2. සංකිච‍්චජාතකවණ‍්ණනා 530 අට‍්ඨකථා

2. සංකිච්ච ජාතකය (530)

දිස්වා නිසින්නං රාජානං යන මෙය ශාස්තෲන් වහන්සේ, ජීවක අඹ වනයේ වැඩවසන සේක්, අජාසත්තගේ පීතෘඝාතක කර්මය අරභයා වදාළ සේක. එය වනාහි දේවදත්ත නිසා ඔහුගේ වචනයෙන් පියා මරවා, දේවදත්ත ගේ සංඝභේදය අවසානයේ සඟ පිරිසෙන් වෙන් වී රෝග උපන් කල්හි, තථාගතයන් ක්‍ෂමා කරන්නෙමි යි, ඇඳ දෝළාවෙන් සැවැත්නුවරට යන්නාහු ජේතවන දොරටුවේදී, පොළොවට පිවිසි බව අසා, දෙව්දත් සම්මා සම්බුදුරදුන්ට විරුද්ධව සිට, පොළොවට පිවිස, අවීචිමහ නරකයෙහි උපන්නේය. මා විසින් ද හේ නිසා, ධාර්මික වූ දැහැමි රජ වූ පියා ඝාතනය කරන ලද්දේ, මම ද, පොළොවට පිවිසෙන්නෙමි යි බියට පත්ව, රාජ්‍යශ්‍රීයෙහි සිත් පැහැදීමක් නො ලැබුවේය. ටිකක් නිදාගන්නෙමියි, නිද්‍රාවට වැටුණු මොහොතේ ම යොදුන් නවයක් බොල ඇති යකඩ පොළොවට හෙළා යකඩ හුල්වලින් අනින්නාක් මෙන් බල්ලන් විසින් ලෙවකා පහුරු ගා කරන්නාක් මෙන්, බියකරු හඬ නංවාලමින් නැගිටියි.

ඉක්බිති, සඳරැසින් බැබළෙන, ඉල් මස පුණු පොහෝ දවස ඇමති මඩුල්ල පිරිවරා තමන්ගේ යසස බලමින්, මගේ පියා, මීට වඩා අතිශයින් කීර්තිමත් වූයේ, එබඳු ආකාර වූ ධාර්මික රජ කෙනකු “මම, දේවදත්ත නිසා ඝාතනය කළේ වෙමි” යයි සිතුවේය. ඔහු එසේ සිතද්දී ම ඔහුගේ ශරීරයෙන් දාහයක් හටගත්තේය. මුළු සිරුර ම ඩහදියෙන් තෙත් විය. කවරෙක් මගේ මේ බිය පහකිරීමට හැකිවන්නෙහිදැයි සිතා දසබලධාරීන් වහන්සේ හැර අනෙකෙක් නැතැයි දැන, මම මහ අපරාධ කරුවෙක් වෙමි. තථාගතයන් වහන්සේට, කවරෙක් මා ගෙන ගොස් දක්වන්නේදැයි සිතන්නේ, ජීවක හැර අන් කිසිවෙක් නැතැයි සලකා, ඔහු ගෙන්වා ගෙන, ගමනට උපායක් පිළියෙල කරන්නේ සඳරැසින් බබළන මේ රාත්‍රිය ඒකාන්තයෙන් රමණීය යයි උදම් අනා, අද කවර හෝ ශ්‍රමණයෙකු හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකු ඇසුරු කරන්නෙමුයි කියා, පූරණ කස්සප ආදීන්ගේ ශ්‍රාවකයන් විසින් පුරණාදීන්ගේ ගුණ වැනූ කල්හි, ඔවුන්ගේ වචන නොසලකා, ජීවකගෙන් විචාරා ඔහු විසින් තථාගත ගුණ පවසන ලද්දේ හේ, රජතුමනි, භාග්‍යවතුන් ඇසුරු කරාවායි කී කල්හි, ඇත් යානා ගෙන්වාගෙන, ජීවක අඹවනයට ගොස් තථාගතයන් බැහැදැක, වැඳ, තථාගතයන් විසින් කරන ලද පිළිසඳර කථා ඇත්තේ, මෙලොව දැකිය හැකි මහණකමේ ප්‍රතිඵල විචාරා, තථාගතයන් වහන්සේගේ මිහිරි වූ, ශ්‍රමණ ඵලය ගැන ධර්මදේශනාව අසා සූත්‍රාවසානයේ උපාසකයකු ලෙස දැනුම් දී, තථාගතයන් ක්‍ෂමා කරවා ගියේය. ඔහු එතැන් පටන් දන් දෙමින්, සිල් රකිමින්, තථාගතයන් වහන්සේ සමග සම්බන්ධ වී මිහිරි බණකථා අසමින් කල්‍යාණ ඇසුර නිසා, පහවූ බිය ඇත්තේ පහවූ ලොමු ඩැහැගැනීම් ඇත්තේ සිත් පැහැදීම ලබා සැපසේ සතර ඉරියවු පවත්වාගෙන ගියේය.

ඉක්බිති එක් දවසක් ධර්ම සභාවේ කථාවක් උපන්නේ ඇවැත්නි, අජාසත්ත පීතෘඝාතක කර්මය කොට බියට පත්වූයේ විය. රාජ්‍යශ්‍රීය නිසා චිත්තප්‍රසාදයක් නොලබන්නේ සියළු ඉරියව්වල දුක් අනුභව කෙළේය. දැන් ඔහු තථාගතයන් වෙත එළඹ යහපත් ඇසුරින් පහවූ බිය ඇත්තේ, ඉසුරු සම්පත් අනුභව කරයි යනුවෙනි. ශාස්තෲන් වහන්සේ එහි වැඩමවා මහණෙනි, දැන් කවර කථාවකින් යුක්තව සිටියාහුදැයි විචාරා, මෙනම් කථාවකැයි කී කල්හි දැන් පමණක් නොව මහණෙනි, පෙර ද, ඔහු පීතෘඝාතක කම්කොට, මා නිසා සැපසේ නිදාගත්තේ යයි වදාරා අතීත පුවත ගෙනහැර වදාළ සේක.

අතීතයේ බරණැස බ්‍රහ්මදත්ත රජු රාජ්‍යය කරන්නේ බ්‍රහ්මදත්ත කුමාර නම් පුතෙක් ලැබුවේය. එකල බෝසත් තෙම පුරෝහිතගේ ගෙදර දී පිළිසිඳ ගත්තේය. උපන් දිනයේ සංකිච්ච කුමාර යයි නම් කළහ. ඔවුහු දෙදෙනා ම රාජ මන්දිරයේ එකට වැඩුණෝය. ඔවුනොවුන් ප්‍රිය සහායකව සිට වැඩිවිය පැමිණියෝ තක්‍ෂිලාවට ගොස්, සියලු ශිල්ප උගෙන පෙරළා පැමිණියහ. ඉක්බිති රජ පුතුට යුවරජ පදවිය දුන්නේය. බෝසත්හු ද, යුවරජු සමීපයේම විසූහ. ඉක්බිති එක් දිනක්, පියරජු උයන් ක්‍රීඩාවට යන්නේ මහත් යසස් දැක, ඒ කෙරෙහි ලෝභ උපදවා, මගේ පියා, මගේ සොයුරකු හා සමානය. ඉදින් මොහු ගැන බලන්නේ නම්, මහළු කාලයේ රජකම ලබන්නෙමි. මහළුවැ රජකම ලැබුණත් කවර අර්ථයක් ද, පියා මරා රාජ්‍යය ගන්නෙමියි සිතා, බෝසතුන්ට ඒ අදහස දැන්වීය. බෝසත්හු, මිත්‍රය, පියා මැරීම නම් ඒකාන්තයෙන් අපායට යන කාර්යයකි. එය නොකළ යුත්තකි. එය කරනු එපායැයි වැළැක්වීය. ඔහු යළි යළිත් කියා තෙවෙනිවර ද, ඔහු විසින් වළක්වන ලද්දේ, සේවකයන් සමග සාකච්ඡා කෙළේය. ඔවුහු පිළිගෙන, රජු මැරීමේ උපාය සැලසුම් කළහ. බෝසත්හු ඒ පුවත දැන “මම මොවුන් සමග එක්ව වාසය නොකරන්නෙමි”යි මව්පියන් නො විචාරා ම කුස්සියෙන් නික්ම හිමාලයට පිවිස, සෘෂි ප්‍රව්‍රජ්‍යාවෙන් පැවිදිව ධ්‍යාන අභිඥා උපදවා, වනමුල් ගෙඩි ආහාර කොට කල් ගෙවීය.

