දානකණ‍්ඩවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

දාන කාණ්ඩය

ඵුසති දේවියද මාගේ පුත්‍රයා පිළිබඳ කටුක ආරංචියක් පැතිරිණ. කුමක් කරන්නේදැයි ගොස් දැනගන්නෙමියි ඇය වෙස්වලාගෙන ගොස් සිරියහන් ගබඩා දොරටුව ළඟ සිටියා ඔවුන්ගේ ඒ කථා සල්ලාපය අසා කරුණාව දනවන හැඬිල්ලක් හැඬුවාය. ඒ බව ප්‍රකාශ කරන ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ;

පුතාය, ලේලිය යන ඔවුන්ගේ විලාප බස් අසා පිරිවර ඇති මදුරජ දූ වූ ඵුසති දේවී තොමෝ බැගෑ ලෙස හැඬූය.

නිවැරදි වූ වෙස්සන්තර පුතු කවර හෙයින් රටින් පිටකෙරෙත්ද? මා විසින් විස අනුභව කරන ලද්දේ නම් හෝ ප්‍රපාතයෙන් පනින්නේ නම් හෝ ගෙලවැල ලා මැරෙන්නෙම් නම් හෝ එයට වඩා උතුම්ය.

ත්‍රිවේදයෙහි ද නානා ශිල්පයන්හිද කෙළ පැමිණි දානපති වූ ඉල්ලන්නට සුදුසු නොමසුරු උපරජුන් විසින් පුදන ලද පතළ කීර්ති ඇති පිරිවර සේනා ඇති නිවැරදි වෙසතුරු පුතු කවරහෙයින් රටින් පිට කෙනෙක්ද?

මව්පියන් පෝෂණය කරන කුලදෙටුවන් පුදන නිවැරදි වෙසතුරු පුතු කවරහෙයින් පිට කෙරෙත්ද?

රජුට හිතැති දෙවියනට හිතැති නෑයනට හිතැති යහළුවනට හිතැති සියලු රටවැසියනට හිතැති නිවැරදි වෙසතුරු පුතු කවර හෙයින් රටින් පිට කෙරෙත්ද?

එහි රාජපුත්තී ඵුසති නම් වූ මදුරජ දියණිය. පපතෙය්‍යහං මම ප්‍රපාතයෙන් පනින්නෙම්ද, රජ්ජුයා බජ්ඣමිය්‍යාහං ගෙල වැළලා මම මැරෙන්නෙමි. කස්මා මෙසේ නොමළ මා කවරනම් හේතුවකින් නිවැරදි මාගේ පුත්‍රයාව පිටුවහල් කරන්නෙම්ද? අජ්ඣායකං ත්‍රිවේදයෙහි පරතෙරට ගිය නානා ශිල්පයන්හිද නිමාවට පත්.

මෙසේ ඇය කාරුණිකව හඬා පුතුවද ලේලියද අස්වසා රජු සමීපයට ගොස්.

නිවැරදි වෙසතුරු පුතු රටින් පිටුවහල් කෙරෙත්ද, ඔබගේ දේශය මැස්සන් හැරදමා ගිය මීවදයක් මෙන්ද ගිලිහී බිම වැටුනු අඹ මෙන්ද වන්නේය.

මහරජ, දිය සිඳුනු විලෙක පියාපත් හැලුණු හංසයකු මෙන් ඇමැතියන් විසින් හැරදැමූ තෙපි හුදෙකලාව පීඩිත වන්නාහුය.

මහරජ, ඔබට ඒ කරුණ කියමි. ප්‍රයෝජනය ඉක්ම නොයේවා. සිවිරට වැසියන්ගේ බසට නිවැරදි තැනැත්තා පිටුවහල් නොකරන්න.

එහි පලාතානි යනු මැස්සන් හැරදමා ගිය මීවදයක් මෙන්. පතිතා ජමා බිම වැටුණා වූ අඹගෙඩි මෙන් මෙසේ මගේ දරුවන් රටින් නෙරපා දැමූවිට දේවයන් වහන්ස, ඔබගේ රට සැම අයුරකින් අසාධාරණ වන්නේ යැයි දක්වයි. නික්ඛීණ පත්තො පියාපත් හැලුණු. අමච්චෙහි මාගේ පුත්‍රයා හා එක්දින උපන් හැටදහසක් ඇමැතියන් අත්හරින ලද. විහීයසි පීඩාවට පත්වන්නෙහිය. සිවීනං වචනා සිවිරට වැසියන්ගේ වචනයෙන් ඒ නිවැරදි පුත්‍රයාව පිටුවහල් නොකරන්න.

එය අසා රජු මෙසේ කීය.

සොඳුර, මම සිවිරට වැස්සන්ගේ ධජයක් බඳු වෙසතුරු කුමරු හික්මවමින් පිටුවහල් කරමි. සිවීන්ගේ පරපුරේ ධර්මතාවයට ගරු කරමි. මාගේ පුත්‍රයා වනාහි ප්‍රාණයටද වඩා මට අතිශයින් ප්‍රියය.

සවිස්තරාර්ථය. සොඳුර, මම සිවිරට වාසීන්ගේ ධජය වූ වෙස්සන්තර කුමාරයාව හික්මවන්නේ පිටුවහල් කරන්නේ සිවිරටෙහි පැරණි රජවරුන්ගේ පාරම්පරික ධර්මතාවය කඩකිරීම කෙසේ කරම්ද? ඒ නිසා ඉතින් මට මාගේ ප්‍රාණයට වඩා ප්‍රියතම වූ ඔහුව පිටුවහල් කරන්නෙමි.

එය අසා දේවිය හඬා වැළපෙමින් මෙසේ කීවාය.

පෙර යමකුගේ ධජය අග පිපුණු මල් ඇති කිණිහිරි ගස් මෙන් යන්නහු අනුව යෙත් ද, හේ අද හුදෙකලා වැ යන්නේය.

පෙර යමෙකුගේ ධ්වජාග්‍රයෝ පිපුණු කිණිහිරි වනයක් මෙන් යන්නහු අනුවැ යේද හේ අද වනාහි හුදෙකලාව යන්නේය.

පෙර යමකුගේ ඇතුන් ආදිකොට ඇති සෙනග පිපුණු කිණිහිරි ගස් මෙන් යන්නහු අනුව යෙද්ද, හේ අද හුදෙකලාව යෙයි.

පෙර යමෙකුගේ ඇතුන් ආදිකොට ඇති සෙනග පිපුණු කිණිහිරි වනයක් මෙන් යන්නහු අනුව යෙද්ද හේ අද හුදෙකලාව යයි.

යමකුගේ පෙර ඉඳුගොව්වන්ගේ පැහැයට බඳු ගන්ධාර රටෙහි සාදන ලද රතුකම්බිලි පෙර වූ සෙනග යන්නහු අනුවැ යෙද්ද හේ අද හුදෙකලාව යයි.

යමෙක් පෙර ඇතුපිටින්ද දෝලාවෙන් ද රියෙන්ද ගියේ නම් ඒ වෙස්සන්තර රජතෙමේ අද කෙසේනම් පයින් යයිද?

සඳුන් ගැල්වූ සිරුරු ඇති ගීතයෙන්, නැටුමෙන් පුබුදුවන වෙස්සන්තර රජ අද අඳුන්දිවි සමද පොරොවද තවුස් පිරිකර සහිත කදද කෙසේනම් ගෙන යන්නේද?

මහා වනාන්තරයට පිවිසෙන්නහුට කසාවන් වස්ත්‍ර හෝ අඳුන් දිවිසම් කවර හෙයින් ගෙන නොයද්ද, කවර හෙයින් වැහැරි නොබඳිත්ද?

රජවැ සිට පැවිදි වූවෝ කෙසේනම් වැහැරියෙන් කළ සිවුරු දරත්ද? කුසතණයෙන් කළ වැහැරි මද්‍රිදේවී කෙසේ හඳින්නීද?

