඉමහත් දුක් දැක, මිනිස් ලොවට වැඩමකට අසවල් උපාසකයා අසවල් උපාසිකාව ද අසවල් නම් ඇති දිව්‍ය ලෝකයේ උපත ලබන මහත් ඉසුරු සම්පත් අනුභව කරති. තීර්ථක ශ්‍රාවකයන් අතර අසවලා ද, අසවල් තැනැත්තිය ද, අපායවල අසවල් නම් අපායෙහි උපත ලද්දේ යයි මිනිසුන්ට වදාළ සේක. මිනිස්සු, ශාසනයේ පහදිත්, තීර්ථකයන් දුරු කරත්. බුද්ධ ශ්‍රාවකයන්ට ඉමහත් සත්කාර ලැබුණේ විය. තීර්ථකයන්ට ලැබෙන සත්කාර පිරිහෙයි.

ඔවුහු තෙරුන් කෙරෙහි වෛර බැඳ, මොහු ජීවත් වනතාක් කල් අපගේ උපස්ථායකයෝ බිඳෙත්. සත්කාර සම්මාන ද පිරිහෙයි. මොහුව (මුගලන් තෙරුන්ව) මරන්නෙමුයි තෙරුන්ගේ මරණය සිදුකිරීමට ශ්‍රමණගුප්ත නම් සොරාට දහසක් දුන්හ. ඔහු තෙරුන් මරන්නෙමියි මහත් පිරිවර සහිතව කාළසිලා පර්වතයට ගියේය. තෙරුන් වහන්සේ ඔහු පැමිණෙනවා දැකම සෘද්ධියෙන් උඩට නැගී පලා ගිය සේක. සොරා එදවස, තෙරුන් නොදැක, නැවතී, ඊළඟ දිනයේ දී, හයවෙනි දින ආවේය. තෙරුන් වහන්සේ එ පරිදි සෘද්ධි බලයෙන් වැඩි සේක. සත්වෙනි දිනයේ නම් තෙරුන්ගේ, පෙර කරන ලද අපරාපරියවේදනිය කර්මයකට අවස්ථාව එළඹුණි. උන්වහන්සේ වනාහී පෙරැ සසර දී, බිරිඳගේ බස් ගෙන මව්පියන් මරනු කැමැත්තේ යහනාවෙන් ම කැලයට ගෙන ගොස් සොරුන්ගේ ආකාරය හඟවා මව්පියන් දෙදෙනාට තලා පෙළා පහර දුන්නේය. ඔවුහු දෑස් දුබල නිසා, රූප දැකීම් රහිත වූවෝ ඒ තමන්ගේ පුතු බව නො අදහන්නෝ මේ සොරුන් යයි යන හැඟීමෙන්, දරුව, අසවල් නම් ඇති සොරු අපව ඝාතනය කරති. නුඹ ඉවත්ව යවයි කී. ඔහුට අවස්ථාව සලසමින් හඬා වැලපුනහ. ඔහු මෙසේ සිතීය. මොවුහු, මා විසින් තලනු ලබන්නේ ද, මගේ අර්ථ සිද්ධිය ගැන ම සිතා වැලපෙති. අයුතු වැඩක් කරමි. ඉක්බිති ඔවුන් අස්වසා සොරුන් පලායන බව හඟවා, ඔවුන්ගේ අතපය මිරිකා අම්මේ, තාත්තේ බිය නොවන්න. සොරු පලාගියෝ යයි කියා නැවත තමන්ගේ ගෙදරටම පැමිණ වීය. එම පාප කර්මය මෙ පමණ කලක් ඵල නොදී අළුයට සැඟවුණු ගිනිගුලියක් මෙන් සිට, මේ අවසන් භවයේ දී ආසන්නයට පැමිණ සිටියේය. යම්සේ බලු වැද්දකු විසින් මුවකු දැක බල්ලා පසුපස නොගොස් මුවා ලුහුබැඳ යම්තැනකට එළඹේද? එහිදී ම අල්ලා ගනියි. එසේ මේ කර්මය යම්කිසි අවස්ථාවක ඉඩක් ලබයිද? එහි දී විපාක දෙයි. ඉන් මිදුණෙක් නම් නැත.

තෙරුන් වහන්සේ, තමන් කළ කර්මය පසුපස එන බව දැන තෙරුන් වහන්සේ ඉවත්ව නොගිය සේක. උන්වහන්සේට, කර්මය පසුපස ගලා එන බැවින්, අහස උඩට නැගීමට නොහැකි විය. නන්දෝපනන්ද දමනයෙන් වෛජයන්ත ප්‍රාසාදය කම්පනය කළ උන්වහන්සේට සෘද්ධිය, කර්ම විපාක බලයෙන් දුර්වලත්වයට පත්විය. සොරා, තෙරුන්ව අල්ලාගෙන, තෙරුන්ගේ ඇට, සුන් සහල් පමණට කුඩු කරන්නේ, සිඳ කුඩුකර, පඳුරු ගොඩක් මත බහා වධ දී, මැරුනාය යන හැඟීමෙන් පඳුරු ගොඩක් මත දමා පිරිවර සහිතව නික්ම ගියහ. තෙරුන් ද, සිහිය ලැබ ශාස්තෲන් වහන්සේ වැඳ පිරිනිවන් පාන්නෙමියි සිතා, සිරුර ධ්‍යාන බලයෙන් වෙලාගෙන තදකොට අහසට නැගී අහසින් ශාස්තෲන් වහන්සේ සමීපයට ගොස්, ශාස්තෲන් වහන්සේ වැඳ, “ස්වාමීනි, මම ආයුෂ අත්හැර පිරිනිවන් පාන්නෙමියි” වදාළ සේක. “මොග්ගල්ලානයෙනි, පිරිනිවන් පාන්නෙහිද?” “එසේය ස්වාමීනි.” “කොතනට ගොසින්ද?” “ස්වාමීනි, කාලසිලා පව්වට ගොසිනි.” “එසේ වීනම් මොග්ගල්ලානය, මට ධර්මය පවසා වඩිනු මැනවි. මෙබඳු ශ්‍රාවකයකුගේ දැකීමක් දැන් නැත.” උන්වහන්සේ “ස්වාමීනි, එසේ කරන්නෙමි”යි ශාස්තෲන් වහන්සේ වැඳ, තල්ගසක පමණට අහසට නැගී පිරිනිවන්පානා දිනයෙහි සාරිපුත්ත තෙරුන් මෙන් විවිධාකාර සෘද්ධි මවා, ධර්මය පවසා ශාස්තෲන් වැඳ අටවෙනි දිනයේ දී කාළසිලාවේදී පිරිනිවන් පෑ සේක.

ඒ ක්‍ෂණයේ ම සදෙව්ලොව එකම කෝලාහලයක් විය. අපගේ ගුරුතුමා පිරිනිවන් පෑවේ යයි දිව්‍යමය සුවඳ මල් ධූප සඳුන්කුඩු ද නොයෙක් දරද ගෙන පැමිණියහ. රියන් අනූනමයක් ප්‍රමාණයේ සඳුන් චිතකයක් ද විය. ශාස්තෲන් වහන්සේ, තෙරණුවන්ගේ සමීපයේ සිට ශරීරය අත්හැරීම කළ සේක. ආදාහනය හාත්පස අවට යොදුනක් පමණ ප්‍රදේශයේ මල් වර්ෂාවක් වැස්සේය. දෙවියන් අතර මිනිස්සු ද, මිනිසුන් අතර දෙවියෝ ද සිටියහ. පිළිවෙලින් දෙවියන් අතර යක්‍ෂයෝ සිටිත්. යක්‍ෂයන් අතරෙහි ගාන්ධර්වයෝ සිටිති. ගාන්ධර්වයන් අතර නාගයෝ සිටිත්. නාගයන් අතර ගුරුළෝ සිටිත්. ගුරුළුන් අතර කින්නරයෝ සිටිත්. කින්නරයන් අතර කිඳුරෝ සිටිත්. කිඳුරන් අතර කුඩ තිබෙත්. කුඩ අතරෙන් රන්සෙමර තිබේ. රන් සෙමර අතර කොඩි තිබේ. ධජයන් අතර පතාක කොඩි තිබේ. දින හතක් යහපත් ක්‍රීඩා කළහ. ශාස්තෲන් වහන්සේ, තෙරණුවන්ගේ ධාතු ගෙන්වා ගෙන වේළුවන දොරටුව අබියස මළුවෙහි චෛත්‍යයක් ද කරවූ සේක. එකල දම් සභාවේදී කථා ආරම්භ කළහ. ඇවැත්නි, සැරියුත් මහරහතුන් වහන්සේ, තථාගතයන් වහන්සේගේ සමීපයෙහි පිරිනිවන් නොපෑයෙන් බුදුරදුන් ගේ සමීපයෙහි මහත් වූ සම්මාන නොලැබූ සේක. මහ මුගලන් තෙරුන් වහන්සේ බුදුරදුන්ගේ සමීපයෙහි පිරිනිවන්පෑ බැවින් මහත් සම්මාන ලැබූහ. ශාස්තෲන් වහන්සේ වැඩම කර, මහණෙනි, කවර කථාවකින් යුක්තව සිටියෙහුදැයි විමසා, මෙබඳු කථාවකින් සිටින්නමෝ යයි විචාරා මෙබඳු කථාවකින් යයි කී කල්හි, මහණෙනි, මහ මුගලන් තෙරුන් දැන් පමණක් නොවෙයි මගේ සමීපයෙන් සම්මාන පුද ලැබුවේ. පෙර ද ලැබුවේ යයි වදාරා අතීත කථාව ගෙනහැර පෑ සේක.

අතීතයේ බරණැස බ්‍රහ්මදත්ත රජු රාජ්‍යය කරවන කල්හි බෝධිසත්ත්වයෝ පුරෝහිත බැමිණියගේ කුසෙහි පිළිසිඳගෙන, දස මසක් ඇවෑමෙන් අලුයම් කාලයේ මව්කුසින් නික්මුණහ. එකෙණෙහි, බරණැස් නගරයේ දොළොස් යොදුනක ප්‍රදේශයේ සියලු ආයුධ දිළිසුණේය. පුරෝහිතයා, පුතු උපන් කල්හි, පිටතට නික්ම අහස බලන්නේ, නැකැත් යෝගයක් දැක, මේ නැකැත් යෝගයෙන් උපන් බැවින් මේ කුමාරයා මුළු දඹදිව් තලයේ දුනු ශිල්පීන්ගෙන් අග්‍ර ප්‍රමුඛයා වන්නේ යයි දැන, කලින් ම රාජකුලයට ගොස්, රජුගෙන් සැපසේ නිදාගත්තේදැයි විචාළේය. ඇදුරුතුමනි, කුමන සැපයක්ද? අද මුළු නගරයේ සියලු ආයුධ දිළිසුණේ යයි කී කල්හි, දේවයන් වහන්ස, බිය නොවන්න. ඔබතුමාගේ නිවේසනයේ පමණක් නොව, මුළු නගරයේ ම ආයුධ දිළිසුණේ යයි, අද අපගේ ගෙදර, කුමාරයාගේ උපත සිදුවූ බැවින් එසේ සිදුවිය යි, ඔහු මුළු දඹදිව ම දුනු ශිල්පීන්ගෙන් අග්‍රයා වන්නේය. යහපති ගුරුතුමනි, එසේ වී නම් ඔහු පෝෂණය කරවා වයසට පැමිණි කල්හි, අපට දෙන්න යයි කියා කිරි මිල සඳහා දහසකුත් දෙවාපීය. පුරෝහිතයා එය රැගෙන ගෙදර ගොස් බැමිණියට දී, පුතුගේ නම් තබන දිනයේ උපන් විගස ආයුධ දිළිසුණු නිසා ජෝතිපාල යයි ඔහුට නම් තැබීය.

ඔහු ඉමහත් පිරිවරින් වැඩෙනු ලැබෙන්නේ සොළොස් (16) අවුරුදු කාලයේ උතුම් රූපශ්‍රීයෙන් යුක්ත විය. ඉක්බිති ඔහුගේ පියා ශරීර ලකුණු බලා, දහසක් දී, දරුව; තක්‍ෂිලාවට ගොස් දිසාපාමොක් ඇදුරාගේ සමීපයෙහි ශිල්ප උගනිව් යි කීවේය. ඔහු යහපතැයි පිළිගෙන ගුරුපඬුරු රැගෙන දෙමව්පියන් වැඳ එහි ගොස් දහස දී ශිල්ප උගෙන ගෙන, සත් දිනකින්ම නිමාවට පැමිණියේය. ඉක්බිති ඔහුගේ ගුරුතුමා සතුටු වී තමාගේ සන්තක වූ කඩු රත්නය ද, කොපුව ද එළු අඟක බහාලූ දුනු කලාප සහිත කොපුව ද, කිණිහිර ද තමාගේ සන්නද්ධ සැට්ටය ද, නළල් පටය ද දී, දරුව ජෝතිපාලය, මම මහලු වෙමි. දැන් නුඹ මේ මානවකයන්ට උගන්වුව මැනවැයි, පන්සීයයක් මානවකයන් ඔහුට ම පවරා දෙනු ලැබීය. බෝධිසත්ත්වයෝ සියලු උපකරණ ගෙන, ගුරුතුමා වැඳ බරණැසටම අවුත් දෙමව්පියන් දැකබලා සිටියහ. ඉක්බිති, හේ වැඳ සිටි කල්හි පියා මෙසේ කීවේය. දරුව; ශිල්පය උගත්තේද? පියාණෙනි, එසේය. ඔහු ඔහුගේ වචන අසා රජගෙදරට ගොස් දේවයන් වහන්ස, මගේ පුතා ශිල්ප හදාරා ආවේය. දේවයන් වහන්ස, කුමක් කරනු ලැබේදැයි කීවේය. ගුරුතුමනි; අපට උවටැන් කරාවා. දේවයන් වහන්ස; ඔහුට වියදමට මුදල් අනුදැනව. දිනපතා දහසක් ලැබේවා’යි ඔහු යහපතැයි පිළිගෙන ගෙදර ගොස්, කුමාරයා කැඳවා, දරුව; නුඹ රජතුමාට උපස්ථාන කරවයි කීවේය. ඔහු එතැන් පටන් දිනපතා දහසක් ලැබ, රජුට උපස්ථාන කෙළේය.

