3. මහාබොධිජාතකවණ‍්ණනා 528 අට‍්ඨකථා

3. මහාබෝධි ජාතකය (528)

කින්නු දණ්ඩං කිමජිනං යන මෙය ශාස්තෲන් වහන්සේ, ජේතවනයේ වැඩවාසය කරන සේක්, ප්‍රඥා පාරමිතාව අරභයා වදාළ සේක. කථා වස්තුව උම්මග්ග ජාතකයේ සඳහන් පරිදි වන්නේය. එකල ශාස්තෲන් වහන්සේ මහණෙනි, දැන් පමණක් නොව පෙරත් තථාගතයන් වහන්සේ ප්‍රඥා සම්පන්න වූයේ, අනුන්ගේ ප්‍රවාද ප්‍රලාප මර්දනය කරන ලද්දේ ම යයි වදාරා අතීතය ගෙනහැර පෑ සේක.

අතීතයේ බරණැස බ්‍රහ්මදත්ත රජු රාජ්‍යය කරවන කල්හි, බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ කසීරට අසූ කෙළක් ධනය ඇති උසස් බ්‍රාහ්මණ මහාසාල කුලයෙහි උපන්හ. බෝධිකුමරු තිස්ස යයි නම් කළහ. ඔහු වැඩිවිය පැමිණි කල්හි තක්‍ෂිලාවේ ඉගෙන ගත් ශිල්පය ඇත්තේ, පෙරළා පැමිණ ගෙදර මැද වසන්නේ පසුකාලයේ කාමයන් හැර දමා හිමවත් පෙදෙසට පිවිස පරිබ්‍රාජික පැවිද්දෙන් පැවිදි වී එහි ම වනමුල් ගෙඩි ආහාර කොට ඇත්තේ, බොහෝ කලක් වාසය කොට, වර්ෂා රහිත සමයේ හිමවතින් බැස, චාරිකාවේ හැසිරෙන්නේ අනුපිළිවෙලින් බරණැසට පැමිණ රාජ උද්‍යානයේ වාසයකොට දෙවන දවසේ පරිව්‍රාජක වේශයෙන් නගරයෙහි පිඬු පිණිස හැසිරෙන්නේ රජ දොරටුවට පිවිසියේය. මාලිගාවේ සිටි රජු සීමැදුරු කවුළුවෙන් ඒ තාපසයාණන් දැක, ඔහුගේ සංවර භාවයෙහි පැහැදී, ඔහු තම මාලිගාවට ගෙන්වා පිළිසඳර කථාවෙන් පසුව ස්වල්ප වූ ධර්ම කථාවක් අසා විවිධ රසමසවුලෙන් යුත් ආහාර වේලක් පිළිගැන්වීය. බෝධිසත්ත්වයෝ බත පිළිගෙන මෙසේ සිතූහ. මේ රාජ කුලය වනාහි බොහෝ දෝෂ ඇත. බොහෝ පස මිතුරෝ ද වෙති. කවරෙක් නම් මේ මගේ උපන් බය දුරුකරන්නේද? හෙතෙම නුදුරෙහි සිටි රාජ හිතෛෂි එක් පිඟුවන් පාට බල්ලකු දැක ලොකු බත් ගුලියක් ගෙන ඌට දෙනු කැමැත්ත පෙන්වීය. රජු දැන බල්ලාගේ භාජනය ගෙන්වා ගෙන බත් ගෙන දුන්නේය. බෝධිසත්ත්වයෝ ඔහුට දී බත් කිස නිම කළහ. රජු ද ඔහුගේ ප්‍රතිඥාව ගෙන ඇතුල් නගරයේ රාජ්‍ය උද්‍යානයේ පන්සලක් කරවා පැවිදි පිරිකර දී, ඔහු එහි වාසය කරවූ සේක. දිනපතා ද ඔහුට දෙතුන් වතාවක් උපස්ථානයට ද එළඹියේය. භෝජනාවස්ථාවේ බෝසත්හු නිතර ම රජ පුටුවේ ම වාඩිවී රාජභෝජන ම අනුභව කරති. මෙසේ දොළොස් අවුරුද්දක් පමණ ඉක්මිණි.

ඒ රජුගේ ඇමතියෝ ඔහුට අර්ථයෙන් ද, ධර්මයෙන් ද අනුශාසනා කරති. ඔවුන් අතර අයෙක් අහේතුවාදී වූහ. එකෙක් ඊශ්වර නිර්මාණවාදියෙකි. එකෙක් පෙර කළ කර්මවාදියෙකි. එකෙක් උච්ඡේදවාදියෙකි. එකෙක් කැත් විද්‍යාවේදියෙකි. ඔවුන් අතර අහේතුක වාදියා, මේ සත්ත්වයෝ සංසාර ශුද්ධි වාදීහු යයි මහජනයාට ඉගැන්වීය. ඉස්සර නිර්මාණවාදියා, මේ ලෝකය, ඊශ්වරගේ නිර්මාණයකැයි මහජනයාට ඉගැන්වීය. පුබ්බේකතහේතුවාදියා මේ සත්ත්වයන්ට සැපක් හෝ දුකක් උපදින ලබන්නේ පෙර කරන ලද කර්මයෙන් ම යයි මහජනයාට ඉගැන්වීය. උච්ඡේදවාදියා මෙයින් පරලොව ගිය කෙනෙක් නම් නැත. මේ ලෝකය මෙතනින් කෙළවර වේ යයි මහජනයාට ඉගැන්වීය. ඛත්තවිජ්ජාවාදියා, මව්පියන් මරා හෝ තමන්ගේ වැඩ කළ යුතුයයි මහජනයාට ඉගැන්වීය. ඔවුහු රජුගේ විනිශ්චයේ නියුක්ත වූවෝ අල්ලස් ගැනීමේ නිරතව සිට ස්වාමිවරුන් නැත්තෝ ස්වාමින් කරත්. සැමියන් ඇත්තෝ සැමියන් නැත්තෝ කරති.

ඉක්බිති එක් මිනිසෙක් කළ කූටාධිකරණයෙන් පරාජිත වූයේ. බෝසතුන් පිඬු පිණිස හැසිරෙන්නේ රජගහ නුවරට පිවිසෙනු දැක වැඳ ස්වාමීනි, නුඹලා රජගෙදර දී වළඳනු ලබන කල්හි, විනිශ්චය ඇමතියන් අල්ලස් ගෙන ලෝකය විනාශ කරන කල්හි කුමක් නිසා උපේක්‍ෂාව සිටිහූද, දැන් ද, ඇමතියන් පස් දෙනෙකු විසින් කුළුරලු අඩුකාරයින් අතින් අල්ලස් ගෙන. ස්වාමින් වන්නහු අස්වාමික කළේයයි හැඬීය. ඔහු ඔහු කෙරෙහි කරුණා පෙරදැරිව, විනිශ්චය ගෙන ධාර්මිකව විනිශ්චය කොට හිමිකරුවා හිමිකරුවකු කෙළේය. මහජනයා එක හඬින් ම මහාහඬින් සාධුකාර දුන්හ. රජු ඒ ශබ්දය අසා මේ කවර ශබ්දයක්දැයි විමසා ඒ අර්ථය අසා කරන ලද බත් කිස ඇත්තේ බෝසතුන් වෙත එළඹ, විචාළේ ය. ස්වාමීනි, අද, තොප විසින් කළ විනිශ්චයක් කළේ ද? එසේය මහරජ, ස්වාමීනි, ඔබවහන්සේ විසින් විනිශ්චය පවත්වන කල්හි මහජනයාගේ අභිවෘද්ධියක් වන්නේය. මෙතැන් පටන් ඔබතුමා ද විනිශ්චය කරනු මැනවි. මහරජ, අපි පැවිද්දෝ වෙමු. ඒ අපට නුසුදුසුය. ස්වාමීනි, මහජනයාට කරුණාවෙන් එසේ කිරීම ම වටී. නුඹවහන්සේ හැමදාම සියල්ල විනිශ්චය නො කොට උයනින් මෙහි පැමිණෙන්නෝ විනිශ්චය ස්ථානයට ගොස් උදෙන්ම නඩු සතරක් විනිශ්චය කරනු මැනවි. මෙසේ කළ කල්හි මහජනයාගේ අභිවෘද්ධියක් වන්නේය. රජතුමා ඔහුගෙන් යළි යළිත් ඉල්වනු ලබන්නේ යහපතැයි පිළිගත්තේය. එතැන් පටන් එසේ කළේය.

බොරු නඩුවලට ඉඩකඩක් නො ලැබ ගත්හ. ඒ ඇමතියෝ ද අල්ලස් නොලබන්නෝ දුකට පත්ව, මෙසේ සිතූහ. බෝධි පරිව්‍රාජකයාගේ විනිශ්චය කිරීමේ පටන් අපි කිසිවක් නො ලබමු. අදෝමැයි ඔවුහු රාජ වෛරක්කාරයකු යයි, රජු අතර අමනාප කරවා මරවන්නෙමු. ඔවුහු රජු වෙත එළඹ, මහරජතුමනි, බෝධි පරිව්‍රාජකයා ඔබට අනර්ථකර කරනු කැමැත්තේ කියා, නොඅදහන්නේ රජු විසින් මෙතෙම සිල්වත් ය. ඥාන සම්පන්නය. එබඳු ආකාර නොකරන්නේ යයි කී කල්හි, මහරජතුමනි! සියලු නගර වැසියන් ඔහු තමන්ගේ වසඟයට තමන්ගේ අදහසට නැඹුරු කර ගත්තේය. හුදෙක් ඔබට පක්‍ෂ වූ අප පස්දෙනා පමණක් ම ඔහුට නම්මවා ගත නො හැකි විය. අපේ වචන නො අදහන්නේ නම් ඔහු එනවිට ඔහු පසුපසින් එන පිරිස බලා තීරණය කළ මැනවි යයි කීවාහු ය. රජු යහපතැයි සීමැදුරු කවුළුවේ සිටියේ, ඔහු පැමිණෙන විට ඔහු සමග එන පිරිවර බලා තමන්ගේ දැනුම් දීමකින් තොරව නඩු සදන මිනිසුන් ඔහුගේ පසුපස එති’යයි සිතිවිලි බිඳ, ඒ ඇමතියන් කැඳවා කුමක් කරමුදැයි විචාළේය. දේවයන් වහන්ස, ඔහු අල්ලා ගනිමු. ළාමක අපරාධයක් නො දැක කෙසේ අල්ලාගන්නෙමුදැයි මහරජ, එසේ වීනම් ස්වාභාවික පිරිවර නොදෙව්. ඔහු පිරිවර අඩු බව දැක, පණ්ඩිත නම් පරිව්‍රාජකයා කිසිවෙකුට නොදන්වා තෙමේ ම පලා යන්නේය.