රාජකුමරු ද ඔහු ගියකල්හි පියා මරා මහත් යස ඉසුරු අනුභව කෙළේය. සංකිච්ච කුමරු ද, සෘෂි ප්‍රව්‍රජ්‍යාවෙන් පැවිදි වූයේ යයි අසා, බොහෝ කුලපුත්‍රයෝ නික්ම ඔහු සමීපයේ පැවිදි වූහ. ඔහු මහත් වූ සෘෂීන් පිරිවරාගෙන එහිම වාසය කෙළේය. සියල්ලෝ ම සමවත් ඵල ලැබූහ. රජු ද පියා මරා අප්‍රමාණ කාලයක් රජසැප විඳ, එතැන් පටන් බියවූයේ සිතේ සතුටක් නොලැබ නරකයෙහි දුක් කම්කටොළුවලට පැමිණියකු මෙන් විය. හෙතෙම සහායක බෝසතුන් සිහිකොට මගේ පිතුඝාතක කර්මය බැරෑරුම් යයි පිළිගෙන, මා තමාගේ කීමට එකඟ කරවා ගැනීමට නොහැකිවන්නේ තමන් නිර්ලෝභීව වරදට අසුනොවී පලා ගියේය. ඉදින් ඔහු මෙහි විසුවේ නම් මගේ පිතුඝාතක කර්මය නො සිදුවන්නේය. මේ බිය දුරුකිරීමට ඔහු හැර වෙන කිසිවෙක් නැත්තේය. හෙතෙම කොහේ වාසය කරයිද? ඉදින් ඔහු වසන තැන දන්නේ නම් කැඳවීය. යුත්තේය. කවරෙක් ඔහු වසන තැන මට දැනුම් දෙන්නෙහිදැයි සිතීය. ඔහු එතැන් පටන් ඇතුළත නුවරේ ද, රාජ මිත්‍රයන්ට ද, බෝසතුන්ගේ වර්ණනා කරමින් කියයි.

මෙසේ කල්ගිය කල්හි බෝසත්තෙම, රජතුමා මා සිහිපත් කරයි. මා විසින් එහි ගොස් ඔහුට දහම් දෙසා ඔහු නිර්භය කොට ඒම වටීයයි සිතා අවුරුදු පනහක් හිමාලයේ වාසය කොට පන්සියයක් තවුසන් පිරිවරාගෙන අහසින් ගොස් දායපස්ස නම් උද්‍යානයේ බැස ගල්තලාවක හුන්නේය. උයන්පල්ලා ඔහු දැක ස්වාමීනි, ශාස්තෲ නායකයා කවරෙක් නම් දැයි විචාරා, සංකිච්ච පණ්ඩිතයා යයි අසා තෙමේ ද දැන ස්වාමීනි, මම රජතුමා රැගෙන එමි. ඒ තාක් මෙහි ම සිටින්න. අපගේ රජතුමා ඔබතුමා දකිනු කැමැත්තේ යයි කියා වැඳ වේගයෙන් රාජමන්දිරයට ගොස්, ඔහුගේ පැමිණීම රජුට දැනුම් දුන්නේය. රජු ඔහුගේ සමීපයට ගොස් කළයුතු උපහාර කොට ප්‍රශ්නයක් විචාළේය. එම අර්ථය ප්‍රකාශ කරමින්, ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක –

සිය රට නිසිමග හසුරුවන්නා වූ බ්‍රහ්මදත්ත රජු රාජසභාවේ සිටිනු දැක උයන්පල්ලා රජුට මෙසේ දැන්වීය. රජතුමා යම්කිසිවකු ගැන නිතර සිහිපත් කරන්නේ, අනුකම්පා කරන්නේ,

සෘෂීන් අතුරෙන් සාධු සම්මත වූ සංකිච්ච සෘෂීන් වහන්සේ ඔබගේ උයනට පැමිණියේය. රජතුමනි, වහා එහි ගොස් එතුමන් සමාවුව මැනැවි.

ඉක්බිති ඒ රජතුමා යුහුසුළු වෙමින්, මිත්‍රාමාත්‍යයන් විසින් පිරිවරන ලදුව, යහනාවකට නැග එහි ගියේ ය.

කසී රට දියුණු කරන්නා වූ බ්‍රහ්මදත්ත රජු උයනට පිවිස පඤ්චරාජ කකුධ භාණ්ඩ බහා තබා දායපස්ස උයනේ වැඩසිටි සංකිච්ච සෘෂීන් වෙත එළඹියේ ය.

එකත්පසක හුන්නේ ම දැන් ප්‍රශ්න ඇසීමට සුදුසු කාලය යයි සිතා ඉක්බිති පාප කර්ම ගැන විචාරීමට පටන් ගත්තේ ය.

සෘෂි සංඝයා පිරිවරා උයනෙහි සිටින්නා වූ සාධුසම්මත සෘෂිවරයා වූ සංකිච්ච සෘෂිගෙන් විචාරමි.

දසකුසල ධර්මය ඉක්මවා හැසිරෙන සත්ත්වයෝ උත්පත්ති වසයෙන් පරලොව දී කවර ගතියකට යන්නාහුද? මා විසින් ධර්මය ඉක්මවන ලදි. මාගේ ප්‍රශ්නය විචාරනු මැනැවි.

එහි දිස්වා යනු, මහණෙනි, ඒ උයන්පල්ලා රජු රාජසභාවේ සිටින බව දැක, ඉක්බිති ඔහුට මෙය දැන්වීය. යස්සාසී යනු කථා කරමින් දැනුම් දුන්නේය යන අර්ථයයි. යස්සාසී යනු මහරජ, ඔබ යමෙකුට අනුකම්පා වූයේ, මෘදු වූ සිතක් ඇත්තේ විය. යමෙකු ගැන නිතර ගුණ වර්ණනා කළෙහි ද, ඔහු මේ සංකිච්ච සෘෂිවරුන් අතර යහපතැයි සම්මත වූයේ ඔබ උයනට පැමිණියේ ගල්තලාවේ සෘෂි සමූහයා පිරිවරා රත්රන් පිළිමයක් මෙන් වැඩ සිටින්නේ. තරමාන රූපො යනු මහරජ; පැවිද්දෝ නම් කුලයෙහි ද සමූහයෙහි හෝ නොලගින්නේ ඔබ එහි යාමට පෙරද ඔහු අන් තැනකට යනු ඇත. එහෙයින් සුදුසු පරිදි වහාම පමුණුවහි මහත් වූ සීලාදී ගුණයන්ගෙන් ස්පර්ශ වූයේ මහර්ෂි ගුණයන් බලන්න.

තතො යනු, මහණෙනි, ඒ රජු ඔහු ගේ වචන අසා ඉක්බිති ඔහු ගේ වචනයට අනතුරුව ඔහුගේ වචන අසන අතරතුරම නික්ඛිප්පා යනු නික්ම යන අර්ථයයි. ඔහුගේ උයනට උද්‍යාන දොරටුවට පැමිණිවිට මෙබඳු අදහසක් පහළ විය. පැවිද්දෝ නම් ගරුකළ යුත්තෝ වෙති. සංකිච්ච තාපසයාගේ ළඟට උඩඟු විලාශයෙන් යන්නට නුසුදුසු ය. හෙතෙම මැණික් ඔබ්බවන ලද රන්මිට සහිත වල් විදුනාව ද, ස්වර්ණමය නළල් පටය ද, මනාසේ සරසන ලද මංගල අසිපත ද, සුදු කුඩය, රන්මිරිවැඩිසඟල යන මේ කකුධ භාණ්ඩ පස ගෙන්වා ගෙන ඔහු විසින් කියන ලෙස නික්ම යනුයි. නික්ඛිප්පා යනුයි. පටිච්ඡදං යනු ඒ රාජ කකුධ භාණ්ඩ තබා භාණ්ඩාගාරිකගේ අතට දී දායපස්සස්මිං යනු එබඳු නම් ඇති උයනෙහි ද, අථ කාලං අමඤ්ඤථා යනු ඉක්බිති හෙතෙම දැන් ප්‍රශ්න විචාරීමට සුදුසු කාලය යයි දැනගත්තේය. පෙළෙහි වනාහි යථාකාලං යනු පැමිණියා වූ, ඉක්බිති සුදුසු පරිදි ප්‍රශ්න විචාරීමට කාලය යයි දැනගනි යන අර්ථයයි. පටිපජ්ජථා යනු පිළිගත්තේ එළඹියේය. පෙච්චා යනු පිළිගෙන පරලොවට හෝ එබඳු නම් ඇති හෙයින් පරලොව යයි යන අර්ථයයි. මයා යනු ස්වාමීනි; මා විසින් සුචරිත ධර්මය ඉක්මවමින් පීතෘඝාතක කර්මය කරන ලදි. ඒ මට කියව. පීතෘඝාතකයා කවර ගතියකට යහිද? කවර නම් නිරයේ පැසවන්නේදැයි විචාරයි.

ඒ අසා බෝධිසත්ත්වයෝ එසේ වීනම් මහරජ; අසව! යයි කියා ඔහුට අවවාද දුන්හ. ඒ අර්ථය ප්‍රකාශ කරන්නා වූ ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

කසීරට වඩන්නා වූ බඹදත් රජුට, දායපස්ස උයනේ සිටිමින් සංකිච්ච සෘෂිවරයෝ මෙසේ කීය.