රාජ්‍ය සේවකයෝ උද්ඝෝෂණය කළහ. අපි ජෝතිපාල විසින් කරන ලද වැඩ නොදකිමු. දිනපතා දහසක් ගනියි. අපිද ඔහුගේ ශිල්පය දකිනු කැමැත්තෝ වෙමුයි රජු, ඔවුන්ගේ බස් අසා පුරෝහිතට කථා කොට මෙ කරුණු පුරෝහිතයාට කීය. පුරෝහිතයා, යහපති, දේවයන් වහන්ස යයි පිළිගෙන පුතුට දැනුම් දුන්නේය. ඔහු, පියාණෙනි, යහපතැයි මෙයින් සත්වෙනි දිනයේ දී ශිල්ප දක්වන්නෙමියි, රජු තමන්ගේ රාජ්‍යයේ දුනු ශිල්පීන් රැස්කරාවායි කීවේය. පුරෝහිතයා එය අසා ගොස් රජුට ඒ බව දැනුම් දුන්නේය. රජු නගරයේ බෙරහඬ නංවා දුනු ශිල්පීන් සම්පාදනය කරවීය. සැටදහසක් දුනුවායෝ ඒකරාශී වූවහු රජු ඔවුන්ට, රැස්කළ කාරණාව දන්වා නගරවාසීහු ජෝතිපාලගේ ශිල්පය බලත්වායි බෙරහඬ නංවා රාජාංගනයට රැස්කරවා මහජනයා පිරිවරාගෙන උතුම් පලඟක් මත හිඳ දුනු ශිල්පීන් කැඳවා, ජෝතිපාල පැමිණේවායි කැඳවීය. හෙතෙම ගුරුතුමා විසින් දෙන ලද දුන්න කිණිහිර, සන්නද්ධ සැට්ටය, හිස් පළඳනාව, නිවාසයේ තබා කඩුව ගෙන්වා ගෙන ප්‍රකෘති ස්වභාවයෙන් ම රජු සමීපයට ගොස් එකත්පසක සිටියේය.

ධනු ග්‍රාහකයෝ ජෝතිපාල, දුනු ශිල්පය පෙන්වීමට පැමිණියේ දුන්න නොගෙනම පැමිණියේ, අපගේ අතින් දුන්න ගනු කැමැත්තේ වන්නේයයි, ඔහුට දුන්න නොදෙමුයි (ඔවුහු) කතිකා කරගත්හ. රජු ජෝතිපාල අමතා ශිල්ප දක්වන්නැයි කීවේය. ඔහු හණ රෙද්ද, පරීක්‍ෂා කර බලා, හණ රෙද්ද ඇතුළින් තුබූ සළුව ඉවත්කොට සන්නාහ සන්නද්ධ හැට්ටයට අතයවා උරහිස් හිස් පළඳනාව ඉවත් කොට එළු අඟක බහා තුබූ දුන්නෙහි පබළු වර්ණ දුනුදිය නංවා කිණිහිර පිටෙහි බැඳ කඩුව වමතින් ගෙන දියමන්ති අග ඇති නාරාවය (යකඩ හුල) නියපිටින් පෙරළමින් හණ රෙද්ද විවරකොට, පොළොවට ගසා බිඳ, අලංකාර වූ ඇත් පැටවකු මෙන් නික්ම ගොස්, රජුට ගෞරව දක්වා සිටියේය. ඒ දැක මහජනයා ප්‍රීතිඝෝෂා කරති. නාද දෙති. අත්පොළසන් හඬ නංවති. රජු ජෝතිපාල ශිල්ප දක්වන්නේ යයි කීය. රජතුමනි, ඔබතුමාගේ දුනු ශිල්පීන් අතර සිටින, අක්‍ෂණවේදීන්, වාලවේධීන්, ශබ්දවේදීන් ඊතල විදින්නන් යන සතර ධනුර්ධරයන් ම කැඳවව. රජු කැඳවීය.

බෝධිසත්ත්වයෝ රාජ අංගනයෙහි චතුරශ්‍රය අභ්‍යන්තරයේ මණ්ඩපයක් කරවා කොන් සතරෙහි, ධනුර්ධරයන් සතර දෙනෙකු තබා, එකිනෙකාට, ඊතල තිස් දහසකන් ද දී, එකිනෙකාට සමීපයේ ඊතල බෙදා දෙන්නෙකු තබා, තෙමේ දියමන්ති අගින් යුත්, යකඩ හුල්කටුව බැගින් ගෙන්වාගෙන මණ්ඩපය මැද සිට මහරජතුමනි, මේ ධනුර්ධරයන් සතරදෙන එක පහරින් ඊතල දමා, මට විදිත්වා. මේ මේ කැඩුණු කැබලිවලින් නවත්වන්නෙමියි කීය. රජු එසේ කරවු යයි අණ කෙළේය. ධනුර්ධයෝ ආවෝය. මහරජුනි, අපි අකුණු සැරින් විදින්නන්, ගණ අඳුරේ විදින්නන්, ශබ්දවේදීන්, ආයුධවේදීන් ඊතල ආදි දෙයින් විදින්නන්, ජෝතිපාලකයා තරුණ මානවකයෙකි. අපි නො විදින්නෙමුයි බෝධිසත්ත්වයෝ, ඉදින් හැකිවන්නාහු නම් මට විදිවු යයි කීය. ඔවුහු යහපතැයි පිළිගෙන එකපාරින් ම කැබලි ඊතල දමා ගැසූහ. බෝධිසත්ත්වයෝ ඒවා නාරස්නෙන් පහර දී එහෙට මෙහෙට හැකි පරිදි බිම දැමීය. බෝධිකොටුව විනාශ වන්නාක් මෙන් තාලයෙන් තාලය, ඊතලයෙන් ඊතලය, දණ්ඩෙන් දණ්ඩ ඊතල හඬින් හඬ නො ඉක්මවන්නේ දමා ගසා, ඊතල හඬ පමණක් කෙළේය. දුනුවායන්ගේ ඊතල ක්‍ෂය විය. ඔහු ඒවා ගෙවී ගිය බව දැන ඊතල හඬ අවසන් වීමට පෙර පලාගොස් රජු සමීපයේ සිාටියේයෙ. මහජනයා හඬ නගන්නෝ අත්පොළසන් දෙවන්නෝ ගලග් උඩ දුවන්නෝ අසුරු පහර දෙන්නෝ මහ කෝලාහලයක් කර වස්ත්‍රාභරණාදිය දමාගැසූහ. මෙසේ රැස්කළා වූ ධනය අටළොස් කෝටියක් පමණ විය.

ඉක්බිති ඔහුගෙන් රජ විචාළේය. ජෝතිපාල කුමන ශිල්පයක් නම් දන්නෙහිද? දේවයන් වහන්ස, ඊතල වැළැක්වීමේ ශිල්පයයි. වෙනත් කිසිවෙක් දන්නෙහිද? මා හැර මුළු දඹදිව් තලයේ ම අන් කිසිවෙක් නැත මහරජතුමනි. දරුව, වෙනත් ශිල්පයක් දක්වව. දේවයන් වහන්ස, මේ සිව්කොණේ සිට ජනතාව සතර දෙනෙකුට මට විදීමට නොහැකි වූහ. මේ සිව්කොණේ සිටියෙකුට මම එකම ඊතල පහරින් විදින්නෙමි. දුනුවායෝ එසේ සිටීමට නොසමත් වූහ. බෝධිසත්ත්වයෝ සතර කොන්වල කෙසෙල්ගෙඩි සතරක් තබා අලවංගු තුඩෙහි රතු නූල්කැබැල්ලක් බැඳ, එක් කෙසෙල් ගෙඩියක් ඉලක්ක කොට දමා ගැසීය. නාරස්නය ඒ කෙසෙල්ගෙඩිය විදගෙන අනතුරුව දෙවෙනි, තෙවෙනි, සතරවෙනි ද, යළිත් පළමු පරිද්දෙන් ම විද නැවත අතට ම පිහිටියේය. කෙසෙල් නූලේ දැවටී තුබුණාහ. මහජනයා දහසක් ප්‍රීතිඝෝෂා පැවැත්වූහ. රජතුමා දරුව, එය කුමන ශිල්පයක් ද? දේවයන් වහන්ස, එය චක්‍රවිදීම නම් වේ. දරුව, තවත් ශිල්පයක් දක්වන්න. බෝධිසත්ත්වයෝ ඊතල යෂ්ටි නම්, ඊතල රැහැන් නම්, ඊතල වේය නම් දැක්වීය. ඊතල ප්‍රාසාද නම්, ඊතල මණ්ඩප නමි. ඊතල හිණිමඟ නම් ඊතල ප්‍රාකාර නමි. ඊතල පොකුණ නම් ඊතල පියුම් නම් ආදිය පිපුණේ කරවීය. ඊතල වර්ෂාවක් වැස්සවීය. මේ ආදි තවත් අනභිභවනීය ශිල්ප දොළසක් පමණ දක්වා පෙන්වා යළිත් අසාධාරණ මහකඳන් හතක් ද, බිඳවාලීය. අඟල් අටක් පමණ ඝනකම දිඹුල් කොටයක් ද විද්දේය. අඟල් සතරක් ඝනකම, පියාගස් ලෑල්ලක් ද, අඟල් දොළසක් ඝනකම තඹ ඉරියව්වක් ද, අඟල් එකක් ඝනකම යකඩ පුවරුව ද ඒකාබද්ධ වූ පුවරු සියයක් ද විද්දේය. පිදුරු ගැලක් ද, වැලි ගලක් ද, ලෑලි ගැලක් ද යන ඒවාට ඉදිරියෙන් හීය විද පසුපසින් නික්මවාලීය. ජලයෙහි, ගොනුන් සතර දෙනෙකුට ද, ගොඩබිම වෘෂභයන් අටදෙනෙකු ද සිටින තැනට ඊතල යැවීය. ගොඩබිම වාතයේ සංඥාවෙන් ගොනුන් මත්තෙහි අශ්ව ලෝමයක් විද්දේය. ඔහුගේ මෙපමණ ශිල්ප දක්වන්නේ ම ඉර බැස ගියේය.

ඉක්බිති රජු ඔහුට, සේනාපති තනතුර පිරිනමා, ජෝතිපාලය, අද සුදුසු කාලය නොවේ. හෙට සේනාපති පදවිය ගන්නේ නම් යෙහෙකි. කෙල් රවුල් බා, ස්නානය කර පැමිණෙන්නැයි එ දවස පිරිවැය පිණිස ලක්ෂයක් ද පිරිනැමීය. බෝධිසත්ත්වයෝ, මේවායින් මට වැඩක් නැත. අටළොස් කෙළක් ධනය ස්වාමියන්ට ම පවරා මහත් පිරිවරින් නෑමට ගොස්, කෙස් රවුල් බහා, ස්නානය කර සර්වාලංකාරයෙන් සැරසී අපමණ අසිරියෙන් නිවස්නට පැමිණ මහාර්ඝ රසැති භෝජනය වළඳා, සිරියහනට නැගී නිදන්නේ යාම දෙකක් නිදාගෙන, පශ්චිම යාමයෙහි පිබිද, නැගිට, පලඟක් බැඳ යහන් මත්තෙහි හොත්තේ ම තමාගේ ශිල්පයේ මුල මැද අග මෙනෙහි කරන්නේ මගේ ශිල්පයේ මුලින් ම මරණින් පසු තත්ත්වය ප්‍රකට වෙයි. මධ්‍යමයේ, කෙලෙස් පටිභෝගය ද, අවසානයේ අපායෙහි පිළිසිඳ ගැනීමද වේ. ප්‍රාණඝාතාදි කෙලෙස් පරිභෝගවලදී ද, අධික ලෙස ප්‍රමාද වූයේ අපාය ප්‍රතිසන්ධිය දෙයි. රජු විසින්, මට මහත් වූ සෙනෙවි තනතුර දෙන ලදි. එය මට මහත් ඉසුරු සම්පත් වන්නේය. බිරිඳ ද, දූ පුත්තු ද බොහෝ වන්නාහ. කෙලෙස් සහිත වස්තු බොහෝකොට ගියේය. දුරුකිරීමට අපහසු වෙයි. දැන්ම ම නික්ම හුදකලාව ම වනයට පිවිස සෘෂි ප්‍රව්‍රජ්‍යාවෙන් මට පැවිදිවීමට සුදුසු ය. සිරියහනින් නැගිට කිසිවකුට නොකියා මාලිගාවෙන් බැස, ප්‍රධාන දොරටුවෙන් නික්ම හුදකලාවම වනයට පිවිස ගෝදාවරී නදී තෙර තුන්යොදුනක් විශාලැති කපිට්ඨවනය ඇසුරුකොට විසීය.

