2. මහාජනකජාතකවණ‍්ණනා 539 අට‍්ඨකථා

2. මහාජනක ජාතකය (539)

[missing trans] යන මේ ගාථා කොටසින් ඇරඹෙන ජාතක කථාව බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසද්දී මහාභිනිෂ්ක්‍රමණය අරබයා දේශනා කළ සේක. එක් දිනක භික්‍ෂූහු තථාගතයන් වහන්සේගේ මහබිනික්මන් වනමින් කතා කර සිටියාහුය. ශාස්තෲන් වහන්සේ එහි පැමිණ ‘මහණෙනි, මෙපමණ වේලාවක් කුමන කතාවකින් යුක්තව හුන්නාහුදැ’යි විචාරා මෙබඳු කතාවකින් යැයි කී කල්හි ‘මහණෙනි, දැන් පමණක් නොවේ. පෙරද තථාගතයන් වහන්සේ මහා අභිනිෂ්ක්‍රමණය කළේයැයි කියා අතීතය ගෙනහැර දක්වා වදාළ සේක.

අතීතයෙහි වේදේහ රට මිථිලා නුවර මහාජනක නම් රජෙක් රාජ්‍ය කළේය. ඔහුට අරිට්ඨ ජනක හා පෝළජනක යැයි පුතුන්දෙදෙනෙක් වූහ. රජතුමා දෙටු පුතුට යුවරජ තනතුරද කනිටු පුතුට සේනාපති තනතුරද පිරිනැමීය. පසුකලෙක මහාජනක රජු කළුරිය කළ කල්හි අරිට්ඨ ජනක කුමාරයා රජවී මළනුවන්ට යුවරජ තනතුර දුන්නේය. රජුගේ එක් පාදමූලිකයෙක් (රජු සමග ගමන් යන සේවකයෙක්) රජු වෙත පැමිණ යුවරජු ඔබ නැසීමට සිතන්නේ යැයි ගතු කීවේය. ඔහු එසේ නිතර නිතර කියන කල්හි පෝළජනක කුමාරයා කෙරෙහි බිඳුන සිත් ඇත්තේ, පෝළ ජනක කුමාරයා සැකිල්ලකින් බැඳ රජගෙයි අසල එක් ගෙයක සිරකොට රැකවල් ලැවූහ. මෙහිදී පෝළජනක කුමාරයා ‘ඉදින් මා සහෝදරයාට වෛර වූයේ නම්, මේ සැකිලි නොබිඳේවා. දොරවල් ද නොඇරේවා. වෛර නොවූයේ නම් සැකිලි සිඳී ගොස් දොරවල්ද ඇරෙත්වා’යි සත්‍යක්‍රියා කළේය. ඒ මොහොතෙහිම සැකිලි කැඩී බිඳී ගියේය. දොරවල්ද විවර විය. ඔහු නික්ම එක් පිටිසර ගමකට ගොස් වාසය කළේය.

පිටිසර ගම්වැසියෝ ඔහු හැඳින පිරිවරකොට සිටියාහුය. එහෙත් රාජ්‍ය ගැනීමට තරම් ශක්තියක් තිබුණේ නැත. පෝළජනක කුමාරයා ක්‍රමක්‍රමයෙන් ප්‍රත්‍යන්ත ජනපදයත් තම පාලනයට ගෙන, මහත් පරිවාර සෙනගක් රැස්කර ගත්තේය. පසුව, මහත් සේනාවක් රැස් කරගත්, පෝළජනක කුමාරයා ‘මම පෙර සොහොයුරාට වෛර නොකළෙමි. එසේ වුවත් දැන් මාගේ වෛරයක් ඇතැ’යි කියා මිථිලාවට පැමිණ පිටනුවර කඳවුරු ළාගත්තේය. නුවර වැසියෝ පෝළජනක කුමාරයා පැමිණි බව දැන ක්‍රමයෙන් ඇත් අස් ආදී වාහන ගෙන ඔහු සමීපයට ගොස් පිරිවරා ගත්තාහුය. තව තවත් නුවරවැසියෝ ඔහු සමීපයට පැමිණියාහුය. පෝළජනක කුමාරයා, සොහොයුරාට හස්නක් යවන්නේ ‘මම, පෙර ඔබට විරුද්ධ නොවූයෙමි. දැන් විරුද්ධ වෙමි. මට රාජ්‍යය නොදුනහොත් යුධ වදිමි’යි කියා යැවීය. රජු යුද පිණිස යන්නේ අගමෙහෙසිය අමතා ‘සොඳුර යුද්ධයෙහි ජය පරාජයක් කීමට නොහැකිය. ඉදින් මට අන්තරායක් වුවහොත් ඔබ දරුගැබ රැකගන්නැ’යි කියා නික්ම ගියේය.

යුද්ධයේ දී පෝළජනකගේ සෙබලුන් අතින් රජුමළේයැයි මුළුනුවරම එකම කෝලාහලයක් විය. දේවිය රජු මළේ යැයි දැන රන් ආදී වටිනා වස්තු පෙට්ටියක දමාගෙන, ඒ මත රෙදි කැබැලි දමා උඩින් සහල් අතුරා කිළුටු රෙදිකඩක් හැඳගෙන, සිරුර විරූප කොටගෙන පැස හිස තබාගෙන දිවාකල්හිම නික්ම ගියාය. කවරෙකුවත් ඈ හැඳින නොගත්තේය. ඈ නුවර උතුරු දොරටුවෙන් නික්ම යායුතු මග නොමග නොදන්නී යා යුතු දෙස නොදැන, හුදෙක් කාලචම්පා නම් නුවරක් ඇතැයි අසා තිබූ බැවින් කාලචම්පා නුවරට යන අය සිටිත්දැයි අසමින් මහමග එක් ගිමන්හලකට වී සිටියාය. ඇගේ කුස පිළිසිඳගෙන සිටියේ එසේ මෙසේ කෙනෙකු නොවේ. පුරණ ලද පාරමිතා ඇති බෝධිසත්ත්වයෝය.

බෝසත්හුගේ ආනුභාවයෙන් ශක්‍රභවන කම්පා විය. සක්දෙවිඳු කුමකින් ශක්‍ර භවන කම්පා වීදැයි ආවර්ජනා කරන කල්හි බෝසත් තෙදින් එසේ වීයැයි දැන, ‘කුස පිළිසිඳි බෝසත් මහා පුණ්‍යවන්තයෙකි. මා එහි යෑම සුදුසු යැයි සිතා පිළිසන් රථයක් මවාගෙන, එහි ඇඳක් පනවා, මහලු රියදුරෙකු මෙන් රිය පදවාගෙන මෙහෙසිය නැවැතී සිටි ශාලාව වෙත පැමිණ, කාළචම්පා නුවරට යන අය සිටිත්දැ’යි ඇසීය. ‘පියාණෙනි, මම යමි’ යි මෙහෙසිය කී කල්හි, දරුව එසේනම් රියට නැග හිඳගනුවයි රියදුරු වෙස්ගත් ශක්‍රයා කීය. පියාණෙනි, මා පිරිපුන් දරුගැබක් ඇත්තියෙක්මි. රථයට නැගීමට නොහැකිය. රථය පිටුපසින් එමි. මේ මාගේ පෙට්ටියට ඉඩක් ලබාදෙන්නැයි මෙහෙසිය කීවාය. ‘දරුව කුමක් කියන්නීද? රිය පැදවීමට දන්නෝ මා හා සමතෙකු නැත. බිය නොවන්න. රියට නැගී වාඩිවෙන්න යැයි රියදුරා කීය. ඈ රියට නගිනවිට සක්දෙවිඳු තම ආනුභාවයෙන් පොළොව ඉහළට නංවාරිය කෙළවරට පැමිණවීය. ඈ නැගී යහනෙහි වැතිරෙන්නී දෙවියෙකු විය යුතුයැයි සිතුවාය. ඈ දිවයහනෙහි වැතිරැ ගන්නාහාම නින්දට වැටුණාය.

ඉක්බිති සක්දෙවි යොදුන් තිහක් ගෙවා එක් ගංගාවක් වෙතැ පැමිණ ඈ නින්දෙන් පුබුදුවා, දරුව රියෙන් බැස ගඟට බැස දිය නාගන්න. එක් උතුරුසළුවක් රියෙහි ඇත. එය ගෙන පොරවාගන්න. ‘රිය ඇතුළ ගැබෙහි ඇති බත්මුල ද ගෙන අනුභව කරන්න’යි. කීය. ඇය ද නහා පිරිසිදු ආහාර අනුභවකොට යහනෙහි වැතිර ගත්තාය. සවස් වනවිට ඔවුහු චම්පා නුවර වෙත පැමිණියෝය. නුවර පවුරුදොර අට්ටාලය දුරදීම දුටු මෙහෙසිය ‘ඒ කුමන නගරයක්දැ’යි විමසුවාය. ‘දියණිය, ඒ චම්පා නුවර යැයි ශක්‍රයා පිළිතුරු දුන්නේය. ‘පියාණෙනි, කුමක් කියන්නේද? අපගේ නුවර සිට චම්පා නුවරට සැට යොදුනක් ඇත. (මෙපමණ ඉක්මනට පැමිණියේ කෙසේදැයි මෙහෙසිය විමතිය පළ කළාය.) ‘දරුව, මම කෙටි මගක් දැන එයින් ආවෙමි’ කී සක්දෙවිඳු ඈ නුවර දකුණුදිග දොරටුවෙහි බස්වා ‘දරුව, අපේ ගමට තවත් ඉදිරියට යා යුතුය. ඔබ නගරයට පිවිසෙන්න’ යැයි කියා, සක්දෙවි මදක් ඉදිරියට රිය පදවාගෙන ගොස් අතුරුදහන්ව ස්වකීය භවනයට ගියේය.

මෙහෙසිය සිය නුවරට ඇතුල් වී තනිවම එක් ශාලාවක හුන්නීය. එවේලෙහි චම්පා නුවර වැසි මන්ත්‍ර ශාස්ත්‍රය දත් බමුණෙක් පන්සියයක් පමණ වූ තම සිසුන් පිරිවරා දිය නෑමට ඒ අසලින් යන්නේ අභිරූපවත් සෞභාග්‍ය සම්පන්න මෙහෙසිය දුටුවේය. කුසෙහි සිටි බෝසත්හුගේ ආනුභාවයෙන් දුටු සැණින් (තම) බාල නැගණියක් කෙරෙහි ඇතිවෙන සෙනෙහසක් බමුණානන්ගේ සිත තුළ ජනිත විය. ඔහු මානවකයන් මඟ සිටුවා තනිවම ශාලාවට පිවිස ‘නැගණිය, ඔබ කිනම් ගමක තැනැත්තියක්දැ’ යි පිළිවිසීය. මම මිථිලානුවර අරිට්ඨ ජනක රජුගේ අගමෙහෙසිය වෙමි. කුමක් සඳහා මෙහි ආවේද? පෝළජනක කුමරා විසින් රජු මරණ ලද බැවින් බියට පත් මම දරුගැබ රකිනු පිණිස මෙසේ පැමිණියෙමි. මෙනුවර ඔබගේ කිසියම් නෑයෙකු සිටීද? නැත පියාණනි. එසේ නම් නරකක් නොසිතන්න. මම දිසාපාමොක් ඇදුරු වූ මහාසාල උදිච්ච බමුණා වෙමි. මම ඔබ සහෝදරියක කොට සලකා රැකබලා ගන්නෙමි. අනේ මේ මගේ සොහොයුරා නොවේදැයි කියා පා අල්වාගෙන වැලපෙන්නී ඈ මහත් වූ ශබ්ද නගා හඬමින් ඔහුගේ පාමුල වැටුනේය. දෙදෙනාම ඔවුනොවුන් වැළඳගෙන මහ හඬින් හැඬූහ.

අතවැසි කුමාරවරු එහි පැමිණ ‘ඇදුරුතුමනි, ඔබට කුමක් වීදැයි’ පිළිවිසීය. ‘මේ මගේ බාල නැගණියයි. බොහෝ කලෙක සිට මැයට කුමක් වීදැයි මම නොදැන සිටියෙමි. ‘ඇදුරුතුමනි, දුටු වේලෙහි සිට ඈ ගැන නපුරක් නොසිතන්න’ යැයි කුමාරවරු කීවාහුය. බමුණ, ආවරණ කරවන ලද මහත් වූ රියක් ගෙන්වා, ඇය එහි නංවා, බමුණු බිරිඳට මේ මගේ නැගෙනියක් බව දන්වා, සියලු පහසුකම් සලස්වන්නැයි කියා තම ගෙදරට පිටත්කර යැවීය. ඉක්බිති බමුණු බිරිඳ ඈ උණුවතුරෙන් නහවා යහනක් සකස්කොට එහි හිඳීමට සැලැස්වීය. බමුණා දිය නා පැමිණියේ, මගේ සහෝදරිය කැඳවන්නැයි ඈ කැඳවා ඈ සමග ආහාර අනුභවකොට, තම නිවසෙහි සිටුවා ගෙන ඇයට සැලකුවේය.

ඈ නොබෝ කලකින් පුතෙකු බිහිකළාය. මහාජනක කුමාරයා යැයි ඔහුට අත්තාගේ නම දුන්නේය. ඔහු වැඩෙන කල්හි අනෙක් දරුවන් සමග ක්‍රීඩා කරන්නේ තමා පිරිසිදු ශාක්‍ය කුලයෙහි උපන් බැවින් ද, කාල බලයෙන් මානයෙන් ද යුතු වූයේ කිසියම් කුමාරයෙකු රොස් පරොස් වචනයක් කී කල්හි දැඩිසේ පහර දෙන්නේය. ඔව්හු මහහඬින් හඬන කල්හි කවරෙකු පහර දුන්නේදැයි ඇසූවිට වැන්දඹුවගේ පුතා විසිනැ’යි කියති. කුමරා සිතන්නේ මොහු මට වැන්දඹුවගේ දරුවා යැයි නිතර කියති. මවගෙන් අසා දැනගනිමියි යැයි සනිටුහන් කර ගත්තේය. කුමරා එක් දවසක ‘මෑණියනි, මගේ පියා කව්දැ’යි ඇසීය. ඔබේ පියා මේ බ්‍රාහ්මණයා යැයි කියා ඈ පුතු රැවටීය. තවත් දිනෙක තැලුම් කෑවෝ වැන්දඹුවගේ පුතා යැයි අපහාස කළ කල්හි, බ්‍රාහ්මණයා මගේ මේ දිසාපාමොක් බමුණු තෙමේ මගේ පියා බව නොදන්නවුදැයි පිළිවිසීය. බමුණා නුඹේ කව්දැ’යි ඔහු තවදුරටත් අපහාස කළාහුය. බමුණා මගේ පියා යැයි කීවිට බමුණා නුඹේ කව්දැයි මොව්හු අපහාස කරති. මව මගෙන් සඟවන දෙයක් තිබේ. ඈ සිත ඇති දේ එක එල්ලේ නොකියයි. කෙසේ හෝ අසා ගනිමියි කුමරා සිතීය. ඔහු විටෙක මවගෙන් කිරි බොන්නේ තන පුඩුව තදින් සපා ගත්තේය. එසේ කොට මගේ පියා කවරෙකුදැයි කියන්න. නැතහොත් තනය සපාකමියි කීවේය. ඇයද කුමරා රැවටිය නොහැක්කී ‘දරුව, ඔබ මිථිලා නුවර අරිට්ඨජනක රජුගේ පුතාය. පෝළජනක විසින් පියා මැරූ කල්හි මම ඔබ රැකගෙන මෙම නගරයට පැමිණි කල්හි, මේ මහාසාල බ්‍රාහ්මණයා මා හට සහෝදරියක ලෙස සලකා රැකබලා ගනී යැයි කීවාය. කුමරා එතැන් පටන් වැන්දඹුවගේ පුතුයැයි නිග්‍රහ කළ කල්හි නිහඬව සිටියේය.

කුමරා සොළොස්විය ඉක්මවීමට පෙර ත්‍රිවේදය ඇතුළු සියලු ශිල්පශාස්ත්‍ර උගත්තේය. සොළොස් විය සපිරෙනවිට මනා රූ සපුවෙන්ද හෙබුණේ විය. ඔහු පියා සතුව තිබූ රජය නැවත අල්ලා ගනිමියි සිතා මවගෙන් විමසීය. මෑණියෙනි, පියා සතුව තිබූ රාජ්‍යය අල්වාගනු කැමැත්තෙමි. ඔබ සතුව කිසියම් ධනයක් තිබේද? නැතහොත්, වෙළඳාම් කොට ධනය උපයා ගනිමියි කීහ. ‘දරුව, මම හිස් අතින් නාවෙමි. මහත් වටිනාකම් ඇති මුතුහර මැණික් පළඳනා, දියමන්ති මාල කීපයක් මා සතුව ඇත. ඒවා රාජ්‍ය ගැනීමට අවශ්‍ය ධනය ලබාගැනීමට මිල කළහැකිය. එසේ කොට රාජ්‍යය ලබාගැනීමට කටයුතු කරන්න. වෙළඳාම් නොකරන්නැයි කීවාය. ‘මෑණියනි, ඒ ධනයෙන් භාගයක් ගෙන සුවණ්ණ දේශයට (බුරුම දේශයට) ගොස් වෙළඳාම් කොට ධනය උපදවාගෙන රාජ්‍ය ගනිමි’ යි කුමරා කීහ. ඔහු එම තීරණයෙහි පිහිටා ධනයෙන් භාගයක් ගෙන වෙළඳ බඩු ගෙන සුවණ්ණ ප්‍රදේශයට යන වෙළඳ මුලක් සමග එක්ව නැවකට බඩු පටවා මෑණියන් වෙත පැමිණ, මැණියනි, සුවණ්ණ දේශයට වෙළඳාමෙහි යන්නෙමියි වැඳ අවසර ඉල්ලීය. දරුව, මුහුද හුදකලා තැනකි. බොහෝ අනතුරු ඇත්තේය. නොයන්න. රාජ්‍ය ගැනීම සඳහා මේ ධනය ඇති පමණ යැයි කීවාය. ඔහු යායුතුම යැයි කියා මවට වැඳ සමුගෙන නැව් නැංගේය.

එදිනම පෝළජනක රජුගේ සිරුරෙහි රෝගයක් හට ගැනුණි. හෙතෙම නැගිටගත නොහැකි තරමට අසාධ්‍ය තත්වයට පත්විය. ඉහත කී නැවට පා ගමනින් ගොස් වෙළඳාම් කරන වෙළඳුන් (පදික = පද+ඉක) කණ්ඩායම් සතක් අයත් විය. නැව සත් දවසක් යොදුන් සතක් දුර මහ මුහුද තරණය කළේය. ඉන්පසු මුහුද දැඩිසේ රළුව ගියේය. යාත්‍රා කිරීම අපහසු විය. නැව කැඩී මුහුද මැද ගිලෙන්නට විය. එහි ගමන්කළ බොහෝ දෙනා හඬමින් වැළපෙමින් දෙවියන් යැද පිහිට ඉල්ලුවාහුය. බෝසත්හු නොහැඬූහ. නොවැලපුණාහ. දෙවියන් යැදීමෙන්ද නොකළහ. කල්තබා නැව ගිලෙන බැව් දැන ගිතෙල් සහ සකුරු එකට අනා බඩ පිරෙනතුරු ඒවා අනුභව කොට, සියුම් සළු දෙකක් ගෙන තෙල් ගල්වා අත්පා හා සිරුර එම රෙදිපටිවලින් වෙලාගෙන කුඹගස අසල සිටියේය. නැව ගිලෙන්නට ගත්විට කුඹගස මුදුනට නැග, මිථිලාව මේ දෙසයැයි නිගමනය කොට මහත් වීර්ය ගෙන ඉස්බක් පමණ දුර මුහුදට පැන්නේය. නැව වටකරගෙන සිටි මසු කැසුබු ආදීන්ගෙන් බේරි ගත්තේය. සෙසු ජනයා මසු කැසුබු ආදීන්ගේ ගොදුරු බවට පත්විය. හාත්පස ජලය ලේ විලක් මෙන් විය. මෙ දවස පෝළජනක රජු කළුරිය කෙළේය. බෝසත් හා නිල් පැහැති මුහුදු ජලකඳ මත මහත් වීර්යය ගෙන පිහිනා ගියේය. මෙසේ සත් දවසක් මුහුද තරණය කළ කල්හි වෙරළ දැක ලුණු ජලයෙන් කට සෝදා උපෝසථ සීලය සමාදන් විය.