රජ යහපතැයි පවසා, අනුපිළිවෙලින් ඔහුට පිරිවර අඩු කෙළේය. පළමු දවසේ ඔහුට, සිස් පළඟක වාඩි කරවීය. ඔහු සිස් පළඟක් බව දැන රජුගේ අකමැත්ත දැන තෙමේ ම උයනට ගොස් ඒ දවස ම ඉවත්ව යනු කැමැත්තේ, ඒකාන්තයෙන් දැන පලා යන්නෙමියි පලා නො ගියේය. දෙවන දවසේ පහත් ආසනයේ සිටි රජුගේ ස්වාභාවික බත්, අන් දේවල් ද ගෙන මිශ්‍රවූ බතක් දුන්නේය. තෙවෙනි දිනයේ උස් බිමට පිවිසීමට ඉඩ නොදී හිණිමග කෙළවරේ ම තබා මිශ්‍ර වූ බතක් දුන්නේය. ඔහු එය ද රැගෙන උයනට ගොස් බත් කිස කෙළේය. සතරවෙනි දිනයේ, ප්‍රාසාදය යට තබා කාඩි හොදි සමග බතක් දුන්හ. ඔහු එය ද රැගෙන උයනට ගොස් බත් කිස කෙළේය. රජු ඇමතියන් විචාළේය. මහාබෝධි පරිබ්‍රාජකයා සත්කාර පිරිහුනු කල්හිද, ඉවත්ව නොයයි. කුමක් කරමුද? දේවයන් වහන්ස, ඔහු බත් පිණිස නො හැසිරෙයි. රාජ්‍යය පිණිස හැසිරෙයි. ඉදින් බත් පිණිස හැසිරේ නම් පළමු දිනයේ ම පලා යන්නේය. දැන් කුමක් කරමුද? මහරජ, හෙට ඔහු ඝාතනය කරවු. ඔහු යහපතැයි ඔවුන්ගේ අතෙහි කඩු තබා, හෙට දොරටුව අතර සිට පිවිසෙන විටදී ම හිස සිඳ කෑලි කෑලි කපා, කිසිවෙකුට නො දන්වා වැසිකිළි කුටියට දමා ස්නානය කොට පැමිණෙවු යයි කීවේය. ඔවුහු යහපතැයි පිළිගෙන “හෙට මෙසේ කරන්නෙමු”යි, ඔවුනොවුන් විචාරා තමන්ගේ නිවෙස්වලට ගියාහුය.

රජතුමා ද සවස ගන්නා ලද භෝජනය ඇත්තේ, සිරියහනෙහි හොවා, බෝසත්හු ගේ ගුණ සිහිපත් කෙළේය. එකෙණෙහි ඔහුට ශෝකයක් හටගත්තේය. ශරීරයෙන් ඩහදිය පිටවෙයි. යහනේ ආස්වාදයක් නො ලබන්නේ, ඔබිමොබ පෙරළුනේය. එවිට අගමෙහෙසිය අවදි වූවාය. ඔහු ඇය සමග සතුටු මාත්‍රයක්වත් නොදොඩන්නේ, මගෙන් කිසි විපතක් ඇද්දැයි විචාළාය. නැත දේවියනි, නමුත් බෝධි පරිබ්‍රාජිකයා නිසා අපගේ පසුතැවිල්ලට හටගත්තේය. හෙට ඔහු ඝාතනය කිරීම පිණිස ඇමතියන් පස්දෙනාට අණ කෙළෙමි. ඔවුහු ඔහුට ඇන, කැබලි කැබලි කොට වැසිකිළිවලෙහි ඔබන්නාහ. ඔහු වනාහි අපට දොළොස් අවුරුද්දක් බොහෝ ධර්මය දේශනා කෙළේය. ඔහුට මා විසින් එක් අපරාධය්ක කරන්නේ පසුතැවිලි වන්නේ පරාර්ථචර්යාවෙන් සිට, මා විසින් ඔහුට වධ දීමට අණ කරන ලද්දේ, ඒ කාරණයෙන් ශෝක කරමියි (කීය.) ඉක්බිති ඔහුට ඇය, දේවයන් වහන්ස, ඉදින් ඔහු විරුද්ධවාදියෙකු ලෙස උපන්නේ නම්, ඔහු නැසීමෙන් කවර ශෝකයක් ද? සතුරු නම් පුතා වුව ද, නසා තමන්ගේ යහපත සලසාගත යුතුයි. ශෝක නොකරවු යයි අස්වසාලීය. ඔහු ඇයගේ වචනයෙන් ලබන ලද, ආස්වාද ඇත්තේ නින්දට බැසගත්තේය.

එකෙණෙහි, කෝලෙය්‍යත නම් වූ පිඟුවන් පැහැති බල්ලා ඒ කථාව අසා හෙට මා විසින්, තමන් ගේ බලයෙන්, ඔහුට ජීවිතදානය දෙන්නට වටී යයි. සිතා දෙවන දවසේ, උදෑසනම ප්‍රාසාදයෙන් බැස, මහ දොරටුව සමීපයට පැමිණ එළිපත්තේ හිස තබාගෙන බෝසතුන් පැමිණෙන මාර්ගය බලමින් හොත්තේය. ඒ ඇමතියෝ ද උදෑසනින්ම කඩුගත් අත් ඇතිව පැමිණ දොරටු අතර සිටියහ. බෝසත්හු ද වේලාව සලකා උයනින් නික්ම රජ දොරටුව සමීපයට පැමිණියේය. ඉක්බිති ඔහු සුනඛයා දැක මුහුණ විවරකොට දත් සතර පෙන්වා, ස්වාමීනි කිම, දඹදිව අන්තැනක භික්‍ෂාව නො ලබහි අපගේ රජු ඔබ මැරීම පිණිස ඇමතියන් පස්දෙනකු කඩුගත් අත් ඇතිව දොරටුව අතර තැබීය. නුඹ, නළලින් මාරයා ගෙන නොයන්නෙහි, ඉක්මණින් ඉවත්ව යමුයි මහහඬින් කෑගැසුවෝය. හෙතෙම සියලු උපද්‍රව පිළිබඳ ඒ අර්ථය දැක එතැනම නැවතී, උයනට ගොස්, නික්මයාම පිණිස පිරිකර පිළියෙල කෙළේය. රජු ද, සීමැදුරේ සිටියේ හේ එන්නා වූ ද, යන්නා වූ ද දැක, ඉදින් මේ මගේ විරුද්ධවාදිය වන්නේ ය. උයනට ගොස් සේනාව රැස්කරවා ක්‍රියා කරන්නේ වන්නේ ය. නැතහොත් තමන්ගේ පිරිකර ගෙන ගමනට සූදානම් වන්නේය. දැනගන්නෙමි ඒ ඔහුගේ ක්‍රියාව බලන්නට උයනට ගොස් බෝසතුන් තමන්ගේ පිරිකර ගෙන යන්නෙමියි, පන්සලින් නික්මෙන්නේ සක්මන් කෙළවර දී දැක වැඳ එකත්පසක සිටියේ මේ ගාථාව කීවේය.

බ්‍රාහ්මණ තවුසාණෙනි! ඔබවහන්සේ කවර හෙයිාන් සැරමිටිය ගත්තේ ද, අඳුන් දිවිසමත්, කුඩයත්, වහන් සඟලත්, පාත්‍රයත්, අකුස්සත්, සංඝාටියත් ගෙන වෙලෙවිව කවර දිසාවකට වඩිනු කැමැත්තේ ද?

එහි අර්ථය; ස්වාමීනි, පෙර නුඹ, අපගේ ගෙදරට පැමිණෙන කල්හි දඬු ආදිය නො ගත්තේය. අද වනාහි කුමන කරුණක් නිසාවෙන් දණ්ඩ ද, අඳුන ද, කුඩය ද, පාත්‍රය ද, මැටිපාත්‍ර පසුම්බිය දමන අංකුසය ද, මැටි පාත්‍රය ද, සංඝාටිය ද, සියළු මේ පිරිකර සුදුසු පරිදි සියල්ල ගත්තේය. කවර දිශාවක් පතහි ද? කවර තැනකට යනු කැමැත්තෙහිද?

ඒ අසා බෝසත්හු මේ තමන් විසින් කරන ලද ක්‍රියාව මා නොදනී යයි සිතයි. මා දන්නා බව දන්වමි. ඔහුට ගාථා දෙකක් කීවේය.

මහරජ, මම දොළොස් වසක් නුඹ සමීපයේ සිටියෙමි. එහෙත් පිංගල නම් ඔබේ සුනඛයා විසින් හඬනඟා කියන ලද්ද ගැන නො දනිමි.

මා කෙරෙහි පහව ගිය ශ්‍රද්ධාව ඇතිව, භාර්යාව සහ නුඹ ද මා මරවන්නට කළ කුමන්ත්‍රණය අසා, සුදු දත් විහිදුවමින් එඩිතරයකු මෙන් කුමන්ත්‍රණය හඟවමින් ඔබගේ සුනඛයා බිරීය.

එහි අභිකුජ්ජිතං යනු, ඔබගේ ඒ සුනඛයා විසින් මෙසේ මහහඬින් නාදකරන ලද්දේ ඇයිදැයි නොදනිමි. දිත්තොවා යනු දෂ්ට කරන්නාක් මෙනි. සභරියස්සා යනු ඔබගේ අනුදැනුම ඇතිව ඔබ ගේ බිරිඳට මා මැරීම සඳහා ඇමතියන් පස්දෙනාට අණකළ කියනවා අසා සිට, කිම වෙන තැන්වල භික්‍ෂාව නැද්ද, රජු ඔබව නසනු පිණිස අණකළ බව නො දන්නේද? මෙහි නො පැමිණෙව. දැනුම්දීම පිණිස නාදකරයි. වීතසද්ධස්සමංපතී යනු මා කෙරෙහි පහ වූ ශ්‍රද්ධාව ඇත්තහුගේ ඔබගේ වචනය අසා මෙසේ නාදකරයි යනු කීවේය.

