5. චන්‍දකුමාරජාතකවණ‍්ණනා 542 අට‍්ඨකථා

5. ඛණ්ඩහාල ජාතකය (542)

රජාසි ලුද්ද කම්මාති යන මේ ගාථා කොටසින් ඇරඹෙන ජාතක කථාව බුදුරජාණන් වහන්සේ ගිජුකුළු පව්වෙහි වැඩවසද්දී දෙව්දත් තෙරුන් අරබයා දේශනා කළ සේක. එහි නිදාන කතාව සංඝභේද කන්දකයෙහි ආ පිළිවෙලමය. එය ඔහුගේ (දෙව්දත්හුගේ) පැවිදි වීමේ සිට බිම්බිසාර රජතුමාගේ මරණය දක්වා වූ පරිදි දතයුතුය. බිම්සර රජු මරණයට පමුණුවා දෙව්දත් අජාසත් කරා එළඹ මෙසේ කීය. මහරජ, ඔබගේ මනෝරථය ඉටු විය. මගේ මනෝරථය තවම ඉටු නොවීය. ‘ස්වාමීනි, ඔබගේ මනෝරථය කිමෙක්දැ’යි විමසූ කල්හි බුදුන් මරා බුදුවීම යැ’යි කී. ‘මා විසින් එයට කුමක් කළ යුතුදැ’යි ඇසූ කල්හි දුනුවායන් රැස්කර දෙනු’වැයි කීවිට, අකුණුසරින් (අක්‍ෂවේදී) විදීමට සමත් පන්සියයක් දුනුවායන් රැස්කරවා ඔවුනතුරෙන් වඩා දස්කම් ඇති එක් තිස්දෙනෙකු තෝරා, තෙරුන් කී දෙයක් කරන්නැයි දෙව්දත් වෙත යැවීය. හෙතෙම දෙටු දුනුවායා අමතා ‘සගය, සමණ ගොයුම්හි ගිජුකුළු පව්වෙහි වෙසෙති. අසවල් වේලෙහි දිවාකල සක්මනෙහි යෙදෙති. තෝ එහි ගොස් විසපෙවූ හීයකින් විද දිවි තොරකොට අසවල් මගින් එන්නැයි නියමකොට යවා එමඟ දුනුවායන් දෙදෙනෙකු සිටුවා තොප සිටින මගින් එක් පුරුෂයෙක් පැමිණෙනු ඇත. තොප ඔහුගේ දිවි තොරතොට අසවල් මගින් පැමිණෙව් යැයි කියා නියම කළේය. එමග දුනුවායන් දෙදෙනෙකු සිටුවා, තොප සිටින මඟ කිසියම් මිනිසුන් දෙදෙනෙකු පැමිණෙන්නේය. තොප ඔවුන්ගේ දිවි තොරකොට අසවල් මගින් එවුයැයි නියමකොට තැබීය. එම (සතරදෙනා) එන මග දුනුවායන් අටදෙනෙකු සිටුවා, තොප සිටින මගින් පුරුෂයෝ සිව්දෙනෙක් පැමිණෙති. තොප ඔවුන්ගේ දිවි තොරකොට අසවල් මගින් එවුයැයි නියමකොට කීය. ඔවුන් එන මග දුනුවායන් සොළොස් දෙනෙකු සිටුවා තොප සිටින මගෙහි පුරුෂයෝ අටදෙනෙක් පැමිණෙති. තෙපි ඔවුන්ගේ දිවි තොරකොට අසවල් මගින් එවුයැයි නියමකොට යෙදවීය.

කුමක් නිසා මෙසේ කළේද? තමන් කළ දේ සඟවාගැනීම පිණිසය. ඉක්බිති ඒ දෙටු දුනුවායා වමතින් කඩුවක් දරා හියවුර පිටෙහි එල්වාගෙන මැඩහඟු දුන්න (මෙණ්ඩක සිංග) අතින් ගෙන සර්වඥයන් වහන්සේ නුදුරට ගොස් බුදුන් විදිමියි සිතා දුන්නෙහි දුනුදිය නගා ඊය ඉඳුවා ගෙන ඊය අසුර ගල්වන්නට අසමත් විය. මුළු සිරුර යතක ලා (යන්ත්‍රයක දමා) පෙළන්නා සේ තදව ගියේය. හෙතෙම මරණ බියෙන් තැතිගෙන සිටියේය. ඉක්බිති ශාස්තෲන් වහන්සේ ඔහු දැක මධුරස්වර විහිදුවා බිය නොවන්න මෙහි එන්න යැයි වදාළ සේක. එවේලෙහි ඔහු ආයුධ විසිකර දමා අඥාන බැවින් මුලාවට පැමිණ අකුසල් හේතුවෙන් මා විසින් වරද ඉක්මවා යන ලදී. ඔබවහන්සේගේ ගුණය නොදැන අඥාන වූ දෙව්දත්ගේ වචන අසා ඔබවහන්ගේ දිවි තොරකිරිම පිණිස ආවෙමි. ස්වාමීනි, මට සමාවන්නැයි කියා සමාව ගෙන එකත්පසෙක සිටියේය. ඉක්බිති බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහු හට චතුරාර්ය සත්‍යය දේශනා කොට දෙව්දත් කී මග නොයා අනෙක් මගෙකින් යන්නැයි කියා යැවූ සේක. ඔහු පිටත්කර යවා සක්මනින් බැස එක් ගසක් මුල වැඩහුන් සේක.

ඉක්බිති එම දුනුවායා නොඑන බව දුටු අනෙක් දෙදෙනා මොහුගේ ප්‍රමාදය කිමෙක්දැයි විමසමින් ඉදිරියට යන්නාහු පෙරමගට යන්නාහු බුදුන් දැක එළඹ වැඳ එකත්පසෙක සිටියාහුය. ශාස්තෲන් වහන්සේ ඔවුන්ට ද චතුරාර්ය සත්‍යය දේශනා කළ සේක. ඔවුහු ද සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියාහුය. ඔවුන් ද දෙව්දත් කී මගින් නොයවා මේ මගින් යන්නයැයි වෙනත් මගකින් පිටත්කර යැවූ සේක. මේ ආකාරයෙන් අනෙක් සියළු දුනුවායන් ද ශාස්තෲන් වහන්සේ කරා පැමිණි කල්හි දහම් දෙසා සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටුවා වෙනත් මංවලින් පිටත්කර යැවූ සේක. ඉක්බිති ඒ පළමු දුනුවායා දෙව්දත් කරා එළඹ ස්වාමීනි, දේවදත්තයනි, සම්මා සම්බුදුන්ගේ ජීවිතය නැසීමට නොහැකියැයි දන්වා සිටියේය. ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහානුභාව ඇත්තෝයැයි දන්වා සිටියේය. පසුව ඒ සියලු දෙනා සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නිසා අපි දිවි ලැබුවෙමුයි ශාස්තෲන් වහන්සේ වෙත පැවිදිව අර්හත් භාවයට පැමිණියාහුය. මෙපුවත භික්‍ෂූන් අතර ප්‍රකට විය. භික්‍ෂූන් දම්සභා මණ්ඩපයෙහි රැස්ව හිඳ ‘ඇවැත්නි, දේවදත්ත ස්ථවිරයෝ එකම සර්වඥයන් වහන්සේ කෙරෙහි වෛරයෙන් බොහෝදෙනා මැරවීමට උත්සාහ කළේය. ඒ සියලු දෙනා ශාස්තෲන් වහන්සේ නිසා දිවි ලදැයි යනාදී වශයෙන් කතා කරමින් සිටියාහුය. ශාස්තෲන් වහන්සේ එහි වැඩමකොට, මහණෙනි, මා එන්නට පෙර කිනම් කතාවකින් යුක්තව සිටියාහුදැයි අසා, මෙනම් කතාවකින්යැයි කී කල්හි, මහණෙනි, දැන් පමණක් නොව පෙරද දෙව්දත් වෛරයෙන් බැඳී, එක් අයෙක් වූ මා නිසා බොහෝ දෙනෙකුගේ ජීවිත නැසීමට උත්සාහ ගත්තේ යැයි කියා, අතීත කතාව ගෙනහැර දක්වා වදාළ සේක.

යටගිය දවස බරණැස් නුවර පුෂ්පවතී නම් විය. එනුවර වසවර්ති නම් රජුගේ පුත් වූ ඒකරාජ නම් රජු රාජ්‍ය විචාරන්නේය. ඔහු පුත් චන්‍ද කුමාරයා උපරජ තනතුර දැරීය. ඛණ්ඩහාල නම් බමුණා පුරෝහිත විය. හෙතෙම රජුට අර්ථයෙන් ධර්මයෙන් අනුශාසනා කරන්ය. රජතුමා ඔහු පණ්ඩිතයෙකැයි සිතා අධිකරණ කටයුතු සඳහා යෙදවීය. ඒ ඛණ්ඩහාල නම් පුරෝහිතයා අත්ලස් ධනය කොට සලකා අත්ලස් ගෙන හිමියන් අහිමියන් කෙරෙයි. අහිමියන් හිමියන් කෙරෙයි. එක් දවසක් යුක්තියෙන් පැරැදී පුරුෂයෙකු අධිකරණ ශාලාවෙන් මුරගාගෙන නික්මෙන්නේ රාජසේවයට යන්නා වූ චන්‍ද කුමාරයන්ගේ පාමුල වැඳ වැටුනේය. එකල්හි ඒ කුමාරයෝ පින්වත් වූ පුරුෂය, මේ කිමෙක්දැයි කිවූය. ස්වාමීනි, ඛණ්ඩහාල බමුණා විනිශ්චය මණ්ඩලයෙහි කොල්ලකන්නේ ය. මම ඔහු විසින් අල්ලස් ගෙන පරාජයට පමුණුවන ලද්දෙමියි කීය. එකල්හි කුමාරයෝ තෝ නොබවයි ඔහු අස්වසා විනිශ්චය මණ්ඩලයට කැඳවාගෙන ගොස් යුක්ති විචාරා හිමි තැනැත්තහු හිමි කළහ. මහජනයා මහත්කොට සාධුකාර දුන්නාහුය. රජතුමා එය අසා ඒ කිනම් ශබ්දයක්දැයි ඇසීය. චන්‍ද කුමාරයන් විසින් ඛණ්ඩහාල බ්‍රාහ්මණයා නපුරුකොට විචාරණ ලද්දා වූ යුක්තිය මනාකොට විචාළ හෙයින් එතැන්හි පැවැත්වූ සාධුකාර ශබ්දය යැයි කීහ. ඉක්බිති රජ්ජුරුවෝ එපවත් අසා කුමාරයා පැමිණ වැඳ සිටි කල්හි, දරුව, තොප විසින් එක් යුක්තියක් විචාරා පසිඳනා ලද්දේදැයි විචාළහ. එසේය ස්වාමීනියි කී කල්හි ‘එසේ නම් මෙතැන් පටන් තෙපිම යුක්ති විචාරවයි’ විනිශ්චය මණ්ඩල නායක කොට තැබීය.

එතැන් පටන් ඛණ්ඩහාල බමුණාගේ අය නැතිව ගියේය. හෙතෙම එතැන් පටන් කුමාරයා කෙරෙහි ආඝාතයක් බැඳගෙන වරදක් සොයමින් කල් යැවීය. ඒ ඒකරාජනම් රජ්ජුරුවෝ මහා මුග්ධයෝය. ඒ රජ්ජුරුවෝ එක් දවසක් අළුයම් සමයෙහි සිහිනයක් දකින්නාහු මනාකොට සරසන ලද දොරටු ඇති සත්රුවන්මය වූ පවුරු ඇති සැටයොදුන් පමණ වූ සුදර්ශන නම් මහා වීථියෙන් හෙබි දහසක් යොදුන් උසැති වෛජයන්ත ප්‍රාසාද පංතියෙන් හෙබියා වූ නන්‍දන වනය වැනි නොයෙක් උයන් පෙළින් සිත්කළු වූ නන්‍දා පොකුණ වැනි සිත්කළු පොකුණු පෙළින් රමණීය වූ දේව සමූහයාගෙන් ගැවසීගත් තව්තිසා දෙව්ලොව දැක එහි යනු කැමැති සිතැතිව අනුන් ඇදුරු වූ ඛණ්ඩහාල බමුණා රාජසේවයට පැමිණි කල්හි දෙව්ලෝ යන මග අසා දැන ඔහු විසින් පෙන්වා දෙන මගින් දෙව්ලොව යමියි සිතමින් උන්නේය. ඛණ්ඩහාල බමුණාද උදෑසනම රාජසේවය පැමිණියාහු රජු සුවසේ නිදාගත්තේ දැයි විමසීය. ඉක්බිති රජ්ජුරුවෝ ඕ හට ඉඳිනා අස්නක් දෙවා ප්‍රශ්නයක් ඇසීය. ඒ බව දක්වනු වස් ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙසේ දේශනා කළ සේක.