මව්පිය උපස්ථානාදී සත්පුරුෂ ගුණයෙන් යුතු කෙනෙකු මුහුදෙහි ගිලෙන්නේ යැයි දැනගත් සිව්වරම් දෙවිවරු එබන්දක් සිදුවීම ලෝක ධර්ම ඉක්මවා යෑමක් යැයි අවධාරණය කොට, මහ මුහුදට අරක්ගත් මණිමේඛලා නම් දෙවට ඒ බව දැන්වීය. ඕ තොමෝ ඒ වනවිට සත්දිනක් තම සම්පත්ති අනුභව කරමින් විනෝද වෙමින්කල් ගෙවමින් සිටියාය. එබැවින් ඇයට මුහුද ගැන සොයා බැලීමට අවකාශයක් නොලැබිණ. මේ අතර තමන්ට දේව සමාගමට යාමට ඇති බැව් ඇයගේ සිහියට නැගින. ‘මම අදට දින සතක් මහ මුහුද ගැනද නොසෙව්වෙමි. කුමක් සිදු වීදැයි නොදනිමි’ සිතා මුහුද ගැන විමසිලිමත් විය. මහබෝසත් මුහුදෙහි වැටී ඇති බැව් දැක, ඉදින් මහාජනක කුමාරයා මුහුදෙහි ගිලී ගියේ නම්, මට දේව සමාගමට යාමටද ඉඩ නොලැබෙයි සිතා මහසත් නුදුරෙහි ඉතා විසිතුරු ලෙසින් පෙනීසිට, ඔහු විමසනු සඳහා මේ ප්‍රථම ගාථාව කීවාය.

කොයං මජ්ඣෙ සමුද්දස්මිං අපස්සං තීර මායුහෙ, කං ත්‍වං අත්‍ථවසං ඤත්‍වා එවං වායබසෙ භුසන්ති

එහි ‘අපස්සං තීරමායූහෙ’ යනු වෙරළ නොදක්නේ වුවත් ඒ ගැන සිතමින් (විතර්ක කරමින්) වීර්ය කිරීම යනුයි.

ඉක්බිති මහසත්හුද මුහුද තරණය කරන්නෙමු. මම අදට සත්දවසක් ඉක්මවීමි. වෙනත් දෙවැන්නෙකු මෙතෙක් දවසක් නොදුටුවෙමි. කවරෙකු මට කතා කරන්නේදැයි අහස දෙස බැලීය. එවිට ඇය දැක මේ දෙවැනි ගාථාව කීහ.

නිසම්ම වත්තං ලොකස්ස වාය මස්සච දෙවතෙ, තස්මා මජ්ඣෙ සමුද්දස්මිං අපස්සං තීරමායුහෙති

එහි නිසම්ම වත්තං ලොකස්සාති යනු ලෝවැසියන්ට සිදුකළ යුතු මෙහෙය දැන ඒ ගැන අවධානය යොමුකොට වසයි යනු අර්ථයි. වායාමස්සචාති උත්සාහ කිරීමේ අනුසස් දැන වසමි යන අර්ථයි. තස්මා යනු යම් පමණකින් නිරවුල් කටයුතු ඇත්තා වූ පුද්ගලයාගේ පෞරුෂ නොනසී. සැපයෙහි පිහිටන බව දනිමි. එනිසා පරතෙරක් නොපෙනුනද වීර්යය වඩමි. උකටලී නොවෙමි යන අර්ථයි.

ඈ බෝසත්හුගේ ධර්ම කතා අසනු කැමැතිව නැවතත් ගාථාවක් කීවාය.

ගම්භීරෙ අප්පමෙයස්මිං තීරං යස්ස නදිස්සති, මොඝො තෙ පුරිස වායාමො අප්පත්‍වාව චරිස්සතීති

මෙහි අප්පත්‍වා යනු වෙරළට නොපැමිණම යන අරුති.

ඉක්බිති මහසත් ඕහට, ඔබ කුමක් කියන්නේද මම මරණයට පත්වී සිටියත් වෙර වඩා උත්සාහ කොට ගැහැටින් මිදෙන්නෙමි යැයි ගාථාවක් කීවේය.

අනණො ඤාතීනං හොති දෙවානං පිතුනො සො, තරං පුරිස කිච්චානි නච පච්ඡානු තප්පති

එහි අනණො ඤාතීනං හොතී ති උත්සාහ (වීර්යය) කරන්නා ඤාතීන්ටද දෙව් බඹුන් අතරද ණය ගැතියෙකු නොවේ. ගැරහුමට ලක් නොවන්නෙකු ද නොවේ යනු අර්ථයි. [missing trans]

ඉක්බිති දෙව්දුව ගාථාවක් කීවාය.

අපාරණෙය්‍යං යං කම්මං අඵලං කලමථුද්දයං, තත්‍ථකො වායමෙනත්‍ථො මච්චු යස්සාභිනිප්පතන්ති

එහි අපාරණෙය්‍ය යනු උත්සාහයෙන් වුවද (අදහස) මුදුන් පමුණුවා ගත නොහැකි බවයි. මච්චුයස්සාභි නිප්පතන්ති ඉටු කරගත නොහැකි යමකුට වෑයම් කරන්නාට මරණයට පැමිණෙන්නේ ය. එබැවින් එහිදී වෑයමින් වැඩක් වේද?

මෙසේ කී කල්හි එය නොවැටහුණු ආකාරය දක්වමින් බෝසත් වෙනත් ගාථාවක් කීහ.

අපාරණෙය්‍යං අච්චන්නං යො විදිත්‍වා ත දෙවතෙ, නරක්ඛෙ අත්තනො පාණං ජඤ්ඤා සො යදි පාපයෙ

අධිප්පායං ඵලං එකෙ අස්මිං ලොකස්ස දෙව තෙ, පායොජන්ති කම්මානි තානි ඉජ්ඣන්තිවානවා

සන්‍දිට්ඨිකං කම්මඵලං නනු පස්සසි දෙවතෙ, සන්තං අඤ්ඤෙතරාමහං තඤ්ච පස්සාමි සන්තිකෙ

සොහං වායමිස්සාමි යථා සත්තං යථාබලං, ගච්ඡංපාර සමුද්දස්ස කාසං පුරිස කාරියන්ති

එහි අච්චන්ත යනු යමෙක් මේ දෙය කොපමණ වීර්යය කළත් මුදුන් පමුණුවා ගැනීමට නොහැකි බවත් දැන නිසැකයෙන්ම නොමග යෑමක් බවත් දැන, දරුණු අලි ඇතුන් ආදී සතුන්ගෙන් පවා තම ජීවිතයට හානි පමුණුවා ගැනීම මෙනි. ජඤ්ඤා සොයදිහාපයෙති, ඔහු නැවතද එබඳු දෙයක් සඳහා දැනදැනම නිරර්ථක වීර්යයක යෙදෙන්නේ ඔහුගේ කුසීතභාවය ගැන අනවශ්‍ය චෝදනාවක් කවරෙකුට හෝ කළ හැකි බැවිනි. පෙළෙහි ජඤ්ඤා සොයදි හාපයං කියා යෙදුනත් එය අටුවාවන්හි නොදැක්වේ. අධිප්පායංඵලං යනු තමන්ගේ අදහස සඵල වේයි දකින්නා වූ කිසියම් පුරුෂයෙක් ගොවිතැන් වෙළඳාම් ආදි කිසියම් කර්මාන්තයක යෙදෙන්නේය. එසේ කරන කල්හි එය සමෘද්ධ වුවත් නොවූවත් අසවල් ඉලක්කය කරා යමියි දැඩිව උත්සාහ ගෙන සිත කය වෙහෙසවා වීර්යය කරන කල්හි, උත්සාහය සඵල වන්නා සේම එසේ වීර්යය කිරීම සුදුසු යැයි ඔහුට මනා අවබෝධයක්ද ලැබෙන්නේය. සත්තා අඤ්ඤෙතරා මහං යනු අනෙක් මිනිස්සු වීර්යය නොකොට මහ සමුදුරෙහි ගිලුණෝය. චණ්ඩ මස්ස කච්ඡපාදීන් ගොදුරු වූවෝය. ඔබ වනාහි තනිවම මුහුද තරණය කරමි යනුයි. තඤ්ච පස්සාමී යනු වීර්යයෙහි ඵලය ඔබ මේ ආත්මභාවයේ දීම දුටුවෙමි. මෙයට පෙර මා දේවතාවෝ දැක නැත. අද ඔවුහු මා ඉදිරියෙහි දිව්‍යමය ස්වරූපයෙන්ම පෙනී සිටිති. (මෙයද වීර්යයෙහි එක්තරා ඵලයකි) යථා සත්තිං යථා බලං යනු තමන්ගේ ශක්තියට බලය සුදුසු වීමයි. කාසිං යනු කරන්නෙමි යන අර්ථයි.

දේවතාවිය ඔහුගේ එම දෘඪ වචන අසා ප්‍රශංසා මුඛයෙන් මෙසේ කීවාය.

යො ත්‍වං එවං ගතෙ ඔඝෙ අප්පමෙය්‍ය මහණ්ණවෙ, ධම්මවායාම සම්පන්නො කම්මනා නාව සීදති, සො ත්‍වං තත්‍ථෙව ගච්ඡාහි යත්‍ථතෙ නිරතො මනොති

එහි එවං ගතෙ යනු එපමණටම ගැඹුරු හා පැතිරුණු යනුයි. ධම්ම වායාම සම්පන්නො යනු ධාර්මික වූ උත්සාහයෙන් යුතු තැනැත්තාය. කම්මනා යනු තමන්ගේ පුරුෂ වීර්යය නිසා (ජලයෙහි) නොගිලුණ බවයි. යත්‍ථතෙ යි කියනු ලැබුවේ කිසියම් ස්ථානයකට (යාම සඳහා) සිතෙහි අදහසක් ඇද්ද එහි යෑම සුදුසු යැයි දැක්වීමයි.

මෙසේ කියා, ගෞරවණීය උත්සාහවන්තයාණෙනි, ඔබ යායුතු සීමාව (තැන) කුමක්දැයි දේවතාවිය ඇසුවාය. මිථිලා නුවර යැයි බෝසත් කීහ. මහසත් මල් කළඹක් මෙන් දෑතින් ඔසවාගෙන උරමත තබාගෙන අදරැති පුතෙකු වඩාගෙන යන මවක මෙන් අහසට පැන නැගුණාය. සත් දවසක් ලුණු දියෙන් තැවුණු ශරීරය ඇති මහසත් දිව්‍යමය ස්පර්ශය ලැබීමෙන් නින්දට වැටුණි. ඉක්බිති ඇය (මණිමේඛලා දේවතාවිය) ඔහු මිථිලාවට ගෙන ගොස්, අඹ වනයෙහි මංගල්‍ය ශෛලාසනයෙහි දකුණු පැත්තට හරවා තබා, උයන අධිපති දෙවියාගේ ආරක්‍ෂාව ද සලස්වා ස්වකීය භවනයටම ගියාය.

පෝළජනක රජුට පුතුන් නොවීය. එක් දුවක් පමණක් සිටියේය. ඈ සීවලී දේවී නම් වූවාය. පණ්ඩිතය, ව්‍යක්තය, මරණ මංචකයෙහි සිටි පෝළජනක රජතුමාගෙන් මහරජ, ඔබ දෙව්ලොව ගිය කල්හි කවරෙකුට රාජ්‍ය දිය යුතුදැයි අසනු ලැබීය. ‘මාගේ දියණිය වන සීවලී දේවියගේ සිත් ගැනීමට සමත් කෙනෙකුට හෝ සිව්රැස් යානේ (පල්ලැත්තිය දෝලාව) ඉස්දොර දැනගත් කෙනෙකුට හෝ දහසක් දෙනා අදිනු ලබන දුන්න ඇදීමට සමත් වූ කෙනෙකුට හෝ සොළොස් මහා නිධාන තිබෙන තැන් දැනගැනීමට සමත් වූ කෙනෙකුට හෝ රාජ්‍ය දෙන්නැයි කීවේය. රජතුමනි, එම නිධානයන් තිබෙන තැන් හඳුනා ගැනීමට සලකුණු දක්වන්නැයි ඇමතිවරු ඉල්ලා සිටියහ. එවිට රජතුමා, මෙසේ (සගවා) කීහ.

සුරියුග්ගමනෙ නිධි අථොඔග්ගමණෙනිධි, අන්තො නිධි බහිනිධි න අන්තො නබ්හිනිධි

ආරොහණො මහ නිධි අථො ඔරොහණෙ නිධි, චතුරොච මහාසාලා සමන්තා යොජනෙ නිධි

දන්තග්ගෙසු මහා නිධි වාලග්ගහෙසුච කෙබුකෙ, රුක්කග්ගෙසු මහනිධි සොළසෙතො මහානිධි

සහස්සත්‍ථාබො පල්ලංකො සීවලා රාධනෙනවා

පෝළජනක රජු මරණ මංචකයේ දී කීහ.

ඇමැතිවරු රජු මියගිය පසු අවසන් කටයුතු කොට සත්වන දිනයෙහි රැස්ව සාකච්ඡා කළාහුය. රජතුමා තම දියණියගේ සිත් ගැනීමට සමර්ථ වූවෙකුට රාජ්‍ය දිය යුතුයැයි කියන ලදි. කවරෙකු නම් ඇයගේ සිත් ගැනීමට සමර්ථ වන්නේ දැයි විමසුවාහුය. සේනාපතියා ස්වාමිත්වයට සුදුසු වන්නේ යැයි කතිකා කොට ඔහුට පණිවිඩ යැවීය. ඔහු හොඳයැයි කියා රාජ්‍ය ලබාගැනීමේ බලාපොරොත්තුවෙන් රාජ කුමාරියට ගොස් තමා පැමිණි බව දන්වා යැවීය. ඈ ඔහු පැමිණි කාරණය දැන මොහුට සේසතෙහි ආනුභාවය දැරීමට කුසලතාවය ඇත්දැයි විමසනු පිණිස වහාම එන්නැයි කියා යැවීය. ඔහු එම කැඳවීම ලැබ ඇයගේ සිත් ගැනීමට සිතා පියගැටපෙළ මුල සිට වේගයෙන් දිවගොස් ඈ සමීපයේ සිටියේය. නැවත ඔහු විමසනු සඳහා මතු මහලෙහි වේගයෙන් දිවීමට අණ කළේය. රජකුමරිය සතුටු කරමියි ඔහු වේගයෙන් දිව ගියේය. ආපසු එන්නැයි කීවාය. ඔහු එවරද වේගයෙන් ආපසු ආවේය. ඉන්පසු මගේ පාද මිරිකන්නැයි කීහ. ඔහු ඇගේ සිත දිනාගනිමි’යි පාමුල වැදහෙව පාදැගුම් කළේය. ඈ ඔහුට කිසිදු කුසලතාවයක් නැතැයි දැන උරයට පා පහරක් එල්ලකොට ඉහළට ඔසවා බිම හොවා’ කිසිම කුසලතාවයක නැති මෝඩයා තලා බෙලෙන් අල්ලා පිටතට නෙරපා හරිව් යැයි දාසීන්ට අණ කළාය. දාසීහු එසේ කළාහුය. ඇමතිවරු ‘සේනාපති, කුමක් වීදැ’යි අසුභ කතා කරන්ට එපා ඇය මිනිස් දුවක් නොවේ. යකින්නකැයි සේනාපති කීය. ඉන්පසු භාණ්ඩාගාරික ගියේය. ඔහුද එසේ ලජ්ජාවට පත්කළාය. මෙසේ සිටුහු ද, සෙස්සත් දරන්නා ද, ආයුධ දරන්නා ද (අසිග්ගාහක) ය සියලු දෙනාම ලජ්ජාවට පත් කළාය.

ඉක්බිති මහජනයා කතිකාකොට රජදුවගේ සිත් දිනාගැනීමට සමත් කිසිවෙකු නැත. දුනුදිය ඇද නගාලීමට සමත් කෙනෙකුට රාජ්‍ය දෙන්නැයි කීවාහුය. කිසිවෙක් දුනුදිය නගාලීමට සමත් නොවීය. එසේනම් සිව්රැස් පළඟෙහි (යහනෙහි) ඉස්දොර දන්නා කෙනෙකුට දෙන්නැයි කීහ. එය දත් කෙනෙකුටද නොවීය. ඉන්පසු සොළොස්මහා නිධානයන් ගැනීමට සමත් කෙනෙකුට දෙමුයි කීහ. කිසිවෙකුත් එයද නොදත්හ. අරාජක වූ රටක් පාලනය කළ නොහැක. දැන් කුමක් කරමෝදැයි ඇමැතිවරු සාකච්ඡා කළාහුය. ඉක්බිති ඔවුන්ට පුරෝහිත බමුණු මෙසේ කීහ. එසේ නොසිතන්න. මංගල රථය පිටත්කර හැරීම සුදුසු වන්නේය. මංගල රථය ලත් තැනැත්තා මුළු දඹදිව වුවද රාජ්‍ය විචාරීමට සුදුසු වන්නේ යැයි කීහ. ඔව්හු හොඳයැයි පිළිගෙන නුවර අලංකාර කොට සරසා මඟුල් රියට සුදු පැහැති අසුන් සිව්දෙනෙකු යොදා ඇතුළත අසුනෙහි උතුරුසළුවක් අතුරා පංචරාජ කකුධ භාණ්ඩ එහි තබා චතුරංගනී සේනාව පිරිවරා සිටවූහ. ස්වාමියා සහිත වූ රථය ගමන් කරන්නේ පංචතූර්ය නාදය පෙරටුකොට ගෙනය. ස්වාමියා රහිත වූ රථය ගමන් කරන්නේ පංචතූර්ය නාදය පසුපස ඇතිවය. මේ නිසා තූර්ය වාදනය රථයට පසුපස සිට පවත්වන්නැයි පුරෝහිත තෙමේ උපදෙස් දුන්නේය. රථයෙහි අසුන් බැඳි වරපොටවල්ද කසය (කෙවිට) ද රන්කෙන්ඩිය පැන් ඉස අදිටන් කොට ‘යම්තැනෙක රාජ්‍ය විචාරීමට පිනැත්තෙකු සිටීද ඔහු සමීපයට යන්නැයි කීවේය. රථය රජමැදුර පැදකුණු කොට භෙරි වීදියට නැගී ගියේය.