ඉක්බිති රජතුමා තමන්ගේ දෝෂය පිළිගෙන එය ක්‍ෂමා කරන්නේ සතරවෙනි ගාථාව කීවේය.

තාපසයාණන් වහන්ස, එසේ කියන්නාහු නම් ඒ වරද අප විසින් කරන ලද්දේය. මම දැන් වැඩියක් ම ප්‍රසාදයට පත්වීමි. කොහේවත් නො ගොස් මෙහි ම වැඩ සිටිනු මැනවි.

එහි භීය්‍යො යනු සත්‍යයයි. මා විසින් මෙසේ අණ කළ බැවින්, මේ මගේ දෝෂයකි. ඒ නිසා ම මම දැන් අධික ලෙස ඔබ කෙරෙහි පහදිමි. බ්‍රාහ්මණය, මෙහි ම වාසය කරව. අන් තැනකට නොයව.

ඒ අසා බෝධිසත්ත්ව තෙමේ මහරජ, පණ්ඩිතයෝ නම් එබඳු ආකාර වූ ප්‍රතිපත්තියෙන් යුත් අපරීක්‍ෂාකාරී කෙනෙකු සමග වාසය නොකරත් යයි කියා ඔහුගේ ආචාර නො වූ අදහස ප්‍රකාශ කරමින් මෙසේ කීවේය.

මහරජ! මුලදී පළමුවෙන් ම ඔබ මට දුන් බත සුදුපාට ය. එය පසුව මිශ්‍ර බතක් විය. දැන් ලේ වන් විය. එබැවින් මට යා යුතු කාලය එළඹ තිබේ.

මහරජ! පළමු මට දුන් අසුන රජ මැදුර තුළ විය. ඉන් පසුව එය හිණිහිස විය. ඉන්පසු පිටත ය. නැවත බෙල්ලෙන් ඇද මරා දැමීමට පෙර මම ම යා යුතු වෙමි.

පහ වූ ශ්‍රද්ධාව ඇත්තන් පාළු ළිඳක් මෙන් සේවනය නො කළ යුතුය. එය යළිත් සාරන්නේ නම් මඩ ගඳින් යුත් ජලය ලැබෙන්නේය. එමෙන් ශ්‍රද්ධාව පහව ගිය තැනැත්තා පයිරුපාසනයට නුසුදුසු වන්නේය.

පැහැදුනු වූවහු ම සේවනය කළ යුතුයි. අප්‍රසාදයට පත්වූවෝ දුරුකළ යුතු වන්නේය. කැමැත්තහු ගැඹුරු විලක් ම සේවනය කරන්නාක් මෙන් පැවිද්දෝ සැදැහැත්තකුම ඇසුරු කළ යුතුය.

භජනය කළයුතු පුරුෂයා භජනය කළ යුතුය. භජනය නොකළ යුත්ත භජනය නොකළ යුතුය. තමන් කෙරෙහි ඉත සිතින් භජනය කරන්නෙකු, භජනය නො කෙරේ නම් හේ අසත් පුරුෂයෙකි.

යමෙක් ඇසුරු කරන්නා ඇසුරු නො කරයිද? සේවනය කළ යුත්තා සේවනය නො කරයි ද? හෙතෙම මිනිස් පාපතරයෙකි. සිවුපාවුන් අතර ගස්වල අතු ඇසුරු කළ වඳුරෙකු මෙනි.

වඩාත් සමීප වූ නිතර ඇසුරෙන් ද, එක්ව නො හැසිරීමෙන් ද නොකල්හි ඉල්ලීමෙන් ද යන මේ කරුණුවලින් මිත්‍ර බව නැති වේ.

එහෙයින් නිතර නො එළඹිය යුතුය. චිරාත් කාලයක් ගෙවා එළඹිය යුතුය. සුදුසු කල්හි ඉල්ලිය යුත්තක් ඉල්ලිය යුතුය. එවිට මිත්‍ර ධර්මය රඳා පවතී.

බොහෝ කලක් එකතැන විසීමෙන්, ප්‍රිය වූවාද, අප්‍රිය වෙයි. එහෙයින් ඔබට මා අප්‍රිය වීමට පෙර මා යා යුතුය.

එහි සබ්බසෙතො යනු මහරජ, පළමුව ඔබගේ නිවසෙහි මට බත් සියලු අයුරින් පිරිසිදු විය. නුඹ යමක් අනුභව කරයි ද, එයම දුන්නෙහිය යන අර්ථයයි. තතො යනු, ඉන්පසු බිඳහෙළන වචන ගෙන මා කෙරෙහි ඔබ නොඇලුණු කාලයක් වී. සබලො මිශ්‍ර වූ බතක් පිළියෙල වී ඉදානී යනු දැන්. සියල්ල රක්ත වර්ණ (සබ්බ ලෝහිතක) හටගත්තේය. කාලො යනු අඥාන වූ ඔබ ගේ සමීපයෙන් දැන් මට ඉවත්ව යාමට කාලයයි. අබ්භන්තරං යනු පළමුව මම අභ්‍යන්තර ආසනයක් විය. අලංකාර කළ, උස්බිමක පිහිටි, ඔසවන ලද සුදුකොඩි සහිත රාජාසනයේම මා වඩාහිඳුවාලූහ. මජ්ඣෙ යනු පියගැටපෙළ සමීපයේ පුරා නිද්ධමනා හොති යනු යම්සේ බෙල්ලෙන් අල්ලාගෙන ඉවතට ඇද දමන්නේ.

අනුඛණෙ යනු ඉදින් පානීය ජලය, බීමට පැමිණි මිනිසකු ජලය නොදකින්නේ පැන් නැති ළඳ මඩ ගොඩලා හාරන්නේ, එසේ කොට පැන් ගත්තේ නමුත්, මඩ ගඳින් යුක්තව අමනෝඥ වූ හෙයින් නොබිය යුතු පැන් වන්නේය. එසේ ශ්‍රද්ධාව නැති පුද්ගලයා ඇසුරු කර ලත් ප්‍රත්‍යයේ ද අමනෝඥ වන්නේය. පරිභෝජනයට නුසුදුසු යන අර්ථයයි. පසන්නං යනු සුපිහිටි ශ්‍රද්ධාවයි. රහදං යනු ගැඹුරු මහමුහුද වැනි. භජන්තං යනු තමන් ඇසුරුකළ යුත්තා ම ඇසුරුකළ යුත්තේ. අභජන්තං යනු විරුද්ධාර්ථයි. න භජ්ජයෙ යනු භජනය නොකළ යුත්තේය යනුයි. න භජ්ජතී යනු යම් මිනිසකු තමන් ඇසුරුකරන හිතෛෂී පුද්ගලයකු ඇසුරු නොකරයි ද? හෙතෙම අසත්පුරුෂ ධර්ම නම් වේ. මනුස්ස පාපිට්ඨො යනු මිනිස් ළාමක වූ, දුෂ්ට වූ පසුතැවිලි වන්නෙකි. සාඛස්සිතො යනු වඳුරා වේ.

අච්චාභික්ඛණ සංසග්ගා යනු අතිශයින් නිතර ඇසුරු කිරීමෙන් යුතු. අකාලෙ යන, නුසුදුසු කාලයෙහි අනුන්ගෙන් ප්‍රිය වස්තුවක් නො ඉල්විය යුතුය. එසේ ඉල්ලීමෙන් මිත්‍ර ධර්මය බිඳ වැටේ. මහරජ, ඔබතුමා දිගු කලක් ඇසුරු කිරීම හේතුකොට ගෙන, මා කෙරෙහි පැවැත්වූ මිත්‍ර ධර්මය බින්දේය. තස්මා යනු යම්හෙයකින් අධික වූ නිතර ආශ්‍රයෙන් ද, එක්ව නොහැසිරීමෙන් ද මිත්‍රයෝ විනාශ වෙති. දිරායති. එහෙයින් චිරා චිරං යනු චිරාත් කාලයක් යවා බොහෝ කලක් ගෙවා නගච්ඡෙ සමීපයට නොඑළඹෙන්නේය. යාචං යනු ඉල්විය යුතු භාණ්ඩයක් සුදුසු කාලයේ පමණක් ඉල්ලිය යුතුය. න ජීයරෙ යනු මෙසේ මිත්‍රයෝ නොදිරත්. විනාශ නොවෙත්. පුරා තෙ හොමා යනු යම්තාක් ඔබට මා අප්‍රිය නොවීද, එයින් පෙර ආමන්ත්‍රණය කොට මෙසේ යමු යනුවෙනි.

රජතුමා මෙසේ කීවේය.

ස්වාමීනි! මෙසේ අයැද සිටින්නා වූ අපගේ ආරාධනය, ඇඳිලි බැඳීම ඔබතුමා නො පිළිගන්නේ නම්, සමීපචාරීහු අපගේ කීම නො පිළිගන්නහු නම් යළි මෙහි එක් වරක් පැමිණීම පමණක් කරනු මැනවි.

එහි නාවබුජ්ඣසී යනු ඉදින් ස්වාමීනි, මෙසේ ඉල්ලා සිටීමෙන් මා විසින් කරන ලද ඇඳිලි බැඳීම නොදන්නෙහි ද, නොපිළිගත්තේ ද යන අර්ථයයි. පරියායං යනු නැවත මෙහි පැමිණීම පිණිස එක්වරක් හෝ උත්සාහ කරන්නේය යයි ඉල්ලයි.

බෝධිසත්ත්වයෝ මෙසේ කීහ.

රට වඩන්නා වූ මහරජ! මෙසේ වෙන්ව කරන්නා වූ අපට අනතුරක් උපද්‍රවයක් නොවන්නේ ද? මහරජ, තොපට ද කිසියම් අන්තරායක් නො වන්නේ ද? එසේනම් කල්යාමෙන් අපි හමුවෙමු. එය ඉතා යහපත්ය.