රාජාසි ලුද්දකම්මො එකරාජාති පුප්ඵවතියා, සො පුච්ඡි බ්‍රහ්මබන්‍ධු ඛණ්ඩහාලං පුරොහිතං මූළ්හං

සග්ග මග්ග මාචික්ඛ ත්‍වංසි බ්‍රහ්මණ ධම්ම විනය කුසලො, යථා ඉතො වජන්ති සුගතිං කරා පුඤ්ඤානි කත්‍වානාති

එහි රාජාසීති රජෙක් විසුවේය යනුයි. ලුද්දකම්මොති කර්කශ සැඩපරුෂ කියාය. සග්ගමග්ගන්ති ස්වර්ගයට මාර්ගයයි. ධම්මවිනයානු කූලොති සුචරිතයෙහිද ආචාර සම්පන්න භාවයෙන් දක්‍ෂ බවයි. යථාති යම් අයුරකින් මිනිසුන් පින්දහම් කොට සුගතියට යන්නේ ද එම සුගති මාර්ගය දක්වන්න යැයි විමසූ බවයි.

මේ පැන වනාහි සම්බුදුවරයෙකු හෝ උන්වහසේගේ ශ්‍රාවකයෙකු හෝ නැතිකලෙක බෝසත්වරයෙකුගෙන් හෝ ඇසීම සුදුසු වන්නේය. සන්දිනක් මංමුලා වූවෙක් තවත් අටමසක් මංමුලා වූවෙකුගෙන් මග අසන්නා සේ ඛණ්ඩහාල බමුණාගෙන්ම ඇසීය. බමුණාද මෙසේ සිතීය. මේ මගේ පසමිතුරු පිටුදැකීමට සුදුසු කාලයයි. චන්‍ද කුමරු මරණයට පත්කොට, මගේ මනදොළ සපුරා ගැනීමට මේ සුදුසු වෙලාවැයි සිතා රජු අමතා මේ තෙවැනි ගාථාව කීවේය.

අතිදානං දදිත්‍වාන අවජ්ඣෙ දෙවඝාතෙත්‍වා, එවං වජන්ති සුගතිං නරා පුඤ්ඤානි කත්‍වානාති

එහි අදහස, මහරජ, ස්වර්ගයට යනු කැමැත්ත අතිදාන නම් වූ දානය දෙන්නේය. නොනැසිය යුත්තක් නසන්නේය. ඉදින් ස්වර්ගයට යනු කැමැත්තේ නම් තොප විසින් ද එසේ කළ යුත්තේ ය.

ඉක්බිති රජතුමා මෙසේ පැනයකින් එහි අරුත් විමසීය.

ඒ අතිදානය නම් කිමෙක්ද? මෙලොව නොනැසිය යුත්තෝ කවුරුද? මෙයද පැහැදිලි කර දෙන්න. යාගද කරමි. දානද දෙමි.

බමුණා මෙසේ පැහැදිලි කළේය.

පුත්තෙභි දෙව යජිතබ්බං මහෙසීතිනෙගමෙහි උසභෙහි, අජානීයෙහි චතූහි සබ්බ චතුක්කෙන දෙව යජිතබ්බන්ති

මෙසේ දෙව්ලෝ මග විමසූ තැනැත්තහුට අපාය මාර්ගයම පෙන්වාලීය.

එහි පුත්තෙහීති යනු තමන්ට ජාත වූ ප්‍රිය පුතුන් ප්‍රිය දූවරුන්ය. මහෙසීහිති ප්‍රිය භාර්යාවන්ය. නෙගමෙහීති යනු සිටුවරුය. උසභෙහීති හැමඅතින්ම ධවල වූ වෘෂභයින්ය. අජානීයෙති මඟුලසුන්ය. චතූහීති මේ ආදී වූ තවත් ඇත්, අස් ආදී සිව්දෙනා බැගින් වූ සත්ත්වයින්ය. මෙසේ සබ්බ චතුක්කෙන දෙව යජතබ්බං යනු මේ සියළුදෙනාගේ ගෙළ කඩුවෙන් සිඳ රන්බඳුනකට ලේ ගෙන යාගාවාටයෙහි වත්කොට යාග කරන්නා වූ රජ්ජුරුවෝ ශරීරය හා සමග දිව්‍ය ලෝකයට යන්නේය. මහරජ, මහණ බමුණන්, සිඟන්නන්, යාචකයින්ට ආහාරපානාදිය දීම දානයම වේ. මේ අයුරින් දූදරුවන් ආදීන් මරා ඔවුන්ගේ ගෙල ලෙයින් යාග කිරීම අතිදාන නම් වන්නේයැයි කියා රජුට අවබෝධ කළේය.

මෙසේ (ඛණ්ඩහාල) බමුණා ඉදින් චන්ද්‍ර කුමාරයන් පමණක් ඇල්ලූයේ නම් වෛරයෙන්ම ඇල්ලූයේ යැයි සිතන්නෝය. එබැවින් බොහෝ දෙනා අතරෙහිලා එම කුමාරයන් මරන්නට කාරණා යෙදවීය. මෙසේ ඔවුන් කරන්නා වූ කතාව අසා අන්තඃපුර ස්ත්‍රීහු බියෙත් තැතිගෙන එක්විටම මහ හඬින් හඬා වැළපුණේය. ඒ බැව් දැක්වීමට ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක;

තංසුත්‍වා අන්තෙපුරෙ, කුමාරාච මහෙසියොච හඤ්ඤන්තු, එකො අහොසි නිග්ඝොසො, භෙස්මා අච්චුග්ගතො සද්දොති

එහි තන්ති එම කුමාරයින් ද මෙහෙසිවරුන් ද නවත්වා යන ශබ්දය අසා යනුයි. එකොති මුළු රජමැදුරෙහි එකම කාලගෝට්ටියක් විය යනුයි. භෙස්මාති බියජනක බවයි. අච්චුග්ගහොති උස්ව නැගුණු හඬ යනුයි. මේ වේලාවේදී මුළු රජ මැදුර යුගාන්ත වාතයෙන් (කල්ප විනාශයෙහි පැන නගින වාතයෙන්) කැළඹුණු මහ සල් වනයක් මෙන් විය.

බමුණා ද රජහට කියන්නේ, කිමෙක්ද මහරජ, යාගය කිරීමට කැමතිද? නොකැමතිදැයි ඇසීය. ආචරිය, කුමක් කියන්නේ ද? යාගකොට දෙව්ලොව යමියි කීවේය. මහරජ, දුර්වල අදහස් ඇත්තහු යාග කිරීමට අසමත් වන්නේය. තොප දැන්ම (යාගයට බිලිදෙන) සියලුදෙනා මෙහි රැස්කරව. මම යාගාවාටයෙහි (බිලි දෙන්නවුන් හා බිලිපූජා පිණිස යොදන ද්‍රව්‍ය දමන ගිනිවල) කටයුතු සංවිධාන කරමියි කියා ඇතිතරම් සෙනග ගෙන නුවරින් නික්ම යාගාවාටය සමතලා කරවා වටින් වැටක් ද, බඳවාලීය. දැහැමි මහණ බමුණෙකු පැමිණ යාගය වලක්නී නම් සුදුසු නොවන්නේ යැයි කියා අවටින් වැටක් කිරී පුරාණ බමුණන් විසින් සිදුකළ සිරිතකැයි හඟවාලීය. රජුද රාජ පුරුෂයන් බණවා ‘දරුව, මම මගේ අඹුදරුවන් මරා යාගකොට දෙව්ලෝ යමි. යන්න ඔවුන්ට ඒ බව දන්වා සියල්ලෝ මෙහි රැස් කරවයි අණ කළේය.

ගච්ඡථ වදෙථ කුමාරෙ, චන්‍දං සුරියඤ්ච භද්දසෙනඤ්ච, සූරඤ්ච වාමගෙත්තං, පසුරාකිර හොථ යඤ්ඤත්‍ථයාති

එහි චන්‍ද කුමාරයා ද සුරිය කුමාරයා ද යන දෙදෙන අග මෙහෙසිය වන ගෝතමී දේවියගේ පුතුන්ය. භද්දසේන, වාමගොත්ත, සූරය යන කුමාරවරුද වෙනත් මව්වරුන්ගේ දරුවෝය. පසුරා කිරහොථාති රැස්වන්න යනුයි. එක් තැනෙක රැස්වන්න කියව යනු මෙහි අදහසයි.

ඔව්හු (ඒ රාජ පුරුෂයෝ) පළමුවෙන් චන්‍ද කුමාරයා සමීපයට ගොස්, ‘කුමාරයෙනි, ඔබගේ පියා ඔබ මරා දෙව්ලොව යනු කැමැත්තේය. එබැවින් ඔබවහන්සේ අල්වනු පිණිස අප එවීයැ’යි කීවාහුය. කවරෙකුගේ කීමෙන් මා අල්වන්නේද? කුමාරයා ඇසීය. දේවයනි, ඛණ්ඩහාලගේ කීම අනුව යැයි රාජපුරුෂයෝ පිළිතුරු දුන්හ. එසේනම් වෙනත් අයත් එසේ අල්ලාගනු ලබන්නේද? එසේය, අන්‍යයන් ද අල්ලාගැනීමට නියමකොට ඇත. කුමර තෙම සිතන්නේ බමුණාට වෙනත් අය සමග වෛරයක් නැත. අධිකරණයෙහි දී කොල්ලකෑමට (වංචා කිරීමට) නොලැබීම නිසා මා කෙරෙහි බැඳි වෛරයෙන් බොහෝ දෙනෙකු මරවන්නේ ය. පියා බැහැදැකීමට ඉඩ ලැබෙන මට සියළු දෙනා මුදවාගැනීමේ වගකීම පැවරේ යැයි, තොප තොපගේ කාර්ය කරව්යි කීය. රාජපුරුෂයෝ ඔහු අල්වාගෙන අවුත් රජමිදුලෙහි එක්තැනෙක සිටුවා අනෙක් පුතුන් සියලු දෙනාද ගෙනවුත් ඔවුන් සමීපයෙහි සිටුවා රජතුමා වෙත ගොස් රජතුමනි, ඔබගේ පුතුන් අල්වාගෙන ආම්හයි කීවාහුය. රජු ඔවුන්ගේ වචන අසා දරුවනි, මගේ දූවරු අල්වාගෙන අවුත් ඔවුන් සමීපයෙහිම සිටුවව් යැයි වෙනත් ගාථාවක් කීය.

කුමාරියොපි වදෙථ උපසෙනිං කෝකලං මුදිතං, නන්‍දඤ්චාපි කුමාරිං පසුරා කිරහොථ යඤ්ඤත්‍ථායාති

එම රාජපුරුෂයෝ ද ‘එසේය කරමු’ යි එම කුමාරිකාවන් සමීපයට ගොස් හඬන, වැළපෙන ඔවුන් අල්වා ගෙනවුත් සහෝදරයින් සිටි තැනම සිටුවාලූහ. ඉක්බිති රජතුමා තම පිය බිරියන් අල්වාගෙන එනු සඳහා මෙසේ ගාථාවක් කීවේය;

විජයම්පි මය්හං මහෙසිං එරාවතිං කෙසනිං සුනන්‍දඤ්ච, ලක්ඛණා විරූපන්නා පසුරා තිරහොථ යඤ්ඤත්‍ථායාති

එහි ලක්ඛණ විරූප පන්නාති උතුම් වූ හැටහතරක් ස්ත්‍රී ලක්‍ෂණවලින් යුක්ත වූ ස්ත්‍රීන්ට මෙසේ කියන්නේය යනු අර්ථයි.

හඬන වැළපෙන එම බිසෝවරුද ගෙනවුත් කුමාරයින් අසල සිටවූහ. ඉක්බිති රජතුමා සිටුවරු සතරදෙනා ගෙන එනු පිණිස මෙසේද කීය.