සේනාපති ආදීහු මඟුල් රථය මා සමීපයට එති යි, මා සමීපයට එතියි සිතුවාහුය. රථය සියලු ගෙවල් පසුකොට ඇතුළු නුවර පැදකුණු කොට පැසුළු දොරින් නික්ම උයන දෙසට ගමන් ගත්තේය. රථය වේගයෙන් යනු දැක බොහෝ දෙනෙක් එය නවත්වන්නැයි කෑගැසූහ. රථය උයනට පිවිස මගුල් සල්වට පැදකුණු කොට, නැග ගැනීමට සුදුසු ලෙස නතර විය. නිදා සිටින මහසත් දැක පුරෝහිත ඇමැතියන්ට මෙසේ කීහ. ‘පින්වත්නි, ශිලා තලයෙහි කිසිවෙකු නිදා සිටිනු පෙනේ. ඔහු සේසත් දැරීමට (රජකමට) පිනැ’තියෙකු ද, කුසලතා ඇත්තෙකුදැයි දැන ගනිමි. එක්වරම සියළු පංචතූර්ය නාද පවත්වව්. ඉදින් පිනැතියෙකු නම් කිසිවක් ගණන් නොගෙන සිටී. පින් නැති කාලකණ්ණියෙකු නම් නැගී සිට බියට පත්ව තැතිගෙන බලා සිටී යැයි කීහ. පුරෝහිත කී පරිදි නොයෙක් සිය ගණන් තූර්ය භාණ්ඩ එක්වර හැඬවූහ. එම හඬ සමුදුර ගොස මෙන් නැගුණි.

මහසත්හු එම හඬින් පිබිද පොරවාගෙන සිටි රෙදිකඩින් හිස විවර කොට බලන්නේ මහජනයා දැක සේසත මා කරා පැමිණීම වන්නේ යැයි සිතා නැවත ද හිස වසාගෙන වම් අතට හැරී නිදාගත්තා සේ වැදහොත්තේය. පුරෝහිත රෙදිකඩ විවර කොට පා සලකුණු බලා කියන්න දෙයක් නෑ. මොහු එක් දිවයිනක නොවෙයි, සතර මහා දිවයිනෙහිම රාජ්‍ය විචාරීමට සමත් අයෙකියි කියා නැවතත් තූර්ය නාද පැවැත්වීමට නියෝග කළේය. මහත් මුහුණ හැර බලා දකුණුපසින් වැදහෙව, මහාජනයා දෙස බැලුවේය. පුරෝහිත තෙමේ මහජනයාට සංඥාකොට ඔවුන් උනන්දු කරවා උක්කුටිකයෙන් සිට ඇඳිලි බැඳ, දේවයිනි, නැගිටින්න. රාජ්‍යය ඔබ කරා පැමිණියේ යැයි කීවේය. (එවිට මහසත්) තොපගේ රජු කොහිදැයි ඇසීය. කළුරිය කෙළේ යැයි කීවේය. ඔහුගේ පුතෙකු හෝ සහෝදරයෙකු නැද්දැයි ඇසීය. නැතැයි දේවයිනි පිළිතුරු දිනි. හොඳයි, රාජ්‍යය පිළිගනිමියි නැගීසිට ශිලාතලය මත පළඟ බැඳ හිඳගත්තේය. ඉක්බිති ඔහු එතැනදීම අභිෂේක කෙරුණි. නමින් ‘මහාජනක’ විය. ඔහු මංගල රථයට නැගී මහත් වූ ශ්‍රී විභූතියෙන් නුවරට පිවිස රජමැදුරට පිවිසෙන්නේ සේනාපති ආදීහු ඒ ඒ තන්හි සිටුවා විමසුම් කොට මතුමහලට නැංගේය.

පළමු කරුණින්ම ඔහු විමසනු සඳහා එක් පුරුෂයෙකු කැඳවා ‘යව රජු වෙත එළඹ සීවලී දේවිය ඔබවහන්සේ කැඳවන්නීය. වහා යහපත් වුව මැනවැ’යි කියා ඉල්ලා සිටීමට අණ කළාය. මහසත් බුද්ධිමත් නිසා ඔහුගේ වචන නොඇසුනාක් මෙන් මේ ප්‍රාසාදය කොපමණ ලක්‍ෂණදැයි ආදී වශයෙන් පහයෙහි විසිතුරු බව වර්ණනය කරමින් සිටියේ ය. එම වැණුම් අසා සිටිමට රුචි නොවූ ඔහු රජදුව වෙත ගොස් මෙසේ කීවේය. ආර්යාවෙනි, රජතුමා ඔබගේ පණිවුඩය නෑසුණාක් මෙන් සිටිති. ඔබගේ වචන තණපතක් තරම්වත් ගණන් නොගනී. මහා පෞරුෂයක් ඇත්තෙකු වන්නේ යැයි කීය. දෙවෙනි තෙවෙනි වරටත් පණිවුඩ යැවීය. රජු තමන්ගේ පියවි ගමනින් සිංහයෙකු සේ වැජඹෙමින් ප්‍රාසාදයට නැංගේය. මහසත් එහි එළඹෙත්ම රජදුවට සිටි අයුරින් සිටීමට නොහැකි විය. ඈ ඉදිරියට අවුත් අත දී රජු පිළිගත්තාය.

මහසත් ඇගේ අතගෙන මතුමහලට නැගී මැනවින් ඔසවන ලද සෙස්ත යට සිහසුනෙහි හිඳ ඇමැතියන් අමතා රජු මිය යනවිට ඔබලාට කිසියම් අවවාදයක් දුන්නේ දැයි ඇසීය. “එසේය මහරජ’ යි ඇමැතිවරු කීහ. කියන්නැ’යි බෝසත් අණකළ කල්හි, සීවලී දේවිය සිත් ගැනීමට සමත් අයෙකුට රාජ්‍ය දෙන්නැ’යි කී බව පැහැදිලි කළාහුය. සීවලී දේවිය මා කරා අවුත් අත දී පිළිගත්තාය. එයින්ම ඇයගේ සිත් ගත් බව වන්නේය. රජු කී අනෙක් යමක් ඇද්දැයි ඇසූහ. සිව්රැස් යානාවේ හිස්මුදුන දත් කෙනෙකුට රාජ්‍ය දෙන්න කී බව සඳහන් කළාහුය. මේ අමාරුවෙන් දැනගත යුතු දේ උපායකින් දැනගනිමියි සිතා අන් අයට නොපෙනෙන සේ හිසකෙස් අතර සඟවාගෙන සිටි රන්මය ඉඳිකටුවක් ගෙන මෙය සිව්රැස් යානයෙහි මුදුන් හිස තබන්නැයි සීවලී කුමරියට කීහ. ඈ එය ගෙන කඩුවක් අතට දුන්නා වගේ යැයි හඟවමින් සිව්රැස් යානයෙහි මුදුන්හිස තැබීය. රජතුමා එම සලකුණින්ම එම පැත්ත මුදුන් හිස යැයි දැන, ඇමැතිවරු මුලින් කීදේ නොඇසුනාක් මෙන් හඟවා කිමෙක්දැයි ඇසීය. ඔව්හු නැවතත් එයම කී කල්හි එය දැනගැනීම අපහසු නැත. මේ පැත්ත මුදුන් හිසපැත්ත යැයි කියා පෙන්වා රජුකී අනෙක් යමක් ඇත්දැයි විමසීය. දේවයිනි, දහසක් දෙන දුනුදිය නංවා ඇදිය යුතු දුන්න නගාසිටුවා ඇදීමට සමත් අයෙකුට රාජ්‍ය දීමට අණකර ඇතැයි කීහ. එසේම් දුන්න ගෙන එවයි කියා ගෙන්වාගෙන අසුනෙහි සිටම ස්ත්‍රීහු කපු පුළුන් පොලන්නට නගන දුන්නක් සේ එය නගාලීය. ඉන්පසු වෙනත් රජු කී දෙයක් ඇද්දැයි ඇසූහ. සොළොස් මහා නිධානයන් දැන ඒවා ගැනීමට සමත් කෙනෙකුට රාජ්‍ය දෙන්නැයි කී බව දැන්වූහ. ඒ සඳහා නිධන් ලකුණු දැක්වෙන ගාථාවක් ඇද්දැයි විමසීය. එසේය ඇතැයි කියා ‘සුරියුග්ගමිනෙ නිධීති’ යනාදී ගාථාව කීහ. බෝසත්හුට එය ඇසෙන්නාහාම, අහස් ගැබෙහි සඳු මෙන් එහි අරුත් අවබෝධ විය.

අද කල්වේලා ඉක්ම ඇති බැවින් හෙට නිධාන ගනිමි’ යි මහසත් කීහ. දෙවන දින, ඇමැතියන් රැස්කරවා මෙසේ ඇසීය. ‘අපගේ රජතුමා පසේ බුදුවරුන්ට දන් පිළිගැන්වූයේ ද? එසේය දේවයිනි යි කීවේය. මහසත් සලකුණු දැක්වෙන ගාථාවේ ඇති සැඟැවුණු අරුත් සිතින් විමසා බැලීය. එහි සඳහන් ‘සූර්යයා’ යනු සැබෑ සූර්යයා නොවේ. සූර්යයා සමාන සත්ව කොටසක් විය යුතුය. පසේ බුදුවරු සූර්යය නමින් හඳුන්වති. උන්වහන්සේලා දානයට වඩිනවිට රජතුමා ඉදිරියට ගොස් පිළිගන්නා තැන නිධානයක් විය යුතුයැයි සිතා, කවර ස්ථානයකදී රජතුමා පසේ බුදුවරු පිළිගන්නේ දැයි අසා, අසවල් ස්ථානයේ දී යැයි කී කල්හි ඒ ස්ථානය හාරා නිධාන ගනුවයි කියා එහි වූ නිධාන ගත්තේය. පසේ බුදුරජාණන් වහන්සේලා ආපසු වඩිනවිට කුළුන තුනකට පසු ගමන්කොට නතර වන්නේදැයි අසා අසවල් තැන යැයි කී කල්හි එම ස්ථානය තනවා එහි වූ නිධානය ගනුවයි අණකොට එයද ගත්තේත්ය. දහස් ගණන් මහජනයා ඔල්වරසන් දෙන්නේ සූර්යයා උදාවන ස්ථානය යැයි කී තැනට පසේබුදුන් අහසින් වැඩ බසිනා තැන කැණවීය. සූර්යයා බසින ස්ථානය යැයි කී තැනට පසේබුදුන් අහසට නැගෙන තැන කැණවීය. මෙහිදී එම කුසලතාවයම ධනයක් නොවන්නේදැ’යි කියමින් විශ්මය පළකරමින් ප්‍රීතිඝෝෂා කළාහුය. ඇතුළත නිධානය යනුවෙන් දක්වා ඇත්තේ රජගෙදර ප්‍රධාන දොරටුවෙහි එළිපත්තේ ඇතුල් පැත්තේ ඇති නිධානයැයි දැන එයද ගත්තේය. පිටත නිධාන යනු එළිපත්තේ පිටත නිධානයැයි දැන එයද හරවා ගත්තේය. ආරෝහන ස්ථානයෙහි (නැගෙන තැන) නිධානය යනු මඟුලැතා පිට නැගීමට රන් ඉනිමග තබන තැනයැයි දැන එයද හරවා ගත්තේය. ඔහරණ නිධානය (නික්ම ගිය තැන) යනු ඇතා සිටි තැනින් උගේ සිරුරේ ප්‍රමාණය ඉක්මවා ගිය තැන ඇති නිධානයැයි දැන එයද හරවා ගත්තේය. චතුරො මහාසුලා (සිව් මහා ශීලයන්) මහගල් සතර ඇති තැන නිධානයැයි දැන සිරියහන තැබීමට මදක් උස්වන ලෙස කළ බිම්කඩෙහි සිරියහනෙහි පා සතර තබා ඇති ගල් සතර යට ඇති නිධාන යැයි දැන එය ද ගත්තේය. සමන්තායොජන යන තැන්හි යෝජනා යනු රිය දෙකක් එකට ඈඳූවිට ලැබෙන දුර ප්‍රමාණයැයි ද සමන්තා යනු සිරියහන තිබූ තැනින් හාත්පස යැයි ද දැනගෙන සිරියහනත් රිය දෙකත් ඈඳූ විට ලැබෙන දුරින් වූ නිධානයද හරවා ගත්තේය. දන්තග්ගෙසු මහානිධි යනු මඟූලැති බැඳසිටින තැන උගේ දළ කෙළවරකොට ඇති ස්ථානයෙහි වූ මහා නිධාන දෙක යැයි දැන එහි කැණීම් කොට එය ද ගත්තේය. වාලග්ගෙසු යනු අස්හලෙහි මඟුලසුගේ වළග දික්කළ තැන කෙළවරකොට පිහිටි නිධානයැයි දැන එයද ගත්තේය. කෙබුක යනු ජලයයි. කෙබුකෙ නිධානය යනු ජලයෙහි ඇති නිධානය යැයි යන්න මඟුල් පොකුණේ බව දැන මඟුල් පොකුණේ දිය ඉස එහි වූ නිධානයද ගත්තේත්ය. රුක්ඛග්ගෙසු මහානිධි යනු උයනෙහි මහසල් රුකෙහි මධ්‍යාහ්න සමයෙහි පරිමණ්ඩලාකාර සෙවනැල්ල වැටෙන සීමාවෙහි ඇති නිධානය මැයි දැන එයද හරවා ගත්තේය. මෙසේ සොළොස් මහා නිධානයක් ද ලබාගෙන වෙනත් රජුකී යමක් ඇද්දැයි ඇසීය. නැත මහරජ යි තුටු පහටු වූ සිත් ඇති මහජනයා කීවෝය.

මේ ධනය දන්දීමට යොදවන්නෙමියි සිතූ මහසත්නුවර මැද ද සතර දොරටුවෙහි ද මහදන් සැල් පහක් කරවා මහදන් පැවැත්වීය. කාළචම්පා නුවරින් මවද බමුණාද ගෙන්වා මහත්සේ සත්කාර කළේය. මහසත්හු රාජ්‍යත්වයට පැමිණි මුල් කාලයේදීම අරිට්ඨජනක රජුගේ පුත් කුමරා මහාජනක නමින් රාජ්‍ය කරන්නේය. පණ්ඩිත වූ රජතුමා අපිද දකිමුයි බොහෝ දෙනා තුළ රජු දැකීමට මහත් කැළඹීමක් ඇති විය. ඉන්පසු බොහෝ දෙනා මහත් පුදපඬුරු ගෙන මහසත් දැකීමට ගියෝය. රජමැදුර සරසවා, ලදපස්මල් ආදියෙන් විසුරුවා සුවඳ දුමින් දුම් දී නොයෙක් රස බොජුන් ද පිළියෙල කොට තැබීය. රජුට පඬුරු පිණිස රන්රුවන් ද නොයෙක් ආකාර කැවිලි පෙවිලි ආහාර වර්ගද පලවැලද ගෙන බොහෝ දෙනා ඒ ඒ තන්හි රැස්ව සිටියෝය. කොටසක් ඇමතිවරුන්ගේ නිවෙස්වලද තවත් අය බමුණු ගෙවලද සිටුමැදුරුවලද, නාටක ස්ත්‍රීන්ගේ නිවෙස්වලද තම වාරය පැමිණෙනතුරු ලැගුම්ගෙන සිටියෝය. ආසිරි ගී ගයා සෙත්පතන බමුණු සමූහයා ආශිර්වාද ගීතයන් පැවැත්වූහ. නොයෙක් සියගණන් තූර්යද වාදනය කළේය. මුළු රජමැදුර බැලූ බැලූ පැත්තේ යුගන්‍ධර සයුරෙහි ඇතුළත මෙන් එකම ඝෝෂාවක් විය.

මහසත් සේසත යට සිහසුනේ සිට සක් සැප සමාන මහත් වූ ශ්‍රී විභූතිය දැක තමන් මහ සයුරෙහි කළ වීර්යය සිහි කළහ. වීර්යය නම් කළයුතු දෙයක්මය. ඉදින් මම මහ සමුදුරෙහි වීර්යය නොකළේ නම් මෙබඳු සම්පත්තියක් නොලැබිය හැකි වන්නේය. සමුදුරෙහි දී කළ එම වීර්යය සිහිකරන කල්හි මහත් සොම්නසක් ඇතිවිය. හෙතෙම ප්‍රීති වේගයෙන් උදම් අනන්නේ මෙසේ කීහ.

ආසිංසෙථෙව පුරිසො නනිබ්බින්‍දෙය්‍ය පණ්ඩිතො, පස්සාමි වොහං අත්‍ථානං යථා ඉච්ඡිං තථා අහු

ආසිංසෙථෙව පුරිසො න නිබ්බින්‍දෙය්‍ය පණ්ඩිතො, පසංයාමි වොහං අත්තානං උදකා ථල මුබ්භතං

වායමෙථව පුරිසො න නිබ්බින්‍දෙය්‍ය පණ්ඩිතො, පස්සාමි වොහං අත්තානං යථා ඉච්ඡිං තථා අහූ

වායමෙථෙව පුරිසො න නිබ්බින්‍දෙය්‍ය පණ්ඩිතො, පස්සාමි මොහං අත්තානං උදකා ඵලමුබ්භතං

දුක්ඛූපනීතොපි නරො සපඤ්ඤො, ආසං න ඡින්‍දෙය්‍ය සුඛාගමාය, බහූහිති පස්සා අභිතාහිතාච අවිතක්කිතා මච්චුමුපබ්බජන්ති

අචින්ති තම්පි භවති චින්තිතම්පි විනස්සති, න හි චින්තාමයා භොගා ඉත්‍ථියා පුරිස්සවාති,

එහි න නිබ්බින්‍දෙය්‍ය යනු වීර්යය කරන්නා නොකලකිරෙයි යනුයි. යථා ඉච්ඡිං යනු රාජ්‍යත්වය අපේක්‍ෂිතව සිට එය ලැබීමයි. (රජකම ලබා ගැනීමට බලවත් අපේක්ෂාවෙන් කටයුතු කොට එය ලැබීමයි.) උබ්හතං යනු බැහැර කිරීමයි. නක්ඛූපතීතො යනු කායික ධ්‍යාන සිත දුකින් පීඩාවට පත්වුවද යනුයි. අහිතාච යනු දුක් හා ගැටීමෙන් ඇතිවන අහිතකර බව හා සැප නිසා ඇතිවන හිතකර භාවයයි. අවිතක්කිතා යනු විතර්ක නොකරන බව හා නොසිතන බවයි. මෙසේ කියනු ලබන්නේ, ඔවුන්ගේ පැත්තෙන් (උත්සාහ කරනු ලබන අයගේ පැත්තෙන්) බලන කල්හි සැපක් හෝ දුකක් පැමිණියත් වීර්යය කරන්නා ඒ ගැන විතරක් නොකොට නොසිතාම වීර්ය අත්නොහැර කරන්නේය. ඔහු තම අභිමතාර්ථය අත් නොහැරම එසේ දුක සැප ගැන නොසිතා වීරිය කරන්නාහු අභිමතාර්ථයන් ඉටු නොවීම මච්චුමුපබ්බජන්ති යනුවෙන් කියනු ලබන මරණයට පැමිණෙන්නෝය. එසේ වුවත් වීර්යය අත්නොහළ යුතුය යනුයි.