කසීසළු ද ඛෝම රටෙහි, කෝදුම්බර රටෙහි, නිපන් සලු ද දරාසිටිය මද්‍රිදේවිය කෙසේනම් කුස වැහැරි දරන්නීද?

හිදොළුයෙන් සිවිකායෙන්, හාරියෙන් මෙනුවර සිසාරා ඇවිද නිදොස් සිරුරු ඇති ඕ අද කෙසේනම් පා ගමනින් මහමග යන්නීද?

යමකගේ සුවසේ වැඩුණු මොළොක් අතුල් පතුල් ඇති හස්තපාදයෝ වෙත්ද, නිදොස් සිරුරු ඇති බියසුලු ඕ අද කෙසේ නම් වනයට යාද?

යමකට සුවසේ වැඩුණු මොලොක් අතුල් පතුල් ඇති අත්පා ඇද්ද, යම් ස්ත්‍රියක් රන් මිරිවැඩි සඟළින් යුතුව මිරිකෙමින්මැ යාද ප්‍රශස්ත අවයව ඇති ඕ අද කෙසේනම් පා ගමනින් මහමග යන්නීද?

පැළඳි මල්දම් ඇති යම් ස්ත්‍රියක් දහසක් ස්ත්‍රීන්ට පෙරටුව යාද ප්‍රශස්ත ශරීර ඇති ඕ අද කෙසේනම් තනියම වනයට යාද?

යම් ස්ත්‍රියක් පෙර සිවල් දෙනකගේ හඬ අසා එකෙණෙහි තැති ගනීද, ප්‍රශස්ත සිරුරු ඇති බියසුළු ඕ අද කෙසේනම් වනයට යාද?

යම් ස්ත්‍රියක් නාදකරන කෞෂික ගෝත්‍ර ඇති මහමුහුණකුගේ හඬ අසා බියවැ දෙවියන් ආවේෂ වූ යක්‍ෂ දාසියක් මෙන් වෙවුළාද ප්‍රශස්ත ශරීර ඇති බියසුළු ඕ අද කෙසේ නම් වනයට යේද?

හිස් වූ කැදැල්ල දැක දරුවන් විනාශ වූ ලිහිණියක මෙන් මට දරුවන්ගෙන් හිස් වූ මේ නිවෙසට අවුත් බොහෝකලක් දුකින් බර සිතිවිලිවලට බරවී සිටින්නෙමි.

හිස් වූ කැදැල්ල දුටු පැටවුන් මළ කිරිල්ලියක මෙන් මම හිස් වූ මේ නිවෙසට පැමිණ ප්‍රිය පුතුන් නොදක්නී කෘශ වී පඬුවන් වන්නෙමි.

හිස් වූ කැදැල්ල දුටු පැටවුන් මළ කිරිල්ලක මෙන් මම හිස් වූ මේ නිවෙසට අවුත් ප්‍රිය පුතුන් නොදක්නී ඒ ඒ තැන දිවයන්නෙමි.

හිස් වූ කැදැල්ල දුටු පැටවුන් විනාශ වූ උකුසු දෙන මෙන් මම හිස් වූ මේ නිවෙසට අවුත් දිගුකලක් සිතිවිලි පර වන්නෙමි.

හිස් වූ කැදැල්ල දුටු පැටවුන් විනාශ වූ උකුසු දෙනක මෙන් ප්‍රිය පුතුන් නොදක්නී කෘශවැ පඬුවන් වන්නෙමි.

හිස් වූ කැදැල්ල දුටු පැටවුන් මළ ලිහිණියක මෙන් ප්‍රිය පුතුන් නොදක්නී ඒ ඒ තැන දිවයන්නෙමි.

දියසිඳුණු මඩෙහි සක්වාළිහිණියක මෙන් ඒ මට දරුවන් නැති බැවින් හිස් වූ නිවෙසට අවුත් බොහෝ කලක් ඒකාන්තයෙන් දුකින් සිතිවිලි පර වන්නෙමි.

දිය සුන් මඩෙහි සක්වාළිහිණියක මෙන් ඒ මට ඒකාන්තයෙන් ප්‍රිය පුතුන් නොදක්නී කෘශවැ පඬුවන් වන්නෙමි.

දියසිඳුණු මඩෙහි සක්වාළිහිණියක මෙන් මම ඒකාන්තයෙන් ප්‍රියපුතුන් නොදක්නී ඒ ඒ තැන්වල දිවයන්නෙමි.

මෙසේ වැලපෙන මම අනදර කොට නිර්දෝෂී රජ පුතු රටින් වනයට නෙරපීයැ. මම ජීවිතය හෙළන්නෙමි. සිතමි.

එහි කණිකාරා ව රන් අබරණ රන් වස්ත්‍රාදියෙන් යුක්ත බැවින්. මල් පිපුණු කිණිහිරියා ගසක් මෙන්. යායන්තමනුයායන්ති උද්‍යාන ක්‍රීඩා සඳහා යන්නහු අනුව යත්. ස්වාජ්ජෙකො ඒ මම අද හුදෙකලාව යන්නේය. අනීකානී ඇත් ආදී බලඇණි. ගන්‍ධාරා පණ්ඩුකම්බලා ගන්ධාර රටෙහි උපන් ලක්‍ෂයක් වටිනා සේනාව විසින් පොරවන ලද රතුකම්බිලි. හාහීති කරෙහි තබාගෙන යත්. පවිසන්ති පිවිසෙන්නහුගේ. කස්මා නාභිහරියන්ති කුමක් නිසා බඳින්නට දන්නාහු වැහැරිසිවුර නොබඳිත්ද, රාජපබ්බජිතා රජව සිට පැවිදි වූවාහු. ඛොමකොදුම්බරාතිච ඛෝම රටෙහිත් කොදුම්බර රටෙහිත් හටගත්තා වූ.

සා කථජ්ජා ඕ අද කෙසේද? අනුච්චංගී නින්දා නොකළ නොගරහන ලද ශරීර අවයව ඇත්තී. පීළමානාව කම්පා වී සිටින්නාක් මෙන් යයි. යාස්සු ඉත්‍ථිසහස්සස්සා ආදී වූ පදවල අස්සූ යනු නිපාතයකි යයි යන අර්ථයි. යාසා කියාද පාඨයක් ඇත. සිවායා සිවලියකගේ පරෙ පෙර නගරයෙහි වාසය කරත්. ඉන්‍දස්ස ගොත්තස්ස කෝසිය ගෝත්‍රයේ වාරුණීවා දේවතාවියක් ආවේශ වූ යක්‍ෂ දාසියක් මෙන්. දුක්ඛෙන දරුවන්ගෙන් වෙන්වීම නිසා හටගත් ශෝකයෙන්. ආගම්මිමං පුරං මැය දරුවන් ගිය කල්හි දරුවන්ගේ නිවසට පැමිණ. පිය පුත්තෙ වෙස්සන්තර හා මද්‍රිදේවිය උදෙසා කියන ලදී. හතජාපා නසන ලද පැටව් ඇති. පබ්බාජෙසි වනං ඉතින් ඒ වෙස්සන්තර කුමාරයන්ව රටින් නෙරපන්නෙහිද?

දේවියගේ විලාප හඬ අසා සියලුම සංජයගේ සිවි කාන්තාවෝ එතනට රැස් හැඬුවාහ. ඈලාගේ වැළපීම් හඬ අසා මහාසත්ත්වයන්ගේ නිවෙසනයේ එසේම හැඬූහ. මෙසේ රජපවුල් දෙකේම කිසිවෙක් යථා ස්වභාවයෙන් සිටින්නට නොහැක්කාහු වාත වේගයෙන් පීඩාවට පත්වූ ශාලාවක් මෙන් බිම වැටී හැඬුවාහ. මේ කාරණය දේශනා කරන ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ;

ඇගේ වැළපීම අසා රැස්වූ අන්තඃපුරයේ බොහෝ සිවි කන්‍යාවෝ හිස අත්බැඳගෙන හැඬූහ.