ඔහුගේ නික්මුණු බව දැන ශක්‍රයා විශ්වකර්මයා කැඳවා, දරුව; ජෝතිපාල තෙම අභිනිෂ්ක්‍රමණයෙන් නික්මුණේ, මහත් සමාගමයක් වන්නේය. ගෝදාවරී නදී තීරයේ කපිල වනයේ අසපුවක් මවා පැවිදි පිරිකර ද සම්පාදනය කර දෙවයි කීවේය. ඔහු එසේ කෙළේය. බෝධිසත්ත්වයෝ ඒ ස්ථානයට පැන එක් පදික මාවතක් දැක, පැවිද්දා විසින් වාසය කරන ස්ථානයක් විය යුත්තේය. ඒ මාර්ගයෙන් එතැනට ගොස් කිසිවක් නොදකින්නේ පන්සලට පිවිස පැවිදි පිරිකර දැක ශක්‍රදේවේන්ද්‍රයා මගේ නික්මුණු බව දැනගත්තේ යයි සිතා සළුව ඉවත් කොට රතුවන් චීවරයක් හැඳ-පොරවා අඳුන්දිවිසමින් කළ පත්කඩය ඒකාංශයට දා ගත්තේය. ජටාමඬුලු බැඳ, සහල්ල (උරය) උරහිසින් එල්ලාගෙන සැරයටිය ගෙන පන්සලෙන් නික්ම, සක්මන්මළුවට නැග, කීපවාරයක් ඔබ-මොබ හැසිර ප්‍රව්‍රජ්‍යා සිරියාව සතුටින් සිහිපත් කරමින් කසිණ කර්මස්ථාන සිහි කොට පැවිදි වූ දා පටන් සත්වෙනි දිනයෙහි අෂ්ට සමාපත්ති සහ පංච අභිඥා උපදවාගෙන පිඬු පිණිස වනමුල් ගෙඩි ආහාර වශයෙන් ගෙන හුදකලාවම වැඩවාසය කළ සේක. මව්පියන් හා සහෝදරයන් ද, ඤාති සමූහය ද, ඔහු නොදකින්නෝ, හඬමින් වැලපෙමින් හැසිරෙත්.

ඉක්බිති එක් වැද්දෙක් වනයට පිවිස, කපිල අසපු පෙදෙසේ වැඩහුන්නා වූ බෝසතුන් දැක හේ හැඳිනගෙන ඔහු සමග පිළිසඳර කථාකොට නුවරට ගොස්, ඔහුගේ මව්පියන්ට දැනුම් දුන්නේය. ඔවුහු රජුට දැන්වූහ. රජතුමා, එව්, ඔහු දකින්නෙමුයි ඔහුගේ දෙමව්පියන් රැගෙන මහජනයා පිරිවරන ලද්දේ වැද්දා විසින් දක්වන ලද මාර්ගයෙන්, ගෝදාවරී ගංතෙරට පැමිණියේය. බෝසත් තෙම ගංතෙරට පැමිණ අහසේ වැඩ සිටිමින් දහම් දෙසා ඒ සියල්ලෝ අසපුවට පිවිසවා, එහිදී ද, ඔවුන්ට, අහසෙහි සිටිමින් ම කාමයන්හි ආදීනව පවසා දහම් දෙසූහ. රජු ආදිකොට ඇති සියල්ලෝම පැවිදි වූහ. බෝධිසත්ත්ව තෙම සෘෂි සමූහයා පිරිවරා ගෙන එහිම වාසය කෙළේය. ඉක්බිති එහි ඔහු වාසය කරන බව මුළු දඹදිව් තලයේ ම ප්‍රසිද්ධ විය. වෙනත් රජවරු ද, රටවාසීහු ද පැමිණ ඔහු සමීපයේ පැවිදි වූහ. සමාගමය අතිමහත් විය. පිළිවෙලින් පිරිස සියදහස් ගණනක් වූහ. යමෙක් කාම විතර්කය හෝ ව්‍යාපාද විතර්කයන් හිංසා විතර්කය හෝ සිහිපත් කරයිද, බෝසත් තෙම එතැනට ගොස් ඔහුගේ ඉදිරිපිට, අහසින් වැඩසිට ධර්මය දේශනා කළහ. කසිණ පරිකර්මය කියා පෑහ. ඔහුගේ අවවාදයේ පිහිටා, අෂ්ට සමාපත්ති උපදවා, ධ්‍යාන ඵලයට පැමිණියෝ, සාලිස්සර, මෙණ්ඩිස්සර, පබ්බත කාළදේවල, කිසවච්ඡ, අනුසිස්ස, නාරද යනුවෙන් ජ්‍යෙෂ්ඨයෝ සත්දෙනෙක් වූහ. පසු කාලයේ කපිල ආශ්‍රමයේ සෘෂි සමූහයා පිරිවරන ලද්දේ වාසය කිරීමට ඉඩක් නො සෑහේ.

ඉක්බිති බෝසත් තෙම සාලිස්සර අමතා සාලිස්සරය; මේ අසපුව සෘෂි සමූහයාට ඉඩකඩ මදිය. නුඹ මේ සෘෂි සමූහයා රැගෙන මෙජ්ඣ රජුගේ රාජ්‍යයේ ලම්බචූලක නම් නියම්ගම ඇසුරු කොට වාසය කරවයි කීවේය. ඔහු යහපතැයි ඔහුගේ වචනය පිළිගෙන, නොයෙක් දහස් ගණන් සෘෂි ගණයා රැගෙන එහි ගොස්, වාසය කෙළේය. මිනිසුන් අතර සිටි, පැවිදිවනු කැමැත්තහු පැමිණ නැවත ආශ්‍රමය පිරුණෝ වූහ. බෝධිසත්ත්වයෝ මෙණ්ඩිස්සර අමතා, “මෙණ්ඩිස්සරය, නුඹ මේ සෘෂි සමූහයා රැගෙන සූර ජනපදය සීමාවෙහි, සාතෝදික නම් නදියක් ඇත. එම තීරයේ වාසය කරවයි පිටත් කෙළේය. මෙම උපාය ක්‍රමයෙන් තුන්වෙනි වාරයෙහි ‘පබ්බත’ අමතා “පබ්බතය, නුඹ මහා වනය ආශ්‍රිතව අඤ්ජන නම් පර්වතයක් ඇත. එය ඇසුරු කොට වාසය කරව”යි පිටත් කෙළේය. සිවුවෙනි වාරයෙහි කාළදේවල අමතා, “කාළදේවල, නුඹ දක්‍ෂිණාපථයේ අවන්ති රටෙහි, ඝනසේල නම් පර්වතයක් ඇත. එය ඇසුරු කොට වසන්නැ”යි පිටත් කෙළේය. යළිත් කපිල ආශ්‍රමය පිරුණේ විය. ස්ථාන පහක සෘෂි සමූහයා දහදහස් ගණනින් වූහ. කිසවච්ඡ; යළි බෝසතුන් අමතා දණ්ඩකී රජුගේ රාජ්‍යයෙහි කුම්භවතී නගරයේ සේනාපති ඇසුරු කොට එම උයනෙහි වාසය කෙළේය. නාරද, මධ්‍යම දේශයේ අඤ්ජනගිරි නම් පර්වතයෙහි පර්වතාභ්‍යන්තරයේ වාසය කළේය. අනුසිස්ස, බෝධිසත්ත්වයන් සමීපයේ ම සිටියේය.

එකල්හී දණ්ඩකී රජු තමන්ගෙන් සත්කාර ලබන එක් ගණිකාවක තත්ත්වයෙන් පහ කෙළේය. ඇය, තමන්ගේ වෛශ්‍යා ධර්මය හැඳින හැසිරෙමින් උයනට ගොස් කිසවච්ඡ තාපසයා දැක මේ කාළකණ්ණියකු වන්නේ යයි මොහුගේ සිරුරෙහි දෝෂය පව් සෝදාහැර නා යන්නෙමි යි, දැහැටිකූරක් විකා සියල්ලට පළමු ඔහු මත්තෙහි කෙළපිඩක් දමාගසන්නී, කිසවච්ඡ තාපසයාගේ ජටාව අතර කාරා කෙළ ගසා දැහැටිකූර ඔහුගේ හිසෙහිම දමා තබා හිස සෝදා නා ගියාය. ඉක්බිති රජු ද වෙනත් කරුණක් නිසා වෛශ්‍යාව සිහිකොට නැවත හිටපු තනතුරෙහිම පිහිටුවීය. ඇය මෝහයෙන් මුළාවී කාළකණ්ණියාගේ සිරුරේ පව් සෝදා හළ නිසා රජු නැවත සුදුසු කල්හි තනතුරෙහි තැබීයයි සිතුවාය. මා විසින් කීර්තිය ලබන ලද්දේ යයි, ඉඟියක් ද කළාය. ඉක්බිති නොබෝ දිනකින් ම රජු පුරෝහිතයාගේ ද තනතුර අහෝසි කෙළේය. ඔහු ද ඇගේ සමීපයට ගොස් නුඹ කවර කරුණකින් නැවත තනතුර ලද්දේදැයි විචාළේය. ඉක්බිති ඇය රාජ උද්‍යානයෙහි කාළකණ්ණි තාපසයාගේ සිරුරෙහි, කෙලෙස් පව් පාකර හැරිය බව පාප ප්‍රහාරය කළ බව දැනුම් දුන්නීය. පුරෝහිතයා ද ගොස් එපරිදි ම ඔහුගේ සිරුරෙහි පාපදෝෂ, දුරු කෙළේය. ඒ රජ ද වෙනත් හේතුවකින් නැවත ඔහු එම තනතුරේ තැබීය. ඉක්බිති සවස් කාලයෙහි ප්‍රත්‍යන්ත ජනපදවාසීහු කුපිත වී, සේනා සමූහයා සමග යුද්ධයට පැමිණියහ. එවිට මෝඩකමින් මුළා වී පුරෝහිතයා, රජතුමනි! ඔබතුමා ජයගනු කැමැත්තේ ද? පරාදවනු කැමැත්තේදැයි රජුගෙන් ඇසීය. ජයගනු කැමැත්තෙමි’යි රජු කීය. එසේනම් පළමුව රාජ උයනෙහි ඉන්නා වූ, කාළකණ්ණියාගේ සිරුරේ පාප ප්‍රවාහය කොට එවයි කීය. රජු ඔහුගේ වචනය පිළිගෙන මා සමග රජ උයනට ගොස් එහි සිටින කාළකණ්ණියාගේ ශරීරයේ පාප ප්‍රවාහය කොට එන්නැයි හමුදාවට කියා, උයනට ගොස් දැහැටි දඬු විකා, පළමු කී පරිද්දෙන්, තාපසයාගේ ජටාවෙහි දැහැටි දමා, කෙළ ගසා, දැහැටි දමා ගසා, හිස නා බලසෙනග සමග පාප ප්‍රවාහය කෙළේය.

ඔවුන් එසේ ඉක්ම ගිය පසු, සෙනෙවියා අවුත් තාපසයා දැක දැහැටිකූරු ආදිය ඉවත්කොට මැනවින් නාවා, ස්වාමීනි, රජුට කුමක් වන්නේදැයි විචාළේය. ඇවැත්නි, මගේ සිතේ දෝෂයක් නැත. දෙවියෝ වනාහි කුපිතව, මෙයින් සත්වෙනි දිනයෙහි මුළු රටම අරාජික කරන්නෝය. නුඹ ඉක්මණින් පලාගොස් අන් තැනකට යව යනුවෙනි. හෙතෙම බියෙන් තැති ගත්තේ ගොස් රජුට දැන්වීය. රජු ඔහුගේ වචනය අසා ගණනකට නොගත්තේය. ඔහු නැවතී තමාගේ ගෙදරට ගොස් අඹුදරුවන් රැගෙන පලාගොස් අන් රටකට පිවිසියේය. සරභංග ශාස්තෲන් වහන්සේ ඒ කාරණය දැනගෙන තරුණ තාපසවරු දෙදෙනෙකු යවා කිසවච්ඡ තාපසයන් දෝලාවකින් අහසින් රැගෙන ආවේය. රජු යුද්ධය කොට සොරු අල්ලාගෙන නගරය කරාම පැමිණියේය. ඔහු පැමිණි කල්හි දේවතාවෝ පළමු වර්ෂාව වැස්සවූහ. මහ සැඩපහරින් සියලු කුණුරොඩු පහව ගියකල්හි, සුදුවැලි වර්ෂාවක් පතිත විය. වැලි මත්තෙහි දිව්‍යමල් වර්ෂාවක් වැස්සේය. මල් මත්තෙහි මසුරං වැස්සක් පතිත විය. මසුරන් මත, කහවණු වර්ෂාවක් වැස්සේය. කහවණු මතට දිව්‍යාභරණ වර්ෂාවක් වැස්සේය. මිනිස්සු සොම්නසට පැමිණියෝ අමුරන් රන් ආභරණාදිය ගැනීමට පටන් ගත්හ. එවිට ඔවුන්ගේ ශරීරයෙහි ගිනිගෙන දිළිසෙන විවිධාකාරයේ ආයුධ වර්ෂාවක් වැස්සේය. මිනිස්සු, කැබලි කැබලිවලට කැපී ගියහ. ඉක්බිති ඔවුන් මතුයෙහි මහත් මහත් වූ දිළිසෙන අඟුරු පතිත විය. ඔවුන් මත්තෙහි රියන් හැටක් පමණ පෙදෙසක් පුරවන්නා වූ සියුම් වැලි වර්ෂාවක් පතිත විය. මෙසේ යොදුන් හැටක් පමණ අරාජික විය. මෙසේ ඒ රට විනාශ වූ බව මුළු දඹදිව් තලයේ ම ප්‍රසිද්ධ විය.