ගහපතයොපි වදෙථ පුණ්ණමුඛං භද්දියං සිගාලඤ්ච, වද්ධංචාපි ගහපතිං පසුරා කිරහොථ යඤ්ඤත්‍ථායාති

රාජපුරුෂයෝ ගොස් ඔවුන්ද අල්වාගෙන ආහ. රජුගේ අඹුදරුවන් අල්වන කල්හි නුවරුන් කිසිවක් නොකීවාහුය. සිටුකුල මහත් ඤාති සම්බන්ධයෙන් යුතු විය. එබැවින් සිටුවරු අල්වාගත් කල මුළු නුවර කැළඹී ගියේය. රජුට සිටුවරු මරා යාග කිරීමට නොදෙමුයැයි සිටුවරු පිරිවරා ඔවුන්ගේ නෑ සමූහය සමග රජගෙදර කරා ගියෝය. ඉක්බිති ඒ සිටුවරු නෑයින් පිරිවරා රජතුමාගෙන් තමන්ට දිවි ඉල්ලූහ. ඒ බැව් දක්වනු වස් ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක;

තෙ තත්‍ථ ගහපතයො, අවොචිංසු සමාගතා පුත්තදාර පරිකිණ්ණා, සබ්බසිඛිනො දෙව කරොහි, අථවා නො දාසෙ සාවෙහීති

එහි සබ්බසිඛිනොති අප සියලු දෙනාගේ හිස් මත ශිකා තබා හිස් මුඩුකොට අප දාසයන් බවට පත්කළ මැනවි. අපි ඔහුට දාස බැලමෙහෙ කරන්නෙමු යනුයි. අථවානො දාසෙ සාවෙහීති එසේ නොවී ඔබ අප කී දේ නොපිළිගන්නේ නම් සියලුම සේනාවන් රැස්කරවා ඔවුන් මැද අප දාසභාවයට පත්කළ බව අස්වනු මැනවි. අපි සියලුදෙනා ඔහුගේ දාසභාවයට පැමිණියෙමුයි ගිවිසන්නෙමු.

ඔව්හු එසේ අයැද සිටියත් දිවි ලැබීමට නොහැකි වූවාහුය. රාජපුරුෂයෝ සෙසුදෙන බැහැරකොට එම සිටුවරු අල්වාගෙන කුමාරවරු සමීපයෙහිම රැඳවූහ. එසේම රජතුමා ඇත්, අස් ආදි සතුන් ගෙන ඒම සඳහා මෙසේ කීහ.

අභයංකරය, නලාගිරිය, අච්චුතය, වරුණා දත්තය යන ඇතුන් වහා ගෙන එව්. ඔවුන්ද යාගය පිණිස වේ.

කේසිය, සුරාමුඛය, පුණ්ණකය, චින්තකය යන අශ්ව රත්නයන්ද ගෙන එව්. ඒ අශ්වයෝ යාගය පිණිස වන්නාහ.

උසභම්පි යූථපතිං අනොජං, නිසභං ගවම්පතිං තෙපිමය්හං ආනෙථ, සමුපාකරොන්තු සබ්බං, යජිස්සාම දදාම දානාති

සබ්බං පටියාදෙථ - යඤ්ඤං පන උග්ගතම්හි සුරියම්හි, වදෙථදානි කුමාරෙ අභිරමන්තු ඉමංරත්තිං

සබ්බං උපට්ඨපෙථ පනෙ උග්ගතම්හි සුරියම්හි, වදෙථදානි කුමාරෙ අජ්ජවො පුච්ඡිමා රත්ති

එහි සමුපාකරොන්තු සබ්බන්ති හුදෙක් එකක්වත් අඩු නොකොට සියළු සිව්පා ගණයන්ද, පක්‍ෂි ගණයන්ද (යන සියලු සතුන්) සිව්දෙනා සිව්දෙනා වශයෙන් රැස්කරත්වා. සබ්බ චතුෂ්ක යාගය කරමි. යාචක බමුණන්ට දානයද දෙමි. මා විසින් මේ කියන ලද දෑ නොඅඩුව සපයව් යනුයි. උත්තම්හීති මම වනාහි යාගය එළඹි කල්හි උදෑසනම සූර්ය නමස්කාරය කරමි. සබ්බං උපට්ඨපෙථාති සෙසු සියලු යාගද්‍රව්‍ය සපයව් යනුයි.

රජු දෙමව්පියන් කියූ බස් අදහන්නෝය. ඉක්බිති ඇමැතිවරු ගොස් මව්පියන්ට මේ බව සැලකර සිටියාහුය. ‘උතුමනි, ඔබගේ පුතු, අඹුදරුවන් මරා යාග කරමියි සැරසෙන්නේ යැයි කීවාහුය. කුමක් කියවුද දරුවනි, අත්වලින් පපුවට ගසා ගනිමින් හඬමින් අවුත්, ‘පුත, ඔබ මෙබඳු යාගයක් කරන්නට යන්නේ සැබෑදැ’යි ඇසූහ. ඒ බැව් දැක්වීමට ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක;

තංතං මාතා අවචා - රොදන්තී ආගතා විමනතො, යඤ්ඤෙකිර සොපුත්ත භවිස්සති චතුහි පුත්තෙහීති

එහි තං තන්ති ඒ මේ කියන (ඒක රාජ) නම් රජ්ජුරුවෝමය. විමානෙනොති තමන් වසන ස්ථානයයි.

රජු මෙසේ කීය.

සබ්බෙපි මය්හං පුත්තො චත්තා, චන්‍දස්මිං හඤ්ඤමානස්මිං, පුත්තෙහි යඤ්ඤං යජිත්‍වාන, සුගතිං සග්ගං ගමිස්සාමීති

එහි චත්තාති චන්‍දකුමාරයා නසන කල්හිම (අනෙක්) සියලු පුතුන්ද යාගය පිණිස මා විසින් හරන ලද්දේය යනුයි.

ඉක්බිති මව ඔහුට මෙසේ කීවේය.

මාපුත්ත සද්දහෙසි, සුගති කිර හොති පුත්තයඤ්ඤෙන, නිරයානෙසො මග්ගා, නෙසො මග්ග සග්ගානං

එම්බා පුත, දරුවන් මරා යාග කිරීමෙන් සුගති ලාභයක් වේයැයි නොඅදහන්න. මෙය සතර අපායට යන මග වේ. මේ මග යහමග නොවේ.

එහි නිරයානෙසො යනු නිරය යයි දක්වන්නා වූ සතර අපායයන්හි වැටෙන මග මෙයයි. කොණ්ඩඤ්ඤො යනු රජුගේ ගෝත්‍රයෙන් ආමන්ත්‍රණය කරයි. භූත භව්‍යානං උපදින්නා වූ සියලු සතුන්ට, පුත්තයඤ්ඤෙනාති යනු මෙලෙසින්, දූ දරුවන් මරා යදින යාගයකින් ලැබෙන ස්වර්ග මාර්ගයක් නම් නැත්තේය.

රජු මෙසේ කීය.

ආචරියානං වචනා, ඝාතෙස්සං චන්‍දඤ්ච සුරියඤ්ච, පුත්තෙහි යජිත්‍වා දුච්චජෙහි, සුගතිං සග්ගං ගමිස්සාමීති

එහි ආචරියානං වචනා යනු මෙය මාන්ගේ අත්තනෝමතික ක්‍රියාවක් නොවේ. අපගේ ආචාර්යවරයා වූ අප හික්මවන්නා වූ ඛණ්ඩහාල නම් ආචාර්යවරයාගේ වචනයි. විධානයයි. එහෙයින් මම මේ දූ පුතුන් ඝාතනය කොට යාග යැද දෙව්ලොවට යන්නෙමි.

ඉක්බිති මව තමන්ගේ වචනයෙන් ඔහු ගිවිස්වාගත නො හැකි වූයේ, රජු වෙතින් ඉවත් වූවා. ඒ පුතා පියා විසින් අසන ලදුව රජු වෙත පැමිණි පියා මෙසේ කී බව ශාස්තෲන් වහන්සේ ප්‍රකාශ කළහ.

ඉක්බිති රජුගේ වසවර්තී නම් පියරජ තෙමේ පැමිණ, මේ රජුට එම්බා පුත, දරුවන් සිව්දෙනා මරා කරන යාගයක් වේදැයි ඇසීය.

එහි වසවර්තී යනු ඔහුගේ නමයි.

රජු මෙසේ කීය.

චන්ද්‍ර කුමාරයා නසනු ලබන කල්හි මාගේ සියලුම පුත්තු හරහා ලදහ. පුතුන්ගෙන් යාග කොට සුගති සංඛ්‍යාත දෙව්ලොවට යන්නෙමි.

එවිට ඔහුට පියාණෝ මෙසේ කීහු.

එම්බා පුතණුවනි, දරුවන් මරා යාග කිරීමෙන් සුගති ලාභයක් දේ යයි නො අදහව්. මෙය සතර අපායට මග වේ. මෙය ස්වර්ගයට මග නොවේ.

[missing trans]

[missing trans]

ඉක්බිති ඔහුට පියාණෝ මෙසේ කීහ.

දානානි දෙහි කොණ්ඩඤ්ඤ, අහිංසා සබ්බභූත භව්‍යානං, පුත්ත පරිවුතො තුවං, රට්ඨං ජනපදංච ඵාලෙහීති

එහි පුත්තපරිවුතොති පුතුන් විසින් පිරිවරනු ලැබ යනුයි. රට්ඨං ජනපදඤ්චාති මුළු කසීරට හා එසේම එහි අතිරේක කොටස් වශයෙන් පවතින ජනපද ද යනුයි. (මෙහි ජනපද යනු යුධ බලයෙන් අල්ලාගත් හෝ වෙනත් හේතු නිසා ප්‍රධාන රටට පසුව එකතු වූ කොටස්ය. ඒවා සමහරවිට පාලනය වූයේ ‘කොලනි’ ක්‍රමයටය.)

ඔහු පියාගේ අවවාද ද පිළිගැනීමට අසමත් විය. ඉන්පසු චන්ද කුමාරයා මෙසේ සිතුවේය. මෙපමණ මහත් පිරිසකට (එකෙක් වූ) මා නිසා දුකක් ඇතිවිය. පියාට ආයාචනා කොට මේසා පිරිසක් මරණ දුකින් මුදවාලන්නෙමියි සිතා ඔහු පියා සමග කතාවට එළඹ මෙසේ කීය.

මා නො දෙව අවධි, දාසෙ නො දෙහි කණ්ඩහාලස්ස, අපි නිගළබන්‍ධකාවි, හත්‍ථි ආස්සච පාලෙම

දේවයන් වහන්ස, අපි නොනැසුව මැනව. ඛණ්ඩහාල බමුණා හට අප දාස භාවයට පත්කොට දුන මැනවි. හැකිල්ලෙන් බැඳුණු අප ඇස්වසුරු බැහැර කරන්නෙමු.

දේවයන් වහන්ස, අප නොනැසුව මැනව. ඛණ්ඩහාල බමුණා හට අප දාසභාවයට පත්කොට පාවා දුන මැනව. හැකිල්ලෙන් බැඳුණු අප අස්වසුරු බැහැර කරන්නෙමු.

දේවයන් වහන්ස, අප නොනැසුව මැනව. යමෙකු හට අප දෙන්ට කැමැතිනම් අප දාස භාවයට පත්කොට දෙනු මැනව. ඉදින් අප දොසක් වේනම් රටින් පිටුවහල් කරන ලද අපි බැගෑව පිඬුසිගා හැසිරීමෙන් ජීවත් වන්නෙමු.

එහි නිගළබන්‍ධකා පීති එසේ නැතහොත් අප මහත් වූ හැකිලි (මාංචු) වලින් බැඳ දමා යන්නයි. යස්ස හොන්ති තවකාමාති ඉදින් ඛණ්ඩහාලට දෙනු කැමැත්තේ නම් අප ඔහුට දාසකොට දෙන්න. ඔහුට බැලමෙහෙකම් කරන්නෙමු යනුයි. අපිරට්ඨාති ඉදින් අපගෙන් කිසියම් වරදක් වුනිනම් අප රටින් පිටුවහල් කරන්න යනුයි. අපි රටින් පිටුවහල් කරනු ලැබුවහොත් දුගී යාචකයින් මෙන් කබල් ගත් අත් ඇතිව සිඟා කරන්නෙමු. අප නොනස්නා අපට ජීවිතය දෙන්න.

එහි බොහෝ දෙනාගේ නොයෙක් ආකාර වූ විලාපයන් ඇසූ රජතුමාට හදවත පැලී ගියා සේ විය. කඳුළු පිරි දෙනෙතින් යුතුව ‘මගේ කවර පුතෙකු හෝ මැරීම සුදුසු නොවේ. මම දෙව්ලොවක් නොපතමි. ඒ සියලු දෙනා නිදහස් කරන්න’යැයි කියාද මෙසේද කීවේය.