වෙස්සන්තර මාලිගයේ අඹුදරුවෝද සොවින් මඩනා ලදුවැ ඇළලී ගිය සල්වනයක් මෙන් ඇදවැටෙයි.

වෙස්සන්තර මාලිගාවේ අන්තඃපුර ස්ත්‍රීහුද කුමාරයෝ ද වෛශ්‍යයෝද බ්‍රාහ්මණයෝද හිසැ අත්බැඳගෙන වැළපුනාහ.

වෙස්සන්තර මාලිගාවේ අසරුවෝ ද ඇත්ගොව්වෝ ද රියැදුරෝද පාබළ සෙනගද හිසැ අත් බැඳගෙන හැඬූහ.

ඉක්බිති රාත්‍රිය අවසන්හි හිරු උදාවන වේලෙහි වෙසතුරු රජ දන්දෙන පිණිස පැමිණියේය.

වස්ත්‍ර කැමැත්තන්ට වස්ත්‍රද රහසොඬුන්ට මත්පැන් ද බොජුන් කැමැතියන්ට බොජුන් ද මැනවින් දෙවයි කීය.

මෙහි ආ කිසි දුගියකු පීඩාවට පත් නොකරව්. ආහාරපානයෙන් පිනවවු. මා විසින් පුදන ලදුවැ පෙරළා යෙත්වා.

[missing trans]

සිවිරට වර්ධනය කරන රජතුමා නික්මෙන කල්හි ඔවුනතර වූ යදියෝ මත්වූවන් මෙන් ක්ලාන්ත වූවන් මෙන් බිම ඇද වැටෙති.

භවත්නි! නිදොස් වෙස්සන්තර රජුව යම්සේ රටින් නෙරපියත්ද ඔව්හු ඒකාන්තයෙන් නොයෙක් පල දරන වෘක්‍ෂයක් සිඳලූය.

භවත්නි! නිදොස් වෙසතුරු රජ යම්සේ රටින් නෙරපී යවත් ද ඔහු ඒකාන්තයෙන් හැම කැමැති දේ දෙන වෘක්‍ෂයක් සිඳලූය.

භවත්නි නිදොස් වෙසතුරු රජ යම්සේ රටින් නෙරපී යත්ද ඔහු ඒකාන්තයෙන් සියලු කැමැති රස එළවන රුකක් සිඳලූය.

සිවි රට වර්ධනය කරන මහරජ, නික්මෙන කල බාල වූද වෘද්ධ වූද මධ්‍යම වූද යම් පුරුෂ කෙනෙක් ඇද්ද ඒ හැමදෙනා හිසැ අත්බැඳ හැඬූහ.

සිවිරට වඩන මහරජ නික්මැ යන කල භූත විද්‍යාධරයෝ ද බීජෝද්ධරණය කළ අන්තඃපුර පාලකයෝ ද රජුගේ අන්තඃපුරය ද හිසැ අත්බැඳගෙන හැඬූහ.

සිවිරට වඩන මහරජ නික්මැ යනකල එනුවර යම් ස්ත්‍රීහු වූවහු නම් ඔහුද එහි හැඬූහ.

බමුණුයැ. මහණයැ. තව ද ගුණ කියන යදියෝයැ යන යම්කෙනෙක් ඇද්ද ඒ හැමදෙන භවත්නි අධර්මයෙකැයි හිසැ අත් බැඳ හැඬූහ.

වෙසතුරු රජ යම්සේ සිය නුවර දන්දෙනුයේ සිවිරට වැසියන්ගේ වදනින් සිය රටින් නික්ම යාද,

සව් බරණින් සරසන ලද රන්පොරෝදු රන්කසුකම් කළ වස්ත්‍ර ඇති මහ සිරුරැති අඩයටි අකුසු ගත් අත් ඇති ඇතරුවන් නැගි ඇතුන් සත්සීයක් දන් දී සිවිරට වැසියන්ගේ වචනයෙන් මේ වෙසතුරු රජ සියරටින් නික්මැ යයි.

දුනුහී දරණ අසරුවන් නැගි සව්බරණින් සරසන ලද ඉක්මන් ගමන් ඇති සින්දු දේශයේ උපන් ආජානේය අශ්වයන් සත්සියයක් දන් දී සිවිරට වැසියන්ගේ වචනයෙන් මේ වෙසතුරු රජ සිය රටින් නික්මැ යයි.

දුනු හී ඵලක ආයුධ, ගත් අත් ඇති රථාචාරීන් නැඟී දිවිසමින් හා ව්‍යාඝ්‍ර සමින් වටකළ සියළු අලංකාරයෙන් සරහන ලද නගන ලද ධ්වජ ඇති සන්නද්ධ රථ සත්සියයක් දන් දී මේ වෙසතුරු රජ සියරටින් නික්මී යයි.

ස්වර්ණාභරණයෙන් සැරසුණු රන් හවඩියෙන් බඳනා ලද කසාවන් අලංකාර ඇති කසාවන් වස්ත්‍ර ඇති කසාවන් අබරණින් සරසන ලද විශාල ඇස්බැම ඇති මඳ සිනා පෙරදැරි කථා ඇති මනා උකුළු ඇති සිහිනිඟ ඇති සත්සියයක් ස්ත්‍රීන් දන් දී මේ වෙසතුරු රජ සියරටින් නික්මෙයි.

එක් එක් දෙනාට රිදියෙන් සෑදු කිරි දෝනා බඳුන් සහිතව දෙනුන් සත්සියයක් දන් දී මේ වෙසතුරු රජ සිය රටින් නික්මෙයි.

සත්සියයක් දාසීන් ද සත්සියයක් දාසයන්ද දන් දී මේ වෙසතුරු රජ සියරටින් නික්ම යයි.

ඇතුන් ද අසුන් ද රිය ද සරසන ලද ස්ත්‍රීන් ද දන් දී මේ වෙසතුරු රජ සිය රටින් නික්ම යයි.

මහදන් දුන් කල්හි මහපොළව කම්පා විය. එකලැ බිහිසුණු බවෙක් විය. එකල ලොමුදැහැ ගැන්මෙක් විය.

යම්කලෙක ඇඳිලි බැඳ රජ සියරටින් නික්මැ ගියේද එකලැ බිහිසුණු බවෙක් විය. එකලැ ලොමුදැහැ ගැන්මෙක් විය.

එහි සිවිකඤ්ඤා යනු මහණෙනි, ඵුසති දේවියගේ විලාප හඬ අසා සියලුම සංජය සිවිරජුගේ ස්ත්‍රීහු රැස්වී හැඬූහ. වැළපුනහ. වෙස්සන්තර නිවෙසනෙ එහි කාන්තාවන්ගේ හැඩීම් හඬ අසා වෙස්සන්තර නිවෙස්නෙහි එසේම හඬා රජ පවුල් දෙකේම කිසිවෙක් යථා ස්වභාවයෙන් සිටින්නට නොහැක්කාහු වාතවේගයෙන් මඩින ලද ශාලාවක් මෙන් වැටී පෙරළී හැඬූහ. නතො රත්‍යා මහණෙනි, ඉක්බිති ඒ රාත්‍රිය ඉක්ම යාමෙන් හිරු උදාවූ කල්හි දානය සංවිධානය කරන්නා දානය සූදානම් යැයි රජුට දැන්වීය. ඉක්බිති වෙසතුරු රජ උදෑසනම නා සියලු අලංකාරයන්ගෙන් සැරසී මහා රසපිරි බොජුන් වළඳා මහජනයා පිරිවරාගෙන සත්තසතික මහාදානය දෙන්නට දන්ශාලාවට පැමිණියේය.