එහි එවංචෙ නො යනු ඉදින් මහරජ, මෙසේ නොයෙක් ආකාර වී වාසය කරන්නා වූ අපට අන්ත්‍රාවක් නොවන්නේ ද? ඔබගේත් මගේත් ජීවිත පවතිද්ද? එවිට අප පස්සෙමා බලන්නෙමු යන අර්ථයි.

මෙසේ පවසා බෝසත් තෙමේ රජුට දහම් දෙසා මහරජ, අප්‍රමාදී වන්න යයි පවසා උයනින් නික්ම එක්තරා සුදුසු තැනෙක පිඬු පිණිස හැසිර, බරණැසින් නික්ම පිළිවෙලින් හිමාලය පෙදෙසටම ගොස් ටික කලක් වාසය කොට, නැවත බැස, එක් ප්‍රත්‍යන්ත ගමක් ආශ්‍රිතව වනයක වාසය කළ සේක. එසේ ගිය කාලයේ සිට ඒ ඇමතිවරු නැවත විනිශ්චයේ හිඳ, අවුල් කරමින් මෙසේ සිතූහ. ඉදින් මහාබෝධි පරිබ්‍රාජකයා නැවත පැමිණෙන්නේ නම්, අපට ජීවිතයක් නැත. කිම ඔහු නැවත නොපැමිණෙන ලෙසක් ක්‍රියා කරන්නෙමුයි. ඉක්බිති ඔවුන්ට මෙබඳු අදහසක් පහළ විය. මේ සත්ත්වයෝ තදින් බැඳුණු තැන් දුරු කිරීමට නොහැකි වෙති. මොහු තදින් බැඳුණු තැන් කිම, ඉක්බිති රජුගේ අග මෙහෙසිය බව දැන, එබඳු තැනක් විද්‍යමාන වේ. මොහු නිසා පෙරළා පැමිණෙන්නේය. පෙරළා ඊමට පෙර ඔහු මරන්නෙමුයි ඔවුහු රජුට මේ බව දැන්වූහ. දේවයන් වහන්ස, මේ දවස්වල නගරයෙහි මෙබඳු කථාවක් අසන ලදි. කවර කථාවක් ද? මහාබෝධි පරිබ්‍රාජකයා ද, දේවිය ද ඔවුනොවුන් හසුන් ප්‍රතිහසුන් ගනුදෙනු කරති යනුවෙනි. කුමක් මුල්කොට ද? ඔහු විසින් දේවියට යවන ලද ලිපියක, තම ශක්තියෙන් රජු මරා දැමීමට හැකිය. මට රාජ්‍යය ඡත්‍ර නැංවීමට හැකිවේවා යනුවෙනි. ඇය විසින් යවන ලද ලිපියකින් ද රජුගේ මැරීම නම් මට බාරයි. ඉක්මණින් මහාබෝධි පරිබ්‍රාජකයා පැමිණේවා යනුවෙනි. ඔවුන් යළි යළිත් පවසන දේ, රජු සත්‍ය සේ පිළිගෙන, දැන් කුමක් කළ යුතුදැයි විචාරා දේවිය මරාදැමීමට වටී යයි කී කල්හි, පරීක්‍ෂා නොකර ම ඇයව, නුඹලා විසින් ම මරවා, කැබලි කැබලි කොට සිඳ දමා වැසිකිළි වලෙහි දමවවු යයි කීවේය. ඔවුහු එසේ කළහ. ඇය මරා දැමූ බව මුළු නගරයේ ම ප්‍රසිද්ධ විය.

ඉක්බිති ඔහුගේ පුත්‍රයෝ සතර දෙනා මොහු විසින් නිකරුණේ අපගේ මව මරාදමන ලදැයි, රජුට චෝදනා කළහ. රජ මහත් බියට පත් විය. බෝසත්හු කටකථාවෙන් ඒ ප්‍රවෘත්තිය අසා මෙසේ සිතීය. ඒ කුමාරයන්ට සත්‍යය කියා පියා ක්‍ෂමා කිරීමට මා හැර වෙනත් සමතෙක් නැත. රජුට ජීවිතය දෙන්නෙමි. කුමාරයන් ද පාපයෙන් මුදවන්නෙමි. ඔහු දෙවෙනි දවසේ ප්‍රත්‍යන්ත ගමට පිවිස මිනිසුන් විසින් දෙන ලද වඳුරු මස් අනුභව කොට උගේ හම ඉල්ලා ගෙන අසපුවේ දී වියලා, ගඳ නැති කොට, නිවසේ ද, පොවරනයේ ද අංශකඩයේ ද තැබීය. කුමන කරුණක් වාච්‍යාර්ථය පිණිස බොහෝ තැනක එය තැබීද? ඔහු ඒ සමග රැගෙන අනුපිළිවෙලින් බරණැසට ගොස් කුමරුන් වෙත එළඹ පීතෘඝාතක කර්මය නම් ඉතා දරුණුය. ඔබ එය නොකළ යුතුය. අජරාමර සත්ත්වයේක නම් නැත. මම ඔබලාව ඔවුනොවුන් සමගි කරන්නෙමියි, පැමිණියේ වෙමි. නුඹලා මා විසින් පණිවිඩයක් එවන කල්හි, පැමිණෙවු යයි කුමාරයන්ට අවවාද දී ඇතුල්නුවර උයනට පිවිස වඳුරු සම එළා, ගල්තලාවේ හුන්නේය.

ඉක්බිති ඔහු උයන්පල්ලා දැක, වේගයෙන් ගොස් රජුට දැනුම් දුන්නේය. රජු අසා, හටගත් සොම්නස් ඇත්තේ ඒ ඇමතියන් රැගෙන එතැනට ගොස් බෝසතුන් වැඳ, හිඳ පිළිසඳර කථා කිරීමට පටන් ගත්තේය. බෝසත් තෙම ඔහු සමග සතුටු නොවී වඳුරු සම ම පිරිමැද්දේය. ඉක්බිති ඔහු මෙසේ කීවේය. ස්වාමීනි, නුඹ මා සමග කථා නොකොට, වඳුරු සම ම පිරිමදිහි. මේ වඳුරා විසින් ඔබට කවර ආකාර උපකාරයක් කරන ලදද? එසේය මහරජ, මට බොහෝ උපකාර ඇත. මම ඔහුගේ පිටේ හිඳ ඇවිද්දෙමි. ඔහු මට වතුර ගෙනත් දුන්නේය. මා වසන තැන හැමැන්දේය. ආභිසමාචාරික වත් පිළිවෙත් ද මට කෙළේය. මම තමාගේ දුර්වල සිත නිසා උගේ මස් කා, සම වියලා අතුරා හිඳිමි. නැතහොත් හොවා සිටිමි. එය මට මෙසේ බොහෝ උපකාරයයි ඔහු ඔවුන්ගේ වාදයන් බිඳීම පිණිස වානර සම මෙන්, වඳුරා ම, වඳුරු ව්‍යවහාරය නංවා ඒ ඒ පිළිවෙල මාරුකිරීම සඳහා මේ කථාව කීවේය. ඔහු ඔහුගේ නැවතුමට පෙර පිටෙහි හිඳුවා හැසිරේ යයි කීවේය. එය අංශයෙහි තබා පැන්කළය ගෙන එන බැවින් පැන්කළය ගෙනාවේ යයි කීවේය. ඒ සමින් බිම සම මට්ටම් කිරීමට වසන තැන අතුගෑවේ යයි කීවේය. හෝනා කල්හි ඒ සමෙන් පිට මඩින කල්හි පා ස්පර්ශ කිරීමෙන් මට වත් පිළිවෙත් කළේ යයි කීවේය. බඩගිනි ඇති කල්හි ඔහුගේ මස් ලැබ කෑ බැවින් මා වනාහි තමන්ගේ සිත දුර්වල නිසාවෙන් මස් කෑවේ යයි කීවේය.

ඒ අසා ඒ ඇමතියෝ ප්‍රාණඝාතයක් ඔහු විසින් කරන ලද්දේ යන හැඟීමෙන් බලවු, පැවිද්දාගේ ක්‍රියාව, වඳුරා පවා මරා මස් කා සම ගෙන හැසිරේ යයි, අතින් ගසා අපහාස කළහ. බෝසත්හු ඔවුන් එසේ කරනවා දැක, මොවුහු තමන්ගේ කථාව බිඳවීම සඳහා මගේ සම ගෙන පැමිණි බව නොදනිත්. දන්වන්නෙමියි, ඔවුන්ට, අහේතුකවාදියා අමතා විචාළේය. ඇවැත්නි, නුඹ කුමක් නිසා මං පරිහාස කරහිදැයි මිත්‍රද්‍රෝහී ක්‍රියාවක් ද ප්‍රාණඝාතයක් ද කරන ලද නිසාවෙනි. ඉක්බිති බෝසත් තෙම යමෙක් ගතියෙන් ද, දැකීමෙන් ද එය අදහා එසේ කරන්නේය. ඔහු විසින් කුමන නපුරු ක්‍රියාවක් කරන ලද්දේදැයි ඔහුගේ විවාදය බිඳිමින් කීවේ ය.

ලෝ වැසියන් එක්වීමෙන් හා ස්වභාවයෙන්, ඒ ඒ තන්හි සැප දුක් විඳින්නේ, නො කැමැත්තෙන් වුව ද, නො කටයුතු පාප කර්මයක් හෝ කළයුතු කුශල කර්මයක් හෝ කෙරෙයි යනු තොපගේ කීම නම්, මෙසේ නො කැමැත්තෙන් ස්වාභාවිකව කරන මේ ක්‍රියාවෙහි කවර නම් පාප කර්මයෙක් බැඳේ ද?

තොප විසින් පවසන ලද ඒ අර්ථය ද ධර්මය ද (අහේතුකවාදය) යහපත් වේ නම්, ලාමක නොවේ නම්, යුෂ්මතාගේ වචනය සත්‍ය වේ නම්, ඒ වානරයා මා විසින් නසන ලද්දේය. එහි ලා මගේ වරද කුමක් ද?

ඉදින් තමාගේ වාදයෙහි අපරාධය දන්නෙහි නම්, නුඹ මට නො ගරහන්නේ ය. භවත්හු එබඳු වේ.