ජීවිතයට ආසාවෙන් වැළපෙන්නාහු මට බෙහෙවින් දුක් උපදවති. දැන් මේ කුමාරයන් මුදා හරිනු මැනවි. දරුවන් මරා කරන යාගයෙන් මට ප්‍රයෝජන නැතැයි රජු කීය.

රජුගේ මෙම වචන අසා කුමාරවරුන් ආදී සියලු කුරුල්ලන් ආදී ජීවීන් මුදා හැරියේය. ඛණ්ඩහාල බමුණා යාගවාටයෙහි කටයුතු සංවිධාන කරමින් සිටියේය. එවිට එක් පුරුෂයෙක් ඔහුට මෙසේ කීවේය. ‘එම්බා අදමිටු ඛණ්ඩහාල, රජ දරුවන් මුදාහළේය. තොප තමන්ගේ දරුවන් මරා ඔවුන්ගේ බෙලි කපා ගන්නා ලෙයින් යාග කරව’යි කීයේය. ඒ ඇසූ ඛණ්ඩහාල ‘රජු කුමක් කරන්නට යන්නේදැ’යි අසමින් ඉක්මනින් ගොස් මෙසේ කීය.

මහරජ, මේ යාගය කළ නොහැකි යැයිද දුකසේ ලබාගතයුතු දෙයක් යැයිද පළමුකොට ඔබට කියන ලද්දේය. දැන් අප පිළියෙල කළ මේ යාගයට හානි පමුණුවන්නෙහිය.

යම් කෙනෙක් යාග කෙරේද, කරවද්ද, යාග කරන්නවුන්ගේ එවැනි මහා යාගය යම් කෙනෙක් අනුමෝදන් වෙද්ද, ඒ සියලු දෙනාම සුගතියට යෙතියි පුරෝහිත බමුණා කීය.

එහි පුබ්බෙති යනුවෙන් දැක්වූයේ ‘මා විසින් තොපට මුලදීම, තොප වැනි බියගුල්ලන් විසින් මෙබඳු යාගයක් කළ නොහැකි යැයි දන්වන ලදී. එබඳු යාගයක් කළහැකි වන්නේ කලාතුරකිනි. දැන් අප විසින් (යාග ද්‍රව්‍ය) රැස්කොට පිළියෙල කළ යාගයට හානි කරන්නෙහිය. වික්ඛෙපං වික්ඛම්භන්ති යැයි පාඨයක්ද ඇත. (ප්‍රතිශෝධනය) වැලැක්වීම යනු මෙහි අදහසයි. මහරජ, කුමක් නිසා මෙසේ කරන්නේද? යමෙක් වනාහි යාග කරන්නේ හෝ, යාග කරවන්නේ හෝ, අනුමෝදන් වන්නේ හෝ වේද ඒ සියලු දෙනා සුගතිගාමී වන්නේයැයි කියයි.

එම අනුවණ රජ, ක්‍රෝධයෙන් වැසීගිය හදවත් ඇති එම බමුණාගේ වචන අසා, නැවතත් කුමාරවරුන් අල්වාගන්නා ලෙස අණ කළේය. ඉන්පසු චන්ද්‍ර කුමාරයා පියාට කරුණු අවබෝධ කරදෙනු සඳහා මෙසේ කීවේය.

දේවයන් වහන්ස, (පියාණෙනි) මෙසේ නම් (පුරෝහිත) බමුණා කුමක් නිසා අපගේ සුවපත් බව කීයේ ද? එසේ ඇති කල්හි කුමක් නිසා (නිශ්කරණ වූ) යාගයට අප මරවන්නේ ද?

අප බාල කාලයෙහි නොනැසුවෙහිය. නොමැරුවෙහිය. අප තරුණ වයසට පැමිණියෝ වෙමු. මේ දක්වා අප විරුද්ධව කටයුතු නොකළෝ වෙමු. පියාණෙනි, එවැනි අපි කවර හෙයින් තොප විසින් මරවනු ලබන්නෝ වෙමුද?

මහරජ, ඇතුන් අසුන් පවා නැග කරන යුද්ධයක් පැමිණි කල්හි ඒ යුද්ධයට සන්නද්ධ වූ අප සතරදෙන යුද්ධ කරන රඟබැලුව මැනවි. අප වැනි සූරයෝ යාගයට නුසුදුස්සෝය.

පියාණනි! ප්‍රත්‍යන්ත ජනපදයක් කිපුණු කල්හි හෝ පල් හොරුන් ඇති කල්හි හෝ සතුරන් නසනු පිණිස අප යොදවනු ලැබේ. එසේ තිබියදී නිකරුණේ නොතැන්හි කවර හෙයින් අපි නසනු ලබන්නෝ වෙමුද?

මහරජ! යම්සේ ඒ ඒ පක්‍ෂීහු තණ කැදලි සාදා එහි වෙසෙත් ද ඒ පක්ෂීන්ට පවා දරුපැටවු ප්‍රිය වෙති. දේවයනි, එසේ ඇති කල්හි තෙපි අප නොමරවන්නෙහුය.

ඛණ්ඩහාල (නමැති පෙරවි බමුණා) මා නොමරවයි යනුවෙන් කීවත් එය නො අදහනු මැනවි. දේවයනි, හෙතෙම පළමුවෙන් මා මරවා ඉන්පසු ඔබද මරවන්නේය.

ගම්වර නියම්ගම්වර හා උපභෝග පරිභෝග වස්තු ද රජවරු මේ බමුණන්ට දෙති. උසස් වූ පිණ්ඩාගාරය ලබන මොවුහු ගෙයක් පාසා අනුභව කරති.

මහරජ! එබඳු උපකාර ඇති රජවරුන්ටත් ද්‍රෝහීකම් කරන්නට මොහු කැමැති වෙති. දේවයන් වහන්ස, මේ බමුණෝ නම් බොහෝසෙයින් කෙළෙහිගුණ නොදන්නෝ වෙති.

දේවයන් වහන්ස, අප නොනැසුව මැනව. ඛණ්ඩහාල නම් පෙරවි බමුණාට අප දාස භාවයට පත්කොට දුන මැනව. හැකිල්ලෙන් බැඳුණු අපි ඇතුන්ද අසුන්ද රැකබලා ගනිමු.

දේවයන් වහන්ස, අප නො නැසුව මැනව. ඛණ්ඩහාල නම් පෙරෙවි බමුණා හට අප දාස භාවයට පත්කොට දුන මැනව. හැකිලි බලෙන් මැවුණු අපි ඇත් වසුරු බැහැර කරන්නෙමු.

දේවයන් වහන්ස, අප නොනැසුව මැනව. ඛණ්ඩහාල බමුණා හට අප දාසකොට දුන මැනව. හැකිල්ලෙන් බැඳුණු අප ඇත් වසුරු බැහැර කරන්නෙමු.

දේවයන් වහන්ස, අප නොනැසුව මැනව. අප යමෙකුට දෙන්ට කැමැති නම් ඔහුව අප දාසභාවයට පත්කොට දුන මැනව. රටින් පිටුවහල් කරන අපි බැගෑව පිඬුසිඟා කමින් ජීවත් වන්නෙමු.

එහි පුබ්බෙති යනු පියාණෙනි, ඉදින් මා මැරිය යුතුයැයි (පුරෝහිත) බමුණා කියන්නේ නම්, එසේනම් කුමක්හෙයින් පෙර මා උපන්කල්හි නෑදෑයන්ට, මා පිණැතිකැයි කීවෙහිද? එදා ඛණ්ඩහාල බමුණා වනාහි මගේ ශරීර ලක්‍ෂණ සලකා බලා මේ කුමාරයාට කිසිදු උපද්‍රවයක් නැත. ඔබගේ ඇවෑමෙන් රාජ්‍ය කරන්නේයැයි ද කීය. මුලින් කී දේ පසු දේ හා නොගැලපේ. මොහු මුසාවාදියෙකි. මොහුගේ කීම පිළිගෙන ඔබ නිකරුණේ අපව යාගය සඳහා මරවන්නේය. අප නොමරන්න. මොහු එක් පුද්ගලයෙකු වූ මා කෙරෙහි ඇති වෛරයෙන් මහජනයා මැරීමට කැමැත්ත දක්වයි. රජතුමනි, මේ ගැන හොඳින් සිතා බලන්න. පුබ්බෙවනොති යැයි කියනු ලැබුවේ, මහරජ ඉදින් අප මරනු කැමැත්තේ නම් අප ළදරු කළ ඔබ විසින්ම නොමැරුවේ කිමද? අනෙකෙකු ලවා හෝ නොමැරුවේ කිමද? දැන් වනාහි අපි නවයොවුන් වියේ තරුණයෝ වෙමු. දූ දරුවන් ඇතිව ප්‍රථම වයස් සිටින්නම්භ. එසේම ඔබට ද්‍රෝහි වූවෝ නොවම්හ. කුමක් නිසා අප ඝාතනය කරන්නේ ද?

පස්සානොපි අප සොහොයුරන් සිව්දෙනා බලන්න යනුයි. යුජ්ඣමානෙති පසමිතුරෝ (සතුරෝ) නුවර වටකොට සිටිකල අප වැනි පුතුන් ඔවුන් සමග යුද්ධ කරන ආකාරය බලව, දරුවන් නැති රජවරු අනාථයෝය. මාදිසාති අපගේ දෙස යනුයි. සූරාති (අප වැනි බලවත්) සූරයෝ යාග පිණිස නොමැරිය යුතුය යනුයි. නියොජෙන්තීති ඔවුන්ගේ (රාජ්‍යයේ) සතුරන් ජයගැනීම සඳහා යොදවන්නේය යනුයි. අථනොති ඉක්බිති යනුයි. අකාරණාසමාති නිකරුණෙහි යනුයි. නොතැන, නුසුදුසු කල්හි කුමක් පිණිස නසන්නේද යනුයි. මතස්ස සද්දහෙසීති මහරජ, ඛණ්ඩහාල බමුණා මා නොමරවයි යනුවෙන් කියූවත් එය නොපිළිගන්න යනුයි. (ඛණ්ඩහාල බමුණා කියන දේ නොපිළිගන්න යනුයි.) භොග මපිස්සාති මේ බමුණන් හට රජවරු භෝග සම්පත් ද දෙන්නේය යනුයි. අග්ග පිණ්ඩිකාපිති එසේම ඒ බමුණෝ ප්‍රණීත වූ ආහාරපාන ලබන බැවින් අග්ගපිණ්ඩික වන්නෝය. තෙසංපීති ඔවුන් වනාහි කිසියම් කුලගෙයකට (පවුලකට) සම්බන්ධ වී ආහාර පානාදිය ලබත්ද එසේද වුවත් එබඳු වූ පිණ්ඩාහාර දෙන්නවුන්ට වංචා කිරීමටද සිතන්නෝය.

රජතුමා කුමාරවරුන්ගේ වැලපීම අසා,

‘ජීවිත ආසාවෙන් වැළපෙන මොව්හු මට දැන් දුක් ඉපිදවූහ. දැන් කුමාරයන් මුදාහරිනු මැනවි. දූපුතුන් මරා කරන යාගයෙන් මට වැඩක් නැත.

මේ ගාථාව කියා නැවතද දූදරුවන් මුදා හළේය. ඛණ්ඩහාල පැමිණ නැවතද,

මහරජ, මේ යාගය කළ නොහැකි යැයිද දුකසේ ලැබිය හැක්කක් යැයිද මුලින් ම කියන ලද්දේය. දැන් අප පිළියෙල කළ යාගයට හානි කරන්නෙහිය.

යම් කෙනෙක් යාග කරත්ද, කරවත්ද යාග කරන්නවුන්ගේ එවැනි මහා යාගය යම් කෙනෙක් අනුමෝදන් වෙත්ද, ඒ සියලු දෙනාම සුගතියට යති.

මෙසේ කියා නැවතද කුමාරවරුන් අල්වා බැන්දවූයේය. ඉක්බිති චන්ද්‍රකුමාරයෝ රජතුමාට තවදුරටත් අවබෝධය ලබාදෙනු පිණිස මෙසේ කීවේය.

යදිකිරය ජිත්‍වා පුත්තෙහි - දෙවලොකං ඉතොවුතා යන්ති, බ්‍රාහ්මණො තාව යජතු - පච්ඡා යජසි ත්‍වංමහාරාජ

ඉදින් පුතුන් කරණ කොටගෙන යාග කරන්නාහු දෙව්ලොව යෙත්යැයි යමෙක් කියත්නම් මේ ඛණ්ඩහාල බමුණා තම පුතුන් මරා යාග කරත්වා.