දෙථ එහි ගොස් හැටදහසක් ඇමැතියන් අණවන්නේ මෙසේ කීය. චාරුණී මත්පැන් දීම නිෂ්ඵලයැයි දනියි. එසේ ඇති කල්හිත් සුරාසොඬහු දාන ශාලාවට ගොස් දාන ගෙදරදී සුරාව ලැබෙන්නේ නැතැයි කියන්නට ඉඩ නොතබා සුරාව දෙවාපීය. වනිබ්බකෙ දුප්පත් ජනයා අතර කිසිම එක යාචකයකුට හෝ කරදර නොකරන්න. පටිපූජිතා මා විසින් පුදනු ලැබ යම්සේ මට ස්තුති කරත්ද එසේ කරන්නයැයි කියයි.

මෙසේ ඔහු ස්වරණ අලංකාරයක් ඇති රන්දැලින් ගැවසීගත් ඇතුන් සත්සියයක් එබඳු ලෙසම අශ්වයන් සත්සියයක්ද සිංහ සම් ආදියෙන් ආවරණය වූ නොයෙක් රත්නයන්ගෙන් විසිතුරු කළ ස්වරණ ධජ යෙදූ රථ හත්සියයක් ද සියළු අලංකාරයන්ගෙන් යුක්ත උතුම් රූප සම්පන්න ක්‍ෂත්‍රිය කන්‍යාවන් ඇතුළු කාන්තාවන් සත්සියයක්ද, දෙනුන් සත්සියයක් ද, මනාව හික්මුණු කීකරු දාසීන් සත්සියයක් ද, එසේම දාසයන් සත්සියයක් ද අප්‍රමාණ වූ ආහාරපානාදිය ද සහිත සත්තසතික මහාදානයක් දුන්නේය. එසේ දෙන කල්හි ක්‍ෂත්‍රිය, බ්‍රාහ්මණ, වෛශ්‍ය, ශුද්‍ර යන වෙළඳ නගරවැසියෝ වෙස්සන්තර ස්වාමීනි, සිවිරට වැසියෝ ඔබතුමා දන් දෙන්නේ යැයි ඔබව පිටුවහල් කරන්නාහ. ඔබතුමා නැවත දානයම දෙන්නේය විලාප නැගූහ. ඒ නිසා කියා ඇත.

ඉක්බිති දන් දීම හේතුවෙන් තොප රටින් නෙරපති. ඒ තොප යළිත් දන් දුන්හ යයි මහත් බිහිසුණු ඝෝෂාවක් කළහ.

දානය ලබාගත් අය දන් ලබාගෙන දැන් වනාහි වෙස්සන්තර අපව අනාථකර අරණ්‍යයට පිවිසෙන්නේය. මෙතැන් පටන් කවුරුන් සමීපයට යමුදැයි පාසිඳියවුන් මෙන් බිම වැටෙමින් පෙරළෙමින් මහ හඬින් විලාප නැගූහ. මේ කාරණය පවසන්නට,

සිවින්ගේ රට වඩන වෙසතුරු රජ නික්මෙන කලැ ඒ මහා ජනකාය අතුරෙහි ගුණ කියමින් යදින ජනයෝ මත්වූවන් මෙන් ක්ලාන්ත වූවන් මෙන් ඇද වැටෙති. ආදිය කියන ලදී.

එහි තෙසුමත්තා යන තැන ‘සු’ කාරය නිපාත මාත්‍රයකි. ඒ දුප්පත්තු යන අර්ථයි. මත්තා කිලන්තා වා මත්වූවන් මෙන් ද ක්ලාන්ත වූවන් මෙන්ද වී, සම්පතන්ති පෙරලී බිම වැටෙත්. අචේඡච්ජුංවත සිඳ දැමූහ. යථා යම් කාරණයකින් අතියක්ඛා භූත විද්‍යාඥයෝ, අනාවැකි කියන්නෝ වස්සවරා උදුරන ලද, අණ්ඩ ඇති, අන්තඃපුර පාලකයෝ. වචනත්‍ථෙන වචන හේතුවෙන්. සම්හා රට්ඨා නිරජ්ජති තමන්ගේ රටින් පිටව යයි. ගාමණීයෙහි ඇත්ගොව්වන් විසින්. ආජානියෙ උසස් ජාති සම්පන්න. ගාමණීයෙහි අශ්වාචාරින් විසින් ඉල්ලියා චාපධාරිහී කඩු දුනු දරන්නන් විසින්. දීපෙ අථොපි වෙය්‍යග්ඝෙ දිවියන්ගේ, ව්‍යාඝ්‍රයන්ගේ සම්වලින් වටකරන ලද. එකමෙකා රථෙ ඨිතා ඔහු වනාහි එක් එක් ස්ත්‍රීරත්නයක් රථයේ තබා වර්ණදාසීන් අටදෙනා බැගින් පිරිවරන ලදුව දෙන ලදී.

නික්ඛ රජ්ජූහි රන්නූලෙන් ගොතන ලද හවඩිවලින්. අළාරපඛුමා විශාල ඇහිබැම. හසුලා මදසිනා පෙරටු කරගත් කථා. සුසඤ්ඤා මනා උකුළු පෙදෙස් ඇති. කංසූපධාරණා කංසු යනු රිදීයෙන් සාදන ලද කිරිදෝනා බඳුන් සමගම දුන්නේය යන අර්ථයි. පදින්නම්හි දෙනු ලබන කල්හි. සමකම්පථා දානවේගයෙන් කම්පා විය. යං පඤ්ජලීකතො වෙස්සන්තර රජු යම් මහා දානයක් දී ඇඳිලි බැඳගෙන තමන්ගේ දානයට ගෞරව දක්වමින් මාගේ මේ දානය සර්වඥතාඥානය ලැබීම පිණිස හේතුවේවායි වැඳගෙන සිටියේය. එවිටද බිහිසුණු විය. ඒ මොහොතේ පොළව කම්පාවිය යන අර්ථයි. නිරජ්ජති මෙසේ කොට ද නික්ම යයි. කිසිවෙක් ඔහුව නොවළක්වයි යන අර්ථයි. තව ද වනාහි දෙවියෝ සියළු දඹදිව රජුන්ට, වෙස්සන්තර රජු ක්‍ෂත්‍රිය කන්‍යා ආදීන් මහදන් දෙන්නේයයි දන්වා සිටියහ. ඒ නිසා ක්‍ෂත්‍රියයෝ දේවානුභාවයෙන් රථයෙන් අවුත් ක්‍ෂත්‍රිය කන්‍යාවන් ආදී දානය ලබාගෙන පිටත්ව ගියහ. මෙසේ ක්‍ෂත්‍රිය බ්‍රාහ්මණ, වෛශ්‍ය, ශුද්‍ර ආදීහු දානය ගෙන ගියහ.

දන් දෙන්නා වූ ඔහුට සවස් විය. හෙතෙම තමන්ගේ වාසස්ථානයට ම ගොස් මව්පියන් වැඳ හෙට යන්නෙමියි සරසන ලද රථයෙන් මව්පියන් වසන තැනට ගියේය. මද්‍රි දේවිය මම ද මොහු සමග ගොස් මව්පියන්ට දන්වන්නෙමියි ඔහු සමග ගියේය. මහාසත්ත්වයෝ පියාට වැඳ තමන් යන ගමන දැන්වීය. ඒ කාරණය පැහැදිලි කරමින් ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ.

දැහැමි රජුන් අතරෙහි උතුම් වූ සංජය රජ ඇමැති දේවයිනි, තෙපි මා රටින් නෙරපියව. මම වංකගිරියට යමි.

මහරජතුමනි, යම් කෙනෙක් අතීතයේ වූවාහුද අනාගතයේ වන්නාහුද වර්තමානයේ වෙත්ද ඔවුහු හැමදෙන කාමයෙන් තෘප්ත නොවූවාහුම මරණයට පත්වෙති.