සොරුන්ගෙන් ගහණ වූ මාවතකින් යන්නෙකුට, යමෙක් නිවැරදි නිර්භය මාර්ගය කියා දේ නම්, ඉදින් ඔහුගේ කීම අනුව පිළිපදින්නේ නම් ඔහුට සොරුන්ගෙන් උවදුරු සිදුවන්නේ නැත.

අධර්මය පිළිපදින්නකුට යම්කිසිවෙක් ධර්මය කියා දේනම් ඉදින් ඔහු ඔහු ගේ වචනය පිළිගනී නම්, ඒ අනුව හැසිරෙන්නේ නම්, ඔහු දුගතියට යන්නේ නැත.

එහි උප්පථෙනා යනු සොරුන් විසින් ඇසුරු කරන ලද මාර්ගයෙන්, මග්ගමනුස්සාති යනු නිර්භය මාර්ගයට කියනු ලැබේ. නාස්ස මග්ගෙය්‍ය කණ්ටකො යනු ඒ අවවාද රකින සොරුන්ගෙන් ආරක්ෂා වන්නේය. මිනිසාගේ මුහුණ සොර දෙටුවා නො බලන්නේ ය. යො ධම්මං යනු යම් සුචරිත ධර්මයයි. න සො යනු ඒ මිනිසා නිරයාදි ප්‍රභේදගත දුගතියට නො යන්නේය. මහරජ, අධර්මය උවදුරු සහිතය. සුචරිත ධර්මය ක්‍ෂේම මාර්ගයයි. ඔබ වනාහි පෙර පීතෘඝාතක කොට, රජ වෙමියි මට පවසා මා විසින් වළක්වන ලද්දේ ද, මගේ වචන ඉටු නොකොට පියා නසා, දැන් ශෝක කරයි. වියතුන් ගේ අවවාද නොකරන්නා නම්, සොරුන්ගේ මාර්ගයට පිළිපන්නාක් මෙන් මහත් විපතක් පැමිණේයයි මෙසේ ඔහුට අවවාද දී, බෝසත් තෙම, මත්තෙහිත් ධර්ම දේශනා කරන්නේ මෙසේ වදාළ සේක.

මහරජ; ධර්මය නිවැරදි මාවතයි. අධර්මය දුගති මගයි අධර්මය නිරයට පමුණුවයි. ධර්මය සුගතියට පමුණුවයි.

මහරජ, විෂම පැවතුම් ඇති, අධර්මයෙහි හැසිරෙන මිනිස්සු පරලොව උත්පත්ති වශයෙන් පවත්නා සංසාර ගතිය ද, නිරයන් ගැන ද ඔබට කියමි. අසනු මැනවි.

සංජීව, කාලසූත්‍ර, සංඝාත රෞරව, මහාරෞරව යළිදු මහා අවීචිය, තැවෙන්නා වූ අතිශයින් තැවෙන්නා වූ තාපන හා අතාපන නරකය ද,

මේ අටමහා නරකයෝ මුලින් කියන ලදි. මේවා ඉක්මවාලිය නො හැක්කාහ. මෙකී එක එක නරකයෙක් හී, හතරපැත්තේ උස්සද නරකයෝ දහසය බැගින් ඇත්තාහ.

මේ නරකයෝ තද මසුරන් තවන්නාහ. බලවත් දුක්වලින් ගහන වූ මේවා ගිනිසිළු විහිදුවන්නෝය. මහත් බිය ඇත. ලොමු දහගන්නා සුළු බිහිසුණු වූ ප්‍රතිභය ඇති මේවා දුක් ගෙනදෙයි.

කොන් සතරක් ඇති, දොරටු සතරකින් බෙදනා ලද යකඩ ප්‍රාකාරයකින් වටවූ යකඩ වලින්ම ගිනියම් වූ යකඩ පියනකින් වසන ලද,

ඒ අයෝමය භූමිය, ගින්නෙන් දිළිසෙන්නේ තේජසින් යුක්ත වූයේ යොදුන් සියයක් පමණ හාත්පස සැමදා පැතිරී පවතිත්.

තපස්දම් රකිනා, ශීල සංයමයෙන් යුතු සෘෂීන්ට, සුපේශල භික්‍ෂූන්ට පරුෂ වචන කියමින් බණින අය මේ නිරයෙහි උඩුකුරු පා ඇතිව යටිකුරු හිස් ඇතිව වැටෙත්.

ශ්‍රමණ බමුණන්ට, සෘෂිවරුන්ට පරුෂ වචන ඉක්මවා බණින පව්කාර මිනිස්සු කෑලිවලට කැපූ මත්ස්‍යයන් මෙන් අවුරුදු අසංඛෙය්‍ය ගණනක් මෙහි තැවෙත්.

ඇතුළත පිටත නිතර දැවීමෙන් යුතු සිරුරු ඇති මොවුහු නරකයෙන් නික්මෙනු කැමති වුවද දොරටුවට නොඑත්.

ඉදිරියට දුවත් යළිදු පසුපසට දුවත් උතුරු දිශාවට දුවත් යළිත් දකුණට දුවත්. නිරයගාමී ජනයෝ යම් යම් දොරටුව වෙත දුවත්නම් ඒ දොරටු වැසෙයි.

මෙසේ අනල්ප වූ නිරය දුකට පැමිණ, වර්ෂ දහස් ගණන් ඔළුවෝ දෙඅත් බැඳ විලාප නගත්.

තේජස් ඇති, ළංවිය නොහැකි, සංයමයෙන් යුත් තපස්වීවරුන්ට, සර්පයන් මෙන් කිපී නො බැනිය යුතුය.

මහත් ශරීර ඇති, දුනු දරන්නා වූ, කේකක රටට අධිපති වූ අර්ජුන රජු ගෞතම සෘෂිවරයාට බැණ විනාශ වූයේය.

රජස් රහිාත වූ කිසවච්ඡ තවුසා වෙත දණ්ඩකී රජු රජස් විසුරුවා මුලින් සිඳින ලද තල්ගසක් මෙන් විනාශ විය.

යශස් ඇති මාතංග සෘෂිවරයා කෙරෙහි සිත දූෂ්‍ය කරගත් මෙධ්‍ය රජු පිරිස් සහිතවම විනාශ විය. එකල්හි මෙධ්‍යාරණය විය.

කණ්හදීපායන තවුසාට ගැහැට කළ අන්ධවෙණහු නම් රජවරු ඔවුනොවුන් මොහොලින් නසාගෙන අපායට ගියහ.

අහසින් ආගිය චේතිය රජු, කපිල තවුසා සමග ගැටී, තම සෘද්ධියෙන් පිරිහී, මරණාසන්න කාලයේ පොළව පලාගෙන ගියේය.

එහෙයින් නුවණැත්තෝ ඡන්‍දයෙන්, බලයෙන්, අධිපතිකමින් අගතියට යාම නො පසසත්, දූෂ්‍ය නොවූ සිතින් යුතුව සත්‍යයම කිවයුතු වන්නේ ය.

අෂ්ට විද්‍යා පසළොස්චරණ ධර්මයන්ගෙන් යුත් මුනිවරයකු දෙස, දූෂ්‍ය වූ සිතින් නොබැලිය යුතුය. එසේ බලන්නෝ අධෝගමනීය කර්මයෙන් නිරයට යන්නේය.

ගුණයෙන් හා වයසින් වැඩිහිටියන්ට, නපුරු ගති ඇති යමෙක් අවමන් කෙරේද? ඔවුහු මේ ආත්මයෙහිම සිඳින ලද තල්ගසක් මෙන් වැනසෙති. ඔවුන්ගේ දරුවන්ට වත් වස්තුව නො ලැබේ.

යමෙක් ප්‍රව්‍රර්ජිත මහර්ෂියෙකු නසාද? ඔහු කාලසූත්‍ර නම් නරකයෙහි බොහෝ කාලයක් දුක් විඳියි.

අධර්මිෂ්ඨ වූ යම් රඩෙක් රට කැළඹීමට පත් කරයිද? ජනපදය තවා මිනිසුන් දුකට පත් කරයිද? ඔහු මෙලොවින් චුතව පරලොව තාපන නම් නරකයේ පැසෙති.

යමෙක් දිව්‍ය වර්ෂ ලක්‍ෂයක් එහි පැසේද? ගිනිසිළුවලින් වටකරන ලද හෙතෙම දුක් වේදනාවන්ම විඳී.

ඔහුගේ සිරුරින් නිතර දිළිසෙන ගිනිසිළු නික්මෙයි. ලොම් අගින් ද, නියවලින් ද සිරුර දැඩි රශ්මියෙන් ක්‍ෂය වේ.

බාහිර අභ්‍යන්තර වශයෙන් නිතර දැවෙන සිරුරින් යුතු හෙතෙම දුකින් පීඩාවට පත්වනුයේ හුලකින් අනින ලද ඇතකු මෙන් නාද කරයි.