අචින්තිතංපි යනු එසේ වීර්ය කරනු ලබන්නන් නොසිතූ දේ සිදු වේ. සිතු දේ ඉටු නොවේ. මම ද යුද නොකර රාජ්‍යය ලබා ගැනීමට නොසිතුවෙමි. ස්වර්ණභූමියෙන් ධනය උපයාගෙන අවුත් යුදකොට රාජ්‍යය ගනිමියි සිතුවෙමි. එසේ වුවත් මා එසේ සිතු දේ නොසිදුවිය. නොසිතූ දේ සිදුවිය. නහිචින්තාමයා ලෝක සත්ත්වයින්ට සම්පත් පිළිබඳ ආසාවක් ඇති වුවත් සිතු පමණකින් පමණක් එය සිදු නොවන බව යනුයි. ඒ නිසා වීර්යය වැඩීමෙන්ම සම්පත් සාදාගත යුතුය. වීර්යවන්තයා නොසිතූ යහපතක්ද ඇතැම්විට සිදුවේ.

මහසත් එතැන් පටන් දසරාජ ධර්මයන් නොඉක්මවා දැහැමින් රාජ්‍ය කරන්නෝය. පසේ බුදුවරුන්ටද උපස්ථාන කරන්නේය. පසු කාලයෙහි සීවලී දේවිය පින්වත් භාග්‍යවන්ත කුමරෙකු ප්‍රසූත කළාය. දීඝායු කුමාරයා යැයි ඔහුට නම් තැබීය. කුමරා තරුණ වයසට පත්වූ පසු රජතුමා ඔහුට යුවරාජ පදවිය පිරිනැමීය. එක්දිනෙක උයන්පල්ලා විසින් එවන ලද නොයෙක් ඵලාපල හා විසිතුරු මල් දැක, උයන්පල්ලාගේ මෙහෙවරට සලකා, ‘යහළු උයන්පල්ල, උයන දකින්නට කැමැත්තෙමි. එය මනාකොට සකස් කරවයි නියෝග කළේය. ඔහු යහපතැයි පිළිගෙන එසේ කොට මහසත් හට දැන්වීය. මහසත් මඟුලැතු පිට නැගී උයන් දොරටුවට පැමිණියහ. එහි නිල්පැහැ අතුපතරින් බබලන එක් අඹගසක් ද පලින්බර තවත් අඹ ගසක්ද විය. එහි අඹගෙඩි ඉතා මිහිරි රසයෙන් යුක්ත විය. එහි පළමු ඵලය රජතුමා පරිභෝග නොකළ නිසා කිසිවෙකුත් අඹගෙඩි කෑමට උත්සුක නොවීය. ඇතුපිටින් ගමන්කරන රජතුමා, ඇතුපිට සිටම එක් අඹ ගෙඩියක් අනුභව කළේය. දිව අග තබන්නාහාම එම අඹඵලයෙහි රසය දිව්‍ය රසයක් මෙන් දැනුණි. ආපසු එනවිට වැඩිපුර අඹ කඩා කමියි රජතුමා සිතීය. රජු විසින් පළමු ගෙඩිය අනුභව කරනු ලැබුණි. යුවරජ ආදීකොට ඇති ඇත්ගොව්වන් ආදීහුද අඹ කඩාගෙන කෑවාහුය. අඹ නොලත් අය පොලුවලින් අඹගසේ අතුපතර තලාපෙලාලූහ. ගස සිඳබිඳ දැමුවා සේ විය. අනෙක් අඹගස් නිල්මැණික් මෙන් බැබලි බැබලී පැවතුණි.

රජු උයනින් බැහැර එන්නේ එය දැක මේ කුමක් වී දැයි ඇමතියන්ගෙන් විමසූහ. දේවයන් වහන්සේ පළමු අඹගෙඩිය කෑ පසු හැකි හැම කෙනෙක්ම අඹ කඩා කෑහ. අඹ නොලත් අය කෝපයෙන් මෙම විනාශය කළහ. මහරජ, පල දැරූ මේ ගස පලුපත් ආදියෙන් තොරවූයේ විනාශයට පත්විය. පල නොදැරූ මේ ගස මනා පළුපත් ඇතිව නිල් පැහැයෙන් බබලන්නේ රැකුනේ විය යනුවෙන්ද ඔහු කරුණු දැක්වූහ. මේ බව ඇසීමෙන් රජතුමාට මහත් සංවේගයක් ඇතිවිය. ගස පල නොදැරූ බැවින් නිල්පැහැයෙන් බැබලෙමින් තිබේ. ‘මේ ගස පල දැරූ බැවින් සිඳ බිඳ මැඩලන ලද්දේ විය. මේ රාජ්‍යය පලදැරූ ගස මෙනි. පැවිද්ද පල රහිත ගස මෙනි. පල සහිත වූ කල්හි හිරිහැර බිය ඇතිවේ. පල රහිත වූ කල්හි එසේ නොවේ. මම පල සහිත ගසක් මෙන් සම්පත් බහුලව වාසය කරමි. පල රහිත ගසක් මෙන් සම්පත්තියෙන් බැහැර වී පැවිදි වන්නෙමියි දැඩිසේ අදිටන්කොට නගරයට පිවිස මාලිගා දොරටුවෙහි සිට සේනාපති කැඳවා මෙසේ කීහ. මහා සේනාපතිය, අද පටන් මට මේවඩන සේවකයාද මුවදෝනා ජලය දැහැටි දඬු ආදිය සපයා දෙන්නාද උපස්ථායකයන් හැර වෙනත් අයෙකුට මා දැකීමට අවසර නැත. දෙටු නීති විසාරදයන් විමසා රාජ්‍ය පාලනය කරගෙන යන්න. මම අද පටන් මතු මහළෙහි මහණදම් පුරමියි කියා ප්‍රාසාදයට නැගී තනිවම ශ්‍රමණ පිළිවෙත්වල යෙදුනෝය. කලකට පසු මහජනයා රාජාංගනයෙහි රැස්ව අපේ රජතුමා පෙර මෙන් නොවේයැයි මෙසේ ප්‍රකාශ කළාහුය.

අපුරාණං වත භො රාජා සබ්බ භුම්මො දිසම්පති, නාජ්ජ නච්චෙ නිසාමෙති නගීතෙ කුරූතෙ මනො

න මිගෙ නපි උය්‍යානෙ නපිහංසෙ උදික්ඛති, මූගොව තුණ්හීමාසීනො න අත්‍ථමනුසාසති

එහි මිගෙ යනු සියලුම යුධ මෙහෙයුම් සම්බන්‍ධ සතුන් ගැන කියවෙන වචනයකි. පෙර ඇතු යුධ පිණිස පුහුණු කරයි. නොහොත් පොරට යොදවයි. එළුවන් පොරට යොදවයි. අද ඒ කිසිවක් ගැන සොයා නොබලයි. උය්‍යානෙති උද්‍යානයෙහි උයන්කෙළි නොකරන බවයි. ‘හංසෙ’ යනු පස් පියුමෙන් සැදි පොකුණුවල හංසයින් බලා සතුටු නොවන බවයි. ‘මූගොවා’ යනු මහජනයා රජතුමා ගොළුවෙකු මෙන් සිටිනවා හැර කිසියම් වචනයක් තොප සමග දොඩන්නේදැයි මෙවඩන්නාගෙන් හා උපස්ථායකයාගෙන් ප්‍රශ්න කළාහුය. එසේයැයි ඔව්හු කීහ. ඔහු තවදුරටත් මෙසේ ද කීහ.

රජතුමා කාමයන්හි නොඇලුන විවේකයට නැඹුරු වූ සිතින් හිතවත් පසේ බුදුවරු සිහිකර එබඳු සීලාදි ගුණ ඇති උතුමන් කැමති වන වනසෙනසුනක මාගේ ඇලීමක් වන්නේ කෙසේදැයි මෙබඳු උදාන ගාථාවන් කියන්නෝය.

සුඛකාමා රහොසීලා වධබන්‍ධා උපාරතා, කෙසං නු අජ්ජ ආරාමෙ දහරා වුද්ධාච අච්ඡරෙ

අතික්කන්ත වනථාධීරා නමො තෙසං මහෙසිනං, යෙ උස්සුකම්හි ලොකම්හි විහරන්ති අනුස්සුකා

තෙ ඡෙත්‍වා මච්චුනො ජාලං තන්තං මායාවිනො දළ්හං, ඡින්නාලයත්තා ගච්ඡන්ති කො තෙසං ගති මාපයෙති

එහි සුඛකාමා යනු නිවන්සුව කැමැත්තෝය. රහොසීලා යනු අනුන් හට තමා සිල්වතෙකු බව නොහඟවා සිල් රක්නාහුය. දහරාවුද්ධා යනු තරුණ මහළු සියළු දෙනාය. අච්ඡෙරෙ යනු විසීමයි.

මෙසේ ඒ පසේ බුදුවරුන්ගේ ගුණ සිහිකරන මහසත් හට ඉමහත් සොම්නසක් ඇතිවිය. ඉක්බිති පර්යංකයෙන් නැගී සිට උතුරු සීමැදුරු කවුළුව, උතුරු දෙස බලාගෙන මුදුනෙහි දොහොත් බැඳගෙන මේ අනඤාත වූ ගුණයෙන් හෙබි පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා යැයි හඟිමින් නමස්කාර කරමින් ‘අතික්කන්ත වනථාති’ ආදී ගාථාව කීහ. එහි අතික්කන්තවන්තා යන තෘෂ්ණාව ප්‍රහීණ කළ බවයි. මහෙසිනං යනු මහත් වූ සීලස්කන්‍ධ ගුණය විමර්ශනය කරමින් සිටින්නා වූ (පසේ බුදුවන්නේ) යනුයි. උස්සුකම්හී යනු (රාගාදී කෙලෙස්) උත්සන්න වූ බවයි. මච්ඡුනොජාලං කෙලෙස් මරහු විසින් විසුරුවන ලද තෘෂ්ණා ජාලයයි. (තණ්හාව නමැති දැලයි) තන්තං මායාවිනො යනු අතිමායාවී ස්වභාවයයි. කොතෙසංගති මාපයෙ යනු කවරෙක් ඒ පසේබුදුවරුන් වසන තැනට කැඳවා රැගෙන යන්නේ ද යන අර්ථයි.

මෙසේ මාලිගාවේ මතුමහල් තලයේ මහණදම් පුරන්නේ සිව්මසක් ඉක්ම ගියේය. ඉක්බිති මහසත් හට ඉතා තදින් පැවිද්දට සිත නැඹුරු විය. ගිහිගෙය ලෝකාන්තරික නිරය මෙන් දුක් ගෙන දේ. තුන් ලෝකය ගිනිගත්තා මෙනි. හෙතෙම (මහසත්) පැවිද්දට නැමුණු සිතින් ශක්‍රභවනය (තව්තිසා දෙව්ලොව) වැනි සමලංකෘත වූ මේ මිථිලා නුවර හැරදමා පැවිදි වෙස් ගන්නා දවස කවරදා මට උදාවේදැයි සිතා (මෙසේ) මිථිලා නුවර වර්ණනා කිරීම ඇරඹීය.

කවර කලෙක මම සමෘද්ධ වූ විශාල වූ හාත්පසින් බබලන්නා වූ මියුලු නුවර හැරදමා පැවිදි වන්නෙම්ද එය කවරදා සිදුවන්නේද?

කවර කලෙක මම බෙදා කොටස් වශයෙන් ප්‍රමාණ කළ සමෘද්ධ වූ මියුලුනුවර හැරදමා පැවිදි වන්නෙම් ද? එය කවරදා සිදුවන්නේද?

කවර කලෙක මම මහත් පවුරු දොරටු තොරණින් යුත් සමෘද්ධ වූ මියුලු නුවර හැරපියා පැවිදි වන්නෙම් ද? කවරදා එය සිදුවන්නේ ද?

කවර කලෙක මම දැඩි අටලු දොරකොටු යුත් සමෘද්ධ වූ මියුලු නුවර හැරපියා පැවිදි වන්නෙම් ද? එය කවරදා සිදුවන්නේද?

කවර කලෙක මම මැනවින් කොටස් කළ මහාවීදි ඇති සමෘද්ධ වූ මියුලු නුවර හැරපියා පැවිදි වන්නෙම් ද? එය කවරදා සිදුවන්නේද?

කවර කලෙක මම මැනවින් විභාග කළ සල්පිල් ඇති සමෘද්ධ වූ මියුලු නුවර හැරපියා පැවිදි වන්නෙම් ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම ගවයන් අසුන් යෙදූ රථ ගැවසීගත් සමෘද්ධ වූ මියුලු නුවර හැරපියා පැවිදි වන්නෙම් ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම පුෂ්පාරාම ඵලාරාම හා උයන් පෙළ ඇති සමෘද්ධ වූ මියුලු නුවර හැරපියා පැවිදි වන්නෙම් ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම උයන් හා වනපෙත් ඇති සමෘද්ධ වූ මියුලු නුවර හැරපියා පැවිදි වන්නෙම් ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම ප්‍රාසාද හා වන පංති ඇති සමෘද්ධ වූ මියුලු නුවර හැරපියා පැවිදි වන්නෙම් ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම රජුගේ නෑයන්ගෙන් යුත් තුන් පවුරකින් පිරිවර වූ සොමනස්ස නම් විදේහ රජු විසින් මවන ලද සමෘද්ධ වූ මියුලු නුවර හැරපියා පැවිදි වන්නෙම් ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම දැහැමින් රැස්කළා ධන ධාන්‍ය ඇති සමෘද්ධ වූ විදේහ වැසියන් හැර පැවිදි වන්නෙම් ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම සතුරන් විසින් නොදිනිය හැකි දැහැමින් රැකුණු සමෘද්ධ වූ විදේහ වැසියන් හැර පැවිදි වන්නෙම් ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක විභාග කළ කොටස් වශයෙන් ප්‍රමාණයෙන් කළ සිත්කලු අන්තඃපුරය හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක සුණු පිරියම් කළ මැටි ආලේප කළ සිත්කළු අන්තඃපුරය හැර පැවිදි වන්නේ ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක පිවිතුරු සුවඳින් යුත් මනරම් වූ අන්තඃපුරය හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම විභාග කළ කොටස් වශයෙන් ප්‍රමාණ කළ කුටාගාරයන් හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

[missing trans]

කවර කලෙක මම පිවිතුරු සුවඳ ඇති සිත් අලවන කූටාගාරයන් හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම ආලේප කළ රත්සඳුන් ඉස්නා ලද කූටාගාරයන් හැර පැවිදි වන්නේ ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම සතරඟුල් පමණ එළුලොමින් කළ විසිතුරු පළස් අතුළ රන්මුවා පර්යංකයන් හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම සතරඟුල් පමණ එළුලොමින් කළ විසිතුරු පළස් අතුළ මිණිමුවා පර්යංකයන් හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම කටුපිළ හා කොසෙය්‍ය වස්ත්‍ර ද කොමුපිළීද කෝටුම්බර දේශයෙහි නිපන් වස්ත්‍රද හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම සක්වාළිහිණියන් විසින් පැවැත්වෙන නාද ඇති මන්දාලකයන්ගෙන් හා පියුම් උපුල් ආදී පස්පියුමෙන් ගැවසී ගත් රමණීය පොකුණු හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම සර්වාභරණින් සැරසුණු රන්පොරොදු හා රන් ශීර්ෂාභරණයෙන් හා රන්දැලින් ද යුත් තෝමර හා අකුසු ගත් අත් ඇති ඇතරුවින් නැගුණු ඇත්රජුන් හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම උපතින් ම අජානීය වූ සර්වාභරණින් සැරැසුණු සෛන්‍ධවනම් ශීඝ්‍ර වාහන වූ කරවාල දුනු දරන අසරුවන් නැගුණු අශ්ව සමූහයන් හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම මැනැවින් සැදුණු එසවුණු ධජ ඇති අතුළ දිවසම්ද ව්‍යාඝ්‍ර සම් ද ඇති සියලු අලංකාරයෙන් සැරසූ දුනු ගත් අත් ඇති යුද්ධ සැට්ටයෙන් සැරසුණු රියදුරන් නැගුණු රථ පංතියද හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම සන්නද්ධ වූ එසවූ ධජ ඇති අතුළ දිවිසම් හා ව්‍යාඝ්‍ර සම් ඇති සියලු අලංකාරයෙන් සැරසූ යුධ සැට්ටයෙන් සැරසුණු දුනුගත් අත් ඇති රියදුරන් නැගුණු ස්වර්ණමය රථයන් හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම සන්නද්ධ වූ ධජ ඇති අතුළ දිවිසම් හා ව්‍යාඝ්‍ර සම් ඇති සියලු අලංකාරයෙන් සැරසූ යුද සැට්ටයෙන් සැරසුණු දුනු ගත් අත් ඇති රියදුරන් නැගුණු රිදී රථයන් හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම සන්නද්ධ වූ ධජ ඇති අතුළ දිවිසම් හා ව්‍යාඝ්‍ර සම් ඇති සියලු අලංකාරයෙන් සැරසු යුද සැට්ටයෙන් සැරසුණු දුනු ගත් අත් ඇති රියදුරන් නැගුණු අශ්වයන් යෙදූ රථ හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම සන්නද්ධ වූ ධජ ඇති අතුළ දිවිසම් හා ව්‍යාඝ්‍ර සම් ඇති සියලු අලංකාරයෙන් සැරසූ යුද සැට්ටයෙන් සැරසුණු දුනු ගත් අත් ඇති රියදුරන් නැගුණු ඔටුවන් යෙදූ රථ හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම සන්නද්ධ වූ ධජ ඇති අතුළ දිවිසම් හා ව්‍යාඝ්‍ර සම් ඇති සියලු අලංකාරයෙන් සැරසූ යුද සැට්ටයෙන් සැරසුණු දුනු ගත් අත් ඇති රියදුරන් නැගුණු ගොනුන් යෙදූ රථ හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම සන්නද්ධ වූ ධජ ඇති අතුළ දිවිසම් හා ව්‍යාඝ්‍ර සම් ඇති සියලු අලංකාරයෙන් සැරසූ යුද සැට්ටයෙන් සැරසුණු දුනු ගත් අත් ඇති රියදුරන් නැගුණු එළුවන් යෙදූ රථ හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම සන්නද්ධ වූ ධජ ඇති අතුළ දිවිසම් හා ව්‍යාඝ්‍ර, සම් ඇති සියලු අලංකාරයෙන් සැරසූ යුද සැට්ටයෙන් සැරසුණු දුනු ගත් අත් ඇති රියදුරන් නැගුණු තිරෙළුවන් යෙදූ රථ හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම සන්නද්ධ වූ ධජ ඇති අතුළ දිවිසම් හා ව්‍යාඝ්‍ර සම් ඇති සියලු අලංකාරයෙන් සැරසූ යුද සැට්ටයෙන් සැරසුණු දුනු ගත් අත් ඇති රියදුරන් නැගුණු මුවන් යෙදූ රථ හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම සියලු අලංකාරයෙන් සැරසුණු සිල්වත් සැට්ට දරන තෝමර හා අකුසු ගත් අත් ඇති ශුර ඇතරුවන් හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම සියලු අලංකාරයෙන් සැරසුණු සිත් සැට්ට දරන කරවාල හා දුනු දරණ ශූර අසරුවන් හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම සියලු අලංකාරයෙන් සැරසුණු සිල්වත් සැට්ට දරන දුනුගත් අත් ඇති හියවුරු දරන රියදුරන් හැර පැවිදි වන්නේද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම සියලු අලංකාරයෙන් සැරසුණු සිල්වත් සැට්ට දරන හියවුරු දරන රියදුරන් හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම සියලු අලංකාරයෙන් සැරසුණු සිල්වත් සැට්ට හා ස්වර්ණමය හිස් වෙළුම් ඇති ශූර වූ රාජකුමාරයන් හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම වස්ත්‍ර යුත් සැරසුණු රන්වන් සඳුන් ගැවූ ශරීර ඇති උතුම් කසී සළු දරන බ්‍රාහ්මණ සමූහයා හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

[missing trans]

කවර කලෙක මම සියලු අලංකාරයෙන් සැරසුණු සත්සියයක් භාර්යාවන් හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම මැනවින් හික්මුණු, සිහින් ඉඟ ඇති සත්සියයක් භාර්යාවන් හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම කීකරු ප්‍රියවදන් තෙපලන සත්සියයක් භාර්යාවන් හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම සියක් පළමුවෙන් කළ සියගණ විසිතුරු රේඛා ඇති රන්මුවා තලිය හැර පැවිදි වන්නෙම්ද? එය කවරදා වන්නේ ද?