මෙසේ දන්නා ඛණ්ඩහාල බමුණා කවර හෙයින් දරුවන් නොනැසුවේද? සියලු නෑයන් ද තමන් ද කවර හෙයින් නොනැසුවේද?

යම් කෙනෙක් මෙබඳු මහායාග කෙරෙත් ද, කරවද්ද අනුමෝදන් වෙත්ද ඒ සියල්ලෝ නරකයට යතියි චන්ද්‍ර කුමාර තෙම කීය.

[missing trans]

එහි බ්‍රාහ්මණො තාවති පළමුවෙන් ඛණ්ඩහාල බ්‍රාහ්මණයා යාගකරත්වා යනුයි. පුත්තකෙහීති තමන්ගේ පුතුන් කරණ කොටගෙන, (ඛණ්ඩහාල බමුණා ප්‍රථමයෙන්) යාග කරත්වා යනුයි. මෙසේ ඔහු යාගකොට දෙව්ලෝ ගිය කල්හි පසුව ඔබ යාග කරන්න යනුයි. දේවයනි, ඉතා රසවත් ආහාර වුවද ඔබ අනුන්ගෙන් විමසා අනුභව කරන්නෙහිය. පුතුන් මැරීම එසේ නොවිමසා කුමක් නිසා කරන්නෙහිදැයි අපට නොවැටහේ යැයි කීය. එවං ජානන්ති අඹුදරුවන් මරා දෙලොව යන්නේයැයි දන්නා අය කුමක් නිසා තමන්ගේ දූ පුතුන් ද ඤාතීන් ද තමන් ද මරා දෙව්ලෝ නොයන්නේ ද? ඉදින් අනුන් මරා දෙව්ලොව යා හැකි වන්නේනම් තමන්ම මරාගෙන බ්‍රහ්මලෝකයේ උපදිනු හැකි නොවන්නේද? මෙසේ යාගයෙහි අනුසස් දන්නවුන් විසින් අනුන් නොමරා තමන්ම (යඥ සඳහා) මරණයට පත්විය යුතුය. මොහු (ඛණ්ඩහාල බමුණා) එසේ නොකොට මා මරවන්නේය. මේ කාරණයෙන්ම, අධිකරණයෙන් කොල්ලකෑමට නො ලබන මොහු (මෙසේ) මා මැරවීමට උත්සාහ කරන්නේය. එදිසන්ති මෙබඳු වූ පුතුන් මරා කරනු ලබන යාගය මෙයින් කියවේ.

කුමාරයා මෙපමණ කරුණු දැක්වුවත් පියාට තම අදහස් ඒත්තු ගැන්වීමට නොහැකි විය. (ඉන්පසු) රජු පිරිවරා සිටි පිරිස අමතා මෙසේ කීවේය.

කථංච තිර පුත්ත කාමායො, ගහපතයො සරණීයොච, නගරම්හි න උපචරන්ති රාජානං මා ඝාතයි ඔරසං පුත්තං

කෙසේනම් නුවරැ දරුවන්ට ආදරය ඇති ගෘහපතියෝ ද, පවුල්වල උදවිය ද, ආත්මජ පුත්‍රයා නො මරවයි රජුට උපක්‍රෝශ නො කරත් ද?

(මම) රජහට යහපත කැමැති වෙන්නෙක්මි. හැමකල්හි ජනපදවාසීන්ට හිතවත් වූයෙමි. කිසිවෙක් මා සමග වෛර නැත. (එහෙත්) දනව් වැසියා (තොපගේ පුත් ගුණවතෙකැයි) යන බව රජහට නොදන්වයි.

එහි පුත්තකාමායොති (මෑණිවරුන් වන) ගෘහණියන් සඳහාම කියන ලදී. (මෙහිදී මව්පිය දෙදෙනාම ගැනේ) ගෘහපතීහුද දරුවන් කැමැති වන්නෝ බැවිනි. න උපවරන්තීති ආක්‍රෝෂ පරිභව නොකෙරේය යනුයි. අනුජංති තමන්ටම ජාතක වූ දරුවා යනුයි. (මේ ගාථාවලින් දැක්වූ පරිදි චන්‍ද කුමාරයා) කරුණු කියාපෑවත් කිසිවෙක් මේ ගැන රජු සමග කතා කිරිමට සමත් නොවූහ. න කොචි අස්ස පටිනං මයාති යනු මේ ආකාරයෙන් අත්ලස් ගත්තෙකුයැයි කියා හෝ (මෙතෙම) ඉසුරු මදයෙන් නිසා හෝ (ඉසුරු ලෝභය නිසා) මා සමග තද වෛරයෙන් සිටින කිසිවෙකුත් නැත. ජනපදොන පවෙදෙතීති මෙසේ රජුට ද මහජනයාටද වැඩ කැමැති වූයේ නමුත්, කිසිම ජනපද වැසියෙක් ‘ඔබගේ පුතා ගුණවත් කෙනෙකු යැයි නොකියයි. නොදන්වා සිටී යනු අර්ථයි.

මෙසේ කීවේ වී නමුත් කිසිවෙකු කිසිවක් නොකීවාහුය. ඉක්බිති චන්ද්‍ර කුමාරයා තමන්ගේ භාර්යාවන් එසේ ඉල්ලා සිටීමට උනන්දු කරවමින් මෙසේ කීය,

ගෘහණියනි, යන්න, සිංහයන් බඳු නිවැරදි කුමාරයන් නොමරන්නැයි පියරජුටත් ඛණ්ඩහාල බමුණාටත් කියන්න.

ගෘහණියනි, යන්න සියලු ලෝවැසියා විසින් අපේක්‍ෂා කරන කුමාරවරු නොමරන්නැයි පියරජුටත් ඛණ්ඩහාල බමුණාටත් කියන්න.

ඒ තැනැත්තියෝද ගොස් අයද සිටියාහුය. රජු ඒ ගැන නොසලකා හැරියේය. ඉන්පසු කුමාරයා අසරණ භාවයට පැමිණ වැලපෙන්නට විය.

මම රියකරු හෝ කසල අදින කුලයක උපනි නම් යෙහෙකි. කුලුපොතු කුලයෙහි හෝ උපනි නම් පියරජ තෙම අද මා යාගය පිණිස නො මරවයි.

මෙසේ ද කියා තවදුරටත් රජුට ආයාචනා කිරීම උනන්දු කළේය.

සියලු ස්ත්‍රීවරුනි, යත්වා ආර්ය වූ ඛණ්ඩහාල බමුණාගේ පාමුල හඬා වැටෙන්න. මා කළ කිසි අපරාධයක් නො දකිමි.

ස්ත්‍රීවරුනි, යන්න ආර්ය වූ ඛණ්ඩහාල නැමැති පෙරෙවි බමුණාගේ පාමුල හඬා වැටෙන්න. ස්වාමීනි, ඔබට අපි කවරනම් ද්‍රෝහිකමක් කෙළෙමුද?

එහි අපරාධාහං න පස්සාමීති මම ආචාර්ය වූ ඛණ්ඩහලට මා විසින් ම කළ අපරාධයක් නො දකිමි යනුයි. කින්නෙභන්තෙ ආර්ය ඛණ්ඩහාල මා විසින් ඔබට කුමන ද්‍රෝහිකමක් කළේද? එසේ ම චන්‍ද කුමාරයාගේද වරදක් නැත. එයට සමාවෙන්න කියා කියන්න.

ඉක්බිති චන්ද්‍ර කුමාරයාගේ බාල සොහොයුරියක් වූ සෙල කුමාරිය ශෝකය දරාගැනීමට නොහැකිව පිය පාමුල වැටී වැළපෙන්නට වූවාය. එය ගෙනහැර දැක්වීමට මෙසේ වදාළ සේක.

සේලා නම් සොහොයුරිය සොහොයුරන් වෙත පැමිණි ස්වභාව දැක දෙව්ලොව කැමැති පියාණෙනි, මේ ඔබ විසින් එසවුණු (උසස් කොට සකස් කළ) යාගයක් දැයි බැගෑපත්ව වැළපුණාය.

එහි උපනීතත්තෙති එළඹ සිටි ස්වභාවයයි. උක්ඛිපිතොති එසවීමයි. නගා සිටුවීමයි. (මෙහි යාගය මනාව සංවිධිත යන අදහස ගැනේ) සග්ගකාමෙනාති මගේ සොහොයුරන් මරා ස්වර්ගයට යාමට කැමැත්තෙහි නම්, මොවුන් මරා ලබන සර්ව සැපයෙන් කුමන වැඩක් දැයි වැලපුණාය.

රජතුමා ඇගේ වැලපීමද නොසලකා හැරියේය. ඉක්බිති චන්‍ද කුමාරයාගේ පුතු වන වාසුල කුමරා පියාගේ දුක්ඛිත ස්වභාවය දැක මම සීයාට ආයාචනා කොට මගේ පියාට ජීවිතය ගෙන දෙමියි රජුගේ පාමුල වැටි වැටී වැලපෙන්නට විය. ඒ බව ගෙනහැර දැක්වීමට ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක;

වාසුල කුමාරයා රජු හමුවේ බිම පෙරළමින් අපි තරුණ බවට නොපැමිණි ළදරුවෝ වෙමු. අප පියා නොමැරුව මැනවැයි හඩා වැලපුණි.

එහි දහරම්හා අයොබ්බනං පත්තොති රජතුමනි, අපි ළදරු දරුවෝ වෙමු. යොවුන්වියට නොපැමිණියෝ වෙමු. අප කෙරෙහි අනුකම්පා කොට පියා නොමරන්නයි කීවේය.

රජු එම කුමරුගේ වැලපීම අසා හදවත බිඳී ගියාක් මෙන් සිට කඳුළු පිරි දෙනෙතින් යුතුව කුමාරයා වැළඳගෙන ‘දරුව, අස්වැසිල්ලක් ලබන්න. ඔබගේ පියා මුදා හරින්නෙමි’ යි කියා ගාථාවක් කීය.

වාසුල කුමාරය, මේ තොපගේ පියාය. පිය සනසව. අන්තඃපුරය තුළ මහ හඬින් වැලපෙමින් මේ කුමාරයා මට මහත් දුක් ඉපිදවීය. දැන් මේ කුමාරවරුන් මුදා හරිවු. පුතුන් මරා කරන යාගයෙන් මට වැඩක් නැත.

අන්තඃපුරස්මිති රජගෙයි ඇතුළත කොටසයි.

නැවතද ඛණ්ඩහාල බමුණා පැමිණ රජුට මෙසේ කීය.

මහරජ, මේ යාගය දුෂ්කරය. දුර්ලභ යැයි මුලදීම කියන ලදී. එහෙත් යාගය සංවිධානය කළ පසු ඔබ එයට අකුල් හෙළන්නෙහිය.

යාගය කරන අයත්, කරවන අයත් අනුමෝදන් වන අයත් යන සියලු දෙනාම සුගතිගාමි වන්නාහුය.

මෝහයෙන් වැසුණු මනස් ඇති රජහුද නැතහොත් දරුවන් අල්ලා සිර කිරීමට නියම කළහ. ඒ අතර ඛණ්ඩහාල මෙසේ සිතුවේය. මේ රජු මොලොක් සිත් ඇත්තෙකි. විටෙක (දරුවන්) සිර කරති. විටෙක මුදා හරිති. නැවතත් දරුවන්ගේ කීම අසා පුතුන් මුදාහල හොත් යානාවාටය පමණක් ඉතිරි වේ. යාගයෙහි නිමාවක් නොලබයි. ඉක්බිති රජතුමා යාගයට කැඳවාගෙන යනු පිණිස මෙසේ කීය.

සබ්බරතනස්ස යඤ්ඤො, උපක්ඛටො එකරාජ තවපටියත්තො, අභිනික්ඛ මස්සු දෙව, සග්ගං ගතො ත්‍වං පමොදිස්සසීති

එහි අදහස මෙසේය. ඒකරාජය, සියලු රත්නයක් මනාව එක්කොට ඔබගේ යාගය පිළියෙල කරන ලද්දේය. දේවයිනි, යාගයට නික්මෙන්න. ස්වර්ගයට ගිය කල්හි ඔබ සතුටු වන්නේය.

ඉක්බිති බෝසත් අල්වාගෙන යඥාවාටයට ගමන් කරනවිට ඔහුගේ (බෝසත්හුගේ) අන්තඃපුර ස්ත්‍රීහුද එකාවන්ව පසුපස නැගී ගියාහුය. ඒ බව දැක්වීමට ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

දහරා සත්ත සතා, එතාපන චන්‍ද කස්ස භරියායො, කෙසෙ පරිකරිත්‍වාන, රොදන්තියො මග්ග මනුයන්ති

අපරා පන සොකෙන, නික්ඛන්තා නන්‍දනෙ විය දෙවා, කෙසෙ පරි කිරිත්‍වාන, රොදෙන්තියො මග්ග මනුයන්තීති

එහි නන්‍දන වනෙ විය දෙවාති නදුනුයෙන් චුතවන දෙව් පුතෙකු පිරිවරා නික්මෙන දෙවගණන් මෙන් ඔවුන්ගේ විලාපය විය.