යම් පහත් පුරුෂයෙක් ලෝභයෙන් හෝ ද්වේෂයෙන් ධනය කීර්තිය රජකම උදෙසා සිය පියා නසයිද? හෙතෙම කාළසූත්‍ර නම් නරකයෙහි චිරාත් කලක් පැසවයි.

එබඳු වූ ඔහු ලෝකුඹු නිරයේ පැසෙයි. නිතර රත්වූ ආයුධවලින් පීඩාවිඳියි. ඔහුගේ ඇස් අන්ධකොට මල-මුත්‍රා කෑමට දෙයි. එබඳු වූ මිනිසා ගිනිඅඟුරු ආකරයේ ගිල්වයි.

නිරය පාලකයෝ බොහෝකලක් තවන ලද හීවැලින් මැඩගෙන රැහැන්වලිාන් දිව එළියට ඇද හරින ලද මුවෙහි ගිනියම් කළ යකඩ ගුලි දමත්.

ශ්‍යාම වර්ණ වූ බල්ලෝ ද, තිත් සහිත බල්ලෝ ද, රතු හොට ඇති ගිජු ලිහිණියෝ ද, වන කවුඩු සමූහය ද අයෝමය මුව ඇති පක්‍ෂි සමූහය දික්වූ දිව පිටතට ඇද කඩ කඩ කති.

දැවෙන්නා වූ තල්ගසක් වැනි, හැමපසින්ම බිඳුනු ශරීර ඇති ඔහුට නිරයපාලයෝ තලති. එය නිරයපාලයන්ට ක්‍රීඩාවකි. අනෙක් නිරිසත්තු දුකින් පසුවෙති. මේ ලෝකයේම පීතෘඝාතක කර්ම කරන්නෝ මෙබඳු දුක් ඇති නරකයේ උපදිති.

මව මැරූ පුතා ද මෙතැනින් චුතව යම ලෝකයට ගියේ, තමන් කළ කර්මය තුළින් බොහෝ දුක් කන්දරාවලට පැමිණෙනු ලැබේ.

මව මැරූ පුතුන් නිරයේ ඉපදුනවිට මහත් ශක්තිය ඇති නිරය පාලකයෝ ඔවුන් යකඩ රැහැන්වලින් බැඳ වෙළා නැවත නැවත පීඩාවන්ට පත්කරති.

මව මැරූ ඔහුට සිය සිරුරින් වැගිරෙන්නා වූ තමන්ගෙන්ම හටගත් රත් වී දිය වී යන ලෝදිය මෙන් වූ රුධිරය පොවත්.

පිළිකුල් කුණප සහිත අසූචි මිශ්‍ර වූ දුගඳ හමන ලේ සැරව මිශ්‍ර ගැඹුරු ජලයේ කිමිදවා සිටියි.

එහි මහත් වූ ශරීර ඇති අය ඉඳිකටු තුඩු බඳු මුඛ ඇති කෘමීහු මස් ලේ කෙරෙහි ගිජු වූවාහු සිවිය සිඳ කති.

කුණු වූ ද, අපිරිසිදු වූ ද, සියක් යොදුනක් දුරට දුර්ගන්ධය හමන නරාවලෙහි බඹ සියයක් යටට මව් මැරූ පුද්ගලයා ගිලෙන්නේය.

ඇස් ඇත්තේ නමුත් ඒ දුර්ගන්ධයෙන් ඇස් දිරාපත් වේ. බඹදත් රජුනි! මව මැරූ පුද්ගලයා මේසා දුකක් විඳින්නේය.

දරුගැබ් හෙළන්නා වූ ස්ත්‍රීහු තියුණු වූ ද, ළංවිය නොහැකි වූද, ඛුරධාර නම් නිරය ඉක්මවා දුර්ගම වූ වේතරණී නදියට වැටෙත්.

අයෝමය වූ සොළොස් අඟල් පමණ කටු ඇති ඉඹුල් ගස් වේතරණී නදිය දෙපස පිහිටා ඇත.

ඒ නිරිසත්තු ගිනිසිළු ඇත්තාහු ගිනි කඳන් මෙන් දුරට පෙනේ. ගින්නෙන් දිලිසුනේම යොදුනක් පමණ උස්ව පෙනේ.

පරදාර සේවනයේ යෙදෙන ස්ත්‍රීහු ද, පර ස්ත්‍රී සේවනයේ යෙදුන පුරුෂයෝ ද, නිරයෙහි තිබෙන ගිනියම් වූ කටු ඉඹුල් ගස්වල නගිත්.

නිරය පාලකයන් විසින් පෙළන ලද ඔවුහු පෙරැළී යටිකුරු වූ හිස් ඇත්තාහු වෙති. එවිට හුලිාන් විනිවිද ගිය ශරීර ඇත්තෝව දිගුකලක් නිදි වරති.

ඉන් බොහෝ කලකට පසුව මහත් වූ පර්වතයක් බඳු ගිනියම් වූ ජලය ඇති ලෝකුඹු නිරයේ වැටෙත්.

මෝහයෙන් යුක්ත වූ දුශ්ශීලයෝ දිවි රෑ දෙක්හිම පෙර තමන් විසින් කරන ලද අකුශල කර්ම අනුව දුක් විඳිති.

මිලදී ගන්නා යම් භාර්යාවක්, සැමියා කෙරෙහි නිසි පරිදි වතාවත් නොකිරීම් වශයෙන් ස්වාමියා ඉක්මවයිද? නැන්දා, මාමා, සැමියාගේ වැඩිමහලු සහෝදරිය යන අය කෙරෙහි කළයුතු වතාවත් නො කරයිද?

ඇගේ ජිව්හාශ්‍රය බැඳුම් සහිතව පිටතට අදිත්. ඒ නිරිසතා පණුවන් සහිත බඹයක් පමණ දික් වූ දිව දකී. තමන්ගේ දුක කියනු කැමති වුවද එය කළ නොහැකි වෙයි. පසුව තාපන නරකයට වැටේ.

එළුවන්, හූරන්, ගවයින්, මුවන් ආදී සතුන් මරා දිවි රකින්නෝ ද, සොරකම් කරන්නෝ ද, නුගුණෙහි ගුණ කියන්නෝ ද, කේලාම් කියන්නෝ ද යන මොවුහු.

වේතරණී නරකයෙහි වැටේ. ඔවුහු කඩුවලින්, ඊතලවලින්, අඩයටිවලින් ඇනුම් ලබති.

වංචනික ලෙස නඩු විසඳන්නේ, බොරු නඩු කියන්නේ, බොරු සාක්කි දෙන්නෝ, වංචනික ලෙස කිරීම් මැනීම් කරන්නෝ, බොරු මුදල්වලින් රවටන්නෝ, බොරුවට තක්සේරු කරන්නෝ, කූටකම් කරන්නෝ, වංචනිකයෝ, බොරු කියා ජනයා රවටන්නෝ උදේ හවස යකුළුවලින් නසනු ලැබෙති. මෙලෙස දුකට පත් වූවෝ අන් සතුන්ගේ වමනය අනුභව කරති.

කවුඩෝ ද, හිවල්ලු ද, ගිජුලිහිණියෝ ද, කපුටු බකමූණෝ ද, මුව අයාගෙන ඇත්තේ පාපකාරී මිනිසාව ඔබමොබ අදිමින් පෙරළමින් කති.

යමෙක් හීලෑ මුවෙකු මගින් මුවෙකු නසයිද? පක්‍ෂියෙකු මගින් පක්‍ෂියෙකු මරයිද? අසත්පුරුෂ වූ ඔවුහු ඔසුපත් නරකයේ දුක්විඳිති.

එහි ධම්මො පථො යනු දසකුසල කර්මපථ ධර්මයයි. ක්‍ෂේම වූ නිර්භය වූ සුගති මාර්ගයයි. විසමජීවිනො යනු අධර්මයෙන් කැපකළ ජීවිතයයි. නිරයෙ යනු ඔවුහු එබඳු ලෙස උපන් නිරය පවසමි. සුණොහි මෙ යනු බෝසත්හු රජුගේ පීතෘඝාතකාදින්ගේ, උපන් නිරය ගැන විචාරණ ලද්දේ පළමුව එය නොදක්වා, අටමහ නරකය ද සොළොස් වැදෑරුම් උස්සද නිරය ද දැක්වීමට මෙසේ කීවේය. පළමුවෙන් ම එය දක්වන්නේ කුමන කරුණක් නිසාද? මේ අපායවල පැසවන්නා වූ සත්ත්වයන් දැක හෝ ඇසීම් මාත්‍රයෙන් මා මෙන් වෙනත් බොහෝ පාපකාරීන් ද ඇතැයි රජු පැලුණු හදවතින් එතැන ම මැරෙන්නේ ය. මම මොවුන් අතරින් චුතවෙන්නෙමියි හටගත් ප්‍රාර්ථනා ඇත්තේ නීරෝගී වන්නේය. ඒ නිරයන් දක්වමින් බෝසත්තුමා පළමුව සෘද්ධි බලයෙන් පොළොව දෙපරිදි කොට, පසුව දැක්වීය.