කවර කලෙක සියලු අලංකාරයෙන් සැරසුණු රන් පොරෝදු ඇති, රන්මුවා ශීර්ෂාභරණ ද සැරසුණු වස්ත්‍රද ඇති තෝමර හා අකුසු ගත් අත් ඇති ඇතරුවන් නැගුණු හස්තිරාජයන්ගෙන් යුත් ඇත් සමූහයෝ හුදකලා වනයට යන මා සමග නො යන්නෙහුද, එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක සර්වාභරණින් සැරසුණු උපතින්ම ශීඝ්‍ර ගමන් ඇති සෛන්‍ධව නම් වන කරවාලායුධ හා දුනු දරන අසරුවන් නැගුණු අශ්ව සමූහයෝ වනයට යන හුදකලා මා අනුව නොයන්නාහුද? එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක යුදයට සැරසුණු එසවූ ධජ ඇති අතුළ දිවිසම් හා ව්‍යාඝ්‍ර සම් ඇති සර්වාභරණින් සැරැසුණු දුනුගත් අත් ඇති යුද සැට්ට දරන රියදුරන් නැගුණු රථ පංතීහු හුදකලා වනයට යන මා අනුව නො යන්නාහුද? එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක යුදයට සැරසුණු එස වූ ධජ ඇති අතුළ දිවිසම් හා ව්‍යාඝ්‍ර සම් ඇති සර්වාභරණින් සැරැසුණු දුනුගත් අත් ඇති යුද සැට්ට දරන රියදුරන් නැගුණු රන්මුවා රථ සමූහයෝ හුදකලා වනයට යන මා අනුව නො යන්නාහුද? එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක යුදයට සැරසුණු එසවූ ධජ ඇති අතුළ දිවිසම් හා ව්‍යාඝ්‍ර සම් ඇති සර්වාභරණින් සැරසුණු දුනුගත් අත් ඇති යුද සැට්ට දරන රියදුරන් නැගුණු රිදීයෙන් කළ රථ සමූහයෝ හුදකලා වනයට යන මා අනුව නො යන්නාහුද? එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක යුදයට සැරසුණු එස වූ ධජ ඇති අතුළ දිවිසම් හා ව්‍යාඝ්‍ර සම් ඇති සර්වාභරණින් සැරැසුණු දුනුගත් අත් ඇති යුද සැට්ට දරන රියදුරන් නැගුණු අසුන් යෙදූ රථ සමූහයෝ හුදකලා වනයට යන මා අනුව නො යන්නාහුද? එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක යුදයට සැරසුණු එසවූ ධජ ඇති අතුළ දිවිසම් හා ව්‍යාඝ්‍ර සම් ඇති සර්වාභරණින් සැරැසුණු දුනුගත් අත් ඇති යුද සැට්ට දරන රියදුරන් නැගුණු ඔටුවන් යෙදූ රථ සමූහයෝ හුදකලා වනයට යන මා අනුව නො යන්නාහුද? එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක යුදයට සැරසුණු එස වූ ධජ ඇති අතුළ දිවිසම් හා ව්‍යාඝ්‍ර සම් ඇති සර්වාභරණින් සැරැසුණු දුනුගත් අත් ඇති යුද සැට්ට දරන රියදුරන් නැගුණු ගවයන් යෙදූ රථ සමූහයෝ හුදකලා වනයට යන මා අනුව නො යන්නාහුද? එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක යුදයට සැරසුණු එසවූ ධජ ඇති අතුළ දිවිසම් හා ව්‍යාඝ්‍ර සම් ඇති සර්වාභරණින් සැරැසුණු දුනුගත් අත් ඇති යුද සැට්ට දරන රියදුරන් නැගුණු එළුවන් යෙදූ රථ සමූහයෝ හුදකලා වනයට යන මා අනුව නො යන්නාහුද? එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක යුදයට සැරසුණු එසවූ ධජ ඇති අතුළ දිවිසම් හා ව්‍යාඝ්‍ර සම් ඇති සර්වාභරණින් සැරැසුණු දුනුගත් අත් ඇති යුද සැට්ට දරන රියදුරන් නැගුණු තිරෙළුවන් යෙදූ රථ සමූහයෝ හුදකලා වනයට යන මා අනුව නො යන්නාහුද? එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක යුදයට සැරසුණු එසවූ ධජ ඇති අතුළ දිවිසම් හා ව්‍යාඝ්‍ර සම් ඇති සර්වාභරණින් සැරැසුණු දුනුගත් අත් ඇති යුද සැට්ට දරන රියදුරන් නැගුණු මුවන් යෙදූ රථ සමූහයෝ හුදකලා වනයට යන මා අනුව නො යන්නාහුද? එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක සියලු අලංකාරයෙන් සැරැසුණු නිල් සැට්ට දරන තෝමර හා අකුසු ගත් අත් ඇති ශූර ඇතරුවෝ වනයට යන මා අනුව නො යන්නාහු ද එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක සියලු අලංකාරයෙන් සැරැසුණු නිල් සැට්ට දරන දුනු දරන ශූර අසරුවෝ වනයට යන මා අනුව නො යන්නාහු ද එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක සියලු අලංකාරයෙන් සැරසුණු නිල් සැට්ට දරන දුනු ගත් අත් ඇති ශුර රථ සේනාවෝ වනයට යන මා අනුව නො යන්නාහු ද එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක සියලු අලංකාරයෙන් සැරැසුණු නිල් සැට්ට දරන දුනු හියවුරු ගත් අත් ඇති ශුර ධනුර්ධරයෝ වනයට යන මා අනුව නො යන්නාහු ද එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක සියලු අලංකාරයෙන් සැරසුණු රන් සැරයටි ගත් අත් ඇති ශූර රාජපුත්‍රයෝ වනයට යන මා අනුව නො යන්නාහු ද එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක සියලු අලංකාර වස්ත්‍රයෙන් සැරසුණු රත්හඳුන් ගැල්වුණු ශරීරායව ඇති උතුම් කසී සළු දරන බ්‍රාහ්මණ සමූහයෝ වනයට යන මා අනුව නො යන්නාහු ද එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක සියලු සර්වාභරණින් කහ පැහැ ඇඳුමින් සැරසුණු පෙරටුව යන ශූර ඇමති ගණයා වනයට යන මා අනුව නො යන්නාහු ද එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක සියලු සර්වාභරණින් සැරසුණු සත්සියයක් භාර්යාවෝ හුදකලා වනයට යන මා අනුව නො යන්නාහු ද එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක සියලු සර්වාභරණින් සැරසුණු මනා වූ සිහින් ඉඟ ඇති සත්සියයක් භාර්යාවෝ හුදකලා වනයට යන මා අනුව නො යන්නාහු ද එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක සියලු සර්වාභරණින් සැරසුණු ප්‍රිය තෙපුල් ඇති සත්සියයක් භාර්යාවෝ හුදකලා වනයට යන මා අනුව නො යන්නාහු ද එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක හිස මුඩු කළ, සඟල සිවුරක් පෙරවූ මම පාත්‍රයක් ගෙන පිඬුසිඟා හැසිරෙන්නෙම් ද? එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක මහමග හැර දැමූ පාංසකූල වස්ත්‍රයත් සඟල සිවුරත් දරන්නෙම්ද? එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක (බැඳගෙන වස්නා) සදා වැස්සෙන් තෙත් සිවුරු ඇති මම පිඬු පිණිස හැසිරෙම්ද එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක ගසින් ගසට වනයෙන් වනයට පැමිණ ඇලුම් නොකොට මුළු දවසම වසන්නෙම්ද, එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක ගිරි දුර්ග ස්ථානයන්හි පහවූ බිය ඇතිව හුදකලාව හැසිරෙන්නෙම් ද, එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක වීණා වාදකයෙකු සත් සතක් ඇති වීණාව මිහිරිකොට හඬවන්නේද, කෙසේ නම් එලෙස සිත අංජු කරන්නේ ද? එබඳු පැවිද්ද කවරදා සිදු වන්නේ ද?

කවර කලෙක මම පාවහන් සිදුනා සොම්වරයෙකු මෙන් දිව්‍ය වූද මානුෂික වූද කාම සඤ්ඤෝජනයන් සිදුනොවේ ද?

එහි කදා යනු කාලය (අවස්ථාව එළඹෙන්නේ කවදාදැයි) පිළිබඳ වූ සිතීමයි. ඵීතං යනු සමෘද්ධිමත් බවයි. උයන්වතු වතු වන පංතිද ඇති සමෘද්ධිමත් බවයි. සබ්බතොපහං යනු හාත්පසින් බබලන සමෘද්ධිමත් බවයි. තං කදාස්සු භවිස්සති යනු එබඳු වූ (සමෘද්ධිමත්) නගරයක් හැරදමා පැවිදිවීමක් කවදා සිදුවේද යන්නයි. විභත්තං භාගසොමිතං යනු විශේෂඥ වූ නගර නිර්මාපකයන් විසින් රජමැදුර, වීථි වාසල් දොරවල් ආදී වශයෙන් මනාකොට කොටස් වශයෙන් බෙදා නිර්මාණය කරන ලද යන්නයි. බහලපාකාර තොරණං ශක්තිමත් වූද විශාල වූද ප්‍රාකාර, තොරණ දොරටු ආදියෙන් යුක්ත වූ බවයි. දළ්හමට්ටාල කොට්ඨකං යනු ශක්තිමත් අටලු දොරකොටු ආදියෙන් යුක්ත බවයි. පිළීතං යනු ගැවසීගත් බවයි. තිපුරං යනු නගර තුනකින් යුක්ත වූ. පවුරු තුනකින් යුක්ත වූ බවයි. නගර තුනක් (අන්තඃපුරය, ඇතුල්නුවර පිටනුවර) හෝ තුන්වරක් සම්පූර්ණ කොට නිර්මාණය කරන ලද යනුයි. රාජබන්‍ධුනිං යනු රජුගේ කොටස් තුනකින් යුක්ත වූ නෑයින්ගෙන් සමන්විත වූ බවයි. සොමනස්සෙන යනු ‘සොමනස්ස’ නම් වූ වේදේහරට රජතුමාය.

නිචිතෙ යනු ධන ධාන්‍යාදිය රැස් කිරීමෙහි යෙදුනු බවයි. අජෙය්‍ය යනු පසමිතුරන් විසින් ජයගත නොහැකි බවයි. චන්‍දනඵොසිතෙ හාත්පස රත්හඳුන්වලින් සුවඳ ගන්වා ඇති බවයි. කොටුම්බරානි යනු කෝටුම්බර දේශයෙහි නිපදවන ලද වස්ත්‍රයි. හත්‍ථිගුම්බෙ යනු ඇත් සමූහයයි. (මෙහි ඇත්බල ඇණියයි) හෙම කප්පන වාසසෙ යනු ස්වර්ණමය වූ විසිතුරු වූ හිස් පළඳනා හා රන් රසුදැල්වලින් යුක්ත බවයි. ගාමණීයෙහි ඇත්ගොව්වන් විසින් යනුයි. ආජානිය්‍යෙච ජාතියා උපතින්ම කළයුතු දේ නොකළ යුතු දේ දන්නා බැවින් ආජානීය නම් වූ එබඳු අශ්ව පංතිය යනුයි. ගාමණීයෙහි (මෙම ගාථාවෙහි) අසරුවන් විසින් යනුයි. ඉල්ලියාචාපධාරිහී යනු ඉල්ලීස (නම් කඩුවත්) දුන්නත් දරන යනුයි. රථසෙනී රථ ඇණියයි. සන්නද්ධෙ යනු මනාව සන්නද්ධ කරන ලද බවයි. ගමණීයෙහි (මෙම ගාථාවෙහි) රියදුරන් යනුයි. සජ්ඣ රථෙ යනු රිදීමය යුද රථයන්ය. අජරථ මෙණ්ඩරථ මිගරථ ගැන සඳහන් කර ඇත්තේ ශෝභනය සඳහාය.

අරිය ගණා යනු බ්‍රාහ්මණ සමූහයාය. එකල්හි බමුණෝ සියල්ලන්ගේම ගුරුවරු වූහ. එබැවින් ඔවුන් සඳහා මෙසේ යෙදුනි. හරිචන්‍දන ලිත්තංගෙ කසුන් පැහැ හඳුන් ශරීරයෙහි ආලේපිත බවයි. සත්ත සතා ප්‍රිය භාර්යාවන් (සත්සියය) සඳහා කීහ. සුඤ්ඤා සුසංයම බවයි. අස්සවා යනු යහපත් වචනයෙන් යුතු බවයි. සතඵලං රන්පලම් සියයකින් කළ බවයි. කංසං යනු (ආහාර අනුභව කරන) භාජනයයි. පාත්‍රයයි. සතරාජික පිටුපස සියගණන් රේඛාවන්ගෙන් යුක්ත වීමයි. යංතංමං (ගාථා රාශියක ‘යං තං මං භානුයිස්සන්ති’ යනුවෙන් යෙදී ඇත. සප්ත භාර්යාවන් ගැන සඳහන් කරන ගාථාවල ද එසේ යොදා මෙහිදී යං තං මං යන කොටස පමණක් යොදා ඇත. යං තං මං යනු කවර දවසක ස්ත්‍රී ගන්‍ධයෙන් තොර වූ මහ වනයෙහි හුදකලාව යන්නා වූ මා අනුව ඔවුන් (සත්ත භාර්යාවෝ) නොඑන්නේද (යනුවෙන් අටුවාව දක්වා ඇත) සත්තංහ මෙදෙ සත්දිනක් නොකඩ කොට වසින වැස්සයි. සත්දිනක් නොකඩකොට බැඳගෙන වැසි වැසීමයි. සබ්බහං යනු හැම දවසම යන්නයි. රුජකො යනු වීණා වාදකයාය. කාමසංයොජෙනෙ යනු නාම සංයෝජනයන් යනුයි. දිබ්බෙ යනු දෙවයි. මානුසෙ යනු මිනිස් යන්නයි.

ඔහු (ඒ මහාජනක රජ තෙමේ) මිනිස් පරමායුෂ අවුරුදු දසදහසක් ඇති කල්හි මිනිස්ලොව ඉපදුනේ අවුරුදු සත්දහසක් රජකොට අවුරුදු තුන්දහසක් ඉතිරිව ඇති කල්හි පැවිදි විය. පැවිද්දට සූදානම් වන කල්හි උයන්දොර අඹරුක දුටුදා සිට සිව්මසක් ගිහිගෙයි වැස මේ වේසයට වඩා පැවිදි වේසය උතුම්යැයි සිතා පැවිදි වන්නෙමියි අදිටන්කොට උපස්ථායකයාට රහසින් මෙසේ ඇණවීය. ‘දරුව, කිසිවෙකුට නොහැඟෙන ලෙස සල්පිලෙන් කෂාය වස්ත්‍ර ද මැටි පාත්‍රයක් ද ගෙන එව’ ඔහු එසේ කෙළේය. රජතුමා කරණවෑමියා බනවා කෙරැවුළු බාවාගෙන, කරණවෑමියාගේ උදව් ඇතිව එක් සළුවක් හැඳගෙන, එකක් ඒකාංශකොට දමාගෙන, එකක් පොරවා ගත්තේය. මැටි පාත්‍රය ඔලොගුවක ලා දසරුවෙහි එල්ලා ගත්තේය. පසුව සැරයටියක් ගෙන මතුමහලෙහි පසේ බුදුවරුන්ගේ ලීලායෙන් එහෙ මෙහෙ සක්මන් කෙළේය. එතුමා එදවස එසේම වැස, දෙවැනි දින ඉර නැගෙන කල්හි පහයෙන් බසින්නට විය.

එදා සීවලී දේවිය යෙහෙළියන් සත්සිය දෙනා අමතා අපගේ රජතුමා බොහෝ කාලයකින් නොදුටුවිරූය. සිව්මසක් ද ගතවිය. අද එතුමා බැලීමට යමු යි කියා සියලු දෙනාම අලංකාර ලෙස සරසවා හැකි හැම ආකාරයකින් ස්ත්‍රී මායම් දක්වා කෙලෙස් බැම්මෙන් බැඳගැනීමට උත්සාහ ගන්නැයි කියා තමාද මනාව සැරැසී, ඔවුන් සමග රජතුමා දකිමි’යි පහයට නගින්නී පහයෙන් බසින රජතුමා දුටුවේ වී නමුත් නො හැඳින්නාය. රජුට අවවාද අනුශාසනා කිරීමට පැමිණි පසේබුදුන් වහන්සේ නමක් යැයි සිතා වැඳ නමස්කාර කොට එකත්පසෙක සිටියාය. මහසත්හුද පහයෙන් බැස ගියහ. ඔහු පහයට නැග බලන කල්හි සිරියහන් ගබඩාවේ පුටුව මත රජතුමාගේ අක්බඹරු වී ගිය කළුකෙස් ද, රජතුමා ඇලුම් කළ බඩුබාහිර ද එසේම තිබෙනු දැක ඒ පසේබුදුවරයෙකු නොව අපගේ පිය සැමියා විය හැකියැයි කියා, එන්න ඔහු ආයාචනාකොට නවත්වවු’යි කියා මතුමහල් තලයෙන් බැස රජගෙයි මිදුලට බැස ඈ සමග සියලු බිසෝවරු කෙස්වලු දෙපිට දෑලේ මුදාහැර දෑත්වලින් පපුවට ගසා ගනිමින් මහරජතුමන් කුමක් සඳහා මෙබඳු දෙයක් කරගත්තේදැයි කුළුණුබර හැඟුම් පාමින් අඬ අඬා රජතුමා ලුහුබැඳ ගියාහුය. මුළු නුවරම මෙපුවත ඇසීමෙන් කැළඹී ගියේය. නගරවැසි ජනයා ද අපගේ රජතුමා පැවිදි විය. කෙසේ නම් මෙබඳු දැහැමි රජෙකු ලබාගත හැකිදැයි හඬමින් වැලපෙමින් රජු ලුහුබැඳ ගියාහුය. එහිදී ඒ ස්ත්‍රීන්ගේ වැළපීමත්, එසේ වැලපෙන්නා වූ ඔවුන් හැරදමා රජතුමා ගේ නික්ම යෑමත් ගෙනහැර දක්වමින් ශාස්තෲන් වහන්සේ මේ ගාථා දේශනා කළ සේක;

තාච සත්තසතා භරියා සබ්බාලංකාර භූසිතා, බාහා පග්ගය්හ පක්කන්‍දුං කස්මා නොවිජහිස්සති

තාච සත්තසතා භරියා සුසඤ්ඤා තත්‍රමජ්ඣිමා, තිහා පග්ගය්හ පක්කන්‍දුං කස්මා නොවිජහිස්සති

තාච සත්තසතා භරියා අස්සවා පියභාණිනී, බහා පග්ගය්හ පක්කන්‍දුං කස්මා නොවිජහිස්සති

තාච සත්තසතා භරියා සබ්බලංකාර භූසිතා, හිත්‍වා සම්පද්දයී රාජා පබ්බාජාය පුරක්ඛතො

තාච සත්තසතා භරියා සුසඤ්ඤා මජ්ඣිමා, හිත්‍වා සම්පද්දයී රාජා පබ්බාජාය පුරක්ඛතො

තාච සත්තසතා භරියා අස්සවා පිය භාණිනී, හිත්‍වා සම්පද්දයී රාජා පබ්බාජාය පුරක්ඛතො

හිත්‍වා සතඵලං තංසං සොවණ්ණංසන රාජිකං, අග්ගහී මත්තික පත්තං තං දුතියභි සෙවනං

එහි පග්ගය්හ යනු ඔසවා යනුයි. සමපද්දයි යනු මහණෙනි, ඒ මහාජනක රජතුමා ඔහුගේ සත්සියයක් බිරින්දෑවරු මහරජ කුමක් නිසා අප හැර යන්නේ ද? අපගේ ඇති වරද කිමදැයි වැළපෙන්නවුන් හැර දමා පැවිද්ද පිණිස යන්නේ දැයි ඔවුන් විසින් චෝදනා කරනු ලබන්නෙකු මෙන් ඔවුන් හැරදමා පෙරටුව ගියේය යනු අර්ථයි. මහණෙනි, ඒ මැටි පාත්‍රය ගැනීම දෙවෙනි අභිෂේකයක් මෙන් සලකා ඒ රජතුමා (එයත් රැගෙන) නික්මුණෝය යනු අර්ථයි.