ඒ මම සිය නුවරු දන් දෙන්නෙම්. තමාගේ නුවරවැසියන් පෙළීමි. ඒ මම සිවි රටවැසියන්ගේ බසින් සියරටින් නික්මෙන්නෙමි.

කඟවෙහෙණුන්, දිවියන් විසින් සෙවුනා ලද වල්මුවන් ගැවසී ගත් මහා වනයෙහි විඳිය යුතු ඒ දුක් විඳිනෙමි. මම පින් කරමි. තෙපි කාම නමැති මඩෙහි ගැලෙව.

එහි ධම්මීනං වරං යනු ධාර්මික රජවරුන් අතර උතුය. අවරුද්ධසි රටින් බැහැර කරව. භූතා අතීතයේ වූවෝ. භවිස්සරෙ අනාගතයේ වන්නාහ. වර්තමානයේ උපන්නාහු සොහං සකෙ අභිසසිං ඒ මම තමන්ගේ නගරවාසීන්ද පීඩාවට පත්කළෙමි. කුමක් කරන්නේ ද, යජමානො සකෙපුරෙ තමන්ගේ පුරයෙහි ඉල්වමින්, පෙළෙහි වනාහි සොහං කියා ලියා ඇත. නිරජ්ජහං පිටත්ව යන්නා වූ මම. අසංතං අරණ්‍යයෙහි වාසය කරන්නහු විසින් යමක් සේවය කළයුතු ද ඒ සේවනය කළයුතු දුක අත්විඳින්නෙමි. පංකම්හි නුඹලා වනාහි කාම නමැති මඩෙහි ගිලෙව්.

මෙසේ මහාසත්ත්වයෝ මේ ගාථා සතරින් පියා සමග කියා මව සමීපයට ගොස් වැඳ පැවිද්ද අනුමත කරවා ගන්නේ මෙසේ කීහ.

මෑණියනි, මට පැවිද්දට කැමැත්ත දෙන්න. මට පැවිද්ද රිසි වෙයි. ඒ මම සිය නුවර දන් දෙන්නෙම් සිය නුවරවැසියන් පෙළීමි. ඒ මම සිවිරට වැසියන්ගේ වචන හේතුවෙන් සියරටින් නික්මුනෙමි.

කඟවෙහෙණුන් දිවියන් විසින් සෙවුනා ලද වල්මුවන් ගැවසී ගත් මහා වනයෙහි විඳිය යුතු ඒ දුක් විඳිනෙමි. මම පින් කරමි. තෙපි කාම පංකයෙහි ගැලෙව.

එය අසා ඵුසතී දේවිය කීවාය.

පුත, පැවිද්ද අනුදනිමි. තොපගේ පැවිද්ද සමෘද්ධ වේවා. වැළිත් මනා උකුළු ඇති සිහිනිඟ ඇති යහපත් වූ මේ මද්‍රි දේවී දරුවන් හා සමග මෙහිමැ සිටීවා. වෙනෙහි කුමක් කරන්නීද?

එහි සමිජ්ඣතු ධ්‍යානයෙන් සමෘද්ධ වේවා! අච්ඡතං සිටීවා. මෙහිම වේවා යැයි කියයි.

වෙස්සන්තර මෙසේ කීය.

නොකැමැත්තෙන් දාසියක ද වනයට ගෙන යන්නට මම උත්සාහ නොකරමි. ඉදින් ඕ කැමති වූ නම් මා අනුව ඒවා. ඉදින් නොකැමැති වූ නම් සිටීවා.

එහි අකාමා යනු මෑණියනි, මේ කුමක්දැයි කියන්න. මම අකමැත්තෙන් එක් දාසියකද ගෙන යන්නට උත්සාහ නොකරමි.

ඉක්බිති පුත්‍රයාගේ කථාව අසා රජු ඔහුගෙන් ඉල්ලා සිටින්ට විය. ඒ කාරණය දක්වන ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ.

ඉක්බිති පිය මහරජ ලේලියගෙන් යදින්නට පටන් ගත්තේය. රත්සඳුන් ආලේප කළ සිරුරෙහි රජස්දැලි නොදරව.

කසීසළු දරා කුස වැහැරි නොදරව. වනයේ වාසය දුකකි. සුන්දර ලක්‍ෂණ ඇත්තීය. තෙපි නොයව.

එහි පටිපජ්ජෙථ මහණෙනි, පුත්‍රයාගේ කථාව අසා රජු ලේලියගෙන් ඉල්ලා සිටින්නට විය. චන්‍දන සමාචාරෙ රත්සඳුනෙන් වැකුණු සිරුරේ මාහිත්‍වං ලක්ඛණෙ ගමි සුභ ලක්‍ෂණයන්ගෙන් යුක්ත වූ නුඹ අරණ්‍යයට නොයන්න.

සියළු අඟපසඟින් හෙබි මද්‍රි රාජ දුහිතෘ තොමෝ රජහට මෙසේ කිවූ. වෙස්සන්තර රජුගෙන් වෙන්වැ මට යම් සුවයක් ලැබේනම් මම ඒ සුව නොකැමැත්තෙමි.

එහි තමබ්‍රවී යනු මාමණ්ඩියට කීය.

සිවීන්ගේ රට වඩනා මහරජ ඇයට මෙසේ කීය. එම්බා මද්‍රි දේවීනි, වනයෙහි නොඉවසිය හැකි යම්බඳු දුඃඛයෝ වෙත් ද ඒ දුක් අසව.

එහි කුඩා ප්‍රාණීහුය. පළඟැටියෝය. මදුරුවෝය. මීමැස්සෝය යන මොහු බොහෝ වෙත්. ඔහු ද එහිදී තොපට හිංසා කරන්නාහුය. එය තොපට අතිශයින් දුක් වන්නේය.

ගංඉවුරු ඇසුරු කළා වූ දුටුවන් තවන අනෙක් සත්ත්ව කෙනෙකුන් බලව. විෂ නැති පිඹුරු නමැති සර්ප කෙනෙක් ඇත. ඔවුහු මහත් බල ඇත්තාහ.

ඔවුහු තමා සමීපයට ආ මිනිසකු හෝ මුවකු හෝ දරණවැලින් වෙළා තම වසයට ගනිති.

හිසෙහි කළු වූ අවුල්ලොම් සළා ඇති වලස් නම් අන්‍ය වූ ද දුක් එළවන සිවුපා කෙනෙක් ඇත. ඔවුන් විසින් දක්නා ලද පුරුෂයා ගසට නැග නොමිදෙයි.

මෙහි සෝතුම්බර ගංතෙරෙහි තියුණු අග ඇති අං ගටමින් පහරදෙන කුළුමීමෝ හැසිරෙති.

වනයෙහි හැසිරෙන මුවරැළ ගවරැළ දැක වසා කෙරෙහි ලොල් වූ දෙනක මෙන් මද්‍රි කුමක් කරන්නීද?

මද්‍රි දේවීනි, රුක්මත පනින විරූප වූ වඳුරන් දැක වනමග නොදන්නා තොපට මහත් භයක් වන්නේයැ.

යම්බඳු තෙපි පෙර සිවල්දෙනකගේ හඬ අසා පුන පුනා තැති ගත්තේය. ඒ තෙපි වංකගිරියට පැමිණියහු කුමක් කරන්නහුද?

මධ්‍යාහ්න වේලෙහි පක්‍ෂීන් නිහඬවැ සිටි කල්හි මහවනය නාද කරන්නාක් වැන්න. එහි කුමට යනු කැමැත්තවුද?