එහි උදීරිණා යනු කථාවෙහි සංගහත්‍යා යනු ස්වභාවයයි. වසන ලද විශේෂ ජාතින්ගේ ඒ ඒ ජාතිවල ආ ස්වභාවයයි. භාවායමනුවත්තති යනු ස්වභාවයෙන් අනුව පැවතීමයි. කරණාර්ථයෙහි සම්ප්‍රදානයි. අකාමා යනු අකමැත්තෙන් නිශ්චය නොකර, අකරණීයංවා යනු නොකළ යුතු පාප කර්මයක් කරණීයංවා යනු කුසල් කළයුතු, කුබ්බති යනු කරයි යනු අර්ථයි. කවිධා යනු මෙලොව කවරෙක් මෙය කියන ලද්දේ වෙයිද? නුඹ අහේතුවාදියෙකි. හේතුවක් නැත. ඵලයක් නැත. සත්ත්වයන්ගේ අපිරිසිදු නැත ආදි දෘෂ්ටියෙන් යුක්ත වූයේ මේ ලෝකය ස්වභාවයෙන් ගතියෝ අනුව පවතියි. පරිණාම වේ. ඒ ඒ තැන සුවදුක් අනුභව කරයි යනු කැමැත්ත රහිතව පව් හෝ පින් කරයි යයි, කියහි. මේ ඔබේ වදනින් ඉදින් එසේ මෙසේ ඇතිකල්හි නොකැමැත්තේ කරන කල්හි තමන්ගේ ධර්මතාවයෙන් පවත්නා කල්හි මෙලොව පාපකාරී සත්ත්වයා පාපයෙන් ඇලෙයි. ඉදින් තමා විසින් නො කරන ලද පාපය නිසාවෙන් කිසිවෙක් නො ඇලෙයි. නො ඇලෙන්නේය.

සො චෙ පින්වත, තොප තොපගේ අහේතුකවාදී සංඛ්‍යාත අර්ථය ද තදර්ථ ජෙතකසංගති භාවය ද, ධර්මය ද, යහපත් වී නම්, ලාමක නොවී නම්, කල්‍යාණෙ වෙ න පාපකෙ කල්‍යාණ වී නම්, යහපත් වී නම්, ලාමක නොවී නම්, හෙවත් අහේතුක ප්‍රත්‍යයෙන් සත්ත්වයන් කිලිටු වන්නේය. කාරණයක් නැතිව ම සුව දුක් විඳින්නේ යයි කියන ලද තාගේ වචනය සත්‍ය වී නම්, සුභතො වානරො මයා මා විසින් මනාකොට වානරයා මරණ ලද්දේ නම් වේ. විජානියා ඉදින් තොප තොප ගේ විරෝධී වූ වාදයේ අපරාධය දන්නේ වී නම් ඔබ මට ගර්හා නො කරන්නේය. කවර හෙයින්ද? භොතො වාදොහි තාදිසො එහෙයින් දැන් තෝ මෙතෙම මගේ වාදය පිළිපදින්නේ යයි මට ප්‍රශංසා කිරීම වටනේය. තමන් ගේ වාදය තමන් ම නො දක්නා හෙයින් මට ගරහයි.

මෙසේ මහසත්ත්වයාණෝ, ඔහුට නිග්‍රහ කොට නිහඬ කෙළේය. ඔහු ද, රාජපිරිස් මැද උකටලී වූයේ, බිම බලාගෙන ම හුන්නේය. බෝසත්හු ද ඔහුගේ වාදය බිඳ ඊශ්වර නිර්මාණවාදියා අමතා ඇවැත්නි, නුඹ මට කවරක් නිසා පරිහාස කරහි ද? ඉදින් ඊශ්වර නිර්මාණවාදය හරයෙන් තොරයයි කියා මෙසේ කීවේය.

යම් ඊශ්වරයෙක් ලොව මවයි ද? ලෝකයාගේ පැවැත්ම සංවිධානය කෙරේ ද? දියුණුව හා පිරිහීමත් කරන්නේ ද? කුශල හා අකුශල කර්ම කරන්නේ ද? ඒ ක්‍රියාව කරන පුද්ගලයා ඊශ්වරයාගේ අණ ඉටු කරන්නෙකි. ඒ පාපකර්මය ඊශ්වරයා සතු ය. මා සතු නො වේ.

තොප විසින් ප්‍රකාශ කරන ඒ ඊශ්වර නිර්මාණවාදය යහපත් නම් සත්‍ය නම්, අලාමක නම් භවත්හු ගේ වචනය සත්‍ය නම්, ඒ වානරයා මා විසින් මරන ලද්දේ ය. (එය ඊශ්වරයාගේ අණ පිළිපැදීමකි.)

ඉදින් ඔබ ඔබ ගේ වාදය දනී නම්, වාදයාගේ දෝෂය දනී නම් ඔබ මට ගරහන්නේ නො වේ. ඔබගේ වාදය එබඳුය.

එහි කප්පෙති ජීවිතං යනු ඉදින් බ්‍රහ්මයා හෝ අන් කිසි ඊශ්වරයෙක් හෝ නුඹ කෘෂිකර්මයෙන් ජීවත්වන්න. ගවයන් රැකීමෙන් හෝ ජීවත්වන්න. මෙසේ මුළු ලෝවැසියාගේ ජීවිත සංවිධානය කරයි. විචාරයි. ඉද්ධිං බ්‍යසන භාවඤ්ච යනු ඓශ්වර්ය ප්‍රභේද සැපය ද, ඤාති ව්‍යඤ්ජනාදි භාවය ද, අවශේෂ කුසලාකුසල කර්මයන් ද යන සියල්ල ඊශ්වරයා ම කරයි. ඊශ්වරයාට ම කැපය. නිද්දෙසකාරී යනු ඔහුගේ නිර්දේශය අණ කරද්දී ම සෙසු කිසියම් මිනිසකු, එසේ ඇතිකල්හි යම් කිසිවෙක් පව්කම් කරයි ද? ඒ ඊශ්වරයා විසින් කරන ලද බැවින් ඊශ්වරයා ම ඒ පාපයෙන් ඇලෙයි. සෙස්ස පළමු ආ නියමයෙන් ම දතයුතුයි. යම්සේ මෙහිම සියල්ල පවතියි.

මෙසේ අඹගසින් ම මුගුරක් ගෙන අඹ කඩන්නාක් මෙන් ඊශ්වර දර්ශනය විසින් ම ඊශ්වර ධර්මය බිඳ පුබ්බෙකත හේතුවාද අමතා “ඇවැත්නි, මට හිනාවන්නෙහි ඉදින් පුබ්බේකත හේතුවාදය සත්‍යයක්” යයි හඟියි ද යයි කියා මේ ගාථාව කියයි.

සත්ත්වයා පෙර කළ කර්ම හේතුවෙන් ම සුව දුක් දෙකට පැමිණෙයි ද? පෙර කරන ලද පව්කම් ඒ ණය (මෙලොවදී) මුදා හරියි ද? එසේ නම් මා විසින් වඳුරා මැරීම පුරාණයෙන් මිදීම වේ. එසේ ඇතිකල්හි මෙහිලා කවරෙක් පාප කර්මයෙන් බැඳේ ද?

තොප විසින් පවසන හේතුඵලවාදී අර්ථය ද ධර්මය ද යහපත් වේ නම්, අලාමක වේ නම්, ඔබගේ වචනය සත්‍ය වේ නම්, ඒ වානරයා මා විසින් මනාව නසන ලද්දේ ද? එහිලා වරද කුමක් ද?

ඉදින් තමාගේ වාදයෙහි වැරැද්ද දෝෂය දන්නේ නම් මට නො ගරහන්නෙහිය. තොපගේ වාදය එබඳුය. (තාපසයා කීය.)

එහි පුබ්බෙකතහෙතු යනු පෙර භවයන්හි කරන ලද කර්ම හේතුවෙන්ම. තමෙසො මුඤ්චතෙඉණං යනු යමෙක් වද බන්ධනාදියෙන් දුකට පැමිණේ ද, ඉදින් හේ, යම්බඳු ඔහු විසින් කරන ලද. පෞරාණික පාපකර්මයන්ගේ ණය දැන් මුදවාලයි. එසේ ඇතිකල්හි මේ මගේ ද පරණ ණයකි. අද එයින් මිදුනේ වෙයි. මේ වඳුරා පෙර ජාතියෙහි පරිබ්‍රාජකයෙක්ව සිට, ඒ ජාතියේ වඳුරකුව උපන් මා මරා කන ලද්දේය. ඒ මම මේ ආත්මයේ පරිබ්‍රාජකව සිට, මේ වඳුරා මරණයට පත් කළෙමි. අප දෙපක්‍ෂයෙන් කවුරුනම් මේ පාපයෙන් පාපී වේ ද? කාට නම් පව පැවරේද? මෙලොව කවරෙක් පාපයෙන් ඇලෙයි ද?

මෙසේ හෙතෙම වාදය බිඳ උච්ඡේදවාදියා අභිමුඛ කොට ඇවැත්නි, නුඹ දුන් දෙයෙහි විපාක නැත ආදිය කියා මෙහිදී ම සත්ත්වයන් සිඳ දමන්නෙහිය. පරලොව යන කෙනෙක් නම් නැතැයි සිතන්නේය. එහෙයින් මට අපහාස පිණිස සිනහ වන්නේ දැයි තර්ජනය කොට මෙසේ කීවේය.

සතර මහා භූතයන් කරණකොට ගෙන සත්ත්වයන්ට රූපාදිය ලැබෙත්. යමකින් රූපය හටගනීද, (කාලක්‍රියා කාලයෙහි) යළි එහිම එළඹෙයි. මෙලොව උපන් සත්ත්වයා මෙලොව ජීවත් වෙයි. පරලොව උපන් සත්ත්වයා ගති වසයෙන් මෙලොවට නො පැමිණ එහිම විනාශ වෙයි.

මේ ලෝකය තෙමේ ම විනාශ වෙයි. බාලයෝ ද පණ්ඩිතයෝ ද විනාශ වෙති. මෙසේ ලොව විනාශයට පත්වන කල්හි කවරෙක් නම් පාප කර්මයෙන් බැඳේ ද?

තොප විසින් පවසන ඒ උච්ඡේදවාදය යහපත් වේ නම්, අලාමක වේ නම්. නිවරද වේ නම්, සත්‍ය වේ නම්, ඒ වානරයා මා විසින් මරණ ලද්දේ එහිලා මාගේ වරද කුමක් ද?