ඉක්බිති එම රට හැර අනිත් රටවල අධිපතිව වූ කාලිංග, අට්ඨක සහ භීමරථ යන රජවරු තිදෙනා කල්පනා කළහ. පෙර බරණැස් නුවර කලාබු නම් කසීරට රජු, ක්‍ෂාන්තිවාදී තාපසයා කෙරෙහි අපරාධ කොට, පෘථිවිය පලාගෙන ගියේ යයි අසනු ලැබේ. එපරිදි නාලිකිර නම් රජු බල්ලන් පන්සියයක් ලවා තාපසයන් කවා ද, සහස්සබාහු අර්ජුන නම් රජු අංගීරස තාපසයන්ට අපරාධ කොට ද විනාසයට පැමිණියෝය. දැන් දණ්ඩකී රජු, කිසවච්ඡ තාපසයන්ට අපරාධ කොට, රටවාසීන් සමග විනාශයට පැමිණියේ යයි කියනු ලැබේ. මෙසේ රජවරු සතර දෙනාගේ උපන් ස්ථාන අපි නො දනිමු. අපගේ එම පුවත සරභංග ශාස්තෲන් හැර අනෙකකු කීමට දක්‍ෂයකු නම් නැත. වෙත එළඹ මේ ප්‍රශ්නයන් විචාරන්නෙමුයි; ඒ තිදෙනා ම මහත් වූ පිරිවරින් මේ ප්‍රශ්නයන් විචාරීම පිණිස නික්ම ගියහ. ඔවුහු වනාහි ඔවුනොවුන් පිටත්ව නික්ම යන බවක් නොදැන හුදකලාව ම “මම ම යමියි කල්පනා කරයි.” ඔවුහු තුන්දෙන ගෝදාවරී නදියට නුදුරින් එක්රැස් වූහ. ඔවුහු රථවලින් බැස තිදෙනා ම එකම රථයකට නැග ගෝදාවරී නදී තෙරට පැමිණියහ.

ඒ වේලාවේ ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා පාණ්ඩුකම්බල ශෛලාසනයේ හුන්නේ, ප්‍රශ්න හතක් ගැන සිතා (සත්ත්වයන්ගේ පැන) මේ ප්‍රශ්න සරභංග ශාස්තෲන් වහන්සේ හැර සදේවක ලෝකයෙහි අනෙකකු නම් කීමට දක්‍ෂයෙක් නැත. උන්වහන්සේ ගෙන් මේ ප්‍රශ්න විචාරන්නෙමි’යි මේ රජවරු තිදෙනා සරභංග ශාස්තෲන්ගෙන් ප්‍රශ්න විචාරීමට ගෝදාවරී නදී තීරයට පැමිණියහ. මොවුන්ගෙන් ප්‍රශ්න මම ම විචාරන්නෙමියි. දිව්‍යලෝක දෙකක දේවතාවුන් පිරිවර ගෙන දිව්‍යලෝකයෙන් බැස්සේය. එදවසම කිසවච්ඡ තාපසයා කළුරිය කෙළේය. ඔහුගේ ශරීරය ආදාහනය කිරීමට ස්ථාන හතරක වාසය කරන නොයෙක් දහස් ගණන් සෘෂිවරුන් මණ්ඩපයක් ද කරවා, එක්තැනකට රැස්ව පස්වන ස්ථානයේ නොයෙක් දහස් ගණන් ඉසිවරු කිසවච්ඡ තාපසයාට සඳුන් සෑයක් කරවා, ශරීරය දවාලූහ. ආදාහනයට හාත්පස යොදුන් භාගයක් පමණ තැන දිව්‍යපුෂ්ප වර්ෂාවක් වැස්සේය. බෝධිසත්ත්වයෝ ඔහුගේ ශරීරය ආදාහනය කරවා, අසපුවට පිවිස ඒ සෘෂීන් සමූහයා විසින් පිරිවරන ලද්දෝ හුන්නාහ. ඒ රජවරුන් නදී තීරයට පැමිණි කල්හි, මහත් සේනාවකින් වෑහෙන සේ තූර්ය නාදයක් විය. බෝධිසත්ත්වයෝ එම ශබ්දය අසා අනුශිෂ්‍ය තාපසයා අමතා, දරුව; නුඹ ගොස් එම ශබ්ද කුමක්දැයි දැනගෙන එවයි කීහ. ඔහු පැන් කළයක් ගෙන, එතැනට ගොස් ඒ රජවරුන් දැක ප්‍රශ්න කිරීම් වශයෙන් පළමු ගාථාව කීවේය.

අලංකාර වූ ආභරණින් සැදි, මනා සළු පිළි පොරවා, වෙළුරුමිණි මාණික්‍ය වූ කොපු බැඳි කඩු ඇතිව රථයෙන් සපැමිණි නුඹලා කවරහුද? මිනිස් ලොව තොපි, කෙසේ දැනගනිත්ද?

එහි, වෙළුරියමුත්තා ථරුඛග්ග බන්‍ධා යනු වෛඩූර්ය මැණික්වලින් ද, වෛඩූර්ය මුතු ද එල්ලෙන්නා වූ අලංකෘත වූ කොපුවලින් යුතු මහාර්ඝ කඩුවලින් සමන්විත වූයේ යනුයි. තිට්ඨථ යනු, එක්තරා රථයක සිටිවු. කෙනූ යනු, නුඹලා කවරෙක් නම් වේද, තොපි කෙසේ හඳුනා ගනිත් ද යනුයි.

ඔවුහු අනුශිෂ්‍ය තාපසයාගේ වචනය අසා, රථයෙන් බැස වැඳ සිටියහ. ඔවුන් අතරින් අට්ඨක රජු, ඔහු සමග කථාබහ කරමින් දෙවෙනි ගාථාව කීවේය.

මම අට්ඨක වෙමි. මේ තෙම භීමරථ වෙයි. මේ ප්‍රසිද්ධ වූ කාලිංග රජතුමා ය. මනා හික්මීම් ඇති සෘෂිවරුන් දැකීම පිණිස මෙහි පැමිණියෝ වෙමු. ප්‍රශ්නයන් ද විචාරමු.

එහි උග්ගතො යනු, සඳ හිරු මෙන් ප්‍රකට වූ ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත බවයි. සුසඤ්ඤතානං ඉසීනං යනු, ස්වාමීනි, අපි වන ක්‍රීඩා ආදිය සඳහා නොපැමිණියෙමු. යළිඳු කායාදි මනා සංවරයෙන් යුතු, සීලවන්ත සෘෂීන් දැකීමට මෙහි පැමිණියෙමු. පුච්ඡිතායෙම්හ පඤ්හෙ යනු සරභංග ශාස්තෲන්ගෙන් ප්‍රශ්න විචාරීමට ආවේ වෙමු. අපගේ එම අර්ථයයි. යකාරය ව්‍යඤ්ජන සන්‍ධිය ඇති කරයි යන අර්ථය යයි දතයුතුය.

ඉක්බිති ඒ තාපසයා මහරජ; යහපති. ආයුතු තැනට ම පැමිණ තිබේ. එසේ වීනම් නා, පිරිසිදු වී. අසපුවට පිවිස සෘෂි ගණයා වැඳ ශාස්තෲන්ගෙන් ප්‍රශ්න විචාරවු යයි ඔවුන් සමග පිළිසඳර කථා කොට පැන් කළය ඔසවා ජලය ම පිස දමන්නේ අහස දෙස බ ලා ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා දිව්‍ය සේනාව පිරිවරන ලද්දෝ, ඓරාවණ හස්තිරාජයාණන්ගේ ශරීරය මතින් බසින්නහු දැක ඔහු සමග සල්ලාපයෙහි යෙදෙමින් තෙවෙනි ගාථාව කීවේය.

අන්තරීක්‍ෂ පහයෙහි, පසළොස්වක චන්‍ද්‍රයා මෙන් සිටින්නෙහි, මහානුභාවැති යක්‍ෂය! ඔබගෙන් විචාරමි මිනිස්ලොව කෙසේ දනිත්ද?

එහි වෙභාසයං යනු අහසෙහි පථද්ධුනො යනු මාර්ගයට බැසගත් අර්ථ පථයෙහි, ආකාශ මාර්ගයෙහි සිටියේ යන අර්ථයයි.

ඒ අසා ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා සිව්වෙනි ගාථාව කීවේය.

දෙව්ලෝවල සුජම්පති යයි යමෙකු ගැන කියද්ද මිනිස් ලොව මඝවා යයි ඇමතුවේද? මනාසේ හික්මුණු සෘෂිවරුන් දැකීම පිණිස සක්දෙව් රජ වන මම මේ අද පැමිණ සිටිමි.

එහි ස දේවරාජා යනු, ඒ මම ශක්‍ර දේවේන්‍ද්‍රයා වෙමි. ඉදමජ්ජපත්තො යනු මේ තැනට අද පැමිණියේ ය. දස්සනායා යනු දැකීම පිණිස වන්දනය පිණිස ද, සරභංග ශාස්තෲන්ගෙන් ප්‍රශ්න විචාරීම පිණිසදැයි කීවේය.

ඉක්බිති ඔහුට අනු ශිෂ්‍ය තෙම, යහපති මහරජ, නුඹලා පසුව පැමිණෙවු පැන් කළය ගෙන ආශ්‍රමයට පිවිස, පැන් කළය තැන්පත් කොට, රජවරුන් තිදෙනා ද, ශක්‍රයා ද, ප්‍රශ්න විචාරීම පිණිස පැමිණි බව බෝසතුන්ට දැනුම් දුන්නේය. එතුමා, සෘෂිවරුන් විසින් පිරිවරන ලදුව, මහත් විශාල මළුවක හුන්නේය. රජවරු තිදෙන පැමිණ සෘෂි සමූහයා වැඳ එකත්පසක හුන්නෝය. ශක්‍රයා ද බැස සෘෂි ගණයා වෙත එළඹ ඇඳිලි බැඳ සිටියේ සෘෂි සමූහයා වර්ණනා කොට, වන්දනා කරමින් පස්වෙනි ගාථාව කීවේය.

ස්වාමීනි! මහානුභාව සම්පන්න, සෘද්ධි ගුණයෙන් යුක්ත අපගේ සෘෂිවරු රැස්වූවෝ යයි දුර සිටම අසන ලදි. මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, මේ ජීවලෝකයෙහි ආර්ය උතුමන් ගැන පැහැදුනු සිත් ඇති ඔබලා වඳිමි.

එහි, දූරෙ සුතා නො යනු, ස්වාමීනි, නුඹලා අප කෙරෙන් දුර වූ දිව්‍ය ලෝකයෙහි සිටියේවා, මගේ පුතුන් යන හැඟීමෙන් මෙසේ කීවේය. එය මෙසේ ද කියන ලද්දේ වෙයි. මෙහි රැස්වූවා වූ අපගේ සෘෂිවරු, දුර සිට බ්‍රහ්මලෝකය දක්වා පැතිරුණු ප්‍රසිද්ධ වූවෝ යයි අසන ලදි. මහිද්ධිකා යනු මහානුභාව සම්පන්න නමි. අයිරෙ යනු ආර්ය ගුණයයි. යෙ යනු නුඹලා මේ ජීව ලෝකයෙහි මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නහු බවයි.

මෙසේ සෘෂි සමූහයා වර්ණනා කොට ශක්‍රයා සය වැදෑරුම් හිඳිනා ආකාරය දුරුකරමින් එකත්පසක හුන්නේය. ඉක්බිති ඒ සෘෂිවරුන්, යට පැත්තේ සිටිනවා දැක අනුශිෂ්‍යයා සවෙනි මේ ගාථාව කීය.

පැවිදිව බොහෝ කල්ගත වූ, සෘෂිවරුන් ගේ කයින් නික්මෙන ගඳ සුළඟින් හමාය යි. ශක්‍ර දේවේන්‍ද්‍රය! මෙතැනින් නික්මෙව, සෘෂිවරුන්ගේ ගඳ අපිරිසිදු යයි තාපසයා කීය.

එහි චිරදික්ඛිතානං යනු පැවිදිව චිරරාත්‍රඥවීමයි. (බොහෝ කල්ය.) පටික්කම්මා යනු, නික්ම, පහවීමයි. සහස්සනෙත්තා යනු ශක්‍රයා යනුවෙන් ආමන්ත්‍රණය කිරීමයි. ඇමතියන් දහසක් විසින් සිතිය යුතු අදහස, එකකු විසින්ම බලනු ලබයි. එහෙයින් සහස්ස නෙත්තො යයි කියනු ලැබේ. අසූචි යනු ඩහදිය මළ මුත්‍රාදිය මිශ්‍රවූ බැවින් දුර්ගන්ධ වේ. නුඹලා පිරිසිදු ක්‍රියා ඇති බැවින් එයින් තොපට එම ගන්ධය වළක්වයි.

ඒ අසා ශක්‍රයා වෙනත් ගාථාවක් කීවේය.

චිරරාත්‍රඥ වූ සෘෂිවරුන් ගේ සුවඳ කයින් චුතව සුළඟින් යේවා, විචිත්‍ර වූ පුෂ්පයන් මෙන්ද සුවඳ මාලාව ද, ස්වාමීනි, මේ සුවඳ කැමති වෙමු. මෙහිලා දෙවිවරු පිළිකුල් හැඟීම ඇතිකර නොගනිති.