එහි තමබ්‍රවී ඒ ලේලියට කීවේය. අපරෙ පස්ස සන්තාපෙ අන්‍ය වූ පසුතැවිලි බලන්න. නදීනුපනිසෙවිතෙ ගංගා ඇසුරුකළ, සමීපයේ ගංඉවුරේ වාසය කරත් යන අර්ථයි. අවිසා යනු විෂ නැති. අපිමාසන්න සමීපයේ තමාගේ ශරීර ස්පර්ශයට පත් යන අර්ථයි. නදිං සොතුම්බරං පති සෝතුම්බර නම් ගඟ අසබඩ. යූථාතං සමූහ. අයමෙව කියාද පාඨයක් ඇත. ධෙනූච වච්ඡගිද්ධා වා නුඹගේ දරුවන් නොදකින්නී වසුපැටියාට ආදරය කරන දෙන මෙන් කෙසේ කරන්නෙහිද? මෙහි ‘ච’ කාරය වනාහි නිපාත මාත්‍රයකි. සම්පතීතෙ වැටුණු. ඝොරෙ විරූප වූ. පලවංගමෙ වඳුරන්. අඛෙත්තඤ්ඤාය වනයෙහි සිටීමට අසමත්. භවිතන්තෙ ඔබට වන්නේය. සිවාය සුත්‍වාන හිවල්දෙනගේ හඬ අසා. මුහුං නගරයේ වාසය කරන්නේ නමුත් නැවත නැවත තැති ගැන්මට පත්වන්නෙහි. සනතෙවා නාදකරයි. ශබ්ද කරන්නාක් මෙන් වන්නේය.

සර්වාංග ශෝභන වූ මද්‍රිරාජ පුත්‍රිය, ඒ රජහට මෙසේ කීය. වනයෙහි යම් ප්‍රතිභය කෙනෙකුන් මට කීයෙහිද ඒ හැම ඉවසන්නෙමු. උතුමාණෙනි, යන්නෙමු.

කාශතෘණය, කෘශතෘණය, පෝටකීල තෘණය සැවැන්දරයා. මෘදු තෘණය. බබුස් තෘණය යන මේවා උරයෙන් දෙපසට කර බැහැර කරන්නෙමු. මේ වෙසතුරු රජු විසින් දුකසේ ගෙනයන්නක් නොවන්නමු.

කුමාරි තොමෝ බොහෝ ව්‍රත චර්යාවන්ගෙන් ස්වාමියකු ලබා ගනී. උපවාසයෙන්ද, ගව හනුයෙන් උකුළු තලය තැළීමෙන් ද, උදරය වෙළීමෙන්ද, ගිනි පිදීමෙන්ද, දියෙහි කිමිදීමෙන්ද යන මෙයිනි. ලොව වැන්දඹු බව අමිහිරිය. හිමියා සමග යන්නෙමු.

යම් නීච ජාතිකයෙක් ඒ වැන්දඹුව නොකැමැත්තෙන් අතගෙන අදනේ වේද හෝ ඇයගේ ඉඳුල් බුදිනට පවා නොලබනුයේ වෙයි. ඔසවා බිම හෙළා පයින් කෙස්මැඩ අවමන් කරයි. අනල්ප වූ බොහෝ දුක් දී ද ඉවත්වැ නොයයි. මහරජුනි, ලොවැ වැන්දඹු බව කටුකයැ. එහෙයින් ඒකාන්තයෙන් යන්නෙමු.

සුදු සමක් ඇති නිසා සුන්දරයැයි කළ මාන ඇති වැන්දඹුවන් සොයන්නෝ අල්පමාත්‍ර ධනයක් දී කවුඩුවෝ මහ මුහුණකු අදින්නාක් මෙන් නොකැමැත්තෙන් ඇද ගනිති. මහරජතුමනි, ලොව වැන්දඹු බව කටුකය. එහෙයින් යන්නෙමු මැයි.

රන්කැලුමෙන් බබලන, ආඪ්‍ය වූ ඤාතිකුලයේ වසන්නී නමුදු සොහොයුරන් යෙහෙළියන් කෙරෙන් නින්දාවක් නො ලබන්නී නොවෙමි. මහරජතුමනි, ලොවැ වැන්දඹු බව කටුකය. එහෙයින් යන්නෙමුයැ.

දිය නැති ගඟ නග්නයැ. රජ නැති රට නග්නයැ. යම් ස්ත්‍රියකට දසබෑ කෙනෙක් ඇත්තාහු නමුදු වැන්දඹු ස්ත්‍රියද නග්නයැ. මහරජතුමනි, ලොවැ වැන්දඹු බව කටුකයැ. එහෙයින් යන්නමු මැයි.

ධ්වජය රථයට සලකුණය. ධුමය ගින්නට සළකුණයැ. රජ රටට සළකුණයැ. ස්වාමියා ස්ත්‍රියට සළකුණයැ. මහරජුනි, වැන්දඹු බව ලොව කටුකය. එහෙයින් යන්නෙමු මැයි.

යම් කීර්තිමත් ස්ත්‍රියක් දිළිඳු හිමි හට දිළිඳුවැ පොහොසත් හිමිහට පොහොසත්වැ කල්ගෙවා ද දෙවියෝ ඒකාන්තයෙන් ඇය පසසති. යම්හෙයකින් ඕ දුෂ්කරයක් කෙරේද එහෙයිනි.

සැමකල්හි කසාවත් දරමින් හිමියා පසුපස යන්නෙමු. නොබෙදූ පොළවෙහි ඉසුරු බවද වෙසතුරු රජහැර නොයමු. මහරජුනි, ලෝකයෙහි වැන්දඹු බව කටුකය. එහෙයින් යන්නෙමු.

බොහෝ සම්පත් දරණ නොයෙක් රුවනින් පිරිපුන් මහසයුර හිම්කොට ඇති මහපොළව පවා වෙසතුරු රජ හැර නොකැමැත්තෙමු.

යම් ස්ත්‍රියක් හිමියා දුක්පත් කල්හි තමාට සුව කැමති වෙත්නම් ඔවුන්ගේ හදවත කෙබඳුයැ. එවන් ස්ත්‍රීහු අතිශයින් කෘෘර වෙත්.

සිවින්ගේ රට වඩන මහරජ, නික්ම යන කල්හි මම ඔහු පසුපස්සෙන් යමි. හේ මට සියලු කැමති සැපත් දෙනුයේමයි.

එහි තමබ්‍රවී යනු මහණෙනි, මද්‍රිදේවිය රජුගේ වචනය අසා රජුට කීය. අභිසම්හොස්සං ඉවසමි. අධිවාසනය කරමි. පොටකිලං පෝටකිල තෘණය. පදනු හෙස්සාමි. දෙපලු කොට පෙරටුව යමි. උදරස්සුපරොධෙන උපවාසයෙන්. ගොහනුබ්බෙඨනෙන විශාල වූ උකුළු පෙදෙස් ඇති පහතට නැමුණු ස්ත්‍රීහු ස්වාමියකු ලබත් යැයි කොට ගව හක්කෙන් උකුළු පෙදෙස කොටවා, වෙලීමෙන් ද කුමාරිකාවෝ හිමියකු ලබත්. කටුක, දුක් සහිත. ගච්ජඤ්ඤෙවා යන්නෙම්මය.