ඔවුන්ගේ වචනාර්ථය ඇත්තේ යමපල්ලන් විසින් දිළිසෙන්නා වූ නොයෙක් ආයුධ ගෙන කැබලි කැබලි කොට සිඳිමින් අපායගාමී සත්ත්වයෝ නැවත නැවත ජීවිතය ලබාදෙන නිසා මෙහි සඤ්ජීව නම් වේ. යමපල්ලෝ නැවත නැවත නාද කරමින් පිළිවෙලින් දිළිසෙන නොයෙක් ආයුධ වර්ග රැගෙන දිළිසෙන ලෝහ පොළොවේ අපායේ වැසියන් ඔබිමොබ ලුහුබැඳ පහර දී දිළිසෙන පොළොවේ වැටුණු කල්හි දිළිසෙන කලු නූලක් හෙළා, දිළිසෙන පොරොවක් ගෙන තෙමේ, උස්හඬින් නද දෙමින් විශාල බැගෑපත් හඬින් නාද කරන කල්හි අටවැදෑරුම් සොළොස් වැදෑරුම් කරමින් මෙහි, පසවන්නේ යනුයි. කාළසුත්ත නම් වේ. මහත් වූ දිළිසෙන යකඩ පර්වතයෙන් මෙහි ඝාතනය කරත් නුයි සංඝාත නම් වේ. එහි සත්ත්වයන් වනාහි යොදුන් නවයක් දිළිසෙන යකඩ පොළොවේ කශේරුකාව දක්වා ප්‍රවේශ කොට නිශ්චල කරත්. ඉක්බිති පෙරදිගින් මහත් දිළිසෙන යකඩ පර්වතයක් නැගී සිට හෙණහඬ මෙන් නාද දෙමින් අවුත් ඒ සත්ත්වයන් ඇඹරුම්ගලෙහි ලා තල අඹරන්නාක් මෙන් ගොස් නැගෙනහිර දිසාවේ සිටියි. පශ්චිම දිසාවේ සිටියෝ එහිම ගොස් පෙරදිග සිටිති. දෙපිරිසම එකට එක්වී උක් යන්ත්‍රයේ දැමූ උක්දඬු මෙන් පෙළෙත්. මෙසේ එහි බොහෝ වර්ෂ සියදහස් ගණනක් දුක් අනුභව කරත්.

ද්වෙච රොරුවා යනු ගිනිපෝරණුවෙන් ද, දුම් පෝරණුවෙන් ද යන දෙකෙන් එහි ගිනිදැල් මිශ්‍රවී හටගත් රතු ලේවන් ගිනිදැල්වලින් පිරුණු. දුම්කෝය අළු දුමින් පිරී පවතී. ඒවා අතර ගිනිදැල් පෝරණුව පැසවන්නා වූ තව මුඛයන්ගෙන් ගිනිදැල් පිවිස, ශරීරය දවත්. දුම් පෝරණුවෝ ද පැසවන්නා වූ නව දොරටුවකින් අළුදුම් පිවිස පිටි මෙන් ශරීරය සේදෙයි. අංශ දෙකෙන්ම පැසවන්නා වූ සත්ත්වයෝ මහහඬින් නාද කරත් යන අර්ථයෙන් ද්වේපි රො රුවො යයි කියන ලදි. ගිනිදැල්වලින් පැසවන සත්ත්වයන්ට ඒ දුකට අතර නැවතීමක් නැත යයි මෙහි අවීචි නම් වේ. මහත් වූ අතරක් නැතනුයි මහාවීචි එහි පෙරදිග දිශාවේ බිත්තිවලින් ගිනිදැල් නැගී සිට පසුපස බිත්ති ආදියේ ගැටෙයි. එම බිත්තිවල විනිවිද ගොස් ඉදිරියට යොදුන් සියයක් පමණ දුර යයි සිට නැගී සිටි ගිනිදැල් මත්තෙහි නැගී සිටියි. මත්තෙහි නැගී සිටි ජාලා යට පෙරළයි. මෙසේ මෙහි ගිනි ජාලාවන්ගෙන් අතරක් නම් නැත. ඒ ඇතුළත යොදුන් සියයක් තැන කිරිවැල්වලින් පිරුණු නැලි මෙන් සත්ත්වයන් විසින් නිරතුරුව පිරුණු සතර ඉරියව්වලින් පැසවන්නා වූ සත්ත්වයන්ගේ ප්‍රමාණයක් නම් නැත. ඔවුනොවුන් කළහ කරගැනීමක් නැත. ස්වකීය තැන ම පැසෙත්. මෙහි මෙසේ සත්ත්වයන්ගේ අතොරක් නම් නැත. යම්සේ දිව අග මී බින්දු හය හතක් තඹ ලෝහ බින්දුවක් දැවීමෙන් බලවත් වූ ගණනක් නැත්ද, එපරිදි එහි දැවීමෙන් බලවත් වූ සෙසු අකුසල විපාක හය මධ්‍යස්ථව ගණන් නොගැනේ. දුකක්ම දැනෙයි. නිරතුරුව ප්‍රකට වෙයි. මෙසේ එහි දුකෙහි අතොරක් නම් නැත. ඒ බිත්ති සමග ගැටීමෙන් යොදුන් අටසියයක් පමණ ආවාටයක ද, යොදුන් එකසිය පනස් හතරක් තරම් උස්වූ බහුල වූ යොදුන් දස දහසක් පමණ මහත් බව දතයුතුය.

නිශ්චල වූ සත්ත්වයන් තවන නිසා තපනො නම් වේ. අතිශයින් තවයි යනුවෙන් පතාපනො නම් වේ. එහි තැවෙන සත්ත්වයන් කෙරෙහි තල්ගසක් පමණ වූ දිළිසෙන යකඩ හුලක් මත හොවවති. එහි යට, පොළොව දිළිසෙයි. හුල නොදිළිසෙයි. සත්ත්වයෝ දිළිසෙත්. මෙසේ ඒ නිරය නිශ්චල සත්ත්වයන් තවයි. අනෙක් උපන් සත්ත්වයන් දිළිසෙන ආයුධවලින් පහර දී දිළිසෙන යකඩ පර්වතයට නංවාලයි. ඒ පර්වතය මුදුනේ සිටි කල්හි කර්ම විපාකයෙන් සුළං හමයි. ඔවුහු එහි සිටීමට නොහැකිවන්නෝ උඩුකුරු පා ඇති-යටිකුරු හිස් ඇතිව වැටෙත්. ඉක්බිති යට යකඩ පොළොවේ දිළිසෙන යකඩ හුල් නැගී සිටිත්. ඔවුහු ඒ මත්තෙහි ම ඇනී, ඔවුන් කෙරෙහි විනිවිද ගිය සිරුරු ඇත්තේ දිළියෙමින් දිළියෙමින් පැසවත්. මෙසේ අතිශයින් පැසවයි යනුයි.

බෝධිසත්ත්වයෝ මේ නිරයන් දක්වමින් පළමුව සංජීව නරකය පෙන්වා, එහි පැසවන ආපායික සත්ත්වයන් දැක මහජනයාට බිය උපන් කල්හි එය ද අතුරුදන් කරවීය. මෙසේ පිළිවෙලින් දැක්වීය. ඉක්බිති රජු අමතා මහරජ; ඔබ මේ අටවැදෑරුම් අපායවල පැසවන සත්ත්වයන් දැක අප්‍රමාදීව ක්‍රියා කිරීමට වටනේ යයි පවසා නැවත ඒ මහා නිරයන්ගේ කෘත්‍යය කීමට ඉච්චෙතෙහි ආදිය කී සේක. එහි අක්ඛාතා යනු මා විසින් ඔබට කියන ලද පුරාණයන් විසින් කියන ලද දේමය. ආකිණ්ණ යනු පිරිපුන් බවයි. පච්චෙකා සොළසුස්සදා යනු මේ අපායන්ගේ එක එකට දොරටු සතරෙක එක එකෙහි හතර හතර හතර බැගින් කොට සොළොස් සොළොස් උස්වූ අපාය යයි, සියල්ල ම එකසිය විසිඅටක් කෙළෙස් නිරයෝ ද අටමහා නරකාදිය ද එකසිය තිස්හයක් අපාය ඇත. කදරියතාපනා යනු මේ සියල්ලම තද මසුරන්ගේ තැවීම්ය. බලවත් දුක් ඇති බැවින් ඝෝර නම් වේ. කර්මය උපදවන්නන්ගේ අතොරක් ඇති බැවින් අවීචිමන්තො නම් වේ. බිය මහත් බැවින් මහබ්භය නම් වේ. දැකීම් මාත්‍රයෙන් ලොමු ඩැහැගනිත්නුයි, ලෝමහංසන රූපා නම් වේ. හිංසාකරන බැවින් භෙස්මා නමි. බිය උපදවන බැවින් පටිභයා නමි. සැප පහව ගිය නිසා දුඛා වේ. චතුක්කණ්ණා යනු, සියළු සතරාකාර පෙට්ටියක් බඳු විභත්තා යනු දොරටු සතරක් වශයෙන් බෙදන ලද. භාගසොමිතා යනු දොරටු වීථීන් වශයෙන් කොටස් වශයෙන් බෙදා මනින ලද්දේ අයසා පටිකුජ්ජිතා යනු සියළු යොදුන් නවයක් වශයෙන් යකඩ කපොල්ලකින් වසා ඇත්තේය. ඵුටාතිට්ඨන්ති යනු සියළු මේ තැන අනුව පැතිරී පවතී.