ඉදින් ඔබ ඔබ ගේ වාදය දනී නම්, වාදයාගේ දෝෂය දනී නම් ඔබ මට ගරහන්නේ නො වේ. ඔබගේ වාදය එබඳුය.

එහි චතුන්නං යනු පඨවි ආදි සතරමහා භූතයන්ය. රූප යනු රූපස්කන්ධයයි. තත්‍ථෙව යනු යම්හෙයකින් ඒ රූපය හටගනියිද එය නිරුද්ධවන කල්හි ද, එය ම විනාශ වෙයි. මෙයින් ඒ සතරමහා භූතයන්ගෙන් යුතු මේ මිනිසා යම්කලෙක කළුරිය කරයිද, පඨවි ධාතුව, පඨවි කයට එක්වේ. එය අනුව යයි. ආපෝ, තේජෝ, වායෝ ධාතු ද, ඒ ඒ ධාතූන්ට එක් වේ. එය අනුව යයි. ආකාශ ඉන්‍ද්‍රියන් ද, ගමන් කරයි. මිනීපෙට්ටිය සහිත දෙන මිනිස්සු පස්දෙනෙකු මෘතදේහය රැගෙන යති. යම්තාක් සොහොන දක්වා ගෙන ගියා වූ සත්ත්වයන්ගේ පියවර සටහන් පෙනෙන්නේය. ආදාහන කෘත්‍යයෙන් පසු පරෙවි ඇට සේ, මිනිස් ඇට පමණක් සේසව අළු කෙළවර කොට පවතී. යම් කෙනෙක් දෙන ලද දානයාගේ විපාකයක් ඇතැයි කියන්නේ නම්, එය මුසාවකි. හිස් ප්‍රලාපයකි. බාලයෝ ද පණ්ඩිතයෝ ද මරණින් පසු විනාශ වෙති. නැවත උත්පත්තියක් නැත යන මේ අර්ථය දෘෂ්ටිය තොප විසින් පිහිටුවන ලදි. ඉධෙවා යනු මේ ලෝකයේ ම ජීවත්වූයේ වෙයි යනුයි. පෙච්ච පෙච්ච විනස්සති යනු පරලොව දී උපන් සත්ත්වයේ ජාති ස්වභාව වශයෙන් මෙහි නොපැමිණි ඒ පරලොව දී විනාශ වන්නේය. සිඳී බිඳී යන්නේය. මෙසේ විනාශවන ලෝකයෙහි කවරෙක් පාපයේ ඇලේද යනුයි.

මෙසේ ඔහු ඔහු ගේ වාද බිඳ දමා ශස්ත්‍ර විද්‍යාධරවාදියා අමතා ඇවැත්නි, නුඹ මව්පියන් වුව ද, මරා තමන්ගේ කර්තව්‍යය කළයුතුයයි මේ ලබ්ධිය ඔසවා තබා හැසිරෙමින් කුමක් නිසා මට අපහාස කළේදැයි කියා මෙසේ කීවේය.

රාජ්‍යපාලන විද්‍යාධාරීහු ලෝකයේ අඥානයෝ ය. පණ්ඩිතමානීහුය. කීවාහුය. මව්පියන් ද නසා, නැතහොත් ජ්‍යෙෂ්ඨ සොයුරා හෝ නසා, තමන්ගේ අඹුදරුවන් නසා හෝ තමන්ගේ අර්ථ සිද්ධි සළසා ගතයුතු බව කීවේය.

එහි ඛත්තවිධා ඛත්තවිජ්ජා යනු ද පාඨයි. ශස්ත්‍ර විද්‍යාධාරීන්ට මෙය නම් වේ. බාලා පණ්ඩිතමානිනා යනු බාලයෝ ද, පණ්ඩිතයෝ ද සමානය. අපි තමන්ගේ පණ්ඩිත බව ප්‍රකාශ කරන්නෙමුයි සිතන්නේ, පණ්ඩිතමානීව සිට මෙසේ කීවාහුය. අත්‍ථොචෙ යනු ඉදින් තමන්ගේ එබඳු ආකාර බව, කිසියම් අර්ථයක් ඇද්ද කිසිවක් නැද්ද දුරුකළ යුතු වන්නේය. සියල්ලෝ විනාශ කළයුතුයයි කියත්. නුඹ ද ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙකි.

මෙසේ ඔහුගේ ලබ්ධිය (වැලඳගැනීම) පිහිටුවා තමන්ගේ ඇදහීම ප්‍රකාශ කරමින් මෙසේ කීවේය.

යම් ගසෙක සෙවනැල්ලේ හිඳින්නේ හෝ සයනය කරන්නේ ඒ ගසේ අතු නොබිඳිය යුතුය. මිත්‍රද්‍රෝහීකම ලාමක, පාපී ක්‍රියාවක් වේද එහෙයිනි.

ඉදින් අර්ථ සිද්ධියක් හටගත් සහමුලින්ම උදුරන්නේය යන කීමක් ඇත. මා විසින් වඳුරා නසන ලදී යන දෙය ද සියලු දේ අතර මට මාර්ගෝපකරණයන්ගෙන් මට අර්ථ සිද්ධිය වන නිසාය.

ඒ මිත්‍ර ද්‍රෝහිත්වය පිළිබඳ කීම අර්ථ සහිතත් වේ නම්, දැහැමින් වේ නම්, යහපතුත් වේ නම්, අලාමකත් වේ නම්, පින්වතාගේ කීම සත්‍ය නම්, ඒ වානරයා නැසීම පිළිබඳව මාගේ වරද කුමක්ද?

ඉදින් ඔබ ඔබ ගේ වාදය දනී නම්, වාදයාගේ දෝෂය දනී නම් ඔබ මට ගරහන්නේ නො වේ. ඔබගේ වාදය එබඳුය.

එහි පින්වත, ක්‍ෂත්‍රිය විද්‍යාව අපගේ ගුරුවරු මෙසේ වර්ණනා කරත්. තමන් විසින් පරිහරණය කරන ලද සෙවණ ඇති ගසේ අතු කොළ නොකඩන්නේය. මිත්‍රද්‍රෝහී වූ පාපකාරී වූ ඔබ මෙසේ කියහි. අථ අත්‍ථෙ සමුප්පන්නෙ සමූලම්පි අබ්බහෙ යනු මට ද මාර්ගෝපකරණයකින් ප්‍රයෝජන අවශ්‍ය විය. එහෙයින් මා විසින් වඳුරා නසන ලදි. එහි කවර දෝසයක් ද? (එය තොපගෙ දෘෂ්ටියට අනුරූපය.)

මෙසේ හෙතෙම ඔවුන් පස්දෙනාගේම වාද බිඳ දමා ඔවුන් අතර සිටි රජු අමතා මහරජතුමනි! නුඹ මේ මංපහරණ මහසොරුන් පස්දෙනා ගෙන හැසිරෙයි. මෙබඳු අදහස් පැවැතුම් ඇති අඥානයන් ඇසුරු කරන පුද්ගලයා මෙලොව වශයෙන් ද පරලොව වශයෙන් ද මහ දුකකට පත්වන්නාහු යයි කියා රජුට ධර්මදේශනා කරමින් මෙසේ කීය.

අහේතුකවාදකවාදී පුරුෂයෙක, ඊශ්වර නිර්මාණවාදියෙක, පුබ්බෙකත හේතු වාදියෙක, උච්ඡේද වාදියෙක, ශස්ත්‍ර විද්‍යා ධාරියෙක යන මොවුන් පස්දෙනෙක්,

ඒ අසත්පුරුෂයෝ තමන්ද පව්කම් කරන්නෝය. අනුන් ලවා ද කරවන්නෝය. අසත්පුරුෂ සංසර්ගය දුකකි. කටුක කර්කශ විපාක වැඩෙන්නකි.

එහි තාදිසො යනු මහරජ, මේ පංච දෘෂ්ටිගතික වූ එබඳු පුරුෂයෝ (පංච ආනන්තරිය කර්ම) තෙමේ ද පව්කම් කරන්නේය. යමෙක් ඔහුගේ වචන අසයි ද, එබඳු වූ අන්‍යයා ද එසේ පව් කරන්නේය. දුක්කටො යනු මෙබඳු ආකාර වූ අසත්පුරුෂයන් සමග එකතුවීම පරලොව ද, මේ ලොව ද දුක්කටොකටුකුද්‍රයො දුක් කටුක කර්කශ වෙයි. මේ අර්ථය ප්‍රකාශ කිරීමට “මහණෙනි, යම් කිසිවකින් යම්කෙනෙකුට බිය උපදිත් ද, ඒ සියල්ලම බාලයා නිසායයි සූත්‍රය ගෙනහැර දැක්වීය. ගෝධ ජාතකය, සංජීව ජාතක, අකිත්තිජාතක ආදියෙහි මේ අර්ථය බබළවා ඇත.

දැන් උපමා දැක්වීම් වශයෙන් ධර්ම දේශනාව වඩමින් පැවසූහ.

පෙර වෘකයෙක් නො සැක වූයේ බැටළු හමක් පොරවාගෙන එළු රැළකට පැමිණ තිරළු දෙනක් ද එළු දෙනක් ද එළුවකුද කා කැමති සේ පලා ගියේය.

එබඳු වූ ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ද වෙති. ඔවුහු ආහාර නො බුදිති. ගොඩැලි හිස් බිම්වල නිදති. දූවිලිවලින් යුක්ත වූවාහු උක්කුටිකයෙන් හිඳ තපස් කරති. වාර භෝජනය ද පැන් පානය ද නොකරති. පහත් හැසිරීම ඇති මොවුහු අපි රහතුන් යයි ප්‍රකාශ කරමින් සිවුරු පොරවාගෙන මිනිසුන් රවටත්.

මෙබඳු බාල අසත්පුරුෂයෝ ලොව පණ්ඩිත මානීව සිට එබඳු පව්කම් කරන්නෝ ය. අන්‍යයන් ලවා ද කරවන්නෝය. අසත්පුරුෂ සංසර්ගය දුක් කටුක කර්කශ උපද්‍රවයකි.