එහි, ගච්ඡතු යනු යම් සුඛයක් පවතීවාද? අපගේ නාස්පුඩු පහරාවා යන අර්ථයයි. පටිකංඛාමා යනු, කැමැතිවෙමු. ප්‍රාර්ථනා කරමු. එත්‍ථ යනු මේ සුවඳ කෙරෙහි දෙවිවරු පිළිකුල් සහගත හැඟීමක් නොවෙත් යනුයි. දුශ්ශීලයෝම පිළිකුල් කරත්. දෙවිවරු සිල්වතුන් පිළිකුල් නොකරත්.

ස්වාමීනි, මෙසේද කියා, අනුසිස්ස මම මහත් උත්සාහයෙන් ප්‍රශ්න විචාරීමට පැමිණියෙම්, මට ඉඩ ප්‍රස්තාවක් ලබාදෙන්නැයි කීවේය. ඔහු ඔහුගේ වචන අසා අසුනින් නැගිට, සෘෂි සමූහයෙන් ඉඩකඩක් අවසරයක් කරන්නේ මේ ගාථා දෙක කීවේය.

පුරින්දද, භූතපති, යසස්සී, දේවානමින්‍ද, මඝවා සුජම්පතී යන නම්වලින් හඳුන්වන, කීර්තිමත් ශක්‍ර දිව්‍යරාජ වූ ඒ දෙව්රජ අසුර සේනා මර්දනය කළ සේක්, ප්‍රශ්න විචාරීමට අවසර පතයි.

මේ ලෝකයෙහි පණ්ඩිතයන්ගෙන් කවරකු විමසන සුළු වූයේද ප්‍රශ්න විචාරණ කල්හි, සියුම් නුවණින් ප්‍රතිඋත්තර දෙන්නේද, මනුජාධිපතින් වූ රජවරුන් තිදෙනා ද ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා ද මෙහි සිටිත්.

එහි, පුරින්‍දදො යනාදියෙන් ශක්‍රයාගේම ගුණනාම ප්‍රකාශිත වේ. ඔහු වනාහි පෙර දානාදිය දෙන ලද බැවිනි. පුරින්‍දදො සත්ත්වයන් අතර ජ්‍යෙෂ්ඨ බැවින් භූතපති නමි. පරිවාර සම්පත්තියෙන්, යසස්සි නම් වේ. පරම අධිපති බැවින් දේවානමින්‍දො නම් වේ. සත්පුරුෂ ලෙසින් වත් පිළිවෙත් මැනවින් ඉටුකළ බැවින් සක්කො යනු වේ. පෙර ජාති වශයෙන් උපත ලද මඝවා නමිනි. මනාසේ උපන් අසුර කන්‍යාවගේ ස්වාමි භාවයෝ සුජම්පති වූයේය. දෙවියන්ගේ සිත් සතුටු කරවන බැවින් දේවරාජා වේ. කොනෙවා යනු කවරෙක්ම වේද යනුයි. නිපුණෙ යනු සියුම් මෘදු ලෙස ප්‍රශ්න කෙරෙහි බලයි යන අර්ථයයි. රඤ්ඤං යනු, මේ රජවරුන්ගේ ද, සතරවරම් රජ දරුවන්ගේ ද සිත් ගෙන, මේ උගත් සෘෂිවරුන්ට ප්‍රශ්න ඉදිරිපත් කරන්නේය. ප්‍රශ්න ඔවුන්ට කීමට සමත් බව දනිව් යයි කියයි.

ඒ අසා සෘෂි සමූහයා නිදුකාණෙනි, අනුසිස්ස නුඹ පොළෝ තලයේ සිට පොළොව නොදකිනවා මෙන් කථා කෙළේය. සරභංග ශාස්තෲන් වහන්සේ හැර අන් කවරෙකු ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්න කීමට සමර්ථ වෙත්දැයි කියා ගාථාව කීවේය.

ආචාර්ය පුත්‍ර වූ, සුවිනීත රූපශෝභා ඇති හටගත් මෛථුන රතියෙන් වැලකුණු කීර්තිමත් මේ සරභංග සෘෂීන් වහන්සේ වූ හෙතෙම ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්න විචාරන්නේයි.

එහි සරභංගො යනු, හී තළ අහසට විද අහසෙහි හී වළල්ලක් කොට, නැවත එක හීයකින්, බිම වැටෙන්නා වූ හීතළ සුණු විසුණු කෙරේනුයි, සරභංග නම් වූයේ, මෙථූනස්මා යනු මෛථුන ධර්මයෙන් වෙන් වූ යනුවෙනි. ඔහු වනාහි මෛථූන සේවනය නොකරම පැවිදි වූයේය. ආචරිය පුත්තො යනු රජුගේ ගුරුතුමා වූ පුරෝහිතයාගේ පුත්‍රයාය.

මෙසේ ද කියා සෘෂිගුණ තෙමේ අනුශිෂ්‍යයාට මෙසේ කීවේය. නිදුකාණෙනි; ඔබ ම ශාස්තෲන් වැඳ සෘෂි ගණයාගේ වචනයෙන්, ශක්‍රයා විසින් විමසන ලද ප්‍රශ්න විසඳීම පිණිස අවසරයක් කරවවයි යනුයි. ඔහු යහපතැයි පිළිගෙන ශාස්තෲන් වැඳ අවසරයක් ලබන්නේ අනතුරුව ගාථාව කීවේය.

මනා යහපත් ගුණ ඇති සෘෂිවරු යමක් ප්‍රකාශ කරත්ද, කොණ්ඩඤ්ඤ, ගෝත්‍ර ඇති සෘෂිවරයාණන් වහන්ස, ප්‍රශ්න විසඳනු යනුයි. නුවණින් වැඩිදියුණු වූ යම්බඳු ශ්‍රේෂ්ඨයකු වෙතොත් ප්‍රශ්න විසඳීම ඔහුට අයත්ය යනු මිනිසුන් අතර පවත්නා මතයයි.

එහි, කොණ්ඩඤ්ඤ යනු, ඒ ගෝත්‍ර නාමයෙන් ආමන්ත්‍රණය කිරීමය. ධම්මො යනු සත්‍ය ධර්මයයි. යං වුඩ්ඪං යනු, යම් ප්‍රඥා වෘද්ධියෙන් යුතු පුරුෂයකු, මේ ප්‍රශ්නයන් විසඳීමේ වගකීම භාරගැනීමට පැමිණේද? හෙතෙම මිනිසුන් අතර සත්‍ය ධර්මයෙන් යුතු වේ. එබැවින් සඳ හිරු දහසක් නැගී සිටින්නාක් මෙන් ප්‍රකට කොට රජුගේ ප්‍රශ්න කියවයි යනුයි.

ඉක්බිති බෝධිසත්ත්ව තෙමෙ අවසරය දෙන්නේ අනතුරුව ගාථාව කීවේය.

යම් ප්‍රශ්නයක් මනසින් කැමතිවන ලදද පැතුවේද? කරන ලද අවසරය ඇත්තේ පින්වතුන් එය අසත්වා. මෙලොව පරලොව මැනවින් දැන මම ඒ ඒ ප්‍රශ්න තොපට විමසා දෙන්නෙමි.

එහි යං කිඤ්චි යනු, හුදෙක් නුඹලා පමණක් නොව සදේවක ලෝකයාගේ යම්බඳු වූ, මනසට නැගුණු ප්‍රශ්නයක් වේද, එය මගෙන් පින්වත්හු විචාරත්වා. මම වනාහි, මෙලොව ඇසුරුකොට ඇත්තේ හෝ පරලොව ඇසුරුකොට ඇත්තේ තොපගේ ඒ සියලු ප්‍රශ්න ද, මෙලොව හෝ පරලොව හෝ ස්වයංභූඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කොට කියන්නෙමියි සර්වඥයන් වහන්සේ පැවරීම් නිම කළ සේක.

මෙසේ එතුමාණන් විසින් අවසර දුන් කල්හි, ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා තමා විසින් රැස්කළ ප්‍රශ්නය විචාළේය. එම අර්ථය ප්‍රකාශ කරයි. ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

පුරින්දද වූ, අර්ථදක්නා සුළුවූ මඝවා නම් වූ සක් දෙව් රජ අනතුරුව යම්බඳු ප්‍රාර්ථනාවක් විමසීමක් කෙළේද? ඒ අනුව පළමු ප්‍රශ්නය විචාළේය.

කවර දෙයක් විනාශකොට කිසිදා ශෝක නොකරයිද? කුමන දෙයක් දුරුකිරීම සෘෂිවරු වර්ණනා කරත් ද? මේ ලෝකයෙහි කවරෙක් රළු බස් ඉවසවු ද? කොණ්ඩඤ්ඤය, මේ අර්ථය මට කියව.

එහි යඤ්චාසී යනු ඔහුගේ මනසට යමක් ප්‍රාර්ථනා වීද එයයි. එය විචාළේය යන අර්ථයයි. එතං යනු එය මා විසින් විචාරණ ලද්දේ, එම අර්ථය කියවයි යන අර්ථයයි. එක ගාථාවකින් ප්‍රශ්න තුනක් විචාළේය.

අනතුරුව එය විමර්ශනය කරමින් මෙසේ කීය.

ක්‍රෝධය දුරුකොට කිසිදා ශෝක නොකරයි. ගුණමකු බව දුරුකිරීම සෘෂිවරු වර්ණනා කරත්. සියලු ආකාර ඵරුෂ රළු වචන ඉවසවු යයි කියන ලදි. ඒවා ඉවසීම උතුම් ක්‍ෂාන්තිය යයි සත්පුරුෂයෝ කීහ.

එහි කොධං වධිත්‍වා යනු ක්‍රෝධය විනාශකර ශෝක කරන්නේ. තරහ සිතින් ම ශෝක කරයි. ක්‍රෝධයෙන් යුතුව කරන ලද. ශෝකය එයින් කියන ලදි. න කදාචි සෝචතී යනුවෙනි. මක්ඛප්පහාණං යනු අනුන් විසින් තමන්ගේ කෘතගුණ අවස්ථාව ලක්‍ෂණය අකෘතඥ භාව සංඛ්‍යාත මැකීමේ ස්වභාවය. සෘෂිවරු වර්ණනා කරත්. සබ්බෙසං යනු හීන මධ්‍යම කලකිරුණු සියලු දෙනාගේ ම රළු වචන ඵරුෂ බස් ඉවසවු යනුයි. සන්තො යනු පුරාණ පඬිවරු මෙසේ කියත්.

ශක්‍රයා මෙසේ ඇසීය.

සමාන වූවාහුගේ හෝ ශ්‍රේෂ්ඨ වූවාහුගේ හෝ දෙපාර්ශවයේම රළු පරුෂ වචන ඉවසීමට හැක්කේය. හීනයාගේ වචනය කෙසේනම් ඉවසමු ද කොණ්ඩඤ්ඤය; මේ අර්ථය මට කියව.

සරභංග මෙසේ කීවේය.

බිය නිසා ශ්‍රේෂ්ඨයා ගේ වචන ඉවසන්නේය. එකට එක කිරීම ද හා සමානයාගේ වචන ඉවසන්නේය. යමෙක් හීන වූවහුගේ වචනය ඉවසන්නේනම් මේ ඉවසීම සත්පුරුෂයෝ උතුම් ශාන්තිය යයි කීහ.

මේ ආදී ගාථාවන්ගේ වචන ප්‍රතිවචන වශයෙන් ඇති සම්බන්ධය දැනගත යුත්තාහ.

එහි, අක්ඛාහි මෙ යනු, ස්වාමීනි; කොණ්ඩඤ්ඤය. නුඹලා විසින් ප්‍රශ්න දෙකක් මනා සේ විසඳන ලදි. එකක් මගේ සිත් නොගනී. තමාට වඩා හීන වූවහුගේ වචන කෙසේ ඉවසීමට හැකිවේද? එය මට කියවයි. විචාරන්නේ ම මෙසේ කීවේය. එතං ඛන්තිං යනු, යම් මේ ජාති කුල වශයෙන් හීන වූවහුගේ වචන ඉවසීම උතුම් මේ ඉවසීම යයි පුරාණ පඬිවරු කියත්. යම් බඳු වූ ජාති ආදියෙන් ශ්‍රේෂ්ඨ වූවහුගේ, බියෙන් හෝ ඒ හා සමාන ගති පැවතුම් කරණ කොටගෙන එකට එක කිරීමේ ආදීනව දැකීමෙන් ඉවසීම, මෙය අධිකතර වූ ඉවසීම නම් නොවේ යන අර්ථයයි.

මෙසේ කී කල්හි ශක්‍රයා බෝසතුන්ට මෙසේ කීවේය. ස්වාමීනි; පළමුව ඔබ විසින් සියලු දෙනාම කියන ලද රළු පරුෂ වචන ඉවසවු යන මෙය උතුම් වන්නේ යයි පවසා, දැන් යම් බඳු හීනයකු ගේ වචනද ඉවසවු. එය ද උත්තම වේ යයි කීහ. පළමුව කී වචනය පසුව කී වචන හා සමාන නොවේ දැයි කිවූය. ඉක්බිති ඔහුට, බෝධිසත්ත්වයෝ, ශක්‍රය; මා විසින් පසුව; මේ තෙම හීනයයි දැන, ඵරුෂ වචන ඉවසන්නහුගේ වශයෙන් කියන ලදි. යම්හෙයකින් රූප දර්ශන මාත්‍රයෙන් සත්ත්වයන්ගේ ශ්‍රේෂ්ඨාදි ගුණ භාව ප්‍රකාශ කිරීමට නොහැකිය. එහෙයින්, පළමුව කියන ලද්දේ යයි පවසා, සත්ත්වයන්ගේ වෙනත් සංවාසයෙන් දැකීම් මාත්‍රයෙන් ශ්‍රේෂ්ඨාදී ගුණ භාව දැනගැනීම අයහපත් බව ප්‍රකාශ කරමින් මේ ගාථාව කීහ.