අප්පත්තො ඒ වැන්දඹුවගේ ඉඳුල් හෝ අනුභව කරන්නට සුදුසු නොවෙයි. යොතං යම් ඒ පහත් ජන්ම ඇත්තා ඒ වැන්දඹුව අකමැත්තෙන් ම අතින් අල්ලා අදියි. කෙසග්ගහණ මුක්ඛො පා භූම්‍යා ච පරිසුම්භනා අස්වාමික ස්ත්‍රියක් පාදයෙන් හෝ කෙස්රොදින් අල්ලා හෝ බිම හෙලන්නේද මේ අවමානය නොඉක්මවත්. දත්‍වා ච අස්වාමික ස්ත්‍රියට මෙබඳු වූ බොහෝ දුක් වෙනත් පුරුෂයෙක් දී ඉක්ම නොයයි ද ආශා නැතිව බලාසිටින්නේම වෙයි ද

සුක්කච්ඡවී ස්නානය කිරීමෙන් ආලේප කරන සුණුවලින් වඩන ලද සමෙහි වර්ණ ඇති. වෙධවෙරා වැන්දඹු කාන්තාව. දත්‍වා කිසියම් සුළු මුදලක් දී. සුභගමානිනො අපි වාසනාවන්තයෝ යැයි සිතන්නාහු. අකාමං ඒ වැන්දඹුව බකමුහුණකුව කවුඩකු විසින් මෙන් අදිත්. කංසපජ්ජොතනෙ රන්පැහැයෙන් බබලන්නේ. වසන්ති මෙබඳු වූ ද නෑදෑ කුලයෙහි වසමින් නෙවාති වාක්‍යං නලභෙ යනු මේ වැන්දඹුව දිවි ඇතිතෙක් අපට බරක්ය ආදී වචන කියන්නා වූ සහෝදරයන්ගෙන් ද යෙහෙළියන්ගෙන් ද නින්දා සහගත වචන කවදාවත් නොලබන්නේ නොවේ. ලබන්නේමය. පඤ්ඤාණං ප්‍රකටවීමට හේතුව.

යා දළිද්දී දේවියනි, යම් කීර්තිමත් ස්ත්‍රියක් තමන්ගේ දුප්පත් සැමියා දුකට පත් කල්හි තමාද දිළිඳුව සමාන දුක්වේදනා ඇත්තී වෙයි. ඔහුට ලැබෙන කල්හි ඔහු සමග ඒකාන්තයෙන් සැපවත් බවට පත්වන්නීය. දෙවියෝ ඔහුට පසසත්. අභෙජ්ජන්ත්‍යා නොබෙදන්නිය විසින්. එසේම වනාහි මුළු පෘථුවිය නොබෙදේ ද, සියලු මහපොළවෙහි ඇය ඉසුරුමත් තැනැත්තිය වන්ද එසේ වුවත් වැන්දඹු බව කටුකමය යන අර්ථයි. සුඛරාවත ඉත්‍ථියො ස්ත්‍රීහු වනාහි අතිශයින් කෘෘරය.

සඳමහරජ, සර්වාංගශෝභන වූ ඒ මද්‍රිදේවියට මෙසේ කීය. තොපගේ මේ ජාලිය කෘෂ්ණජිනා යන දෙදෙන ළදරුය. ඔවුන් මෙහි තබා යන්න. අපි ඔවුන් රැකබලා ගනිමු.

එහි ජාලිකණ්හාජිනාදුභො ජාලිය, කෘෂ්ණජිනා යන දෙදෙනා මෙහි තබා යන්න.

සර්වාංගශෝභන වූ මද්‍රි දේවිය ඒ රජහට මෙසේ කීය. දේවයිනි, මේ ජාලිය, කෘෂ්ණජිනා යන දෙදරු සිඟිත්තෝ මට ප්‍රියයෝය. ඔහු ඒ අරණ්‍යයෙහිදී පහනොවන ශෝක ඇති අප සිත් අලවන්නාහ.

එහි ත්‍යම්හං ඒ දරුවෝ, අපේ, ඒ අරණෙහි. ජීවසොකිනං පහ නොවූ ශෝක ඇති අපගේ හෘදය සතුටු කරන්නාහ.

සිවිරට වඩන සඳමහරජු ඇයට මෙන්සේ කීය. රසමසවුලෙන් යුතු පිරිසිදු ඇල්සහලේ බත් වළඳා පුරුදු දරුවෝ වනයේ පලවැළ වැළඳීම කෙසේ කරන්නහුද?

සියක් පලමින්කළ සියක් හිරි ඇඳි රන්තලියෙහි වළඳා පුරුදු දරුවෝ වෘක්‍ෂ පත්‍රයන්හි වැළඳීම කෙසේ කරන්නහුද?

කසීසළු කොමුපිළි කෝදුම්බර පිළි දරා පුරුදු දරුවෝ කුස වැහැරි දරනු කෙසේ කරන්නාහුද?

හිදොළුයෙන්ද සිවිකායෙන්ද රියෙන්ද සිසාරා ඇවිද පුරුදු දරුවෝ [missing trans] රුක්මුල්හි නිදනු කෙසේ කරන්නහුද?

යහන්හි දික්ලොම් ඇති කළුකොඳු පලස්හි විසිතුරු ඇතිරියෙහි නිදා පුරුදු දරුවෝ තණ ඇතිරියෙහි නිදනු කෙසේ කරන්නහුද?

අගිල්, සඳුන් සුවඳ සුණුයෙන් විලෙවුන් කොට පුරුදු දරුවෝ රජස්දැලි දරනු කෙසේ කරන්නහුද?

සුවසේ වැඩුණු සෙමෙරවලින් මොනරපිළින් පවන් සලන ලද අගපසඟ ඇති දරුවෝ මැසිමදුරුවන් විසින් දෂ්ට කරන ලද්දාහු කුමක් කරන්නහුද?

එහි කංසෙ සියක් පලමින් කරන ලද රන් පාත්‍රයෙන්. ගොණකෙ මිත්ත සන්‍ථතෙ කළුකොඳ පලස්වලින් විසිතුරු වූ ඇතිරිවල ද, චමරී මොරහත්‍ථෙහි සෙමෙරවලින් ද මොණර පිළින් ද පවන්සලන ලද අඟපසඟ ඇති.

මෙසේ ද ඔවුන් කථාබහ කරද්දී රාත්‍රිය ගතවිය. රාත්‍රිය පහවීමෙන් හිරු උදාවිය. මහාසත්ත්වයන්ගේ සෛන්ධවයන් සතරදෙනා යොදන ලද අලංකාර කරන ලද රථය ගෙනවුත් රජගෙදර දොරටුව ළඟ තැබුවාහ. මද්‍රි දේවිය නැන්දාට හා මාමාට වැඳ සෙසු කාන්තාවන් විචාරා සමුගෙන දරුවන් දෙදෙනා රැගෙන වෙස්සන්තරට පළමු ගොස් රථයෙහි හිඳගත්තාය. ඒ බව දේශනා කරන ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ.

සර්වාංග ශෝභන වූ මද්‍රි රජදුව ඒ සඳමහ රජහට මෙසේ කීවාය. මහරජ, නොහඬන්න. තොප දොම්නස් නොවන්න. අපි යම්සේ වන්නෙමුද? දරුවෝ ද එසේ වෙති.

සකලාංගයන්ගෙන් හොබනා මද්‍රි දේවිය මෙතෙපුල් කියා පිටත්වැ ගියාය. සුන්දර ලක්‍ෂණ ඇති මද්‍රි දේවිය දෙදරුවන් ගෙන සිවිරජු යායුතු මගින්ම ගියාය.

එහි සිවි මග්ගෙන යනු සිවි රජු විසින් යායුතු මාර්ගයෙන් ම අන්‍වෙසී එමගින් ගියාය. ප්‍රාසාදයෙන් බැස රථයට නැග සිටියාය යන අර්ථයි.

ඉක්බිති ක්‍ෂත්‍රිය කුල උපන් වෙස්සන්තර රජ (පෙරදින) දන් දී මව්පියන් වැඳ ප්‍රදක්ෂිණා කොට

අසුන් සතර දෙනෙකුන් යොදන ලද රථයට වහා නැගී අඹුදරුවන් ගෙන වංකගිරිය බලා පිටත්වැ ගියේය.

එහි තතො යනු මහණෙනි, ඒ මද්‍රිදේවිය රථයට නැග සිටි කල්හි. දත්‍වා ඊයේ දන් දී. කත්‍වා ච නං පදක්ඛිණං ප්‍රදක්‍ෂිණා කොට. නං යනු නිපාත මාත්‍රයකි.