සීවලී දේවිය කොතරම් වැලපුනත් රජතුමා නැවැත්වීමට නොහැකි වූවාය. එසේ නැවැත්වීමට උපායක් ඇතැයි සලකා සෙන්පතියාට කතාකොට දරුව, රජු ගමන්කරන මඟ ඇති දිරූ ගෙවල් දිරූ ශාලාවන්ට ගිණි තබව. තණ පනරැල් රැස්කොට ඒ ඒ තන්හි දමා ගිනිතබා දුම් නග්ගව යි අණ කළාය. ඔහු එසේ කෙළේය. ඈ රජු සමීපයට ගොස් පාමුල වැටී මියුලු නුවර ගිනිගත් ආකාරයක් හඟවමින් මේ ගාථා දෙක කීවාය.

වෙස්මා අග්ගිසමා ජාලා කොසො ඩය්හන්ති භාගසො, රජතං ජාතරූපංච මුත්තා වෙළුරියා බහූ

මණයො සංඛමුත්තාච වත්‍ථිකං හරි චන්‍දනං, අජිනං දන්ත භණ්ඩංච ලෙහං කාළායසං බහුං, එහි රාජ නිවත්තස්සු මාතෙ තං විනසා ධනන්ති

එහි වෙස්මා යනු ඒ ඒ මිනිසුන්ගේ ගෙවල් ගිනිගෙන දැවුණි. එය මෙහි වෙස්මා නම් විය. ගිනිදැල් නංවමින් දැවුණේය යන අර්ථයි. කොසො යනු රිදී පිරවූ ගබඩා ආදියයි. භාගසො කොටස් වශයෙන් මනාව බෙදා තිබුණත් එසේ නොදැවෙන බව යනුයි. ලොහං යනු තඹ ආදී ලෝහයන්ය. මා තෙ තං විනසාධනං යනු එසේ වූ ධනය විනාශ වීමට ඉඩ නොදෙන්න. එන්න එම ගින්න නිවාලන්න. ආපසු හැරී යන්න. දැවෙන නගරය ගැන නොබලා (ගිහිගෙයින් නික්මුණේ යැයි ඔබට නිග්‍රහ කරන්නෝ වෙති. ඒ නිසා ඇති වන ලජ්ජාවෙන් ඔබේ සිත විපිළිසර වේ. මහරජ එන්න. ඇමැතියන්ට අණකොට ගින්න නිවා දමන්නැයි දේවිය කීවාය. (ඒ බව දැක්වීම සඳහා මේ පාඨය යෙදිණ)

ඉක්බිති මහසත් දේවියට ‘කුමක් කියව්ද? යම් තැනක යමක් වේනම් එය එහිම දැවී යන්නේ ය. මා වනාහි කිසිවක් නැති තැනැත්තෙක් වෙමි. යන බව ගෙනහැර දැක්වීමට ගාථාවක් කීහ.

සුසුඛං වත ජීවාම යෙසං නොනත්‍ථි කිඤ්චනං, මිථිලාය ඩය්හමානාය නමෙ කිඤ්චි අඩය්හථාති

එහි කිඤ්චනං යනු කිසිවක් නැති බවයි. කෙලෙස් පළිබෝධ හට ගැනීමට හේතුවන (බාහිර වස්තුවක්) තමන් සතුව නැති බවයි. සුසංඛවත ජීවාම (ඉතා සුවසේ ජීවත් වෙමු යනුයි) මියුලු නුවර දැවෙන කල්හි මගේ කිසිවක් නො දැවෙන්නේ ය යනුවෙන් කීමෙන් ස්වල්ප වශයෙන් වුවද තමන් සතු වස්තුවක් දැවෙන්නේ යැයි නොසිතූ ආකාරය කියූ සේයි.

මෙසේ ප්‍රකාශ කොට (මහජනක රජතුමා) උතුරුදිග දොරටුවෙන් නික්මුනේය. එතුමා සමග භාර්යාවෝ ද නික්මුණාහුය. නැවතද සීවලී දේවිය එක් උපායක් සිතා ‘ගම් නගර නසා රට විනාශ කරන ආකාරයක් පෙන්වීමට අණ කළාය. මොහොතකින් ආයුධ අතැති පුරුෂයින් එහෙ මෙහෙ දුවමින් ආයුධවලින් පහර දීගන්නා ආකාරයත් සිරුරවල ලාක්‍ෂාරක ගල්වා තුවාල වූ ආකාරයත්, එසේ පහරවැදී මැරුණ වුන් මෙන් සමහරු පලස මත තබා ලහි ලහියේ ඔසවාගෙන යන ආකාරයත් රජුට දකින සේ සැලැස්වීය. මහජනයා ‘මහරජ, ඔබ ජීවත්ව සිටියදීම රට විලෝපනය වෙයි. මිනිසුන් මරාදමයි. උද්ඝෝෂණය කළාහුය. දේවියද රජු ඉදිරියෙහි වැඳ වැටී නවතින ලෙස මෙසේ (ගාථාවකින්) කීවාය.

අටවියො සමුප්පන්නා රට්ඨං විද්ධංසයන්ති තං, එහි රාජ නිවත්තස්සු මාරට්ඨං විනසා ඉදන්ති

එහි අටවියො යනු මහරජ, ඔබ ජීවත්ව සිටියදීම වනගත සොරුන් පැමිණියෝය. තං යනු එසේ දැහැමින් රැකි ඔබේ රට (විනාශ වේය යනුයි)

රජ මා ජීවත්ව සිටියදී සොරු නැගී සිට රට විනාශ කරන්නේ නැත. සීවලී දේවියගේ වැඩ මෙහෙම නේදැයි සිතා වටහා දෙනු සඳහා මෙසේ කීහ.

සුසුඛං වත ජීවාම යෙසං නොනත්‍ථි කිඤ්චනං, රට්ඨෙ විලුම්පමානම්හි නමෙ කිඤ්චි අජීරථ

සුසුඛං වත ජීවාම යෙසං නොනත්‍ථි කිඤ්චනං, පීතිභක්ඛා භවිස්සාම දෙවා ආභස්සරා යථා

එහි විලුම්පමානං යනු පැහැරීමයි. (මංකොල්ලකෑමයි) ආභස්සරා යනු යම්සේ (ඒ ආභස්සර බඹලොව) බ්‍රහ්මයෝ ප්‍රීතිය ආහාරය කොට සමාපත්ති සුවයෙන් කල්ගෙවන්නේ ද, එසේ කල්ගෙවන්නෙමි යනුයි.

මෙසේ කී කල්හිද මහජනයා රජතුමා ලුහුබැඳ යන්නට වූහ. ඉක්බිති රජතුමාට මෙබඳු අදහසක් පහළ විය. මේ රටවැසි ජනයා නතර වන්නට නොකැමැත්තෝය. කිසියම් හෙයකින් ඔවුන් නවත්වන්නෙමි යැයි සනිටුහන් කොට අඩ ගව්වක් ගිය කල්හි මහමග නැවැතී ඇමැතියන්ගෙන් මෙසේ ඇසීය. ‘මේ රාජ්‍ය කාගේ ද?’ ‘දේවයිනි, ඔබගේ යැ’යි ඔහු පිළිතුරු දුන්හ. එසේ නම් මේ ලී පතුර ගෙන එසවීමට සමත් වූවෙකු රජ බවට පත් කරව් යැයි කියා සැරයටියෙන් සරස් අතට ලී පතුරක් ගලවා දුන්නේය. තෙදවත් වූ රජතුමා විසින් ගලවා ගනු ලැබූ එය එසවීමට කිසිවෙකුත් සමත් නොවීය. මහජනයා ලී පතුර හිස මත තබා ගත් නමුත් බලවත් සේ වේදනා හෙවත් පීඩාවට පැමිණ අත්හැර දැමුවාහයි, සීවලී දේවියද එය එසවීමට අසමත් වූ බැවින් මහමග හරස්කොට දමා, එසේ තිබෙන්නට හැර නික්ම ගියාය. මහජනයා රාජ්‍ය සංකේතය හිමි අයම එය අත්හැර දමන ලදැයි දේවිය අනුවම ගියාහුය. මහසත් උතුරු හිමවත බලා ගියාහුය. දේවිය සියළු සේනා වාහන රැගෙන බෝසත්හු අනුවම ගියාය. රජ මහජනයා නැවැත්වීමට අපොහොසත් වූයේ සැටයොදුනක්ම ගියේය.

එකල්හි නාරද නම් තවුස් තෙම හිමවත්හි රන් ගුහාවෙහි වසමින් පංචාභිඥා ධ්‍යාන සුවයෙන් කල්යවන්නේ සත්දිනක් ඉක්මවා ධ්‍යානයෙන් නැගිට අහෝ සැපයි අහෝ සැපයි යනුවෙන් උදන් ඇනීය. හෙතෙම ‘මේ සැපය සොයන තවත් කිසිවෙකු දඹදිව් තලයේ ඇද්දැ’යි එතුමා දිව ඇස යොමා බැලීය. අභිනිෂ්ක්‍රමණය කළේ වී නමුත් සීවලී දේවිය ප්‍රමුඛ මහජනයාගේ ගමන නැවැත්විය නොහැකිව සිටින්නා වූ බුද්ධංකුර වූ මහාජනක රජතුමා දැක (ඔවුන්ගේ පසුපස ඒම මහාජනක රජතුමාගේ නෛෂ්ක්‍රම්‍ය පාරමිතාවට) නපුරක් වේදෝහෝයි සිතා, නෛෂ්ක්‍රම්‍ය කෙරෙහි දැඩි අධිෂ්ඨානය ඇති කිරීම සඳහා ද සොම්නස වඩවනු පිණිසද අනුශාසනා කරමියි සිතා, ඍද්ධියෙන් ගොස් රජු අබියස අහස් කුස්හි සිට උනන්දු වඩවනු සඳහා මෙසේ කීහ.

කිම්හෙ සො මහතො ඝොසො කා නු ගාමෙ කිලීලියා, සමණඤ්ඤෙච පුච්ඡාම කත්‍ථෙසො අභිසමො ජනොති

රජු කීය.

මමං ඔහාය ගච්ඡන්තං එත්‍ථෙසො අභිසටො ජනො, සීමාතික්කමනං යන්තං මුනිං මොනස්ස පත්තියා, මිස්සං නන්‍දීහි ගච්ඡන්තං කිංජාන මනුපුච්ඡසීති

මා ඔවුන් හැරයන නිසා මේ මහජනයා මෙහි රැස්වූයෝය. කෙලෙස් සීමාව ඉක්මවා යන අනගාරිය මුනි නම් වූ තපසට පැමිණීම සඳහා සතුටින් යන මා දැනගෙන කුමට විචාරන්නේදැයි රජතුමා ඇසීය. කිම්හෙසො යනු කුමන කරුණක් නිසා මේ ඇත් ආදී මහත් වූ පිරිසකගේ ඝෝෂාවක් පවතින්නේ ද? කානුගාමෙ කිලීලියා ඔබ සමග එන්නා වූ මේ ගම්වැසියෝ තමන් ‘කලකලය’ හඬ නංවන්නෝ කවුරුද? කත්‍ථෙසො මොව්හු කුමක් සඳහා එන්නෝ ද? අභිසටො යනු ලුහුබඳින්නා යනුයි. සීමාතික්කමනංයන්තං ඔබ මා කෙලෙස් සීමාව ඉක්මවා අනගාරික මුනිවරයෙකුගේ අවබෝධ ඥානයැයි කියන්නා වූ මොනෙය්‍ය ව්‍රතය සඳහා පමණක් පැවිදි වූවෙකුදැයි හඟින්නෙහි ද? මම වනාහි තෘෂ්ණාව යටපත් කොට පැවිදි වුවත් මොහොතක් පාසා උපදින, තෘෂ්ණාවෙන් වෙලීගිය තැනැත්තෙකු වෙමි. ඔබ මා ගැන දැන විචාරන්නේ ද? නොදැන විචාරන්නේ ද? මහජනක රජ විදේහ දේශය හැර දමා පැවිදි වූ බව කවරෙකු නම් නොදන්නේ ද?

ඉක්බිති මෙය වඩාත් තහවුරු කරනු සඳහා නැවත ගාථාවක් ද කීවේය.

මාස්සු තිණ්ණො අමඤ්ඤිත්‍ථො සරීරං ධාරයං ඉමං, අතීරණෙය්‍යමිදං කම්මං බහුහි පරිපන්‍ථයොති

එහි මාස්සු තිණ්ණො අමඤ්ඤිත්‍ථො යනු පඬුපැහැ කසාවත් සිරුරෙහි දරා මේ පැවිදි ස්වරූපය ගත් පමණින්ම කෙලෙස් සීමාව තරණය කොට ඉක්ම වී යැයි නොසිතව. අතීරණෙය්‍ය මිදං යනු කෙලෙස් හටගැනීම මෙපමණකින් වන්නේ යැයි තීරණය නොකළ යුතුය. බොහෝ උපද්‍රවයෝ, විමුක්ති මාර්ගය අවුරා සිටියේ වේ. ඔබ තුළ ද බොහෝ කෙලෙස් උවදුරු ඇත.

ඉක්බිති මහත් කීහ.

කොනුමෙ පරිපත්‍ථස්ස මම එවං විහාරිනො, යො නෙව දිට්ඨෙ තා දිට්ඨෙ කාමාන මභිපත්‍ථයෙති

එහි යොනෙවදිට්ඨෙ එබඳු මම ප්‍රත්‍යක්‍ෂ වශයෙන් මිනිස්ලොවද (මෙලොවද) නොදුටුවිරූ දෙව්ලොවද (පරලොවද) කාම සම්පත් නොපතන්නේ නම් එසේ තනිව වසන මට කෙබඳු උවදුරෙක් වන්නේ ද?

ඉක්බිති ඒ තාපස තෙමේ උවදුරු දැක්වීම සඳහා ගාථාවක් කීහ.

නිද්දා තන්‍දි විජම්භිකා අරති භත්ත සම්මදො, ආවසන්ති සරීරට්ඨා බහූහිපරිපන්‍ථයොති

එහි තන්‍දී යනු අලස බවයි. අරතීති යනු උකටලී බවයි. භත්තසම්මදො යනු ආහාරයන්හි ගිජු බවයි. කියනු ලබන්නේ, ශ්‍රමණය ඔබ ප්‍රසාදවහ වූ රන් රුවන් මෙන් අගනා රාජ්‍ය හැරදමා පැවිදි වූයෙහි යැයි කීවෙහිය. ඔබට රස ගුණ පිරි පිණ්ඩපාතය ලැබෙන කල්හි ඔබ ඒවා පාත්‍රය පිරෙන සේ ලබාගෙන ඇති හැටියට බඩ පිරෙනතුරු අනුභව කොට කොල ඇතිරියෙහි හෙව ගොරවමින් නින්දට එළඹ ඒ අතරතුර පිබිදී එහෙ මෙහෙ පෙරළී අත්පා හිරි අරින්නේ නැගී සිට සිවුරු එකලස් කර පොරවාගෙන අලස බවෙන් වෙලී ඉදළ ගෙන අමදින්නේ ද නැත. පැන් ගෙන එන්නේ ද නැත. නැවතද වැතිරී නිදාගන්නෙහි නම් කාම විතර්කයන් හෝ පහළ වේ. එකල්හි පැවිද්ද කෙරෙහි උකටලී භාවයක් ඇතිවන්නේය. මේ බත් මතය නිසා වන විපතය. අවසන්ති සරීරට්ඨා යනු මේ කියන්නා වූ උවදුරු ඔබගේ සිරුරෙහි පවතින්නේ වේ. සිරුරෙහිම හටගන්නේ ද වේ.

ඉක්බිති මහසත් (තවුසාට) ප්‍රශංසා කරමින් මේ ගාථාව කීහ.

කල්‍යාණං වත මෙ භවං බ්‍රාහ්මණ මනුසාසයී, බ්‍රාහ්මණඤ්ඤෙව පුච්ඡාමි කොනු ත්‍වමසිමාරිසාති

එහි බ්‍රාහ්මණා මනුසාසසී යනු කල්‍යාණ මිත්‍ර වූ මිත්‍ර වූ බ්‍රාහ්මණයෙකු මට අනුශාසනා කරන්නේය යනුයි.

ඉක්බිති නාරද තපස්සු කීහ.