සතර ඉරියව්වෙන් වැසීගිය ස්වභාව ඇත්තහු ශ්‍රේෂ්ඨයයි කියාත්, සමාන යයි කියාත්, වැළිඳු හීනයයි කියාත්, කෙසේ නම් දැනගන්නේද? උතුම් සත්පුරුෂයෝ ද ලාමකයන්ගේ ස්වරූපයෙන් හැසිරෙත්. එහෙයින් ශ්‍රේෂ්ඨ - සමාන, පහත් සියල්ලන්ගේම ඵරුෂ වචන ඉවසන්නේය.

එහි, චතුමට්ඨරූපං යනු, සතර ඉරියව්වලින් වැසී තිබෙන ස්වභාවයයි. විරූපරූපෙන යනු, විරූපී වූ, ලාමක පුද්ගලයන්ගේ ස්වරූපයෙන් උතුම් ගුණ ඇති සත්පුරුෂයෝ ද හැසිරෙත්. මේ අර්ථයෙහිලා මජ්ඣන්තික තෙරුන්ගේ කථා වස්තුව පැවසිය යුතුය.

ඒ අසා ශක්‍ර දේවේන්‍ද්‍රයා නිසැකව ස්වාමීනි; අපට මේ ඉවසීමේ ආනිශංස වදාරවු යයි ඉල්ලීය. ඉක්බිති ඔහුට බෝධිසත්ත්වයෝ මේ ගාථාව වදාළහ.

ඉවසනසුළු සත්පුරුෂයා යම් අර්ථයක් ලබයිද, යුද ජයගන්නා වූ රජුන් සහිත බලසෙනග එබඳු අර්ථයක් යහපතක් නොලබන්නේය. ඉවසීමේ බලයෙන් වෛරයෝ සන්සිඳෙත්.

එහි එතමත්‍ථං යනු, වෛරය සංසිඳවන පටිඝයෙන් තොරව යන අර්ථයයි.

මෙසේ බෝසතුන් විසින් ක්‍ෂාන්ති ගුණය කියන ලද කල්හි, ඒ රජවරු මෙසේ සිතූහ. ශක්‍රයා තමන්ගේ ප්‍රශ්න විචාරයි. අපගේ ප්‍රශ්නවලට ඉඩක් අවසරයක් නොපෙන්වයි. ඉක්බිති ඔවුන්ගේ අදහස් දැන ශක්‍රයා තමන් විසින් සකස් කරගත් ප්‍රශ්න සතර හැරදමා, ඔවුන්ගේ සැකය ගැන විචාරමින් මේ ගාථා කියන ලදි.

සුභාෂිත වදන් අනුමෝදන් වෙමින් අන් කරුණක් විචාරමි. එබැවින් එහි අදහස වදාරන්න. දණ්ඩකී, නාළිකීර, එසේම අජ්ජුන සහ කලාබුයන රජවරු අතිශයින් කරන ලද පාප ක්‍රියා ඇත්තාහු ඔවුන්ගේ පාප කර්මයන්ගේ ස්වභාවය ඔවුන්ට පවසන්න. සෘෂිවරුන්ට වෙහෙස කරවන දේවල් කළ ඔවුහු කොහි උපන්නෝ ද?

එහි අනුමෝදියානා යනු, මේ මා විසින් විචාරණ ලද ප්‍රශ්න තුනේ විසඳීම් වශයෙන්, ඔබගේ යහපත් වචන අනුමෝදන් වී යන අර්ථයි. යථා අහු යනු යම් නමක් විය. කලාබුවා යනු කලාබු රජතුමා වේ.

අනතුරුව ඔහුට විසඳුම් වශයෙන් බෝධිසත්ත්වයෝ ගාථා පහක් වදාළ සේක.

දණ්ඩකී නම් රජ කිසවච්ඡ තාපසයන්ට අපරාධ කොට සපිරිවරින් රටවැසියා සහිතව කිසිදු පිහිටක් නැතිව කුක්කුල නම් නරකයෙහි පැසෙයි. ඔහුගේ ශරීරයේ සහළඟුරු වැටේ.

යමෙක් හික්මුණු පැවිද්දන් හිංසා පීඩා කිරීමට ලක්කරයිද? ධර්මය දේශනා කරන්නා වූ සංයත වූ ශ්‍රමණයන් නිරපරාදේ දූෂ්‍ය කළේද? ඒ නාළිකීර රජු ඔහු, පරලොවදී කම්පාවට පත් ව සුනඛයෝ රැස්වී කා දමත්.

අර්ජුන නම් රජු, ඉවසීම් ඇති, බොහෝකල් රක්නා බඹසර ඇති, ගෞතම ගෝත්‍රයෙහි අංගීරස නම් තාපසයන්ට හිංසාකොට සත්තිසූල නම් නරකයෙහි හිස යටිකුරුව පා උඩුකුරුව වැටුණේය.

යම් රජෙක් ක්‍ෂාන්තිය වැඩූ, නිරපරාධ වූ සන්හිඳුවන ලද පව් ඇති, ක්‍ෂාන්තිවාදී තාපසයන් කඩ කඩ කොට කපා දැමී ද? ඒ කලාබු රජ මහත් වූ කටුක වූ දුක් ඇති අවීචියේ ඉපිද පැසේ.

ශක්‍රය! නුවණැත්තෝ මේ නරකයන් ද, මෙයටත් වඩා දුක් සහිත පාපිෂ්ඨ නරකයන් ද අසා දැන, මහණ බමුණන් කෙරෙහි දැහැමින් හැසිර, දෙව්ලොවට පැමිණෙන්නේ යයි පැවසීය.

එහි, කිසං යනු අල්ප වූ මස් ලේ සහිත කෘශ වූ ශරීරයයි. අවකිරියා යනු, විසුරුවා, කෙළ වැගිරෙන දත් ලොඹු පහතට වැටීමෙන් ද, ඔහුගේ සිරුර හානියට පැමිණ සේදී ගොස් යනුයි. උච්ඡින්නමූලො යනු, ඉදූරූ මුල් ඇතිව, සජනො යනු, පිරිවර සහිතවයි. කුක්කුලනාමේ නිරයම්හි යනු, යොදුන් සියයක් ප්‍රමාණ වූ කල්පයකින් පමණ පැසවන උණු අළු අපායෙහි යනුයි. ඵුලිංගානි යනු පැසවණ දිළිසෙන අඟුරු ඇති බවයි. ඔහුගේ වනාහි, එහි උණු අළු අතරෙහි නිමග්න වූවහුට තුවාල වණ නමයකින් උණු අළු පිවිසෙයි. හිසෙහි මහත් මහත් වූ අඟුරු වැටෙයි. ඒවා වැටෙන කාලයෙහි මුළු සිරුරම පහන් රුකක් මෙන් බබළයි. බලවත් වේදනා පවතියි. ඔහු ඒවා ඉවසීමට නොහැකිවන්නේ මහා හඬින් විලාප දෙයි. සරභංග ශාස්තෲන් වහන්සේ පොළොව බිඳ එහි එසේ පැසවන්නා වූ ඔහු දුටු සේක. මහජනයා බිය සන්ත්‍රාසයට පත්වූහ. ඔහුගේ අතිශය බියසුළු බව දැන බෝසත් තෙම ඒ අපාය අතුරුදන් කරවීය.

ධම්මං භණන්තෙ යනු, දසකුසල කර්ම මාර්ග ප්‍රකාශ කිරීමයි. සමණෙ යනු පාපයෙන් වෙන්වූ හික්මුණු. අදූසකෙ යනු නිරපරාදේ යනුයි. නාළිකීර යනු එබඳු නම් ඇති රජතුමාය. පරත්‍ථා යනු, පරලොව අපායේ උපත ලැබීමයි. සංගම්ම යනු ඔබ-මොබ රැස්වී, සිඳ මහත් අතිමහත් සුනඛයෝ කා දමත්. එසමයෙහි කලිඟුරට දන්තපුර නම් නගරයේ නාළිකීර නම් රජු රාජ්‍යය කරවන සමයේ එක් මහා තාපසයෙක් පන්සියයක් තවුසන් පිරිවරාගෙන හිමාලයෙන් අවුත් රජ උයනේ කල්ගතකොට මහජනතාවට ධර්මය දේශනා කෙළේය. ධාර්මික තාපසයා රජ උයනේ වාසය කරයි යන පුවත රජුට ද දැනුම් දුන්හ. රජු වනාහි, අධාර්මික වූයේ අදැහැමින් රාජ්‍යය කරවීය. ඔහු ඇමතියන් අතර තාපසයා ප්‍රශංසා කරන්නෙකුව සිට, මම ද ධර්මය අසන්නෙමියි උයනට ගොස් තාපසයා වැඳ හුන්නේය. තාපසයා රජු සමග පිළිසඳර කථා කරන්නේ මහරජ; කිම ධර්මයෙන් රාජ්‍යය කරහිද, මහජනයා නොපෙළහිදැයි කීවේය. ඔහු තවුසාට කිපී මේ හොර ජටිලයා මෙපමණ කලක් නගරවාසීන් සමීපයේ මගේම අගුණ කීවේයයි හඟින්නේ වේවා එය දැනගන්නෙමියි සිතා හෙට, අපගේ ගෙදොරට පැමිණේවායි ඇරයුම් කොට, ඊළඟ දවසෙහි පැරණි අසූචි සැළි පුරවා තබා, තාපසයන් පැමිණි කල්හි ඔවුන්ගේ භික්‍ෂාගාර භාජන අසූචි පුරවා දොර වසා මෝල්ගස් ද, ලෝහ දණ්ඩක් ද ගෙන්වා ගෙන සෘෂිවරුන්ගේ හිස් බිඳ, ජටා අතරින් අල්ලාගෙන නෙරපා ඇද දමා, බල්ලන් ලවා කවවා, එතැනම පොළව පලාගෙන සුනඛ මහා නිරයේ උපන්නේය. එවිට ඔහුගේ සිරුර ගවු තුනක් පමණ විය. ඉක්බිති ඔහුට මතහ් අතිමහත් මහ ඇතකුගේ ප්‍රමාණ වූ, වර්ණ පහකින් යුතු සුනඛයෝ ලුහුබැඳ, දෂ්ටකොට (සපා කා) යොදුන් නමයක් පමණ දිළිසෙන, පොළොවට වැටී කට පිරෙන තරම් උගුල්ලමින් සපාකමින් පෙරළමින් කෑවාහුය. බෝධිසත්ත්වයෝ පොළව දෙබෑකොට එම අපාය පෙන්වා, මහජනයාට බියජනක බව දැන අතුරුදන් වූ සේක.

අථජ්ජුනො යනු, සහස්සබාහු රජතුමායි. අංගීරස යනු, ශරීර අංගවලින් රැස් විහිදෙන්නේ මෙසේ එම නම ලබන ලද්දේ වෙයි. හෙඨයිත්‍වා යනු, වෙහෙසවා විෂ පෙවූ ඊතලයකින් විද, ජීවිතක්‍ෂයට පමුණුවා යනුයි. ඒ අජ්ජුන නම් රජු මහිංසක රටෙහි කේක රාජධානියෙහි රාජ්‍යය කරවන්නේ, මුව භූමියට ගොස් මුවන් පෙළා, අඟුරුවලින් පිසන ලද මස් කමින් හැසිරෙයි. ඉක්බිති එක දවසක් මුවන් පැමිණෙන මාර්ගයේ කොටුවක් සාදා මුවන් එන මග බලමින් සිටියේය. එකල තාපසයා ඒ රජුට නුදුරින් එක් කර ගසකට නැග, ගෙඩි කඩමින් ද කඩන ලද ගෙඩි අත්තෙන් මුදවීය. ඒ ගෙඩි විසිකරන ශබ්දයෙන් ඒ ස්ථානයට පැමිණි මුවෝ පලා ගියහ. රජ කිපී විෂ සහිත හුලකින් විද්දේය. තාපසයා ගිලිහී වැටෙන්නේ, මත්තෙහි වූ කිහිරි කණුවක උල අග ඇනී, පීඩාවට පැමිණ කළුරිය කෙළේය. රජ ඒ මොහොතේ ම දෙපලු වූ පොළොවට පිවිස තියුණු හුල් ඇති නිරයේ උපන්නේය. තුන් ගව් පමණ වූ ශරීරයක් ද විය. එහි යමපල්ලෝ දිළිසෙන ආයුධවලින් කොටා, දිළිසෙන යකඩ පර්වතයකට නංවාලති. පර්වත මුදුනෙහි සිටි කාලයේ සුළඟ හමයි. ඔහු වාත වේගයෙන් ගිලිහී යළි වැටෙයි. එකෙනෙහි, නව යොදුනක් පමණ යට, දිළිසෙන යකඩ පොළොවෙහි මහත් තල්කඳක ප්‍රමාණැති, දිළිසෙන යකඩ හුලක් නැගී සිටියි. ඔහු හුල අග මුදුනෙහි නංවා හුලෙන් අනින්නාක් මෙන් සිටියි. ඒ මොහොතේ පොළව දිළිසෙයි. හුල සෙළවෙයි. ඔහුගේ සිරුර ද කම්පා වෙයි. ඔහු එහි දී මහත් හඬින් නාද කරමින් කෑගසමින් පැසවයි. බෝධිසත්ත්වයෝ මහාපොළොව දෙපරිදි කොට ඒ අපාය මහජනයාට පෙන්වා, බියකරු බව දන්වා අතුරුදන් විය.