යමෙක් ලොව වීර්ය නැතැයි කියත් ද හේතුව ද බැහැර කරයි. අත්තකාර පුරුෂකාර පරාක්‍රමය යමෙක් හිස්යයි වර්ණනා කරත්ද?

මෙබඳු අසත්පුරුෂ බාලයෝ ලොව පණ්ඩිත මානීව සිට එබඳු පව්කම් කරන්නේය. අන්‍යයන් ලවා ද පව්කම් කරවන්නේය. ලොව අසත්පුරුෂ සංසර්ගය දුක් කටුක හුලකි.

ඉදින් මෙබඳු වීර්යයක් නො වන්නේ නම්, යහපත් වූ ද, ලාමක වූ ද කර්මයකුත් නො වන්නේ නම්, රජ තෙමේ වඩුවකු පෝෂණය නො කරන්නේය.

යම්හෙයකින් වීර්යය ඇත්තේ ද, යහපත් වූ ක්‍රියාවක් ඇත්තේ ද එසේනම් රජු ප්‍රාසාදාදිය කරවයි. වඩුවා ද පෝෂණය කරයි.

ඉදින් වර්ෂ සියයක් වර්ෂාව නොවසින්නේ ද, හිම නොවැටෙන්නේ ය. මේ ලෝකය සිඳී බිඳී යන්නේය. මේ ප්‍රජාව විනාශ වන්නේ ය.

යම්හෙයකින් වර්ෂාව වසී ද, හිම ද පැතිරී යයිද? එහෙයින් ශස්‍ය සම්පත් පැසෙයි. චිරාත් කාලයක් රට ද පාලනය වන්නේ ය.

රූප සම්පන්න වූ තරබාරු ගවයන් අතර, ප්‍රධාන ගවයා ඇදට වක්ව ගමන් කරයි ද? අන් සියල්ලෝ වක් ව ගමන් කරති. ඇදට නො යන කල්හි එසේ නොවේ.

එපරිදි මිනිසුන් අතර යමෙක් ශ්‍රේෂ්ඨ යයි සම්මත ද, ඉදින් ඔහු අධර්මයේ හැසිරේ ද, සෙසු ජනතාව ද එසේ ය ඉදින් රජතුමා අධාර්මික වේ නම් සියලු රටවැසියා අධර්මයට පත්ව දුකට පත්වෙති.

ගවයන් සමූහයක් අතරින් ප්‍රධාන ගවයා සෘජුව ගමන් කරයි ද, සියල්ලෝ සෘජුව ගමන් කරති. සෘජුව නොයන කල්හි එසේ නො වේ.

එපරිදි මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ සම්මත වූ යමෙක්, ධර්මයේ හැසිරේ ද, සෙසු ජනතාව ද එසේ වේ. ඉදින් රජු ධාර්මික වේද, සියළු රටවැසියා ධාර්මික වේ. මුළු රටම සුවසේ වෙසෙයි.

යමෙක් පලගත් අඹ ගසකින් අමු ගෙඩියක් කඩයි ද, හෙතෙම ඒ ගෙඩියේ රසය නො දනී. ඒ ඵලයෙහි බීජය ද නැසේ.

මහගසක් බඳු රට, යමෙක් අධර්මයෙන් පාලනය කරයි ද, හෙතෙම ඒ රටේ අයබදු රසය නො විඳියි. එම රට ද විනාශව යන්නේය.

ගෙඩි ඇති මහගසක ඉදුණු ගෙඩිය යමෙක් සිඳියි ද, ඔහු එහි රසය ද දැනගනියි. බීජය ද විනාශ නො කරන්නේ ය.

මහ ගසකට උවම් ඇති රට යමෙක් ධර්මයෙන් පාලනය කරයි ද, ඔහු රටෙහි අයබදු රසය ද දැනගනියි. රට ද නො නසන්නේ ය.

යම් රජකෙනෙක් සිය ජනපදය අධර්මයෙන් පාලනය කරයි ද? ක්‍ෂත්‍රිය වූ ඒ රජුට සියළු ඖෂධයන් හා විරුද්ධ වූයේ ය.

එසේ ම නියම්ගම් වැසියන් ද, වාණිජ ප්‍රජාවද බදුගෙන ඊම් සුංවත් දීම් වසයෙන්, ඕජදාන බදු ගෙවීම් වසයෙන් බිලිදීම් කරන්නන් ද, හිංසා කෙරේ නම් හේ භාණ්ඩාගාරය හා විරුද්ධ වූයේ වෙයි.

පහරදීමට සුදුසු තැන් දන්නා වූ (යුද සෙන්පතීන්ද) යුද්ධයෙහි කළ පුරුදු ඇති මහා යෝධයන් ද, ප්‍රසිද්ධ වූ මහා ඇමතියන් ද යම් රජෙක් හිංසා කෙරේ නම්, ඒ රජ බලසෙනග සමග විරුද්ධ වන්නේ ය.

එසේ ම, බ්‍රහ්මචාරී වූ සෘෂිවරුන් පැවිද්දන්ට හිංසා කරන, අධර්මව හැසිරෙන ක්‍ෂත්‍රිය වූ හෙතෙම ස්වර්ගයට විරුද්ධ වේ.

අදැහැමි යම් රජකෙනෙක් දූෂිත නොවූ සිල්වත් වූ බිරිඳ නසත් ද, රැහැනට අසුවූ වැද්දා මෙන් එම පාපය ගැන පුත්‍රයන් විසින් හෝ විරුද්ධවනු ලැබේ.

මහරජ! දනව් වැස්සන් කෙරෙහි ද නියම්ගම් වැස්සන් කෙරෙහි ද බලසෙනග කෙරෙහි ද, ධර්මයෙහි හැසිරිය යුතුය. පැවිද්දන්ට හිංසා නො කළ යුතුය. අඹුදරුවන් කෙරෙහි සම ව හැසිරිය යුතුය.

එබඳු ආකාර වූ රාෂ්ට්‍ර පාලකයා අක්‍රෝධ සුළු වූයේ, අසුරාධිපතියන් හමුවේ ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා මෙන් හාත්පස ජයභූමිය සාදවාලයි. අසල්වැසි සතුරන් කම්පා කරයි.

එහි බකාසු පුබ්බෙ යනු පෙර (බක නම් වූ) වෘකයෙක් යනුයි. අසූ යන නිපාත මාත්‍රයකි. මෙය මෙසේ ද කියන ලදි. මහරජ, පෙර එළුවන් බඳු රුවින් යුත් බක නම් වූ යුගදිවියෙක් වාසය කෙළේය. උගේ වලිගය ඉතා දීර්ඝය. ඔහු එය කලවා අතර ගසාගෙන බැටළු රූපයෙන් එළුවන් රංචු අතරට පිවිසෙයි. එහිදී එළුදෙන කා එළු පැටියන් ද මරා එළුවකු ද මරා කැමති පරිදි පලායයි. තථා විධෙකෙ යනු එබඳු ආකාර වූ ඇතැම් මහණ බමුණෝ පැවිදි ලිංගයෙන් ස්වරූපයෙන් පෙනීසිට තමන්ගේ ස්වරූපය වසාගෙන මිහිරි වචන ආදියෙන් හිතවත් බව පෙන්වා ලෝකය රවටත්. අනාසකා යනු අප කිසිදු ආහාරයක් නො ගන්නෙමුයි කියා මිනිසුන් රවටති. සමහරු අපි කිසිවක් නො අතුළ උස් බිම්වල රළු පොළවේ හොවින්නෙමුයි මිනිසුන් රවටති. තව කොටසක් ඇඟ පුරා දූවිලි නාගෙන සිටියි. තව අයෙක් අපි උක්කුටියෙන් සිටින්නමෝ වෙමු යයි පැන පැන යති. සමහරු අපි ධර්මය රකින්නෝ පැන් නො බොමුයි කියයි. තව කොටසක් සත්දිනකින් හෝ දස දිනකින් හෝ දෙපෝ වරක් කන්නන් ය කියති. අරහන්තොවදානා යනු, පාපචාරීව සිට, අපි අර්හත් යයි පවසමින් හැසිරෙත්. එතෙ යනු මහරජ; මේ පස් ජනතාව වෙත්වා! නැතහොත් අනෙක් දෘෂ්ටිගතික වූ මේ සියළුම අසත්පුරුෂයෝයි. යමාහු යනු යමෙක් කීවාහුද යමෙක් කියත්ද?

සචෙහි විරියං නාස්සා යනු මහරජ; ඉදින් ඤාණ සම්ප්‍රයුක්ත වූවාහු කායික හා චෛතසික වීර්යයක් නො වඩන්නාහු යයි කම්මං යනු කල්‍යාණකාරී වු පාපකාරී වූ කර්ම ද ඉදින් නොවන්නේ, නොකරයි. මෙසේ ඇතිකල්හි වඩුවකු හෝ වෙනත් කරවන්නෙකු හෝ රජු වැටුප් වියදම් දී පෝෂණය නොකරන්නේය. නපියන්තානි යනු සප්තභූමික ප්‍රාසාදාදියෙහි නිමවීම් පිළිබඳව උත්සාහ නොකරන්නේය. කුමන කරුණක් නිසාද යත්! වීර්යාගේ ද කර්මයාගේ ද නොපැවැත්ම නිසාවෙනි. උච්ඡිචෙඡ්ඡය්‍ය යනු මහරජ; ඉදින් වසර සියයක් කලක් වර්ෂාවක් නොවසින්නේ නම් පිනි බිඳුවකුදු නොවැටෙන්නේ නම් ඉක්බිති කල්පයක් උදාවන කාලය මෙන් මේ ලෝකය විනාශ වන්නේය. උච්ඡේදවාදියා කියන ලද නියමයෙන් සිඳීමක් නම් නැත. පල්ලතෙ යනු පාලනය කරයි.