කාසික සුචිවත්‍ථ ධරා, කුණ්ඩලිනො අගලු චන්‍දනවිලිත්තා, නීයන්ති චන්‍දසුරියා, යඤ්ඤත්‍ථාය ඒකරාජස්ස

පිරිසිදු කසී සළු දරනු කුණ්ඩලාභරණ පැළඳි අගිල් සඳුන් තවරා ගත් ඇති චන්ද්‍ර සූර්ය කුමරුවෝ මවගේ හදවත ශෝකයෙහි ගිල්වමින් යාගයට යන්නෝය.

පිරිසිදු කසී සලු දරන කුණ්ඩලාභරණ පැළඳි අගිල් සඳුන් විලවුන් දුන් චන්ද්‍රසූර්ය කුමරුවෝ දෙදෙන ජනයාගේ ළෙහි ශෝක ඇතිකොට (යාගයට) ගෙන යනු ලැබෙති.

මංසරස හොජීනො නහාපකසුනහාපිතා, කුණ්ඩලිනො අගළුචන්‍ද න විලිත්තා, නීයන්ති චන්‍ද සුරියා, යඤ්ඤත්‍ථාය ඒකරාජස්ස

මස් රස සහිත බොජුන් බුදින දිය වඩන්නන් විසින් මනාකොට නාවන ලද කුණ්ඩලාභරණ පැළඳි අගිල් සඳුන් තැවරූ (ගත් ඇත) චන්ද්‍ර සූර්ය කුමරුවෝ දෙදෙන මවගේ ළෙහි ශෝක ඇති කොට ගෙන යනු ලැබෙති.

මස් රස සහිත බොජුන් බුදින දිය වඩන්නවුන් විසින් මනාකොට නාවන ලද කුණ්ඩලාභරණ පැළඳි අගිල් සඳුන් තැවරූ චන්ද්‍ර සූර්ය කුමරුවෝ දෙදෙන ජනයාගේ ළෙහි ශෝක ඇති කොට ගෙනයනු ලැබෙත්.

[missing trans]

පෙර උතුම් අසුන් පිට නැගී ගිය, අස් සෙනගින් පිරිවරනු ලැබ ගමන් ගත් චන්ද්‍ර, සූර්ය කුමාරවරු දෙදෙන ඔවුන් හැර පාගමනින් යෙති.

පෙර උතුම් රියට නැගී ගිය යම් කුමර කෙනෙක් රිය සෙනගින් යුතුව පිරිවර ජනයා පසුගමන් කෙරෙත් ද අද ඒ චන්ද්‍ර, සූර්ය කුමරහු දෙදෙන පාගමනින් යෙති.

පෙරයම් කුමර කෙනෙක් රන් අබරණින් සරසන ලද අස් සෙනගින් යුතුව නික්ම ගියාහුය. ඒ චන්ද්‍ර, සූර්ය කුමරහු දෙදෙන පා ගමනින් යෙති.

එහි කාසිතසුචිවත්‍ථධරාති මුදු සිනිඳු වස්ත්‍ර දරන්නා යනුයි. චන්‍දසුරියාචාති චන්ද්‍ර කුමාරයා හා සූර්ය කුමාරයා යනුයි. නහාපක සුනාහජිතාති රන්සුණු කුඩුවලින් ඇඟ උලා දිය වඩන්නන් විසින් කරන ලද පරිකර්මයන් කොට මනාකොට නාවන ලද යස්සූති ‘වෙයි’ යන අරුත් ඇති නිපාතයකි. යම් කුමාරයන් යන අර්ථයි. පුබ්බෙති මෙයින් පෙර යනුයි. හත්‍ථිවර ධුරගතෙති උතුම් ඇතුන් පිට නැගුණු යනුයි. අලංකාර ලෙස සැරැසුණු ඇතුන් පිට නැගුණු යනුයි. අස්සවරධරගතෙති උතුම් අශ්වයින් පිට නැගුණු යනුයි. රථවරධුරගතෙති උතුම් රථවලට නැගුණු යනුයි. නිය්‍යංසූති නික්මුණාහුය යනුයි.

ඔවුන් වැළපෙද්දීම බෝධිසත්ත්වයෝ නුවරින් බැහැරට ගෙන යනු ලදහ. සියලු නුවර වැසියෝ කැළඹී ඒ පසුපස නික්ම යාමට වූහ. මහජනයාට නික්ම යාමට තරම් දොරවල් ඉඩ මදි විය. ඛණ්ඩහාල බමුණා අතිමහත් ජන සමූහය දැක ‘මේ මිනිස්සු කොහි යන්නෝ ද, කුමක් වන්නට යන්නේදැ’යි විමසා නගරයෙහි දොරටු වස්වාලීය. නුවරින් නික්ම ගත නොහැකි වූ මහජනයා නුවර දොරටුවට ආසන්න තැනෙක වූ උයනට රැස්ව මහත් හඬින් කෑකෝ ගසමින් වැළපුනාහුය. එම හඩින් කැළඹුණු පක්ෂීහු අහසට නැගී පියාසර කළාහුය. මහජනයා එම පක්‍ෂීන් අමතා වැළපෙමින් මෙසේ කීවාහුය.

එම්බා කුරුල්ලනි, (කොස්වාළිහිණියනි, ඉදින් මස් කැමැත්තේනම් යව්, පුෂ්පවතී නුවරට පෙරදිග (යාගාවටයක් ඇත.) මෙහි ඒකරාජ නම් රජ මුලාවට පැමිණ පුතුන්සතර දෙනාගෙන් යුතුව යාග කෙරෙයි.

එම්බා කුරුල්ලනි, (කොස්වා ළිහිණියනි) ඉදින් මස් කැමැත්තෙහි නම් යව්. පුෂ්පවතී නුවරට පෙරදිග (යාගාවාටයක් ඇත) එහි ඒකරාජ නම් රජ මුලාවට පැමිණ රාජදුහිතෘෘ කන්‍යාවන් සතර දෙනෙකුගෙන් (යුතුව යාග කෙරෙයි.)

එම්බා කුරුල්ලනි, (කොස්වා ළිහිණියෙනි) ඉදින් මස් කැමැත්තෙහි නම් යව්, පුෂ්පවතී නුවරට පෙරදිග (යාගාවාටයක් ඇත.) එහි ඒකරාජ නම් රජ මුලාවට පත්වී මෙහෙසියන් සතර දෙනෙකුගෙන් යාග කෙරෙයි.

එම්බා කුරුල්ලනි, (කොස්වා ළිහිණියනි) ඉදින් මස් කැමැත්තෙහි නම් යව්. පුෂ්පවතී නුවරට පෙරදිග (යාගාවාටයක් ඇත) ඒකරාජ නම් රජ මුලාවට පත්වී ගැහැවියන් සතර දෙනෙකුගෙන් යාග කෙරෙයි.

එම්බා කුරුල්ලනි, (කොස්වා ළිහිණියෙනි) ඉදින් මස් කැමැත්තෙහි නම් යව්, පුෂ්පවතී නුවරට පෙරදිග (යාගාවාටයක් ඇත.) එහි ඒකරාජ නම් රජ මුලාවට පත්වී ඇතුන් සතර දෙනෙකුගෙන් යාග කෙරෙයි.

එම්බා කුරුල්ලනි, (කොස්වා ළිහිණියෙනි) ඉදින් මස් කැමැත්තෙහි නම් යව්, පුෂ්පවතී නුවරට පෙරදිග (යාගාවාටයක් ඇත.) එහි ඒකරාජ නම් රජ මුලාවට පත්වී අසුන් සතර දෙනෙකුගෙන් යාග කෙරෙයි.

එම්බා කුරුල්ලනි, (කොස්වා ළිහිණියෙනි) ඉදින් මස් කැමැත්තෙහි නම් යව්, පුෂ්පවතී නුවරට පෙරදිග (යාගාවාටයක් ඇත.) එහි ඒකරාජ නම් රජ මුලාවට පත්වී වෘෂභයන් සතර දෙනෙකුගෙන් යාග කෙරෙයි.

එම්බා කුරුල්ලනි, (කොස්වාළිහිණියනි) ඉදින් මස් කැමැති නම් යව්, පුෂ්පවතී නුවරට පෙරදිග (යාගාවාටයක් ඇත.) මෙහි ඒකරාජ නම් රජ (පෙරවි බමුණාගේ බසට) මුලාවී සර්ව චතුෂ්කයෙන් යුතුව යාග කෙරෙයි.

එහි මංසමිච්ඡසීති එම්බා පක්‍ෂියෙනි, (කොස්වාළිහිණියනි) ඉදින් මස් කැමැත්තෙහි නම් පුෂ්පවතී නුවරට පෙරදිග යාගාවාටයක් ඇත. එහි යව් යනුයි. යජතෙත්‍ථාති මෙහි ඛණ්ඩහාල බමුණාගේ බස් පිළිගෙන තමාම මුලාවට පැමිණ එකරාජ රජතුමා සර්ව චතුෂ්ක යාගය කරයි යනුයි.

මෙසේ මහජනයා එම ස්ථානයෙහි වැළපී බෝසත්ගේ වාසස්ථානයට ගොස් ප්‍රාසාදය පැදකුණු කරන්නාහු අන්තඃපුරය, කුළුගෙවල් උයන් ආදිය බලමින් ගාථා කියමින් වැළපුණාහුය.

අයමස්ස පාසාදො - ඉදං අන්තඃපුරං රමණීයං, තෙදානි අය්‍යපුත්තො - චත්තාරො වමාය නින්නීතා

මේ ඔහුගේ කූටාගාරය රනින්කළ මල්දමින් ගැවැසී ගත්තේයැ. දැන් ඒ ආර්ය පුත්‍රයෝ සතරදෙන වධයට ගෙන යන ලදහ.

මේ ඔහුගේ උයනයි. එය හැමදා සුපුෂ්පිතය. දැන් ඒ ආර්යයෝ සතරදෙන වධයට ගෙන යන ලදහ. මේ ඔහුගේ ගෝපලු උයනයි. හැමදා සුපුෂ්පිතය. සිත්කලුය. දැන් ඒ චන්ද්‍ර කුමාරයා සහිත ආර්ය පුත්‍රයෝ සතරදෙන වධයට ගෙන යන ලදහ.

[missing trans]

මේ ඔහුගේ උයනයි. එය හැමදා සුපුෂ්පිතය. දැන් ඒ ආර්යයෝ සතරදෙන වධයට ගෙන යන ලදහ. මේ ඔවුන්ගේ කිණිහිරි උයනයි. හැමදා සුපුෂ්පිතය. සිත්කලුය. දැන් ඒ චන්ද්‍ර කුමාරයා සහිත ආර්ය පුත්‍රයෝ සතරදෙන වධයට ගෙන යන ලදහ.

මේ ඔහුගේ උයනයි. එය හැමදා සුපුෂ්පිතය. දැන් ඒ ආර්යයෝ සතරදෙන වධයට ගෙන යන ලදහ. මේ ඔහුගේ පළොල් උයනයි. හැමදා සුපුෂ්පිතය. සිත්කලුය. දැන් ඒ චන්ද්‍ර කුමාරයා සහිත ආර්ය පුත්‍රයෝ සතරදෙන වධයට ගෙන යන ලදහ.

මේ ඔහුගේ උයනයි. එය හැමදා සුපුෂ්පිතය. දැන් ඒ ආර්යයෝ සතරදෙන වධයට ගෙන යන ලදහ. මේ ඔහුගේ අඹ උයනයි. හැමදා සුපුෂ්පිතය. සිත්කලුය. දැන් ඒ චන්ද්‍ර කුමාරයා සහිත ආර්ය පුත්‍රයෝ සතරදෙන වධයට ගෙන යන ලදහ.

මේ ඔහුගේ පොකුණයි. පියුම් පඩෙරින් ගැවසී ගත්තේය. රන්කම් කළ නැවද මල්දමින් විසිතුරුය. ඉතා සිත්ගන්නා සුළුය. ඒ (චන්ද්‍ර කුමාරයා ඇතුළු) ආර්ය පුත්‍රයෝ සතරදෙන වධයට ගෙන යන ලදහ.