ඛණ්ඩසො යනු, අත් පා සතර, කණ නාසය ද, කැබලි කැබලි කොට යනුයි. අදූසකං යනු නිකරුණේ එසේ සිඳවා කස පහර දහසකින් තළවා ජටාවලින් ඔහු ගෙන ඇද, මුණින් අතට හිඳුවා පිටට පාදයෙන් පහරදී මහ දුකක් ඇති කෙළේය. කලාබුච්චිං යනු, කලාබු නම් නිරයයි. කටුකං යනු තියුණු වේදනාවයි. මෙබඳු ආකාර වූ අපායේ ඉපිද, තියුණු දැල් අතර පැසවයි. විස්තර වශයෙන් නම්, කලාබු රජුගේ කථා වස්තුව ද, ක්‍ෂාන්තිවාදි ජාතකයේ එන කථාවද වේමය. අඤ්ඤානි පාපිට්ඨතරානි චෙත්ථා යනු, මේ නිරයවලින් පාපතර වූ වෙනත් නිරයන් ගැන අසා යනුයි. ධම්මඤ්චරෙ යනු, ශක්‍ර දේවරාජය, නැණවත් කුලපුත්‍රයා මේ සතර අපායගාමී නොවේ. හුදෙක් මේ රජවරු ද අපායගාමීහු නොවෙති. අනෙක් නිරයේ ද අනෙක් රජවරු ද නිරයන්හි උපන්නෝ යයි දැන, සිවුපස දානයෙන්ද, ධාර්මික රැකවරණ සංඛ්‍යාතව ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් අතර ධර්මයෙහි හැසිරෙන්නේය.

මෙසේ බෝසතුන් විසින් සිවු රජවරුන් උපන් තැන් දැක්වූ කල්හි, රජවරු තිදෙනා සැක නැත්තෝ වූහ. ඉක්බිති ශක්‍රයා ඉතිරි ප්‍රශ්න හතර විමසීම් වශයෙන් මේ ගාථාව කීවේය.

පින් අනුමෝදන් වෙමින් සුභාෂිත වදන් කියන්නේ, වෙනත් කරුණක් ද විචාරයි. පින්වතාණනි, එය වදාරන්න. කවර අයුරකින් සීලවන්ත යයි කියත් ද? කවර අයුරකින් ප්‍රඥාවන්ත යයි කියත් ද? කවර අයුරකින් සත්පුරුෂ යයි කියත් ද? කවර අයුරකින් අපගේ සෞභාග්‍යය දුරුනොකර පවතින්නේ ද?

එහි කථං විධං නො සිරිනො ජහාති යනු පුරුෂයා විසින් ලබන ලද සිරි සෞභාග්‍යය දුරු නොවන්නේ කෙසේද යන ආකාරයයි.

එය ඔහුට විසඳා දෙමින්, බෝධිසත්ත්වයෝ ගාථා සතරක් වදාළහ.

කයින් වචනයෙන් හෝ ලොකු හැඟීමකින් යුතුව සිතින් ද කිසි පාප කර්මයක් නොකරයිද? ආත්මාර්ථය පිණිස මුසාවාද නොබිණී ද? එබඳු තැනැත්තා සීලවන්ත යයි පවසත්.

ගැඹුරු ප්‍රශ්න මනසින් සිතමින්, ඉතා අහිතකර වූ රෞද්‍ර කර්මයන් නොකරයි ද, සුදුසු කාලය පැමිණි කල අර්ථ සිද්ධිය නො සලකා නොහරිද? තැනැත්තා ප්‍රඥාවන්ත යයි පවසත්.

යම් නැණවතෙක් කෙළෙහිගුණ දන්නේ වේද? කල්‍යාණ මිත්‍ර වූයේ දැඩි භක්තිය විශ්වාසය ඇත්තේ වේද? දුකට පත් වූ මිත්‍රයාගේ කෘත්‍යය සකසා ඉටුකරයිද? එබඳු තැනැත්තා සත්පුරුෂ යයි පවසත්.

මෙබඳු ආකාර සියළු ගුණයන්ගෙන් යුක්ත වූයේ ශ්‍රද්ධාව, මෘදුබව, දාන ශීලාදී බෙදීම, ප්‍රියවචන බිණීම, සතර සංග්‍රහ වස්තු, ආදි ගුණයන්ගෙන් යුක්ත වූයේ එබඳු ආකාරයෙන් ලැබගත් ශ්‍රී කාන්තාව සෞභාග්‍යය දුරු නොකරන්නේය.

එහි කායෙන ආදියෙන් ත්‍රිවිධ සුචරිත වූ දොරටු වශයෙන් කියන ලදි. න අත්තහේතු යනු දේශනා කිරීම් ආදියයි. තමාගේ අර්ථ සිද්ධිය අනුන්ගේ යහපත, ධනහේතු, යසහේතු, ලාභහේතු හෝ කිසියම් ආමිෂ ලාභයක් නිසා මුසාවාද ප්‍රකාශ නොකරයි යන අර්ථයයි. කාමය ද මේ අර්ථයෙන් දතයුතු. වාචාය සඤ්ඤතො යනු මේ අයුරින් මුසාවාදාදිය තුළින් පාපයක් නැතැයි යන අදහස ඉස්මතු නොකිරීමය.

ගම්භීර පඤ්හං යනු අර්ථයෙන් ද, පෙළෙන් ද ගැඹුරු වූ, සැඟවුණු වැසුණු, සත්තුභත්ත ජාතක, සම්භව ජාතක, උම්මග්ග ජාතක ආදියෙහි ප්‍රකට වන ඒ හා සමාන ප්‍රශ්න වේ. මනසා විචින්තයං යනු සිතින් සිතමින් අර්ථය අවබෝධ කොට සඳ-හිරු දහස බැගින් නැගී එන්නාක් මෙන් ප්‍රකට කොට, යමෙක් කීමට හැකිවේද? එබඳු අර්ථයයි. නාච්චාහිතං යනු ඉතා අහිතකර වූ හිතකර බව ඉක්මවා ගිය, ලොල් වූ ඵරුෂ වූ සාහසික කර්මයන් යමෙක් නොකරයිද යන අර්ථයයි. මේ අර්ථය තවදුරටත් බෙදා දක්වනු පිණිස මෙසේ දක්වයි.

පණ්ඩිතයෝ තමන්ගේ සැප පිණිස පාප කර්මයන් රැස් නොකරති. සත්පුරුෂයෝ දුකසේ ඡන්දය ද ද්වේෂය ද පෝෂණය නොකර පරාජය කරත්. ධර්මය දුරු නොකරත්.

ගැඹුරු වූ ප්‍රඥාව කිවයුතුය.

කාලගතං යනු, මෙහි දන්දිය යුතු කාලයෙහි, සිල්රැකිය යුතු කාලයෙහි, පෙහෙවස් සමාදන්වන කාලයෙහි සරණශීලයේ පිහිටන කාලයෙහි, පැවිදිවන කාලයෙහි ශ්‍රමණ ධර්ම රකින කාලයෙහි, විදර්ශනා භාවනා වඩනා කාලයෙහි මේ දානාදිය සම්පාදනය කරන කාලයයි. අත්ථපදං න රිඤ්චති යනු නොපිරිහෙළයි නම් වේ. තථාවිධං යනු ශක්‍රය; සර්වඥ බුද්ධ, පසේබුද්ධ, මහාබෝධිසත්වවරුද ප්‍රඥාවන්තව කථාකරන්නා වූ එබඳු ආකාර පුද්ගලයා කියත්.

යො වෙ යනු මේ අනෙකකු විසින් තමාගේ කෘතගුණය දනියි යන කතඤ්ඤු වේ. මෙසේ දැන යමකු විසින් යමෙකුට යම් හොඳ දෙයක් කරන ලද්දේද එම ගුණයට පෙරළා කටයුතු කිරීම කතවේදී නම් වේ. දුඛිතස්ස යනු තමන්ගේ දුකට පත්වූ සහායකයාට පත් දුක, තමා කෙරෙහි ආරෝපණය කර, යමෙක් ඔහුට හටගත් වැඩ සහයෝගයෙන් සකසා ඉටු කරයිද? බුදුවරු ආදීහු මෙබඳු රූප ඇත්තා සත්පුරුෂ නමින් පවසත්. තවද, සත්පුරුෂයෝ නම් කෘතඥ වූ කෘතවේදී වූවෝ ම වෙත්, යයි සතපත්ත ජාතකය, චුල්ලහංස, මහාහංස ජාතකාදියෙන් කිවයුතුය. ඒතෙහි සබ්බෙහි යනු, ශක්‍ර දේවරාජය; යමෙක් මෙබඳු යට කියන ලද ශීලාදි සියළු ගුණයන්ගෙන් යුක්ත බව සද්ධො යනු විශ්වාස කළ ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්ත බවය. මුදු යනු, ප්‍රිය තෙපුල් ඇති බවයි. සංවිභාගී යනු, ශීල බෙදීම, දාන බෙදීම් ආදියෙහි ඇලුණා වූ සංවිභාගී ක්‍රමය යාචකයන්ගේ වචන දැන දාන වශයෙන් බොහෝ කොට සැපයීමයි. සංගාහකං යනු සතර සංග්‍රහ වස්තුවලින් යුක්ත වූයේ ඒ ඒ දේවලින් සංග්‍රහ කරන්නේ සංග්‍රාහකයා මිහිරි වචනයෙන් යුක්ත වූයේ සඛිලං නම් වේ. මුදුමොළොක් වචන ඇති බැවින් සණ්හවාචං නම් වේ. තථා විධං නො යනු, යසසින් හා ලාභ අග්‍ර වූ උසස් වූ එබඳු ආකාර පුද්ගලයාය. සිරි නො ජහාති ඔහුගේ ශ්‍රියාව විනාශ නො වන්නේනුයි.

මෙසේ බෝධිසත්ත්වයෝ අහස්තලයේ පූර්ණ චන්ද්‍රයා නැගී එන්නාක් මෙන් ප්‍රශ්න සතර විසඳූහ. ඉන් අනතුරුව සෙසු ප්‍රශ්නයන් විචාරීම ද, විසඳීම ද වෙයි. ශක්‍රයා කීවේය.

සුභාෂිත බස් තෙපලන පින් අනුමෝදන් කරන ශ්‍රේෂ්ඨයන් වහන්ස, වෙනත් ප්‍රශ්නයක් විචාරමි. කියනු මැනවි ශීලය ද, ඓශ්වර්ය ද සත්පුරුෂ ධර්මය ද ප්‍රඥාව ද, කවරෙක් මෙයින් ශ්‍රේෂ්ඨතර වේ ද?

තරු අතරින් චන්ද්‍රයාම ප්‍රධාන වන්නාක් මෙන්, හැම තරු චන්ද්‍රයා පිරිවරා සිටින්නාක් මෙන් දක්‍ෂයෝ ප්‍රඥාවම ශ්‍රේෂ්ඨකොට ඇත්තේය. ශීලයත්, ඓශ්වර්යත් සත්පුරුෂ ධර්මත් ප්‍රඥාවන්තයා පසුපසම යන්නේය.

සුභාෂිත වදනින් අනුමෝදන් ව, ඔබගෙන් අනෙක් පැනයක් ද විචාරමි පින්වතාණනි, එය කියනු මැනවි කෙසේ කරන්නේ ද, කුමකින් කරන්නේ ද, කුමක් උතුම් වේ ද, කුමක් සේවනය කිරීමෙන් ප්‍රඥාව ලැබේ ද? දැන් ප්‍රඥා ප්‍රතිපදාව කියනු මැනවි මිනිසා කෙසේ ප්‍රඥාවන්ත වේ ද?

නිපුණ වූ බහුශ්‍රැතයන් සේවනය කරවු. වඩවු. ඉගෙන ගන්නෙක්, විචාරන්නෙක් වන්න. සැලකිල්ලෙන් සුභාෂිත වදන් අසන්නේ ය. එසේ කරන්නා ප්‍රඥාවන්ත මිනිසකු වන්නේය.

ඒ ප්‍රඥාවන්තයා කාමගුණයන් මැනවින් බලයි. අනිත්‍ය දුක්ඛ රෝග වශයෙන් බලයි. දුක්ඛය කෙරෙහි ද, කාමවස්තු කෙරෙහි ද මහත් බියක් උපන් කල්හි, විශේෂයෙන් බලන නැණවතා කාමයන් කෙරෙහි ආශාව තදංග ප්‍රහාණ වශයෙන් දුරුකරයි.

වීතරාගී වූ පුද්ගලයා ද්වේෂය දුරු කරන්නේය. මෛත්‍රී සිත අප්‍රමාණව වඩන්නේ ය. සියළු සතුන් කෙරෙහි දඬුවම් හිංසා කිරීම බහා තබා අප්‍රමාණ වූ මෛත්‍රී සිත දියුණු නින්දා නො ලබන බ්‍රහ්ම ස්ථානයට පැමිණේ.