ගවඤ්චෙතර මානානං යන ගාථා සතර රජුට ධර්මදේශනාවක් ම වශයෙන් කියන ලද්දකි. තථා මහාරුක්ඛස්සා යන ආදියෙන් එහි මහාරුක්ඛස්ස යනු මිහිරි අඹ ගසක ගේ යනුයි. අධම්මෙන යනු අගතියට යාමෙනි. රසඤ්චස්ස න ජානානි යනු අධාර්මික රජු, රටේ රසය හරය නො දනියි. අය සම්පත නොලබයි, විනාශ වන්නේය. ශූන්‍ය වෙයි. මිනිස්සු ගම් නියම්ගම් හැර දමා ප්‍රත්‍යන්ත විෂම පර්වත ඇසුරු කරති. සියළු ආදායම් මාර්ග විනාශ වෙයි. සබ්බොසධීහි යනු සියළු මුල් සම් කොළ ගෙඩි මල් ආදියෙන් ද ගිතෙල්, නවනීත, වෙඬරු ආදී ඖෂධ වර්ගවලින් ද විරුද්ධ වේ. ඒවා නොහටගනිත්. අධාර්මික රජවරුන් නිසා පෘථිවිය ඕජස් රහිත වෙයි. ඒවායේ ඕජස් රහිත බව නිසා ඖෂධයන්ගේ ඕජස නැති වෙයි. ඒවා රෝග සමනය කිරීමට නොහැකි වෙයි. මෙසේම හෙතෙම ඒවා සමග විරුද්ධ වූවා වෙයි.

නෙගමෙ යනු නියම්ගම්වාසි කෙළෙඹියන්ට හිංසා කරන්නේ පීඩා කරන්නේ. යෙ යුත්තා යනු, දියගොඩ දෙක්හි වෙළඳාමෙහි නියුක්ත වෙළඳුන්ට හිංසා පීඩා කරන්නේ ද, ඔජදාන බලිකාරෙති යනු ඒ ජනපදයන්ගේ භාණ්ඩ ප්‍රවාහනයේදී සුංවත් වසයෙන් ෂට්භාග දසභාග වශයෙන් අයුත්තියෙන් කරවුවර ගන්නේද, ස කොසනාති, මෙසේ හිරිහැර කරන ඒ අධාර්මික රජු ධන ධාන්‍යයෙන් පිරිහෙන්නේ ඉෂ්ට කෝෂ්ටාගාරාදියෙන් ද විරුද්ධ වන්නේය. පහාරවර ඛෙත්තඤ්ඤූ මේ තැනදී විදිනට වටනේයයි නියම ජයභූමිය දන්නා වූ, දුනුවායන්, සංගාමෙකත නිස්සමෙ යුද්ධයෙහි දක්‍ෂව ක්‍රියා කළ යුද සේනාපතීහු. උස්සිතෙ උගත් විදග්ධ මහා මාත්‍යයන්, හිංසයන්ති මෙපරිද්දෙන් තමන් විසින් ම පීඩා කරන්නේ හෝ අනුන් ලවා පීඩා කරවන්නේ යනුයි. බලෙන යනු එසේ තමන්ට බොහෝ උපකාරී වූ මහාමාත්‍යයන්, යුද සේනාපතීන් ආදීන්ට බල කාමයෙන් හිංසා කරන්නා වූ රජු කෙරෙහි, තමන්ට උපකාරී වූ අයටත් එසේ කළේ නම් අවශේෂ අපට කෙසේ වේදැයි සිතා හමුදා භටයෝ රජුව අත්හරිති. මෙය බල සෙනග විරුද්ධ වූවා නම් වේ.

තථෙව ඉසයො හිංසන් යනු, යම්සේ නියම්ගම් වැසියෝ ද, එසේ ම සාධු ගුණ ඇති පැවිද්දා කෙරෙහි ද, අක්‍රෝශ පරිභවයෙන් පහරදීම් වශයෙන් හිංසා කරන, අධර්මයෙන් හැසිරෙන රජු බිඳුනු කය ඇත්තේ මරණින් මතු අපායට ම පැමිණේ. ස්වර්ගයෙහි ඉපදීමට නොහැකිවෙත් යන ස්වර්ගය විසින් විරුද්ධ වන්නේ ම ය. භරියං හන්ති අදූසකං යනු තමන්ගේ ජීවිතයේ සෙවනැල්ල මෙන් හිඳ වඩනා ලද, දූ පුතුන් මැනවින් වැදූ සිල්වත් බිරිඳ, මිත්‍ර ප්‍රතිරූපක සොරුන්ගේ වචන ගෙන මරයි. ලුද්දං පසවතෙ පාපං යනු හෙතෙම තමන්ගේ නිරයේ උපතට අවශ්‍ය ප්‍රත්‍ය නිපදවාගත්තේ වේ. පුත්තෙභිච යනු මේ ආත්ම භාවයේදී ම තමන්ගේ පුතුන් සමග විරුද්ධව සිටියි.

මෙසේ ඔහුට, හෙතෙම පඤ්චවිධ දෘෂ්ටිගතයන්ගේ කථාව ගෙන දේවිය මැරූ බව ද, පුත්‍රයන්ගේ විරුද්ධ බව ද, සන්ධිමුඛ සොරා කෙස්වැටිය අල්ලා ගන්නාක් මෙන් කීවේය. බෝසත්හු ද, ඒ ඇමතියන්ගේ නිග්‍රහ කිරීම ද ධර්ම දේශනාව ද, දේවිය ඔවුන් විසින් මරණ ලද බව ද, ප්‍රකාශ කිරීම ද එහි අනුපිළිවෙල කථාව ගෙනහැර දක්වා, අවසර ලැබ, මෙය ද කීවේය. රජු ඔහුගේ වචනය අසා, තමන්ගේ අපරාධය දැනගත්තේය. ඉක්බිති ඔහුට බෝසත්, මහරජ; මෙතැන් පටන් මෙබඳු ආකාර පාපකාරින්ගේ කථා ගෙන නැවත එසේ නොකරාවයි කියා අවවාද කරමින් ධම්මඤ්චරෙ ආදිය කීවේය.

එහි ධම්මඤ්චරෙ යනු මහරජ; රජ වනාහි ජනපදය අධාර්මික වූ අයබදු ගැනීමෙන් පීඩා නොකරන්නේ, ජනපදයෙහි ධර්මයෙන් හැසිරෙන්නේය. ස්වාමිවරුන්, අස්වාමිකයන් නොකරමින් නියම්ගම්වල ධර්මය හසුරවන්නේ ය. වධබන්‍ධන අක්‍රෝෂ අපහාසාදිය පරිහරණය කරමින් ප්‍රත්‍යය නොදෙමින් සෘෂිවරුන්ට හිංසා නොකරන්නේය. දූවරු සුදුසු තැනෙහි තබත්. පුත්‍රයන්ට ශිල්ප හදාරවා මනාව පරිහරණය කරමින් බිරිඳට ඓශ්වර්ය අගතැන අලංකාර වස්ත්‍ර සම්මාන ආදියෙන් අනුග්‍රහ කරමින් අඹුදරුවන් මැනවින් පුදන්නේය. සතාදියො යනු හෙතෙම ඒ එබඳු රජ; ප්‍රවේණිය රැක, දැහැමින් රාජ්‍යය කරන්නේ රජුගේ රාජ තේජසින් සාමාන්ත රජදරුවන් ප්‍රකම්පනය කරවයි. තවයි. සොලවයි. ඉන්‍දොවා යනු මේ සාමාන්‍ය අර්ථය කියන ලදි. යම්සේ, අසුරයන් ජයගෙන, මැඩ පවත්වා සිටි කල්හි පටන් අසුරාධිපයා යයි ගණන් ගත් ඉන්‍ද්‍රයා අසුරයන් කම්පාවට පත් කෙළේද, වෙවුල්වාද එසේ සාමන්ත රජවරුන් කම්පා කරවයි යනුයි.

මෙසේ මහසත්හු රජුට දහම් දෙසා කුමාරවරුන් සතර දෙනා කැඳවා, අවවාද කොට රජුගේ කරන ලද කර්ම ප්‍රකාශකොට රජු ක්‍ෂමා කරවා මහරජ; මෙතැන් පටන් අසමානවූ බිඳීම් ඇතිකරවන කථා ගෙන, මෙබඳු ආකාර සැහැසිකම් නොකරන්න. කුමාර වූ නුඹලා විසින් ද, රජුට ද්‍රෝහ නොකරවු යයි සියලුදෙනාට අවවාද දුන්නේය. ඉක්බිති ඔහුට රජු මෙසේ කීවේය. ස්වාමීනි, මම පුතුන් කෙරෙහි ද, දේවිය කෙරෙහි ද අපරාධ කළේ මේ නිසායයි ඔවුන්ට එම කථාව කියා පා මේ පාපකර්මය කෙළෙමි. මේ පස්දෙනාම මරම්හි යනුවෙනි. මහරජ, එසේ කරන්නට නො ලැබේ. එසේ වීනම් ඔවුන්ගේ අත්පා සිඳවමියි එය ද නො කළ යුතුය. රජතුමා, ස්වාමීනි; යහපතැයි, පිළිගෙන ඔවුන්ට සමාව දී එකක් එකක්හුගේ පසක් පසක් කොට කොණ්ඩා බැඳ, බලුකනාවල් කරබැඳ, ගොම දිය ඉසීමෙන් අවමන් කොට රටින් පිටුවහල් කෙළේය. බෝධිසත්ත්වයෝ ද, එහි දින කීපයක් වාසය කොට රජුට අප්‍රමාද වේහි යයි අවවාද කොට හිමවතට ම ගොස්, ධ්‍යාන අභිඥා උපදවා දිවි ඇති තෙක් බඹසර වඩා, බ්‍රහ්මලෝකයට ගියේ ය.

ශාස්තෲන් වහන්සේ මේ ධර්මදේශනාව ගෙනහැරපා මහණෙනි; දැන් පමණක් නොවෙයි. පෙරත් තථාගතයන් වහන්සේ ප්‍රඥාවන්ත වූයේ ම පර ප්‍රවාද මර්දනය කළේ යයි වදාරා ජාතක කථාව නිමකළ සේක. එකල පංච දෘෂ්ටි ගතික වූයේ නම්, පූර්ණ කාශ්‍යප, මක්ඛලිගෝසාල, පකුධ කච්චායන, අජිත කේශකම්බල, නිගන්ඨනාථ පුත්ත යන අය වූහ. පිංගල සුනඛයා නම් ආනන්ද තෙරුන් වෙති. මහාබෝධි පරිබ්‍රාජකයා නම් මම ම වෙමි.

මහාබෝධි ජාතකය නිමි.

පනස්වැනි නිපාත වර්ණනාව නිමියේ ය.