ඉක්බිති වෙසතුරු මහරජ යම්තැනෙක බොහෝ ජනයා රැස්වීද ඔවුන්ට දන්වා යම්හ. අපගේ නෑයෝ නීරෝග වෙත්වායි කී.

විස්තරාර්ථය - මහණෙනි, ඉක්බිති වෙස්සන්තර රජු යම්තැනක රජුන් දකිම්හයි බොහෝ ජනයා රැස්ව සිටියාහුද එහි රථය යවා මහජනයාට කථාකරමින් ආමන්ත ඛො තං ගච්ඡාම අරොගාහොන්තු ඤාතයො (ඔවුන්ට කථාකර යන්නෙමු. නෑයෝ නීරෝග වෙත්වා.) යැයි කීය. එහි තං යනු නිපාත මාත්‍රයකි. මහණෙනි, ඉක්බිති වෙස්සන්තර රජ නෑයන්ට කීය. ඔබලාට කථාකොට අපි යන්නෙමු. නුඹලා නීරෝගී වෙත්වා. සුවපත් වෙත්වා.

මෙසේ මහාසත්ත්වයෝ මහාජනයාට කථාකර අප්‍රමාදීව දානාදී පින්කම් කරව්යැයි අවවාද දී යන කල්හි වනාහි බෝධිසත්ත්වයන්ගේ මව, දානය ධනය කොට ඇති මාගේ පුත්‍රයා දන් දෙනු ලැබේවායි ආභරණ සමග සප්ත රත්නයෙන් පිරුණු ගැල් දෙපැත්තටම යැවීය. ඔහු ද තමාගේ ඇඟෙහි පැළඳගෙන සිටිය ආභරණ ගලවා පැමිණි යදියන්ට අටළොස් වාරයක් දන්දී ඉතිරි සියල්ලද දන් දුන්නේය. හෙතෙම නගරයෙන් නික්ම පෙරළා බලනු කැමැත්තේ විය. ඉක්බිති ඔහුගේ සිතැඟි පරිදි රථයක් පමණ තැන මහපොළව බිඳී පෙරළී රථය නගරය දෙසට යොමුවී සිටියේය. හෙතෙම මව්පියන් සිටින තැන බැලුවේය. ඒ කාරුණිකත්වයෙන් පොළව කම්පා වීම ආදිය සිදුවිය. එබැවින් කියන ලදී.

නගරයෙන් නික්ම නතරවී බලනකල්හි මහමෙර නමැති මුදුන්මල්කඩ සහිත මහපොළව කම්ප විය.

තමා වනාහි බලා මද්‍රි ලවා ද බලවන්නට මේ ගාථාව කීය.

මද්‍රි දේවිය බලව. සිවිරජුගේ නිවාසය. රමණීයවැ පෙනෙයි. ඒ මාගේ පිය පරම්පරාවෙන් ආ මාලිගයයි.

එහි නිසාමෙහි යනු බලන්න යන අර්ථයි.

ඉක්බිති මහාසත්ත්වයෝ සහජාත හැටදහසක් අමාත්‍යයන්වද සෙසු ජනයාද බලා නතරකරවා රථය පදවන්නේ මද්‍රි දේවියට කීය. සොඳුර, ඉදින් පසුපස්සේ යාචකයෝ එත්දැයි විමසිලිමත් වන්න. ඇයද බලමින් සිටියාය. ඉක්බිති ඔහුගේ සත්තසතික දානයට පැමිණීමට නොහැකි වූ බ්‍රාහ්මණයෝ සතරදෙනෙක් නගරයට අවුත් රජතුමා කොහේදැයි විචාරා දන් දී ගියේයැයි කී කල්හි යමක් රැගෙන ගියේදැයි අසා රථයෙන් ගිය බව අසා ඔහුගෙන් අශ්වයන් ඉල්වන්නෙමුයි ලුහුබැඳ ගියහ. ඉක්බිති මද්‍රිදේවිය එන්නා වූ ඔවුන් දැක ස්වාමීනි, යාචකයෝ යැයි දැන්වූවාය. මහාසත්ත්වයෝ රථය නතර කළේය. ඔවුහු අවුත් අශ්වයන් ඉල්ලූහ. මහාසත්ත්වයෝ අශ්වයන් සතරදෙනා ඔවුන්ට දුන්නේය. එම කාරණය දේශනාකරන ශාස්තෲන් වහන්සේ වදාළහ.

බමුණෝ සතර දෙනෙක් ඔහු ලුහුබැඳ ගියෝ ඔහුගෙන් අසුන් ඉල්ලූහ. අයදනා ලද වෙසතුරු රජ ඒ සතරදෙනාට අසුන් සතරදෙනා ලබා දුන්නේය.

අශ්වයන් දුන්කල්හි රථයේ වියගහ අහසෙහි පිහිටියේය. ඉක්බිති ඒ බමුණන් නික්ම යන්නාත් සමග දේවපුත්‍රයෝ සතරදෙනෙක් තිත්මුව වෙසින් අවුත් රථයේ වියගහ භාරගෙන ගියහ. මහාසත්ත්වයෝ ඔවුන්ගේ දේවපුත්‍ර භාවය දැනගෙන මේ ගාථාව කීය.

එම්බා මද්‍රිය බලව. විසිතුරු රූපයක් මෙන් පෙනෙයි. තිත්මුව වෙසින් අවුත් පුහුණු අසුන් මෙන් මා උසුලති.

එහි දක්ඛිණස්සාවහන්තිමං යනු මනාව පුහුණු අශ්වයන් මෙන් මා උසුලාගෙන යත්.

ඉක්බිති මෙසේ යන්නා වූ ඔහුගෙන් වෙනත් බ්‍රාහ්මණයෙක් අවුත් රථය ඉල්වීය. මහාසත්ත්වයෝ දරුවන් හා බිසව රථයෙන් බස්සවා රථය ඔහුට දුන්නේය. රථය දුන්කල්හි දේවපුත්‍රයෝ අතුරුදන් වූහ. රථය දුන් බව දේශනා කරන ශාස්තෲන් වහන්සේ වදාළ සේක.

නැවත මේ මඟැ පස්වෙනි බමුණෙක් ආයේය. හේ ඔහුගෙන් රථය ඉල්වීය. අයදනා ලද්දේ ඕහට එය දුන්නේය. ඔබගේ සිත නොපසුබට වී.

ඉක්බිති වෙසතුරු මහරජ අඹුදරුවන් බස්සවා ධනය සොයන බමුණාට රථය දී අස්වැසීය.

එහි අථෙත්‍ථ යනු ඉක්බිති එම ස්ථානයෙහි. නචස්සුපහතො මනො ඔහුගේ සිත පසුබට නොවීය. අස්සාසයී සතුටුකරමින් භාරදුන්නේය.

එතැන්පටන් වනාහි සබ්බෙ ඔහු පාගමනින් යන්නෝ වූහ. ඉක්බිති මහාසත්ත්වයෝ මද්‍රිදේවියට කීවේය.

මද්‍රිදේවීනි! ඔබ ක්‍රිෂ්ණජිනාව ගන්න. මේ ළදැරිය නොබරය. මම ජාලිය කුමරු ගනිමි. ඒ වැඩිමලා බරය.

මෙසේද කියා දෙදෙනාම දරුවන් දෙදෙනාව ඇකයෙන් ගෙන පිටත්ව ගියහ. ඒ කාරණය දේශනාකරන ශාස්තෲන් වහන්සේ වදාළ සේක.

රජතෙම කුමරු ද රජ දූ දියණියවද ගෙන ඔවුනොවුන් ප්‍රියතෙපුල් බණනුවෝ සතුටුවෙමින් ගියහ.

දාන කාණ්ඩය නිමියේ ය.