නාරදො ඉති මෙනාමං කස්සපො ඉතිමංවිදූ, භොතො සකාසෙ ආගඤ්ඡිං සාධු සබ්හි සමාගමො

තස්ස තෙ සබ්බො ආනන්‍දො විහාරො උපචත්තතු, යදූනං තං පරිපූරෙහි ඛත්තියනඋපසමෙනච

පසාරය සන්නත්තඤ්ච උන්නතඤ්ච පසාරය, කම්මං විජ්ජඤ්ච ධම්මඤ්ච සත්තත්‍වාන පරිබ්බජාති

එහි විදු යනු ගෝත්‍රයෙන් මා කාශ්‍යප යැයි හඳුන්වන බවයි. සබ්හී යනු ඤාණවන්තයින් සමග එක්වීම නම්, සාධු යහපත් වන බවයි. ආනන්‍දො මේ වූ ඔබගේ පැවිද්ද හේතුවෙන් ප්‍රීතියක් සතුටක් සොම්නසක් වේවා, උකටලී භාවයකට පත් නොවේවා. විහාරො යනු සිවැදෑරුම් බඹවිහරණ සැපතයි. උපවත්තතු යනු පවතීවා යනුයි. යදූනං යනු ඔබට යම් බඳු වූ සීලයෙහි ද, කසිණ භාවනා කර්මස්ථානයෙන්ද ධ්‍යානයෙහි ද අඩුවීමක් පෙනෙන්නේ නම් එවිට එබඳු සීලාදිය කරණකොට ගෙන ඒවා සම්පූර්ණ කරගන්න. ඛන්තියා උපසක්ඛනච යනු මම රජෙකුව සිට පැවිදි වූයෙමි. මානය උපදවා නොගෙන ඉවසීම නම් වූ ශාන්ති ගුණයත්, කෙලෙස් උපසමනයෙහි වීර්යයෙන් ද යුක්ත වන්න. පසාරය (තමන් ගැන කරන) වර්ණනය ද අවමානය ද ඉවතලන්න. සනන්තං උන්නතංච මම කවර කුලයක කෙනෙකුදැයි ඇති කරගන්නා අවමානයන් මම වනාහි උසස් කුලයක කෙනෙක් වෙමි යනාදි වශයෙන් ඇතිකර ගන්නා අතිමානය ද යනුයි. කම්මං යනු දසකුස කර්මපථයෝය. විජ්ජං යනු පංචාභිඤ්ඤා අෂ්ට සමාපත්ති ඥානයයි. ධම්මං යනු කසිණ පරික්ම භාවනා වැඩීම සංඛ්‍යාත වූ ශ්‍රමණ ධර්මයි. සක්කත්‍වාන පරිබ්බජාති යනු මේ මේ ගුණයන්හි මනාකොට පිහිටන්න මේ මේ ගුණයන් දැඩිව රැකගනිමින් (ගිහි සැප හැර) ලබාගත් පැවිද්ද රැකගන්නේ උකටලී නොවන්න.

ඒ තපස්වීහු මෙසේ බෝසත් හට ඔවා දී අහසින් තමන් වසන තැනටම ගියෝ ය. ඒ තපස්හු ගියකල්හි වෙනත් මිගාජින නම් තපස්වී කෙනෙක් එසේ වූ සමාපත්තියෙන් නැගිට දිවැසින් ලොව බලන්නේ මහසත් දැක මහජනයා නවත්වාලීම සඳහා අවවාද දෙමැයි එලෙසම (පෙරසේම) ගොස් අහසෙහි පෙනීසිට කීහ.

බහුහත්‍ථීච අස්සෙසච නගරෙ ජනපදානිච, හිත්‍වා ජනක පබ්බජිතො කපල්ලෙ රතමජ්ඣගා

කච්චින්නු තෙ ජනපදා මිත්තාමච්චාච ඤාතකා, දූභිං අකංසු ජනක කස්මාචෙතං අරුච්චථාති

එහි කපල්ලං යනු මැටි පාත්‍රය සඳහා කීහ. තාපසයන් මෙසේද කියන ලදී. මහරජ, ඔබ එබඳු වූ සම්පත් හැරදමා පැවිදි වූයෙහි මේ මැටි පාත්‍රයෙහි පමණක් ඇලුම් ඇතිව මා ඉදිරියට පැමිණියේ පැවිද්දට හේතු විචාරණ බැවින් මෙසේ කීහ. දුභිං යනු කිම ඔබට ඒ අය (රට වැසි ආදීහු) කිසියම් අපරාධයක් ඔබට කළාහුද යනුයි. කුමක් හේතුකොටගෙන ඔබ මෙබඳු වූ ඉසුරු සම්පත් හැර දමා මේ එකම මැටි බඳුනකට පමණක් ඇලුම් කළේ ද?

ඉක්බිති මහසත් කීහ.

න මිගාජින ජාතුච්ච අහං කඤ්චි කුදාචනං, අධම්මෙන ජිනෙ ඤාතිං නචාපි ඤාතයො මමන්ති

එම්බා මිගාජින තවුසාණෙනි, ඒකාන්තයෙන්ම මම කවර කලෙකවත් අධර්මයෙන් කිසි නෑයකු නො දිනුවෙමි. නෑයෝ ද මා නොදිනූහ. එහි න මිගාජින යනු, එම්බා මිගාජින තවුසාණෙනි, ඒකාන්තයෙන්ම මම කිසිම නෑයෙකු කුදාචන කිසියම් කලෙක නඅධම්මෙන අධර්මයෙන් නොදිනුවෙමි. ඒ ඤාතයො ඤාතීහුද මා අධර්මයෙන් නොදිනුවෝය යනු අර්ථයි.

මිගාජින තවුසාගේ එම ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු නොදීම යම් කරුණක් හේතුකොට ගෙන තමා පැවිදි වූයේද එය පැහැදිලි කිරීම සඳහා බෝසත් මෙසේ කීහ.

දිස්වාන ලොක වත්තන්තං ඛජ්ජන්තං කද්දමී කතං, හඤ්ඤරෙ බජ්ඣරෙ චෙත්‍ථ යත්ත සත්තො පුථුජ්ජනො, එතාහං උපමං කත්‍වා භික්ඛතොස්මි මිගාජිනා

එහි ලොකවත්තන්ත යනු (කෙලෙසුන් අනුවම) පවතින්නා වූ (ජීවත් වන්නා වූ) අඥාන වූ ලෝවැසි ජනයින්ගේ එසේ වූ හැමදාම එකාකාර වූ පැවැත්ම දැක මම පැවිදි වූයෙමි යන අදහස උද්දීපනය වේ. ඛජ්ජන්තං කද්දමිකතං යනු කෙලෙසුන් විසින් කන ලද හා එම කෙලෙස් විසින්ම කෙලෙස් මඩ වගුරෙහි ගිල්වන ලද ලෝකය දැක යනුයි. යත්‍ථ සත්තො යනු යම්බඳු වූ කෙලෙස් වස්තූන්හි නිමග්න වූ සත්ත්වයා යනුයි. පුථුජ්ජනො පුහුදුන් සත්ත්වයා එම ක්ලේශ කාමයන්හි ගිලුනේ නස්නේ වේ. ඇතුන් බඳිනා කඹවලින් බැඳුනාක් මෙන් කෙලෙස් කාමයන්ගෙන් බැඳුනේ වේ. එතාහං යනුවෙන් දැක්වූයේ ඉදින් මම මේ කෙලෙස් බැඳුම්වලින් බැඳුනේ නම් මේ සෙසු ලෝක සත්ත්වයා මෙන් හිංසාවටද ගොදුරු වෙමි. එසේම කෙලෙස් හේතුවෙන් ඇතිවෙන්නා වූ ලෞකික බැඳුම්වලටද ගොදුරු වෙමි. මෙසේ එම කරුණම තමන් ගැන ද සලකා පැවිද්දෙකු වුනෙමි’යි යනු මෙයින් හැඟවූ අදහසයි. ‘මිගජින’ යනුවෙන් එම තවුසාට අමතන්නේය. කුමක් නිසා මොහුට මෙබඳු නමක් වීදැයි පිළිසඳර පටන් ගත් මුලදීම අසන ලද්දේ විය.

තවුසා ඒ කාරණය විස්තර වශයෙන් අසනු කැමැතිව සිටින බෝසත්හුට මේ ගාථාව කීහ.

කොනු තෙ භගවා සත්‍ථා කස්සෙතං වචනං සුචිං, නහි කප්පං වා විජ්ජංවා පච්චක්ඛාය රථෙ සභ, සමණං ආහු වත්තන්තං යථා දුක්ඛස්ස තික්කමොති

එහි කස්සෙතං මෙසේ ඔබ කියූ පිරිසිදු වන කවරෙකුගේ වචනද යනුයි. කප්පං යනු ශ්‍රමණ භාවයට කැපවී උපදවා ගත් අභිඤ්ඤා සමාපත්ති ලැබුවා වූ කර්මවාදී තවුසාය. විජ්ජං යනු කෙලෙස් දුරුකිරීමේ නැණ නුවණින් යුක්ත වූ පසේ බුදුවරයා සඳහා මෙසේ කීහ. රථෙසභං යනු මහරජතුමනි, කප්ප සංඛ්‍යාත ශ්‍රමණයෝ හෝ විජ්ජා සංඛ්‍යාත ශ්‍රමණයෝ හැර (තවත් ශ්‍රමණයින් ඇති බවයි) පච්චක්ඛාය ඔවුන්ගෙන් අනුශාසනා හැර, යම්බඳු වූ දුකින් මිදුණා වූ ශ්‍රමණ කොටසක් ඇත්තේද ඔවුන්ගේ අනුශාසනා අසා මෙසේ පිළිවෙත් කිරීමට හැකිවන්නේ ද වේ. එබැවින් ඒ භාග්‍යවත් ශාස්තෘෘහු කවරහුද යනු ඇසූ පරිදියි.

ඉක්බිති මහසත් කීහ.

නමිගාජන ජාතුච්ච අහං කඤ්චි කුදාචනං, සමණං බ්‍රාහ්මණං වාපි සක්කත්‍වා අනුවිසන්ති

එහි සක්කත්‍වා යනු පැවිද්දෙහි අනුසස් ඇසීම සඳහා පුද පූජා පවත්වා යන අදහසයි. අනුපාවිසිං යනු කිසිවෙකු අනුව ගොස් (ශ්‍රමණ භාවයට) පිවිසුනේ ද නැත. මා විසින් කිසියම් ශ්‍රමණයෙකුගෙන් ඇසුවේද නැතයි කියූ පරිදියි. මෙකල්හි වනාහි පසේබුදුවරුන්ගේ හමුවෙහි ධර්මය ඇසුයේ වී නමුත් නියමාකාරයෙන් පැවිද්දෙහි ගුණ ආදිය නොඇසූයෙමි. ඒ නිසා ඉහත දැක්වූ ආකාරයෙන් ප්‍රකාශ කෙළෙමි.

මෙසේද කියා යම් කරුණක් නිසා පැවිදි වූයේ ද එම කරුණු මුලසිට ගෙනහැර දැක්වීමට මෙසේ කීහ.

මහතා චානුභාවෙන ගච්ඡන්තො සිරියා ජලං, ගීය මානෙසු ගීතෙසු වජ්ජමානෙසු වග්ගුසු

තුරිය තාළිත සංඝුට්ඨෙ සම්මතාල සමාහිතෙ, සමිගාජින මද්දක්ඛිං ඵලං අම්බ තිරොච්ඡදං, තුජ්ජමානං මනුස්සෙහි ඵලකාමෙහි ජන්තුහි

සොඛො හන්තං සිරිං හිත්‍වා ඔරොහිත්‍වා මිගාජින, මූලං අම්බස්සු පාගඤ්ජිං එලිනො නිප්ඵලතස්සව

ඵලං අම්බහතං දිස්වා විද්ධසතං විනලීකතං, අථෙතං ඉතරං අම්බං නීලොභාසං මනොරමං

එමමෙව නූන අම්හෙ ඉස්සරෙ බහු කණ්ටකෙ, අමිත්තා නො වධිස්සන්ති යථා අම්බො ඵලීහතො

අජිනම්හි හඤ්ඤතෙ දීපි නාගො දන්තෙහි හඤ්ඤති, ධනම්හි ධනිනොහන්ති අනිකෙත මසන්‍ථවං, එලී අම්බො අඵලොව තෙ සත්‍ථාරො උභො මමන්ති

එහි චග්ගුසු යනු මිහිරි හඬින් තූර්ය භාණ්ඩ වාදනය කිරීමයි. තුරිය තාළිත සංඝුට්ඨෙ යනු තූර්යභාණ්ඩ නාදයෙන් නින්නාද වූ උයනෙහි යනුයි. තාල සමාහිතෙ යනු මනා වූ තාලයන්ගෙන් යුක්ත වූ බවයි. සමිගාජිනා යනු මිගාජින තෙම මා දුටුවේය. ඵලං අම්බං යනු ඉදුණු ගෙඩි ඇති අඹරුකය යන අර්ථයයි. තිරොච්ඡදං උයනෙහි හරස් අතට පිහිටි පවුරෙහි ඇතුල්පැත්තේ පිහිටියාක් මෙන් පිටපැත්තේ වැඩී තිබුණු අඹගසක් දුටු බවයි. තුජ්ජමානං යනු පොලනු ලැබීමයි. (දඬු මුගුරුවලින් පහරදී අඹ කැඩීමට ගසට පහර දීමයි.) ඔරොහිත්‍වා යනු ඇතුපිට නැගි බවයි. විනලීකතං යනු අතුරිකිලි පවා විනාශ කළයනුයි.

එවමෙවං එසේම යනුයි. ඵලී ඵලසම්පත් බවයි. අජිනමහි (අඳුන්දිවි) සම් පිණිස, සම් කරණ කොටගෙන යනුයි. දන්තෙහී ස්ව දළ පිණිස යනුයි. හඤ්ඤති මරයි යනුයි. අනිකෙත මසන්‍ථවං යනු යමෙක් වාසස්ථානය හැර පැවිදි වූයේ ද හෙතෙම ‘අනීකෙත’ නමි. සත්වැදෑරුම් සංස්කාර වස්තුවල තෘෂ්ණා හේතුවෙන් නොඇලෙත් ද ඒ නිසා ‘අසන්‍ථව’ නමි. එසේ වූ නිවහනක් නැති බැඳුමක් නැති තැනැත්තේ කවරෙකු නම් නසන්නේ ද යනු මෙහි අභිප්‍රායයි. තෙ සත්‍ථාරො ඒ (අඹ) ගස්දෙක මට ශාස්තෘෘ වූහයි කියූ පරිදියි (ඵල දැරීම නිසා මිනිසුන් අතින් විනාශ වූ අඹගස හා ඵල නොදැරීම නිසා රැකුණු ගසයි.)

ඒ අසා මිගාජින තවුසා පමා නොවන්නැයි රජුට අවවාද කොට තමන් වසන තැනටම ගියේය. එම අවස්ථාවෙහි සීවලී දේවිය රජුගේ පාමුල වැඳ වැටී මෙසේ කීවාය.

සබ්බො ජනො අව්‍යධිතො රාජා පබ්බජිතො ඉති, හත්‍ථාරූහා අනීකට්ඨා රථිකා පත්ති කාරිකා

අස්සායිත්‍වා ජනතං - ඨපයිත්‍වා පටිච්ඡදං, පුත්තං රජ්ජෙ ඨපෙත්‍වාන අථ පච්ඡා පබ්බජිස්සාති

එහි පව්‍යධිතො යනු බියෙන් තැති ගැනීමයි. පටිච්ඡදං යනු ශෝකයෙන් තැවෙන වැලපෙන අපි ගැන රජු නොබලයි යනුයි. කම්පාවට පත්වූ ජනයාට, රත්‍ථාවරණ සලසා ඔබගේ පුතුවන දීඝායු කුමාරයා රාජ්‍යයෙහි පිහිටුවා අභිෂේක කොට පැවිදිවන්ට කියූ බවයි.

ඉක්බිති බෝසත් කීහ.

චත්තා මයා ජනපදා මිත්තා මච්චාච ඤාතකා, සන්ති පුත්තා විහෙදානං දීඝාවූ රට්ඨවඩ්ඪනො, තෙ රජ්ජං කාරයිස්සන්ති මිථිලා යංපජාපතීති

එහි සන්තිපුත්තා යනු සීවලී දේවියයි. ශ්‍රමණයන්ට දරුවො දෙන්නාහ. විදේහරට වැසියන්ට දීඝාවූ නම් පුත්‍රයෝ ඇත්තාහ. තෙරජ්ජං නෙරයිසසනති පජාපතීති ප්‍රජා නායක වූ ඔව්හු මියුළු නුවර රාජ්‍ය විචාරනේයැයි දේවියට කී අයුරුයි.

දේවිය මෙසේ කීහ. රජතුමනි, ඔබ එසේ පැවිදිවන කල්හි මම කුමක් කරන්නේද? ඉක්බිති රජතුමා කියන්නේ, මම ඔබට උපදෙස් දෙමි. මා කියන්නක් කරව, කියා මෙසේ උපදෙස් දුන්නේය.

එහි තං අනුසික්ඛාමි යංවාක්‍යයං මම රුච්චති, රජ්ජං තුවං කාරයත්තී පාපං දුච්චරිතංබහුං, කායෙන වාචා මනසා යෙන ගඤ්ජිසි දුග්ගතිං

“පරදින්නතෙන පරතිට්ඨිතෙන, පිණ්ඩෙහි යාත්‍ථෙහි සධීර ධම්මොති”

එහි තුවං යනු පුතුට සේසත් නංවා රජකොට දැන් මගේ පුතා රජා යැයි (අභිමානයෙන්) රාජ්‍ය කටයුතු සඳහා උපදෙස් දීමට යාමෙන් ඔබ බොහෝ පව් සිද්ධ කරගන්නේය යනුයි. ගඤ්ජිසි යනු කායාදී තිදොරින් කළ බොහෝ අකුසල හේතුවෙන් අපායගාමී වන්නේය යනුයි. සධීරධම්මො යනු පිණ්ඩපාතයෙන් යැපිය යුතුය යන ධීරයන්ගේ (පමා නොවී මහණදම් පුරණ ශ්‍රමණයන්ගේ) ප්‍රතිපදාවයි. සධීරධම්මො යනු පිණ්ඩපාතයෙන්ම යැපිය යුතුයැයි යන මේ කරුණ ධීරයන්ගේ දහමයි.

මෙසේ මහසත් ඇයට උපදෙස් දුන්නේ ය. මෙසේ ඔවුන් කථා කරමින් යන්නේ රෑ බෝ විය. දේවිය සුදුසු වූ කඳවුරක ලැගුම් ගත්තාය. මහසත් එක් ගසක් මුලට ගොස් විසීය. එතුමා එදා රෑ එහි වැස දෙවන දිනයෙහි සිරුර පිළිදැගුම් කොට මගට පිළිපන්නෝය. දේවියද, සේනාවට පසුපස එන්ට අණකොට, තොමෝ හේ පසුපසම ගියාය. ඔහු පිඬුසිඟා යන සමය වනවිට ‘ථුණ’ නම් නුවරට පැමිණියාහුය. එවේලෙහි ඇතුළු නුවර එක් පුරුෂයෙක් මස් කඩයෙන් ලොකු මස් කැබලක් ගෙනවුත් අරක්කැමියා ලවා අඟුරුවල බහා පුළුස්සා නිවීම පිණිස මේස කෙළවර තබා තිබුණේය. ඔහු වෙනතක බලාසිටින විට එක් බල්ලෙක් එය ඩැහැගෙන ගියේය. ඔහු ඌ දැක පසුපස හඹා යන්නේ (නුවර) දකුණුපස බිහිදොර තෙක් දිවගොස් නොසතුටුව නැවතුනේය. සැණෙකින් රජු හා දේවිය දුටු බල්ලා බියෙන් මස් කැබැල්ල අතහැර පැනගියේය.