උද්ධපාදා අවංසිරා යනු මෙසේ ඒ අපායවල පෙරළි පෙරළි යළි යළිත් වැටෙන කල්හි එකතුවෙත් යයි කීහ. අතිවත්තාරො යනු පරුෂ වචනවලින් ඉක්මවා පවත්නා මහා අපායවල බොහෝසෙයින් ධාර්මික ශ්‍රමණ-බ්‍රාහ්මණයන් කෙරෙහි කරන ලද අපරාධම පැසවත්. එහෙයින් මෙසේ කීවේය. තෙ භූනහුනො යනු ඒ සෘෂිවරුන් අතිමහත් ලෙස තමන්ගේ වැඩීම නැසූ බැවින් බොහෝසෙයින් කොටස් කරන ලද මත්ස්‍යයෝ මෙන් පැසවත්. අසංඛෙය්‍ය යනු ගණන් කිරීමට නොහැකිවන්නේ. කිබ්බිසකාරිණො යනු දරුණු ක්‍රියාකරන්නා වූ නික්ඛමණෙසිනො යනු නිරයෙන් නික්මෙන සොයන්නා වූද, ගවේෂණය කරන්නා වූද නික්මෙන දොරටුවට නොඑළඹෙත්. පුරත්‍ථිමෙනා යනු යම් කලෙක් ඒ දොරටුව විවෘත නොවේද, ඉක්බිති ඒ අභිමුඛයට දුවත්. ඔවුන්ගේ එහි සම් ආදිය දැවෙත්. දොරටුව සමීපයට වැටෙන්නේ නමුදු, ඔවුන්ට එය වැසෙයි. පසුපස දොරටුව විවෘතව මෙන් හටගනියි. සියල්ලෝ එතනට පිවිසෙති. න සාධුරූපෙ යනු කියන ලද ආකාර සර්පයෙකු මෙන් සෘෂිවරුන්ට යහපත් ආකාරයක් නොදැක්වීය. ඵරුෂ වචනයෙන් ද කාය කර්මාදියෙන් ගැටීමෙන් නොඑළඹෙන්නේය. කුමන කරුණක් නිසාද? සංවර වූ තපස්වරුන්ට ගරු නොකළ බැවින් අටමහා නරකාදිවල දුක් අනුභව කළ යුතුය.

දැන් යම් රජවරු එබඳු ආකාරයට පැමිණ ඒ ඒ දුක්වලට පැමිණියේ ඔවුන් පෙන්වීමට, අතිකායො යන ආදිය කීවේය. එහි අතිකායො යනු බලවත් මහා ශරීරයක් ඇත. මහිස්සා සො යනු දුනුවායාය. සහස්ස බාහු යනු පන්සියයක් ධනුර්ධරයන් විසින් අත් දහසකින් දුනුදිය නංවාලිය යුතුයි. දහසක් බාහුවලට දුනුදිය පිරවීමට සමර්ථ බවයි. කේකකාධිපො යනු කේකකරට අධිපතියාය. විභවංගතො යනු විනාශයට පැමිණේයයි කථා වස්තුව සරභංග ජාතකයේ කියන ලද පරිද්දෙනි. උපහච්ච මනං යනු තමන්ගේ සිත දූෂිත කොට. මාතංගස්මිං යනු මාතංග පඬිවරයාය. කථාවස්තුව මාතංග ජාතකයේ වර්ණනා කරන ලදි. කණ්හදීපායනාසජ්ජා යනු කණ්හදීප ආදීන් පැමිණ. යමසාධනං යනු අපායයි. කථාවස්තුව ඝට ජාතකයේ විස්තර කර ඇත. ඉසිනා යනු කපිල තාපසයා විසින්. පාවෙක්ඛි යනු පිවිසියේය. චෙච්චො යනු චේතිය රජතුමා. හීනත්තො යනු ප්‍රහීණ කරන ලද බවයි. සෘද්ධියෙන් පිහිටි බලය. පත්තපරියායං යනු කෙළවර මරණයට පැමිණ කථා වස්තුව චේතිය ජාතකයේ කියන ලදි.

තස්මා යනු යමකු කෙරෙන් සිත්වසඟ වී සෘෂීන් කෙරෙහි වෛරය කොට අටමහා නිරයවල පැසවයි. එබැවිනි. ඡන්‍දාගමනං යනු ඡන්ද ද්වේෂ ආදි සතර අගති ධර්මයන්ය. පදුට්ඨෙන යනු කිපීමෙන්. ගන්තා සො නිරයං අධො යනු හෙතෙම යට කියන ලද කර්මයේ බලයෙන් යට නිරයටම යයි. පෙළෙහි වනාහි නිරයුස්සද යනුවෙන් ලියා ඇත. එහි පත් නිරයටම යයි යන අර්ථයයි. වුඩ්ඪෙ යනු වයෝවෘද්ධ වූද ගුණවෘද්ධ වූද අනපච්චා යනු භවයක් පාසා, දරුවකු හෝ දායාද හෝ නොලබයි යන අර්ථයයි. තාලවත්‍ථු යනු වයෝවෘද්ධ වූද, ගුණවෘද්ධ වූද අනපච්චා යනු භවයක් පාසා, දරුවකු හෝ දායාද හෝ නොලබයි යන අර්ථයයි. තාලවත්‍ථූ යනු දුටුවිගස සිඳින ලද මුල් ඇති තල් ගස මෙන් මහා විනාශයට පැමිණ අපායවල උපදිත් යනුයි. හන්ති යනු මරයි. චිරරත්තායා යනු බොහෝ කාලයක් පටන්.

මෙසේ බෝසත් සෘෂීන් පෙළන්නන්ට, පැසවන නිරයක් පෙන්වා මත්තෙහි අධාර්මික රජවරුන්ට පැසවන අපාය දක්වමින්, යො චා යන ආදිය කීවේ. එහි රට්ඨවිද්ධංසනො යනු ඡන්දා දී වශයෙන් ගොස්, රට කැළඹීම් කරන්නේ. අච්චිසංඝ පරෙතො යනු සමූහ වශයෙන් වටකරන ලද. තේජෝ භක්ඛස්සා යනු ගින්දරම කමින්, සිටින අයයි. ගත්තානී යනු තුන්ගව්වක් පමණ ශරීරයේ සියළු අඟපසඟ. ලොමග්ගෙහි නඛෙහිචා යනු මොවුන් සමග සියල්ලෝ එකම ජාලාවන්ට අයත්. තුත්තද්දිතො යනු නොසැලී සිටීමට හේතුවූ කරනු ලබන කන් කටුවකින් විදින ලද නාගයා යම්සේ නාදකරයි ද, එපරිද්දෙනි.

මෙසේ මහාසත්ත්වයා අධාර්මික රජවරුන්ට පැසවන නිරයන් දක්වා, දැන් පීතෘඝාතකයන්ට පැසවන නිරය පෙන්වීමට යො ලොභා යනාදිය කීහ. එහි ලෝභා යනු කීර්තිය හා ධනය පිළිබඳ ලෝභකමින්, දොසා යනු නපුරු සිතිවිලිවලින් යනු, නිත්තවං යනු ලෝහ සැළියේ බොහෝ වර්ෂ දහස් ගණනක් පැසවීමට හැර දමා ඔහුගේ තෙගව්වක් පමණ ශරීරය තෘෂ්ණාව නැතිකොට දිළිසෙන ලෝහ පොළොවේ හෙලා තියුණු යකඩ උල්වලින් කොටා, සුණුවිසුණු කරයි. අන්‍ධං කරිත්‍වා යනු මහරජ; ඒ පීතෘඝාතකයා, නිරයපල්ලේ දිළිසෙන ලෝහ පොළොවට උඩුකුරුව හෙළා, දිළිසෙන යකඩ හුල්වලින් ඇස් බිඳ, අන්ධකොට මුඛයෙහි උණු මළමුත්‍ර දමා, පැදුරු වියනක මෙන් ඔහු රෝල්කොට කල්පයක් සිටිකල්හි අපවිත්‍ර ලෝහ ජලයෙහි හොවවත්. තත්තං පක්කට්ඨිතමයො ගුලඤ්ච යනු, යළිත් පැසවන ලද අසූචි සහ මඩ ද, දිළිසෙන යකඩ බෝල ද කවවති. ඔහු වනාහි ඒවා අනුභව කරනු දැක මුහුණ වසාගනියි. මෙසේ දීර්ඝ කාලයක් තැවුණු කල්හි ගිනිගන්නා නගුල්තලය ගෙන මුඛයට පිවිසවා විවෘතකොට රැහැනින් බැඳ යකඩ පට්ටමක් දමා දිව බැහැර කොට ඒ ආවාටයේ මුහුණෙහි ද ඒ යකඩ ගුල සංසවයන්ති ඔබ්බවති. රක්ඛසා යනු යමපල්ලෝය.