එහි සීලං යනු ආචාර ශීලයයි. සිරි යනු ඉසුරුමත් බවත් සතඤ්ච ධම්මං යනු සත්පුරුෂ ධර්මයයි. පඤ්ඤා යනු මේ ධර්මතා හතර අතරින් කවර ධර්මයක් වඩාත් ශ්‍රේෂ්ඨ වේදැයි කියතියි විචාරයි. පඤ්ඤාහි යනු ශක්‍රය, මේ ධර්මතා සතරෙහි යමක් මේ ප්‍රඥා නාමයෙන් ශ්‍රේෂ්ඨ යයි බුද්ධාදීහු කියත්. කුසලාවදං යනු, යම්සේ තාරකාවෝ චන්ද්‍රයා පිරිවරත් ද? චන්‍ද්‍රයා ම ඒවායෙන් උතුම් වේ. එපරිදි ශීලය ද ආචාරශීලී බව ද, සත්පුරුෂ ධර්මය ද යන මේ තුන උතුම් වේ. අන්‍වායිකා පඤ්ඤවතො භවං යනු, ප්‍රඥාවන්තයන්ම අනුව යත්. ප්‍රඥාව ම පිරිවර වෙත් යනු අර්ථයි. කථංකරො යනු මුලදී ඔවුනොවුන් ගේ සබැඳියාවය නො වන්නේ මය.

කථංකරො යනු කිමෙක් නම් ක්‍රියා කරන්නේ ද, කිමෙක් හැසිරෙන්නේ කුමක් සේවනය කරන්නේ කුමක් භජනය කරන්නේ ද, මේ ලෝකයේම ප්‍රඥාව ලබයි. ප්‍රඥාවයට අදාල ප්‍රතිපදාව මට කියන්න දැනගනු කැමැත්තේ වෙමි. මිනිසා කෙසේ ප්‍රඥාවන්තයෙක් වෙයිදැයි විචාරයි. වුඩ්ඪෙ යනු ප්‍රඥාභිවෘද්ධියට පැමිණි පණ්ඩිතයන් යනුයි. නිපුණෙ යනු සියුම් කරණයෙහි උපන් සමත්කම් ඇති යනුයි. එවං කරො යනු යම් පුද්ගලයකු මෙසේ කියන ලද ආකාර ඇති පුද්ගලයකු සේවනය කරයිද, භජනය කරයිද ළඟින් ඇසුරු කරයිද, පෙළ උගනියිද, නැවත නැවත අර්ථය විචාරයිද ගලෙහි කොටනු ලබන රේඛාවක් මෙන්, රත්රන් භාජනයක සිංහ තෙල් දමා වසා තබන්නාක් මෙන් සැඟවුණු කන් ඇතිව සකසා සුභාෂිත වචන අසයි.

මෙසේ කරනු ලබන මිනිසා ප්‍රඥාවන්තයෙක් වෙයි යනුයි. මෙසේ බෝධිසත්ත්වයෝ නැගෙනහිර ලෝක ධාතුවෙන් හිරු පායන්නාක් මෙන් ප්‍රඥා ප්‍රතිපදාව පවසා දැන් ඒ ප්‍රඥාවගේ ගුණ ප්‍රකාශ කරමින් සපඤ්ඤවා යනාදිය කීවේය. එහි, කාමගුණෙ යනු, කාම කොටසේ සිට අභාව වශයෙන්, අභාව අර්ථයෙන් අනිච්චතො නමි. මෙලොව වශයෙන් දැකිය හැකි දුක්ඛදායක වස්තූන්ගේ අභාව වශයෙන් දුක්ඛතො යනුද, අට අනූවක් රෝගාරම්භයන් කාමය නිසා හටගන්නා බැවින් රෝගතො යනු ද, අවෙක්ඛ යනු බලයි යනුයි. හෙතෙම එවං විපස්සී ලෙස මේ කාරණාවලින් කාමයන් අනිත්‍ය ලෙසින් බලමින් කාමය නිසා උපන්නා වූ දුක්ඛයන්ගේ කෙළවරක් නැත. කාමයන්ගේ ප්‍රහීණ වශයෙන් සැප විඳී යන ලෙසින් දුක්ඛෙසු කාමෙසු මහබ්භයෙසු ලෙස ඡන්දකාමය දුරුකරයි. සවීතරාගො යනු ශක්‍රය; ඒ පුද්ගලයා මෙසේ රාගය දුරුකරන ලද්දේ නව ආඝාත (නැසීම්) වස්තු වශයෙන් ඉපද හටගැනීම්, ස්වභාවකොට ඇති ද්වේෂය දුරුකොට මෛත්‍රී සිත වඩන්නේය. අප්‍රමාණ වූ සත්ත්වයන් කෙරෙහි අරමුණු ගැනීම් වශයෙන් අප්‍රමාණව වඩා ධ්‍යානයෙන් නොපිරිහුණේ ගර්හාවට ලක් නොවී බ්‍රහ්ම ලෝකයේ උපදියි යනුවෙනි.

මෙසේ බෝසත් තෙම කාමයන්ගේ ආදීනව කියන කල්හි ම ඒ රජවරුන් තිදෙනාගේම වර්ණ සහිත ශරීරයන්ගෙන් තදංග වශයෙන් (කුසලයකින් අකුසලය යටපත් කිරීම) පංචකාම ගුණ රාගය ප්‍රහීණ විය. ඒ බව දැන බෝධිසත්ත්වයෝ ඔවුන්ගේ දැඩි සතුට පිණිස මේ ගාථාව කීහ.

මහත් සෘද්ධියක් පැමිණියේ විය. අට්ඨක, භීමරථ රජවරුන්ගේ ද කාලිංග රජුගේ ද ඉතා ඉහළට නැගුණු සියළු ආශ්‍රව ද කාමරාගය ප්‍රහීණ විය යනුවෙනි.

එහි මහිද්ධියං යනු, මහත් සෘද්ධි ඇති මහත් පැතිරීම් ඇති මහා තේජස් ඇති බවයි. තචමට්ඨක ඔබගේ අට්ඨකය. පහීණො යනු තදංග ප්‍රහාණයෙන් ප්‍රහීණ වීමයි.

ඒ අසා රජවරු බෝධිසත්ත්වයන්ට ස්තුති පුදකරමින් ගාථා ප්‍රකාශ කළහ.

මෙපරිදි අනුන්ගේ සිත් දන්නා වූ තාපසයාණන් වහන්ස, අප සියල්ලන්ගේ ආකාර ආසව කාමරාග තදංග වශයෙන් ප්‍රහීණ අනුග්‍රහ පිණිස පැවිදිවීමට ඉඩක් ලබාදෙන්න එබඳු නිෂ්පත්තියකට අපි පැමිණෙන්නෙමුයි රජවරු කීහ.

එහි අනුග්ගහායා යනු පැවිදිවීම පිණිස අපට අනුග්‍රහ කරව යනුයි. යම්සේ අපි පැවිදිවී ඔබගේ ගතිං නිෂ්පත්තිය නිමාව අභිසම්භවෙම අවබෝධ කරගන්නෙමු. ඔබ විසින් ප්‍රතිවේධ කරගත් ගුණය මැනවින් අවබෝධ කරගන්නෙමුයි කීවාහුය.

ඉක්බිති ඔවුන්ට අවකාශ කරමින් බෝධිසත්ත්වයෝ ඉතිරි ගාථාව කීහ.

පැවිදි වීමට ඉඩකඩ අවසර දෙමි. එසේ ඔබගේ කාමරාගය ප්‍රහීණ වේවා! මහත් වූ ධ්‍යාන ප්‍රීතියෙන් කය පිනවයි. මගේ නිෂ්පත්තිය යම්සේද, එබඳු නිෂ්පත්තියකට පැමිණෙව්.

එහි එරාථ කායං යනු ධ්‍යාන ප්‍රීතියෙන් මහත් වූ ශරීරය වඩවු.

ඒ අසා ඔවුහු ඒ බව පිළිගනිමින් ගාථාව කීහ.

මහා ප්‍රාඥයන් වහන්ස, යම් යම් දේ ඔබ කීයෙහිද? ඔබගේ අනුශාසනා අනුව සියල්ල පිළිපදිමු. විපුල වූ ධ්‍යාන ප්‍රීතියෙන් කය පිනවමි. ඔබවහන්සේගේ නිෂ්පත්තිය යම්සේද එබඳු නිෂ්පත්තිය අවබෝධ කරගනිමු.

ඉක්බිති ඒ රජවරුන්ට බෝධිසත්ත්වයෝ පැවිද්ද දී සෘෂි සමූහයා පිටත් කරමින් මේ ගාථාව කීහ.

පින්වත්නි! කිසවච්ඡ තාපසයන්ට මේ පූජාව කරන ලදි. සෘෂීහු යහපත් ස්වභාව ඇත්තෝ යෙත්වා! හැමකල්හි ධ්‍යානයෙහි ඇළුනා වූ එකඟ සිත් ඇත්තාහු වවු. පැවිද්දාට මේ ඇල්ම ශ්‍රේෂ්ඨය.

එහි ගච්ඡන්තු යනු තම තමන්ගේ වාසස්ථානවලට යෙත්වා යන අදහස වේ.

සෘෂිවරු ඔහුගේ වචනය පිළිගෙන වැඳ අහසට පැන නැග ස්වකීය වාසස්ථානවලට ගියහ. ශක්‍රයා ද අසුනින් නැගිට, බෝසතුන්ට තුති පුදා, ඇඳිලි බැඳ හිරු නමදින්නාක් මෙන් බෝසතුන්ට නමස්කාර කරමින් පිරිවර සහිතව පිටත්ව ගියේය. ඒ අර්ථය දැන ශාස්තෲන් වහන්සේ මේ ගාථාව වදාළ සේක.

පණ්ඩිත සෘෂිවරයා විසින් මැනවින් කියන ලද පරමාර්ථය සනිටුහන් කළ ගාථා අසා සතුටු වූ පිරිවර ඇත්තා වූ දෙවියෝ අනුමෝදන් ව දෙව්ලොවට ගියාහු ය.

පණ්ඩිත සෘෂි විසින් මැනවින් කියන ලද අර්ථවත් ව්‍යඤ්ජන සහිත මේ ගාථා යම් කිසිවෙක් මනාසේ මෙනෙහිකොට අසන්නේ නම්, හේ ප්‍රථම ද්විතීය ධ්‍යාන ලබන්නේය. එම ධ්‍යානයන් ලබා මාරයාට නොපෙනී යන්නේ ය යනුවෙනි.

එහි පරමත්‍ථසඤ්හිතා යනු, අනිත්‍යාදිය ප්‍රකට කරවන, නිර්වාණය ආශ්‍රිත කොට ඇති යනුයි. ගාථා ඉමා යනු මෙය ශාස්තෲන් වහන්සේ, සරභංග ශාස්තෲහු ගේ නිර්වාණ දායක වූ සුභාෂිත වර්ණනා කරමින් කීහ. එහි අත්‍ථවතී යනු නිර්වාණය ලබාදෙන අර්ථයෙන් පරමාර්ථය ආශ්‍රිත බවයි. සුබඤ්ජනා යනු, පිරිසිදු අර්ථ සහිත බවයි. සුභාසිතා යනු ඇසිය යුතු දේ ඉටුකොට, කියන ලද්ද, කථාකරන ලද්ද වේ. අට්ඨකත්‍වා යනු තමා මනාසේ පිළිගැනීම් කොට, අර්ථ දන්නෙකු වී සකසා අසන්නේය යනුයි. පුබ්බාපරියං යනු, පෙර, ප්‍රථමධ්‍යාන විශේෂය ද, පසුව ද්විතීය ධ්‍යානය ද මෙසේ අෂ්ට සමාපත්ති වශයෙන් සතර මාර්ග වශයෙන් පෙර අපර වශයෙන් දැනගත් විශේෂයයි. අදස්සනං යනු අවසානයෙහි, පසුව අර්හත් බව ලැබ, නිවනට පැමිණෙන්නේය. නිර්වාණාධිගමය ලද පුද්ගලයා මාරයාට නොපෙනී ගියේ නම් වෙයි.

මෙසේ ශාස්තෲන් වහන්සේ දේශනාව කුළුගන්වා මහණෙනි, දැන් පමණක් නොව, පෙර ද මොග්ගල්ලාන තෙරුන්ගේ ආදාහනයේදී මල් වර්ෂා වැස්සේ යයි සත්‍යය පවසා, ජාතකය හමාර කරමින් වදාළ සේක.

එකල්හි සාලිස්සර නම් තාපස තෙමේ දැන් ශාරීපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේය. මෙණ්ඩිස්සර තාපස තෙම කාශ්‍යප තෙරණුවෝය. පබ්බත නම් තවුස් තෙම අනුරුද්ධ තෙරණුවෝය. දේවල නම් තාපස තෙම කච්චායන ස්ථවිරයෝය.

අනුසිස්ස තාපස තෙම ආනන්ද තෙරණුවෝය. කිසවච්ඡ තාපසයා කෝලිත නම් වේ. නාරද නම් තාපස තෙම පුණ්ණ මන්තානිපුත්ත තෙරණුවෝය. සෙසු පිරිස බුදුපිරිසය. සරභංග නම් බෝධි සත්ත්ව තෙම දැන් බුදු වූ ලෝකනාථයන් වහන්සේ යයි ජාතකය නිමවා වදාළ සේක.

සරභංග ජාතකය නිමි.