ඒ දුටු මහසත් මූ මස් කැබැල්ලට ආසාවක් නැතිව පලාගියේය. මෙයට වෙනත් හිමිකරුවෙකු ද නොපෙනේ. තවත් මෙබඳු වූ (අන්‍යයන් විසින්) හැරදමන ලද නිවැරැදි පිණ්ඩපාතයක් නැත. එය අනුභව කරමියි මැටි පාත්‍රය ගෙන ඒ මස් කැබැල්ල පිසදමා පාත්‍රයට දමාගෙන ජල පහසු තැනකට ගොස් එය අනුභව කරන්නට විය. දේවිය (එය දැක) ඉදින් මෙය රජෙකු විසින් නොකළ යුතු දෙයකි. මෙබඳු වූ පිළිකුල් සහගත පස් තැවරුණු බලෙකු ඉඳුල් කළ (මාංශය) නොකෑ යුතුමය. මොහුට අපි දන් නොදෙමු යැයි සිතා, ‘මහරජ, මෙබඳු වූ පිළිකුල් දේ කන්නේදැ’යි විමසීය. දේවිය ඔබ අඥාන බැවින් මේ පිණ්ඩපාතයෙහි විශේෂත්වය නොම දනිතියි කියා, එහිම සිට ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කොට අමෘතයක් මෙන් ඒ මස් අනුභවකොට මුව සෝදා අත්පාද සෝදා පිරිසිදු කරගත්තේය. එකෙණෙහි දේවිය නින්දා කරන අදහසින් මෙසේ කීවාය.

යොපි චතුත්‍ථෙ භත්තකාලෙ නභූඤ්ජෙ, අජද්ධුචාරීව ඛුධාය මීයෙ, නත්‍ථෙව පිණ්ඩං ලුලිතං අනරියං, කුලපුත්තරූපො සප්පුරිසො න සෙචෙ, තයිදං න සාධු තයිදං න සුට්ඨු, සුනඛුච්ඡිට්ඨකං භුඤ්ජසෙ ත්‍වන්ති

එහි අජ්ඣු මාරිවං යනු නිරාහාරව මිය යෑමයි. ලුලිතං පස්, මඩ තැවරුණු යනුයි. අනරියං සොඳුරු නොවන බවයි. තසෙවෙ නොකළ යුතු යැයි පිළිවදන් දුන් අයුරුයි. එසේ කියන ලද්දේ ඉදින් සතරවැනි වූ බත්කිසෙහි හෝ අනුභව නොකරන්නේ නම් සුදා ගින්නෙන් මියැදෙන්නේය. එසේ වුවත් නුවන් කුලපුත්‍ර ස්වරූප වූ සත්පුරුෂයෙකු විසින් මෙබඳු වූ පිණ්ඩාහාරය නොසෙවිය යුතුමය. තයිදං යනු ‘ඒ ‘මේ’ ය අරුති.

මහසත් කීහ.

නචාපි මෙ සීවලී සො අභක්ඛො, යං හොති වත්තං ගිහිනො සුනඛස්සවා, යෙ කෙචි භොගා ඉධ ධම්මලද්ධා, සබ්බො තෙභක්ඛො අනවජ්ජාති වුත්තොති

එහි අභක්ඛො පිණ්ඩපාතය මා විසින් නොකෑයුතු දෙයක් නොවන්නේය යනුයි. යං හොතී ගිහියෙකු හෝ සුනඛයෙකු හෝ හැරදැමුවා වූ ඒ පංසකූල නම් වූ අස්වාමික දේ නිවැරදි වන්නේය යනුයි. යෙකෙචි යනු එබඳු වූ දැහැමින් ලද අනෙක් කිසියම් භෝගයකි. සබ්බො සො භක්ඛො අනවජ්ජො නිවැරැදි බවයි. නැවත නැවතත් සලකා බැලීමේ දී වරද නොවන නිසා සම්පූර්ණ වශයෙන්ම නිවැරැදි බවයි. අධර්මයෙන් ලද දේ දහසක් වටිනාකම් තිබුණත් පිළිකුල් කටයුතුම වේ.

මෙසේ ඔවුහු නොයෙක් දේ කතා කරමින් නුවර දොරටුවට පැමිණියාහුය. එහි දරුවන් සෙල්ලම් කරන තැන එක් කුඩා දැරියක් කුඩා කුල්ලකින් වැලි පොළමින් සිටියාය. ඇගේ එක් අතක එක් වළල්ලක් විය. අනෙක් අතේ වළලු දෙකක් විය. එම වළලු දෙක එකිනෙක ගැටීමෙන් හඬ නැගුණි. තනි වූ වළල්ලෙන් හඬක් නොනැගුණි. රජතුමා එය දැක යම් තීරණයකට එළඹ මෙසේ සිතීය. සීවලී දේවිය මා පසුපසම එයි. ස්ත්‍රීහු පැවිදි වූවහුට මළ කඩකි. මොහු පැවිදි වුවත් බිරිඳ හැර දැමීමට නොහැකි තැනැත්තෙකි කියා ගරහන්නෝ ද වෙති. මේ කුමරිය ඤාණවන්ත බව පෙනෙයි. සීවලී දේවිය මා පසුපස එන ගමන නැවැත්වීමට කරුණු මෑ ලවා කියවිය යුතුය. මැගේ එම වචන සීවලී දේවිය හැරී යනු ඇතයි සිතා මෙසේ කීහ.

කුමාරිකෙ උපසෙනියෙ නිච්චං නිගළමණ්ඩිතෙ, කස්මා තෙ එකො භුජො ජනති එකො නජන්ති භුජො

එහි උපසෙනියෙ යනු මව්තුරුළේ නිදාගන්නිය යන අදහසයි. නිගළ මණ්ඩි තෙ නොගිලිහුණු පළඳනාය. ළිහිල් වූ එහෙත් නොගිලිහෙන (වළලු) පළඳනාය. ජනනී යනු වෙත් යන්නයි. (මෙහි) ශබ්දයක් වන්නේය. යනුයි.

කුමරිය කියන්නී,

ඉමස්මිං මෙ සමණ හත්‍ථෙ පටිමුක්කා දුනීධුරා, සංඝාතා ජායතෙ සද්දො දුතියස්සෙව සාගති

ඉමස්මිං මෙ සමණ හත්‍ථෙ පටිමුක්කො එකනීධුරො, සො අදුතියොව න ජනති මුනිභූතොව තිට්ඨති

විවාදා පන්නො දුතියො කෙනෙකො විවදිස්සති, තස්ස තෙ සග්ග කාමස්ස එකත්ත මුපරොචතන්ති

එහි දුනීමුරා යනු වළලු දෙකයි. සංආතා මනාව එකිනෙක ගැටීමයි. ගැටීම යන අර්ථයි. ගතී පවතින ස්වභාවයයි. දෙකක් ඇති කල්හිද මෙබඳු වූ ගති ස්වභාවයක් ඇත. සො මෙහි ‘සො’ යන එකක්ම වූ බවයි. (එක් අතෙකැ එක් වළල්ලක් පමණක් වූ බවයි. මුනිභූතොවා කෙලෙස් ප්‍රහීණ කළ ආර්ය පුද්ගලයෙකු මෙන් සිටී යනුයි. විවාදප්පත්තො යනුවෙන් දැක්වූයේ, ශ්‍රමණයන් වහන්ස, දෙවැන්නෙකු සිටින කල්හි වාදවිවාද ඇති වන්නේ වේ. නොයෙක් මතවාද ඇති කරගෙන කළහ කරන්නේය. කෙ නෙකො තනි වූයේ කවුරුන් සමග විවාදයට යන්නේ ද? එකත්ත මුපරොචත හුදකලා බවම ඔබ කැමැති වන්න. ශ්‍රමණයෝ සහෝදරියක සමග වුවද සැරි සරන්නේ නැත. ඔබ මෙබඳු රූසම්පත් ඇති බිරිඳක් සමග යන්නේ කිම ද? ඇය ඔබට බාධාවකි. මෑ හැරදමා තනිව මහණදම් පුරන්නැයි ඈ බෝසත් හට අවවාද කළාය.

මහසත් ඒ බාල දැරියගේ වචන අසා දිරි ලැබ දේය සමග මෙසේ කීහ.

සුනසි සීවලී ගාථා කුමාරියා පවෙදිතා, පෙස්සිකා මං මෙ ගරහිත්‍ථො, දුතියස්සෙම සා ගති,

අයං ද්වෙධා පථො භද්දෙ අනුචිණ්ණො පථාවිහි, තෙසං ත්‍වං එකං ගණ්හාහි අහමෙකං පුනාපරං

නෙවම ත්‍වං පති මෙති මාහං භරියාති වා පුනාති

එහි කුමාරියා යනු කුමාරිකාවක් විසින් කියන ලද බවයි. පෙස්සියා යනු, ඉදින් මා රාජ්‍ය කරන්නේ නම් මේ වචන තෙපලන දැරිය දැස්සක් වන්නේය. මා ඈ දෙස බැලීමටත් වෙහෙස නොවෙමි. දැන් වනාහි කුලී මෙහෙකාරයෙකු, දාසයෙකු මෙන් වූ (පැවිදි) මා හට දෙවැන්නෙකු සිටීමේ වරද දක්වා (මෑ) අවවාද කරයි. අනුචිණ්ණො අනුවම යෑමයි. පථාවිහි පදිකයන් විසින් යනුයි. එකං ඔබ කැමැති එක් මගක් ගෙන යන්න. මම වනාහි ඔබ ගත් මග හැරදමා අනෙක් මග ගනිමි යනුයි. නෙව මං ත්‍වං සීවලී දේවිය මෙතැන් පටන් මේ මාගේ සැමියා යි නොකියව. මම වනාහි ඔබ මගේ බිරිඳ යැයි ද නො කියමි.

ඈ ඔහුගේ වචන අසා දේවයිනි, ඔබ උතුම් වූ දකුණු දිග්මග ගන්න. මම වම් මඟ ගනිමි යි කියා වැඳ අවසර ගෙන දුරක් ගොස් ශෝකය දරාගත නොහී ආපසු හැරි අවුත් රජු සමඟ කතාකරමින් ගොස් ථූන නම් නගරයට පිවිසියේ ය. ඒ බව දක්වනු සඳහා ශාස්තෲන් වහන්සේ මේ ගාථා ධර්මය දේශනා කළ සේක;

ඉමමෙව කථං කථයන්තා, ථූණං නගර මුපාගමුං ති.

එහි ‘නගර මුපාගමුං’ යනු නගරයට පැමිණි බවයි.

නගරයට පිවිසි මහසත් පිඬු සිඟා යන්නෝ ඊවඩුවාගේ ගෙදොරට පැමිණියෝය. සීවලී බිසවද අසල සිටියා ය. ඊවඩු තෙමේ ඊදණ්ඩක් ගිනිඅඟුරු තුළ බහා රත්කොට කාඩිජලයෙහි ලා පණපොවා එක් ඇසක් දල්වා (බාගෙට වසා) අනෙක් ඇසින් බලමින් ඊය ඍජු කරමින් සාදයි. ඒ දැක මහසත්, ඉදින් මොහු ඤාණවන්තයෙකු විය යුතුය. එක් දෙයක් කථා කර බලමියි ඔහු වෙත ගියේ ය. ඒ දක්වනු සඳහා ශාස්තෘෘහු මෙසේ දේශනා කළ සේක.

කොට්ඨකෙ උසුකාරස්ස භත්තකාලෙ උපට්ඨිතෙ, තත්‍රච සො උසුකාරො, [missing pali] එකඤ්ච චක්ඛුං නිග්ගය්හ, ජිම්හ මේතෙන පෙස්සති

එහි කොට්ඨකෙ යනු ඒ රජතුමා අහර කිස සඳහා ඊවඩුවාගේ මඩුව වෙත පැමිණි බවයි. තත්‍රචාති එම මඩුවෙහි යනුයි. නිග්ගය්හ යනු අඩවන් කර බැලීමයි. ජිම්හ මෙතොන යනු එක් ඇසකින් ඇදකුද ඇද්දැයි බැලීමයි.

ඉක්බිති ඔහුට මහසත් කීහ.

එවං නොසාධු පස්සසි උසුකාර සුණෙහි මෙ, යදෙකං චක්ඛු නිග්ගය්හ ජිම්හමෙතෙන පෙක්ඛතීති

පින්වත් හී වඩුව, මෙසේ මැනවින් බලන්නේ නම් මාගේ බස් අසව. එක් ඇසක් පියාගෙන එක් ඇසකින් බලව යන යමක් ඇත්නම් එයයි.

ඔහු පිළිතුරු දෙමින් මෙසේ කීහ.

ද්වීහි සමණා චක්ඛූහි විසාලංවිය ඛායති, අසම්පත්‍වාපරං ලිංගං නුජ්ජුභාවාය කප්පති,

එකඤ්ච චක්ඛුං නිග්ගය්හ ජිම්හමෙතෙන පෙක්ඛතො, සම්පත්‍වා පරමං ලිංගං උජුභාවාය කප්පති

විවාදපත්තො දුතියො කෙනකො විවදිස්සති, තස්සතෙ සග්ග කාමස්ස එකත්තමුපරෙචතන්ති

එහි විසාලංවිය යනු විසිරී ගියාක් මෙන් වැටහීමයි. අසම්පත්‍වා පරං ලිංගං බැහැර වූ ඇද තැනට නොපැමිණි බවයි. නුජ්ජුභාවය ඍජු භාවයට නොපැමිණ මෙසේ ද කියන ලද්දේ වේ. විශාලව වැටහෙන කල අනෙක් ඇද නැති තැන් ද ඇද තැන්ද නොදැකම, (ඒවායෙහි ඇස) නොගැටී ඇද නැතිවම පෙනීයාම ස්වභාවයයි. නකප්පති නොගැටී යාම යනුයි. සම්පත්‍වා යනු ඇසට පෙනීම යනුයි. විවාදප්පත්තො යම් ආකාරයකින් දෙවන ඇස ඇර බැලූ කල්හි යථා ස්වභාව නොපෙනේ. වක් තැන නොවක්වද නොවක් තැන වක්වද පෙනේ යන වාදයක් වේ. මෙසේ පැවිද්දෙකුට දෙවැන්නෙකු සිටීම වාදවිවාදවලට හේතු වේ. [missing trans]

මෙසේ ඔහු අවවාද දී නිහඬ විය. මහසත්හු ද පිඬු පිණිස හැසිරී නොයෙක් ආකාරයෙන් මිශ්‍ර වූ පිණ්ඩාහාර එකතු කරගෙන නුවරින් බැහැරට ගොස් ජලය ඇති තැනක සිට බක්කිස නිමවා පාත්‍රය ඔලොගුවෙහි ලා, සීවලී දේවිය අමතා මෙසේ කීහ.

සුණාසි සීවලී ගාථා උසුකාරෙන පවෙදිතා, පෙස්සියං මං ගරහිත්‍වා දුතියස්සෙව සාගති,

ආයුං ද්වෙධාපථො භද්දෙ අනුචිණ්ණො පථාවිහි, තෙං ත්‍වංඑකං ගණාතහි අහමෙතං පුනාපරං

නෙච මං ත්‍වං පති මෙති මාහංභරියාති වං පුනාති

එහි සුණාසි යනු ඔබ ඒ ගාථා ඇසුවා නේද යනුයි. පෙස්සියාම යනු (මුලින් කී) කුමාරිකාවගේ අවවාදය සඳහන් කිරීමයි.

ඔබ මා නොවේ යැයි මහසත් කීවත් ඇය (සීවලී දේවිය) මහසත්හුම ලුහුබැඳ ගියාය. මහසත් ඈ නතර කිරීමට අසමත් විය. මහජනයාද ඒ නිසාම බෝසත් පසුපස ගියෝය. ඒ වනවිට මහවනය නුදුරෙහිම දිස්විය. මහසත් නිල්වන රෝද දැක ඈ නවතනු පිණිස යමින්ම මඟ අසල වූ මුදු තණ දැක එයින් ගොබයක් ඇද පෙන්වා සීවලිය මෙය නැවැත ගස හා එක්වීමක් නැත. එසේම නැවත මා ඔබ සමග එක්වීමක්, සම්බන්‍ධයක් වන්නේ නැතයි කියා මේ ගාථාර්ධයද කීවේය.

‘මුඤ්ජා විසිකා පවළ්හා එකාවිහාර සීවලී’

එහි එකා විහාර සීවලී යනු මම තනිවම වෙසෙමි. ඔබද තනිව වසන්නැයි ඇයට අවවාද දුන් බවයි.

එය අසා මෙතැන්පටන් මට මහා ජනක රජු හා එක්වීමක් නැතැයි ශෝකය විඳ දරාගත නොහී දෙඅතින් පපුවට ගසා ගනිමින් සිහිසන් නැතිව මහමග ඇද වැටුණි. මහසත් ඇය සිහිසන් නැති වූ බව දැන පා ඉක්මන් කොට වනයට පිවිසුණේය. ඇමැතීහු ඇයගේ සිරුරට දිය ඉස අත්පා පිරිමැද සිහිසන් ලබා දුන්හ. ඈ ඉන්පසු රජතුමා කොහිදැයි ඇසුවාය. ඔබ ම දැනගන්නේ නම් මැනවයි ඇමැතීහු කීහ. දරුවෙනි, සොයා බලව් කියා ඕ තොමෝ එහෙ මෙහෙ දිව ගියාය. එහෙත් රජතුමා දක්නට නොලැබුණි. ඈ මහත්සේ හඬනගා හඬා වැළප රජු සිටි තන්හි සෑයක් කොට සුවඳ මල් ආදියෙන් පූජා පවත්වා නැවැතී ගත්තාය. මහසත්හු හිමවතට පිවිස සත්දිනකින් අභිඥා සමාපත්ති උපදවා ගත්හ. නැවැත මිනිස් පෙදෙසකට නොපැමිණියහ. දේවියද, හී වඩුවා සමග බෝසත් කතා කළ තැනද, කුමාරිකාව සමග කථා කළ තැනද, මස් වැළඳූ තැනද මිගාජින තවුසා සමග සල්ලාපයෙහි යෙදුන තැනද චෛත්‍ය ගොඩනංවා මල් සුවඳ දුම් ආදියෙන් පුදා සිව්රග සෙනග පිරිවරා මියුලු නුවරට පිවිස අඹවනයෙහිදී පුතු අබිසෙස් කරවා, ඔහු සිව්රඟ සෙනග පිරිවර කොට නුවරට යවා තමා සෘෂි පැවිද්දන් පැවිදිව එම උයනෙහිම වෙසෙරන්නීය. ඈ කසිණ පරිකර්ම නිමිත්ත කරගෙන බවුන් වඩා ධ්‍යාන උපදවාගෙන බඹලොව ඉපදුනි.

ශාස්තෲන් වහන්සේ මේ ධර්මදේශනාව ගෙනහැර දක්වා මෙම අත්බැව්හි පමණක් නොව තථාගතයෝ පෙර අත්බැව්හිද මහබිනික්මන් කළෝයැයි ජාතකය නිමවා වදාළ සේක. එදා මුහුදු දෙව්දුව උත්පලවණ්ණා තොමෝය. නාරද තවුසා ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයෝය. මිගාජින තපස්හු නම් මෞද්ගල්‍යාන ස්ථවිරයෝය. කුමාරිකාව ඛේමා භික්‍ෂුණිය වූවාය. ඊවඩුවා නම් ආනන්ද ස්ථවිරයෝය. සීවලී බිසව නම් රාහුලමාතා යශෝධරාවෝය. දීඝායු කුමරා නම් රාහුල කුමරුවෝය. මව්පිය ආදීහු ශාක්‍යරාජ පරම්පරාවේ සුදොවුන් මහමායා දෙදෙනාය. මහජනක රජහු නම් බුදු වූ මම්ම වේදැයි නිමවා වදාළ සේක.

මහාජනක ජාතකය නිමියේ ය.