සාමාචා යනු මහරජ; ඒ පීතෘඝාතකයාගේ දිව නගුලිසෙන් ඇද දමා පොළොවේ බැහැර කළ දිව සාමා සෝණා සබලා යන නම් දැරි සුනඛයෝ ද, ලෝහ තුඩ ඇති ගිජුලිහිණි, කපුටු, බකමූණු සමූහයා ද අන්‍ය නොයෙක් ආකාර වූ පක්‍ෂීහු රැස්වී ආයුධවලින් සිඳින්නාක් මෙන්. විභජ්ජ කපුටු පාද ආකාරයෙන් කොටස් කර. විප්ඵන්‍දමානං යනු වැගිරෙන ලේ සහිතවම කති. කා ඉතිරි දෙය ද අනුභව කරති යන අර්ථයයි. තං දඩ්ඪතාලං යනු ඒ පීතෘ ඝාතකයා, දැවෙන්නා වූ තල්ගස මෙන් දැල්වුණු ගිනිගත් සිරුර පරිභින්නගත්ත යනු ඒ ඒ තැන බිඳීගිය යනුවෙනි. නිප්පොටයන්තා යනු ගිනිගෙන දිළිසෙන යකඩ මුගුරුවලින් පහරදෙමින්. රතීහි නෙසං යනු ඒ යමපල්ලන්ගේ ඒ රතී ක්‍රීඩාව වෙයි. දුඛිනො පණීතරෙ යනු ඉතිරි අපායික සත්ත්වයෝ දුකට පත්වී සිටිති. පෙත්තිඝාතිනො යනු පීතෘ ඝාතකයා වේ. මෙසේ මේ පීතෘ ඝාතකයන්ගේ පැසවන නිරය දැක රජතුමා බිය හා තැතිගත්තේ විය.

ඉක්බිති බෝසත් තෙමේ ඔහුව අස්වසා, මාතෘ ඝාතකයන්ගේ පැසවන නිරය පෙන්වීය. යමක්ඛයං යනු යම වාසය කරන නිරය යන අර්ථයයි. අත්තකම්ම ඵලූපගො යනු තමන්ගේ කර්මවිපාක නිසා හටගත්. මනුස්සා යනු යමපල්ලෝ වෙති. හන්තාරංජනයන්තියා යනු මාතෘ ඝාතකයාය. වාළෙහි යනු යකඩ රෙද්දකින් වෙලා යකඩ යන්ත්‍රයකින් පෙළත්. තං යනු ඒ මාතෘ ඝාතකයාය. පායෙන්තී යනු එසේ පෙළනු ලබන්නහුගේ ලේ දහරා ගලා, යකඩ විවරය පිරෙයි. ඉක්බිති එය යන්ත්‍රයෙන් ඉවත් කරයි. එකෙණෙහි ශරීරය ප්‍රකෘති තත්ත්වයට පත්වේ. එවිට හේ පොළොව මතුපිට හොවා රත්කරන ලද තඹ ලෝහ මෙන් සීරා වැටුණු ලේ පානය කරත්. ඔග්ගය්හ තිට්ඨති යනු හේ අවුරුදු බොහෝ දහස් ගණනක් යකඩ යන්ත්‍රවලින් පෙළා දුගඳ පිළිකුල් සහගත වූ, මහත් වූ අසූචි මඩෙහි ආවාටයේ දමත්. ඔහු එය රහදං ඔග්ගය්හ විල පහතට බැස සිටියි. අතිකායා යනු එක් ද්‍රෝණයක නැවක් පමණ වූ ශරීරයයි. අයොමුඛා යනු යකඩ ඉඳිකටු මුවැති. ඡවිං ඡෙත්‍වාන යනු සම ආදිකොට ඇති ඇට ද, සිඳ ඇටමිදුළු ද කති. පගිද්ධා යනු ගිලුණු, මුළා වූ හුදෙක් කෑමට පමණක් නොව අධෝ මාර්ගාදියෙන් ද පිවිස මුඛය ආදියෙන් නික්මෙති. වම් පසින් පිවිස දකුණු පසින් නික්මෙත්. මුළු ශරීරයම සිදුරු අනුසිදුරු බවට පත් කරයි. ඔහු එහිදී ඉතා දුකට පත්වනුයේ මහහඬින් කෑගසමින් පැසවයි. සොචා යනු ඒ මාතෘඝාතකයා මිනිස් ප්‍රමාණ සියයක් ගැඹුරැති නිරයට පැමිණ හිසේ පටන් ගිලුනේ වෙයි. එහි ද කුණප හාත්පස යොදුන් සියයක් පමණ දුර කුණුගඳ හමයි. මාතුඝාතී යනු මාතෘ ඝාතකයා කියත්.

මෙසේ බෝධිසත්ත්ව තෙම මාතෘඝාතකයන් හේ පැසවන නිරය පෙන්වා යළිත් ගැබ් හෙළන්නන්ගේ පැසවන නිරය දක්වමින් ගාථාවක් වදාළ සේක. ඛුරධාරමනුත්තමා යනු දැළිපිහි නිරය ඉක්මවා එහි නිරය පාලකයන් මහත් මහත් දැළි පිහිය මත්තෙහි දරා සැරිසරත්. ඉක්බිති පුදපූජා තබන්නන් විසින් ගැබ් හෙලන කරවූ බෙහෙත් ආදිය පොවා ගැබ හෙළන ලද්දේ ඒ ගැබ් හෙළන ස්ත්‍රීහු දිළිසෙන ආයුධවලින් තලමින් ලුහුබඳිත්. නැවත නැවත නැගිට, තං දුරාභිසම්භවං දැලිපිහි නිරය ඉක්මවමින් ඉක්මවා යමපල්ලන් විසින් ලුහුබඳින ලද්දේය. දුග්ගං දුර්ගම විෂම වේතරණිං වැටෙත්. ඒ ඒ තැන කර්ම විපාක ගැන නිමි ජාතකයෙහි විස්තර ප්‍රකාශ වන්නේය.

මෙසේ ගැබ් හෙළන්නන්ගේ අපාය පෙන්වා බෝසත් තෙම යම්තැනක පරදාරයේ ද, අනාචාරයේ හැසිරෙන්නේ ද පැසවත්. ඔහුට කටුඉඹුල් නිරය පෙන්වමින් අයොමයා ආදිය කීහ. එහි උභතොම්භිලම්බන්ති යනු වේතරණී නදියේ ගංඉවුරු දෙකේ ම ඒ ඉඹුල් ගසේ අතු එල්බෙත්. ඒ දිළිසෙන දැල්වෙන සිරුර ඇති සත්ත්වයෝ නොකඩවා දැල්වෙමින් සිටිත්. යෝජනං යනු තුන්ගව්වක් පමණ ඇති ඔවුන්ගේ සිරුර, ශරීරයෙන් පැන නැගි ගිනිදැල් සමග යොදුනක් දුර පැතිරී පවතී. එතෙ සජන්ති යනු ඒ පරදාර සේවනයේ නිරත සත්ත්වයෝ නොයෙක් ආකාරයෙන් ආයුධවලින් කොටමින් ඒ සිම්බලි නිරයේ නංවාලති. තෙ පතන්ති යනු ඔවුහු බහුල වශයෙන් වර්ෂ දහස් ගණනක් රුක් අතුවල ලැග, දැවී, නැවත යමපල්ලන් විසින් කපා කොටා, සිට පෙරළා අවුත්, යටිකුරු හිස ඇතිව වැටෙත්. පුථු යනු බොහෝකොට ඇත්තේනුයි. විනිවිද්ධංග යනු ඔවුහු එසේ වැටෙන කාලයෙහි සිාට, යකඩ පොළොවෙන් හුලක් නැගිවිට ඔවුන්ගේ මතුතලය මැනවින් පිළිගනිති. ඔවුහු එවිට යට මාර්ගයෙන් නික්මෙත්. ඔවුහු මෙසේ ආයුධ උල්වලින් විදින ලදුව කෑගසමින් සයනය කරත්. දීඝං යනු සිහින නිසා, නිදි නොලබමින් දීර්ඝ වේලාවක් අවදියෙන් සිටිත් යන අර්ථයයි. තතො රත්‍යා විවසනෙ යනු රාත්‍රීන්ගේ ඇවෑමෙන් බොහෝ කාලයක් ඉක්මවා සිටිත් යන අර්ථයයි. පවජ්ජන්ති යනු සැටයොදුනක් දිළිසෙන ලෝහ සැලියක් සැරසීමෙන් දිළිසීමෙන් යුක්ත ලෝහ රස පිරුණු ලෝදිය සැළියක් යමපල්ලන් විසින් දරුණු ලෙස පැසවත්. දුස්සීලා යනු පරදාර සේවනයේ නිරත වූවෝ ය.