එහි තෙදානීති දැන් ඒ චන්ද්‍ර කුමාරයා ප්‍රධාන අපගේ ආර්ය පුත්‍රයෝ සතරදෙන වධය පිණිස ගෙනයනු ලැබෙත් යනුයි. සොවණ්ණ විකතාති රන් ආලේප කොට කරන ලද කැටයමින් යුතු බවයි.

මෙසේ ඒ ඒ තැන්වල වැළපී නැවතත් ඇත්හල් ආදී තැන්වලට පැමිණ මෙසේ තෙපළාහුය.

මේ එරාවණා නම් වූ, වරුණ දන්ත ඇති මගුල් ඇතා ඔබගේ හත්‍ථිරථනයයි. දැන් ඒ ආර්ය පුත්‍රයෝ සතරදෙන වධයට ගෙනයන ලදහ.

මේ ‘එකඛුර’ නම් මගුල් අසු ඔබගේ අශ්ව රත්නයයි. දැන් ඒ ආර්ය පුත්‍රයෝ සතරදෙන වධයට ගෙනයන ලදහ.

අයමස්සු අස්ස රථො සාලියනිගෞරසො සුභො රතනචිත්තො, යත්‍ථස්සු අය්‍යපුත්තා සොභිංසු නන්‍දනෙ වියදෙවා, තෙදානි අය්‍යපුත්තා චත්තාරො වධාය නින්නීතා

මුලා වූ රජතෙම, කෙසේනම් රන්වන් වූ ජාතියෙන් සම වූ සුන්දර වූ රත්සඳුන් අලෙව් දුන් සිරුරු ඇති පුතුන් සතරදෙනාගෙන් යාග කරන්නේ ද?

මුලාවූ රජතෙම කෙසේනම් රන්වන් වූ ජාතියෙන් සම වූ සුන්දර වූ රත්හඳුන් අලෙව් දුන් සිරුරු ඇති කන්‍යාවන් සතර දෙනාගෙන් යාග කරන්නේ ද?

මුළා ව රජතෙම රන්වන් වූ ජාතියෙන් සම වූ සුන්දර වූ රත්සඳුන් අලෙව්දුන් සිරුරු ඇති මෙහෙසියන් සතර දෙනාගෙන් යාග කරන්නේ ද?

මුලා වූ රජතෙම කෙසේනම් රන්වන් වූ ජාතියෙන් සුන්දර වූ රත්හඳුන් අලෙව් දුන් සිරුරු ඇති ගැහැවියන් සතර දෙනෙකුගෙන් යාග කරන්නේද?

යථා හොන්ති ගාමනිගමා සුඤ්ඤා අමනුස්සකා බ්‍රහාරඤ්ඤා, තථා හෙස්සති පුප්ඵවතියා යිට්ඨෙසු චන්‍දන සුරියෙසූති

එහි එරාවනොති එරාවන යනු ඔහුගේ ඇතුගේ නමයි. එකඛුරොති බෙදුනේ නැතිඛුර සහිත බවයි. සාලිය නිග්ඝොසොති ගමන් කරන කල්හි සැළලිහිණියන් ගේ මෙන් මිහිරි හඬින් යුතු බවයි. කථං නාමාති කුමන කරුණකින්ද යනුයි. සාමසමසුන්‍දරෙහීති ස්‍යාම වර්ණයෙන් (අත්හ නිල් දෙක කලවම් වූ පාට - තළඑළලු පැහැය) බබළන හා ඔවුනොවුන් ජාතියෙන් සමාන වූ බවද එබැවින් නිදොස් බවද මෙහි අදහසයි. චන්‍දන මරතිත ගත්තෙහි රත්හඳුන් ආලේප කළ සිරුරුවලින් යුතු බවයි. බ්‍රහාරඤ්ඤාති (යම්හෙයකින් ගම්නියම්ගම් මිනිසුන් නැති කල්හි මහ කැලෑ බවට පත්වේ.) ගණකැලෑ යනුයි. එසේ (රාජකීය) උයන්ද කුමාරවරුන් (මරා) යාග කළ කල්හි රාජ පුත්‍රයින්ගෙන් හිස් වූ කල්හි ගණ කැලෑ බවට පත්වන්නේ යැයි නගරයෙන් නික්මගත නොහැකි වූ මහජනයා එහෙ මෙහෙ ඇවිදිමින් වැළපෙන්නට වූහ.

බෝසත්තු යාගවාටය වෙත පමුණුවන ළදහ. ඔහුගේ මව වූ ගෝතමී දේවිය රජුගේ පාමුල වැටී මගේ පුතාගේ ජීවිතය දෙන්න යැයි අයදිමින් (මෙසේ) වැළපුණාය.

උම්මත්තිකා භවිස්සාමි - භූනහතා පංසුනාව පරිකිණ්ණා, සචෙ චන්‍දවරං හන්ති - පාණා මෙ ද්වෙ නිරුජ්ඣන්ති

[missing trans]

එහි භූනහතාති විනාශයට පත්වීම යනුයි. පංසුනාච පරිකිණ්ණංති පස් වැකුණු ශරීරයෙන් යුතු උමතු වූ තැනැත්තියක මෙන් හැසිරෙන්නෙමි යනුයි.

මෙසේ බෝසතාණන්ගේ මෑණියෝ නන් අයුරින් විලාප කියා රජ්ජුරුවන්ගෙන් අස්වැසීමකට සුදුසු වූ කිසිදු වචනයක් නොලැබ, මගේ පුතා ඔබලා කෝපයට පත්කොට ගියේද? කුමක් නිසා, ඔබලා ඔහු රඳවා ගැනීමට (බේරා ගැනීමට) උත්සාහ නොකරන්නේ ද යැයි කියා (චන්ද්‍ර) කුමාරයාගේ බිරින්දන් සිව්දෙන වැළඳගෙන වැළපෙමින් මෙසේ කීවාය.

කින්නුමා න රමයෙය්‍යුං, අඤ්ඤමඤ්ඤං පියං වදා, ඝට්ටියා ඔපරක්ඛීව, පොක්ඛරක්ඛීව නායිකා, චන්‍ද සුරියෙසු නච්චන්තියො, සමො තාස්ම න විජ්ජතීති

එහි කින්නුමා නරමයෙය්‍යුන්ති කුමන හේතුවක් නිසා මේ ඝට්මී ආදී ඔවුනොවුන්ට ප්‍රියතෙපුල් බෙණෙන චන්ද්‍ර, සුරිය කුමාරයන් හමුයෙහි (වෙනදා) නැටුම් නටන ගී ගයන්නාහු කුමක් නිසා මගේ පුතු සමග රමණය නොකරන්නේ ද (එක් නොවන්නේ ද?) උකටලීව සිටින්නේ කුමක් නිසාද? මුළු දඹදිව් තලයෙහි නෘත්‍ය ගීතාදියෙන් මොවුන්ට සමාන අන්කිසි කෙනෙකු නැත යන අර්ථයි.

මෙසේ ඇය යේලියන් සමග වැළපී අනෙක් කෙනෙකු යොමුකර ගැනීමට (පොළඹවා ගැනීමට) නොහැකි බව දැක ඛණ්ඩහාල බමුණාට පරිභව කරමින් ගාථා අටක් කීවාය.

බණ්ඩපාලය, චන්ද්‍රකුමරු වධයට ගෙනගිය කල්හි මගේ හෘදයේ යම් ශෝකයක් වේද, මාගේ මේ හෘදය ශෝකය තාගේ මව් තොමෝ ලබාවා.

ඛණ්ඩහාලය, සූර්ය කුමරු වධයට ගිය කල්හි මට යම් හෘදය ශෝකයක් වේද මාගේ හෘදය ශෝකය තාගේ මව් තොමෝ ලබාවා.

ඛණ්ඩලය, චන්ද්‍ර කුමරු වධයට ගෙන ගිය කල්හි මට යම් පුත්‍ර ශෝකයක් වේද, මාගේ මේ හෘදය ශෝකය තාගේ භාර්යා තොමෝ ලබාවා.

[missing trans]

ඛණ්ඩහාලය, යමෙක් සිංහයන් සමාන වූ නිදොස් කුමරුන් ඝාතනය කරවීද (එසේ කරමින් වූ) තාගේ බිරිඳ දරුවන් නොදකීවා ස්වාමි පුරුෂයාද නොදකීවා.

ඛණ්ඩහාලය, යමෙක් සියලුදෙනා විසින් අපේක්ෂා කරනු ලබන කුමරුන් ඝාතනය කරවී ද? තාගේ බිරිඳ දරුවන් නොදකීවා. හිමියාද නොදකීවා.

එහි ඉමංමය්හන්ති මගේ මේ යනුයි. පටිමුච්චතූති ආපසු යේවා. ආපසු පැමිණේවා යන අර්ථයි. යො ආතෙසිති යමෙක් ඔබ විසින් ඝාතනය කරනු ලබන්නේ ද යනුයි. අපෙක්ඛිතෙති සියලුම ලෝවැසි ජනයා බලාගෙන සිටියදී මරවන්නේය යනු අර්ථයි.

බෝසත්හු යාගාවාටය අසල සිට පියාට ආයාචනා කරන්නේ මෙසේ කීහ.

දේවයනි, අප නොනසත්වා. ඛණ්ඩහාල හට දාසයන් කොට දෙන්න. (අපි) හැකිල්ලෙන් බඳිනු ලැබූ ඇතුන් අසුන් පාලනය කරම්භ.

දේවයනි, අප නොනසත්වා. ඛණ්ඩහාල හට දාසයන් කොට දෙන්න. (අපි) හැකිල්ලෙන් බඳිනු ලැබ ඇත්වසුරු බැහැරලම්හ.

දේවයනි, අප නොනසන්න. ඛණ්ඩහාල හට දාසයන් කොට දෙන්න. (අප) හැකිල්ලෙන් බඳිනු ලැබ අස්වසුරු බැහැර කරම්හ.

දේවයනි, අප නොනසන්න. ඔබ කැමැති කෙනෙකුට අප දාසකොට දෙන්න. රටින් පිටුවහල් කරනු ලබන අපි අහර සිඟා හැසිරෙම්හ.

දිව්‍යං උපයාචන්ති, පුත්තත්‍ථිකා දළිද්දාපි නාරියො, පටිභාණානිපි හිත්‍වා, පුත්තෙ නහි ලභන්ති එකච්චා

අස්සා සතානි කරොන්ති, පුත්තා නො ජායන්තු තතො පුත්තා, අථ නො අකාරණස්මා, යඤ්ඤත්‍ථාය දෙව ඝාතෙසි

උපයාචිත කෙන පුත්තං, ලභන්ති මා තාත නො අඝාතෙසි, මා කිච්ඡා ලද්ධකෙහි, පුත්තෙ යජිත්‍වා ඉමං යඤ්ඤං

උපයාචිත කෙන පුත්තං, ලභන්ති මා තාත නො අඝාතෙසි, මා කපණලද්ධකෙහි, පුත්තෙහි අම්මාය නො විප්පවාසෙහීති

එහි දිවන්ති දරුවන් නැති දිළිඳු කාන්තාවන් පවා දරුවන් බලාපොරොත්තුවෙන් බොහෝ පුදපඬුරු ගෙන දුවෙකු හෝ පුතෙකු ලබාගනිමියි දෙවියන් යදින්නෝය යනුයි. පටිභානානි පිහිත්‍වා තමන් කැමැතිවන ආහාර (දොළදුක නිසා කැමැති වන ආහාර) නොලැබීම නිසා ඒවා අත්හැර දමා යනු අර්ථයි. මෙසේ ද දක්වා ඇත. මහරජ, කාන්තාවන්ට උපන් දොළ (දරුවන් සඳහා) නොලැබීමෙන් දරුගැබ වියලී ගොස් නැසේ. එහිදී ඇතැම් ස්ත්‍රීහු පුතුන් හටගත් දොළදුක සංසිඳවා ගැනීමට ආහාර නොගෙනම දරුවන් නොලබන්නාහුය. ඇතැම් ස්ත්‍රීහු දොළ සංසිඳවා නොගෙනම දරුවන්ද ලබති. අපගේ මව හොඳට කාබී උපන්නා වූ දොළදුක සංසිඳවාගෙනම හටගත් ගැබ නොනසාගෙනම පුතුන් ලැබුවාය. මෙසේ ලැබූ දරුවන් ඝාතනය නොකරන්නැයි අයැද සිටියේය.