මෙසේ බෝසත්හු තෙමේ පරදාර සේවන, අනාචාර සේවනයේ යෙදුනවුන්ගේ පැසවන සිම්බලි නිරය පෙන්වා අනතුරුව හිමියන්ගේ වත් නැන්ද මාමලාගේ වත් පිළිවෙත් ආදිය නොපුරන්නවුන්ගේ පැසවන තැන් ප්‍රකාශ කරමින්, යාචාති යාච ආදිය ප්‍රකාශ කළහ. එහි අතිමඤ්ඤති යනු භිස ජාතකයේ කියන ලද ස්වාමිවත් නොකරන්නී ඉක්මවා සිතයි. ජෙට්ඨං වා යනු ස්වාමියා ගේ වැඩිමහල් සොයුරායි. නන්‍දරං යනු ස්වාමියාගේ නැගනියයි. මොවුන්ගේ ද අන්‍යයන්ගේ ද අත්පා පිට සන්තර්පණය කිරීම් ද, ආහාරපානාදිය පිළියෙල කිරීමේ වත් නොපුරන්නී ඔවුන් කෙරෙහි ලජ්ජා-බිය නොඑළඹෙන්නී, ඔවුන් ඉක්මවා කටයුතු කරයි යනු ඈලා ද, අපායේ උපදියි. වංකෙන යනු, ඇගේ ස්වාමි වත්පිළිවෙත් ආදිය නොපුරවන නිසා, ස්වාමියා ආදිහු අක්‍රෝෂ-පරිභව කොට නිරයේ උපන් බැවින් ලෝහ පඨවියේ හොවා යකඩ හුලකින් මුව විවරකොට බලයෙන් දිව අග උපදවත්. රැහැනක් බැඳීමෙන් බන්‍ධන සහිතව ඇවිදිති. කිමිනං යනු කිමෙක් බර ප්‍රියේ ද මෙය කියන ලද්දේ වෙයි. මහරජ; ඒ අපායගාමී සත්ත්වයා මෙසේ අදිනු ලබන්නේ තමන්ගේ බඹයක් පමණ වූ දිව අග ආයුධවලින් සලකුණු කරන ලද තැන්වල හටගත් මහ නැවක් පමණ වූ මේ ශරීරය කුමක් නිසා බලහිද? විඤ්ඤාපෙතුං න සක්කො’ති යනු, යමපල්ලන් ඉල්ලනු ලබන්නේ ද කිසිම වස්තුවක් කියන්නට නොහැකි වෙයි. තපෙන තපන යනු මෙසේ ඇය එහි බොහෝ වර්ෂ සිය දහස් ගණනක පැසවා නැවත තපන මහා අපායේ පැසවයි.

මෙසේ බෝසත්හු ස්වාමි වත් නැදිමයිලන්ගේ වත් නොපුරන්නන්ගේ පැසවන නිරය පෙන්වා, දැන් ඌරු ආදි වැද්දන්ගේ පැසවන නිරයන් දක්වමින් ඔරබ්භිකා යන ආදිය කීහ. එහි අවණ්ණෙ වණ්ණකාරකා යනු, කේලාම් කියන්නෝ වෙති. ඛාරන්දිං යනු මේ බැටළු ආදින් මරන්නා වූ මේ ආදි සැත් ආදියෙන් පෙළනු ලබන්නා වූ, අපායට වැටෙන්නාහු යන අර්ථයයි. සෙස්සෝ එළු බැටළු ආදින් පැසවන තැන් නිමිජාතකයෙහි කියන ලද පරිදි වන්නේය. කූටකාරි යනු හොර විනිශ්චය ආදිය ද, හොර කිරුම් මිනුම් ආදිය කරන්නවුන් ද එක්වීම ආදිය කියන ලදි. එහි හොර විනිශ්චය, කූට ක්‍රියාකාරකම් වැරදි මිනුම් ආදිය කරන්නවුන්ගේ පැසවන නිරය ආදිය නිමි ජාතකයෙහි පෙන්වන්නේය. වන්තං යනු වමනය කිරීමයි. දූරන්තානං දුගතිභාවයට පත්වීමය. මෙය කියන ලදි. මහරජ, ඒ දුගති භාවයට පැමිණි සත්ත්වයෝ යකඩ කුළුණ මුදුනේ බිඳෙන කල්හි වමනය කරති. එවිට ඒ වමනය දිළිසෙන යකඩ කපොලුවලින් ඔවුනතර එකෙකුගේ මුඛයට දමති. මෙසේ ඔවුහු ඒ අනුන්ගේ වමනය අනුභව කරති. භේරණ්ඩකා යනු හිවල්ලුයි. විප්ඵන්‍දමානං යනු යටට පිහිටි මුඛය ඇත්තේ හොවා සිටිකල්හි අදිනා ලද දිව ඇත්තේ ඔබිමොබ අදිනු ලබන්නේය යන අර්ථයයි. මිගෙන යනු හුදකලාව ද පැන දුවන මුවන්ය යන අර්ථයයි. පක්ඛිනා යනුද එබඳු ආකාරයමයි. ගන්තාතෙ යනු යන්නා වූ ඔබලා. නිරයුස්සදං යනු යට නිරයයි. පෙළෙහි වනාහි නිරයං අධො යයි ලියන ලද මේ නිරය වනාහි නිමි ජාතකයේ එන පරිද්දෙනි.

මෙසේ බෝසත්හු මෙපමණ නිරයන් පෙන්වා දැන් දෙව්ලොව විවරණය කොට, රජුට දෙව්ලොව පෙන්වමින් මෙසේ කීහ.

කරන ලද යහපත් ක්‍රියාවලින් සත්පුරුෂයා දෙව්ලොව යයි. ඉන්‍ද්‍රයා සහිත දෙවිවරු එහි වෙති. යහපත් ක්‍රියාවල ප්‍රතිඵල බලන්න.

මහරජ! නුඹට කියමි. රටෙහි අධිපතිතුමනි, සුචරිත ධර්මයෙහි හැසිරෙව. යම්සේ මනාව පුරුදු කරන ලද ධර්මය පසුව පසුතැවිල්ල නූපදවා ද, එසේ සුචරිත ධර්මයේ හැසිරෙනු මැනැවි.

එහි සන්තො යනු කාය ආදියෙන් උපශාන්ත වූ, උද්ධං යනු දිව්‍ය ලෝකයයි. සහින්‍දා යනු ඒ ඒ රැඳෙන ශක්‍රයා සමග බෝසත්හු ඔහුට චාතුර්මහාරාජික දෙවිවරුන් බලන්න. සතරවරම් මහරජවරු බලන්න. තාවතිංසය බලන්න. ශක්‍රයා දෙස බලන්න. මෙසේ ඉන්ද්‍රයන් සහිත සියළුම දෙවිවරුන් ද, බ්‍රහ්මයා සහිත දෙවිවරුන් ද පෙන්වමින් මේ යහපත් ක්‍රියා කරන්නහුගේ ප්‍රතිඵලයයි. මේ ඵලය යයි දැක්වීය. තං තං බ්‍රෑමී යනු ඔවුන් කෙරෙහි එය කියමි. ධම්මං යනු මෙතැන් පටන් ප්‍රාණඝාතාදී පංචවිධ වෛරයන් පහකොට දානාදි පින්දහම් කරව යනුයි. යථා තං සුචිණ්ණං නානු තප්පෙය්‍ය යනු යම්සේ ඒ දානාදි පින්කම් ආදි යහපත් ක්‍රියා ද, පීතෘඝාතක කර්ම නිසා, පසුතැවිල්ල ද වසාලීමට සමර්ථ බැවින් එහි නොතැවිය යුතු වන්නේය. එසේ ඒ යහපත් ක්‍රියාවල හැසිරෙන්න. බොහෝ පින් කරවවයි යන අර්ථයයි.

හෙතෙම බෝසතුන්ගේ ධර්ම කථාව අසා එතැන් පටන් ආස්වාදයක් ලැබ ගත්තේය. බෝසත්හු වන කිසියම් කාලයක් එහි වැඩ සිට, තමන් වාසය කරන ස්ථානයට ම ගිය සේක.

ශාස්තෲන් වහන්සේ මේ ධර්මදේශනාව ගෙනහැර පා, මහණෙනි, දැන් පමණ්ක නොව පෙරත් මා විසින් මොහු අස්වසන ලද්දේ යයි පවසා ජාතකය නිමාවට පත්කළ සේක. එකල රජු අජාසත්ත රජතුමා විය. සෘෂි සමූහයා බුදු පිරිසයි. සංකිච්ච පණ්ඩිතයා නම් මම වෙමි යනුවෙනි.

සංකිච්ච ජාතකය නිමි.

සැටවෙනි නිපාතය නිමි.