අස්සාසකානීති මහරජ, මේ ලෝකයෙහි දරුවන් නොලබත්හු අපට දරුවන් නොලැබෙන්නේ කුමක් නිසාදැයි දරුවන් ලැබීමෙන් මහත් ආශාවෙන් පසුවෙති. තතොපුත්තාති දරුවන්ගේ දරුවන්ට ලැබේවා යනුයි. අථනො අකාරණාස්මාති එසේ තිබියදී ඔබ අපව නිකරුණේ ඝාතනය කෙරේය යනුයි. උපයාචිත කෙනාති දේවතාවන්ට ආයාචනා කිරීමෙන් යනුයි. කපණලද්ධකෙහීති බැගෑපත්ව ඉල්ලා සිටීමෙන් යනුයි. පුත්තකෙහීති අප සමග අපගේ මව වෙන් නොකරන්න. අප මවගෙන් වෙන් නොකරන්න යනුවෙන් කීවේය යනුයි.

හෙතෙම මෙසේ කියාද පියාගෙන් කිසිදු අස්වැසිල්ලක් නොලැබ මවගේ පාමුල වැටී වැළපෙමින් මෙසේ කීවේය.

බහු දුක්ඛ පොසියාචන්‍දං, අබ්බ තුවං ඡිය්‍යසෙ පුත්තං, වන්‍දාමි ඛෙ තෙ පාදෙ, ලභතං තාතො පරලොකං

හන්‍ද ච මං උපගුහ, පාදෙ තෙ අම්ම චන්‍දතුංදෙහි, ගච්ඡාමිදානි පාවාසං, යඤ්ඤත්‍ථාය එකරාජස්ස

හන්‍ද මං උපගුහ, පාදෙතෙ අබ්බ වන්‍දිතුං දෙහි, ගච්ඡාමි දානි පාවාසං මාතු කත්‍වා හදයසොකං

[missing pali]

එහි බහුදුක්ඛපොසියාති බොහෝ දුක් විඳ පෝෂණය කළේය යනුයි. චන්‍දන්ති චන්‍ද කුමාරයා වූ මා පෝෂණය කළ ඔබ අද පුතුනේ (චන්‍ද කුමාරයාගෙන්) වෙන් වන්නෙහිය. ලභතං තාතො පරලොකන්ති මාගේ පියා සම්පත් ඇති පරලොවක් ලබාවා. උපගුහාති වැළඳගෙන සනසන්න යනුයි. පවාසන්ති නැවත නොපැමිණීමට හේතුවන අනිවාර්ය වෙන්වීමයි.

ඉක්බිති මව වැළපෙමින් ගාථා සතරක කීවාය.

හන්‍දච පදුමපත්තානං, මොළිං බන්‍ධස්සු ගොතමීපුත්ත, චම්පක දලිවීතිමිස්සායො, එසා තෙ පොරාණියපකති

[missing pali]

හන්‍දච මුදුකානි වත්‍ථානි, පච්ඡිමකං කාසිකං වාසෙහි, යෙහිච සුනිවත්‍ථො, සොභසි රාජපරිසාය

මුත්තා මණිකනක විභූතානි, ගණ්හස්සු හත්‍ථාභරණානි, යෙහිච හත්තාභරණෙහි, සොභසි රාජ පරිසායති

එහි පදුමපත්තානන්ති පියුම්පත් විලාසිතාවෙන් කරන ලද කෙස් සැරසිල්ලයි. එය සඳහා මෙසේ කීහ. ඔබගේ විසිරුණු කෙස්කළඹ මුදාහැර පියුම්පත් වෙළුමෙන් යුතුව බැඳගන්න යනු අදහසයි. ගොතමීපුත්තාති යනුවෙන්ද චන්‍ද කුමාරයා අමතයි. චම්පකදලිවීතිමිස්සාසොති ඇතුළතින් සපුමල් පෙතිගන්වා පැහැයෙන් සුවඳින් යුතු නොයෙක් මල්දම් පැළඳවීම ඔබගේ සිරිතයි. පුත්‍රය, ඒ ලෙසම සැරසෙන්න යැයි වැළපුණාහුය. යෙහිචාති රත්හඳුන් තවරාගෙන රාජසභායෙහි වැජඹුනේ ද එලෙස යනුයි. කාසිකන්ති ලක්‍ෂයක් අගනා කසීසළුවක යනුයි. ගණ්හස්සූති පැළඳ ගන්න යනුයි.

මේ අතර චන්‍දා නම් අගමෙහෙසිය රජුගේ පාමුල වැටී මෙසේ කීවාය.

මිනිසුන්ට ප්‍රධාන වූ භූමියට අධිපති වූ ජනපදහිමි වූ මේ රජතෙමේ දරුවන් කෙරෙහි ඇතිවිය යුතු මහත් ආදරය නූපදවයි.

එය අසා රජතෙමේ ගාථාවක් කීවේය.

මය්හං පියා පුත්තා, අත්තාපි පියො තුම්හෙච භරියායො, සග්ගඤ්ච පත්‍ථයානො, තෙනමහං ඝාතයිස්සාමීති

(තවදුරටත් එහි අදහස මෙසේය.) කුමක් නිසා මා දරු සෙනෙහස නොදන්නේද? හුදෙක් ගෝතමියට පමණක් නොවේ. ඒ ලෙසම මට දරුවන් ද ප්‍රියය. මගේ ආත්මයද මට ප්‍රියය. ඔබලාද යේළියන්ද මට ප්‍රිය වේ.) සග්ගංච පත්‍ථයා නොති මම ස්වර්ගය ප්‍රාර්ථනා කරමි. ඒ සඳහා මොවුන් ඝාතනය කරමි. මා සමග සියලු දෙනාම එක්වර දෙව්ලොව යන්නේ ඇයිද නොසිතව.

චන්දා දේවී කීවාය.

මං පඨමං ඝාතෙසි, මා මෙ හදයං දුක්ඛං අථාලෙසි, අලංකතො සුන්‍දරකො, පුත්තො තව දෙව සුඛුමාලො

හන්‍දදය්‍ය මං හනස්සු, සලොකා වන්‍දියෙන හෙස්සාමි, පුඤ්ඤං කරස්සු විපුලං, විචරාම උභෙව පරලොකෙති

එහි පඨමත්ති දේවයනි, මා පළමුව මරන්න යනුයි. දුක්ඛන්ති චන්ද්‍ර කුමරුගේ මරණ දුක මාගේ හදවත පැලී යන සුළුය. අලංකතොති මේ මගේ එකම පුතාය. අමතක කිරීමට නොහැක. (අත්හැරිය නොහැක) එසේනම් මහරජ, මෙබඳු අලංකාරයෙන් හෙබි පුත්‍රයෙකු ඝාතනය නොකරන්නැයි මෙයින් දැක්වේ. හන්‍දය්‍යාති එසේනම්, ආර්යයනි, රජතුමාට ආමන්ත්‍රණ කරන්න මෙසේ කීවාය. සලොකාති චන්‍ද කුමාරයා හා සමානව දෙව්ලොව සැප ඇත්තියක් වන්නෙමි යනුයි. විචරාම උභොව පරලොකෙති ඔබ විසින් අප එකට ඝාතනය කිරීමෙන් දෙදෙනාම පරලොව සැප විඳින්නෝ වෙමු. (එබැවින්) අපගේ ස්වර්ග සැපයට බාධා නොකරන්න යනුයි.

රජු මෙසේ කීවේය.

මා ත්‍වං චන්‍දෙ රුච්චි, බහුකා තව දෙව්රා විසාලක්ඛිඳා, තෙ තං රමයිස්සන්ති, යිට්ඨස්මිං ගොතමී පුත්තෙති

එහි මා ත්‍වං චන්‍දෙ රුච්චීති ඔබ ඔබේ මරණය කැමැති නොවන්න යනුයි. මා රුජ්ජි යනු ද පාඨයකි. නොහඬන්න යන අර්ථයි. ද්වෙරා යනු ස්වාමියාගේ සහෝදරයෝය.

ඉක්බිති ශාස්තෲන් වහන්සේ

එවං වුත්තෙ චන්‍දො, අත්තං හන්ති තත්‍ථ තලකෙහීති

ඉන්පසුවද ඇගේ (චන්ද්‍රවතී බිසවගේ) වැළපීම සිදුවිය.

“අලමත්‍ථු ජීවිතෙන, පයාමි විසං මරිස්සාමි”

උරෙහි දා පුතුන් නොමරවයි යම් කෙනෙක් නොකියද්ද එහෙයින් මේ රජහට මිත්‍රයෝද අමාත්‍යයෝද නැතැයි සිතමි.

උරෙහි දා පුතුන් නොමරවයි යම් කෙනෙක් නොකියද්ද එහෙයින් රජහට මිත්‍රයෝද නෑයෝ ද නැතැයි සිතමි.

ඉමෙ තෙපි මය්හං පුත්තා, ගුණිනො කායූර ධාරිනො රාජ, තෙහිපි යජස්සු යඤ්ඤං, අථ මුඤ්චතු ගොතමී පුත්තෙ

බිලසතම්පි මං කත්‍වා, යජස්සු සත්තධා මහාරාජ, මා ජෙට්ඨ පුත්ත මට්ඨ, අදූසකං සීහ සංකාසං

මහරජ, මා මරා කොටස් කොට සත් තැනෙක යාග කළ මැනවි. සියලු ලෝවැසියන්ගේ බලාපොරොත්තු ඇති දෙටු පුතු නොමරව.

එහි එවන්ති මේ මෝඩ බැවින් අන්‍ධ වූ ඒකරාජ විසින් කියන ලදී යනුයි. හන්තීති දේවයිනි, මේ කුමක් කරන්නේද කියා අත්තල දෙකින් තමාට ගසා ගත්තේය යනුයි. පයාමීති පිවිසෙමි යනුයි. ඉමෙතෙපීති මේ වාසුල කුමාරයා ආදී වූ සෙසු පුතුන්ගේ අතින් අල්වාගෙන රජුගේ පාමුල සිට මෙසේ කීවාය. ගුණිනොති මල්මාලා හා සමාන වූ ආභරණයෙන් ද යුතු බවයි. කායූරධාරිනොති කායූර හෙවත් අඟු පළඳනාවන්ගෙන් සැරසුණු යනුයි. බලසතනති මහරජ, මා මරා කොටස් සතක් කොට සත් තැනෙක යාග කළ මැනවි යනුයි.

මෙසේ ඇය රජු ඉදිරියේ මේ ගාථා කියා වැලපී අස්වැසිල්ලක් නැත්තේ බෝසත් සමීපයට ගොස් වැළපෙමින් සිටියාය. ඉක්බිති ඔහු ඇයට කියන්නේ, චන්ද්‍රාවනි, මම දිවිමන් කළ බබළන, විසිතුරු කැටයමින් හෙබි වටිනාකමින් අඩු වැඩි ආභරණවලින් සැරසුවෙමි. අද මේ ඔබට දෙන අවසාන දීමනාවයි. සිරුරැ පැළඳි ආභරණ දෙමි. ඒවා ඇරැගන්නැයි කීය. ඒ බව දැක්වීමට ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක;

බහුකා තව දින්නා ආභරණා, උච්චවචා සුභාණිතම්හි, මුත්තා මණි වෙළුරියා, ඉදංතෙ පච්ඡිමකං දානන්ති

චන්ද්‍රා දේවිය ඒ අසා ඉන්පසු ගාථා නවයක් කියා මෙසේ වැළපුණාය.

මෙයින් පෙර යම් රාජකුමාරයෙක් ගේ සිරුරෙහි පිවිතුරු මල්දම් පෙරළුනාහුද අද ඒ කුමාරයින්ගේ සිරුරෙහි මුවහත් වූ කඩුව පවත්නේය.

මෙයින් පෙර යම් රාජ කුමාරයෙකුගේ සිරුරෙහි විසිතුරු මල්දම් පෙරළුනාහුද අද ඒ රාජ කුමාරයින්ගේ සිරුරෙහි විෂ පෙවූ තියුණු මුවහත් කඩුව පවතින්නේය.

රාජකුමාරයින්ගේ සිරුරුවල ඒකාන්තයෙන් නොබෝ කලකින් කඩුව හෙන්නේය. එසේ වූයේ නමුදු මහද නොපැළෙයි. මගේ හෘදය දැඩි බැඳුමෙන් බැඳුනේ වේ.

හැඳි පිරිසිදු කසීසළු ඇති පැළඳි කුණ්ඩලාභරණ ඇති ගල්වන ලද අගිල් සඳුන් සුවඳ ඇති සඳහිරු කුමරුවෝ ඒකරාජ නම් රජුගේ යාගයට ගෙනයනු ලබන්නෝය.

හැඳි පිරිසිදු කසී සළු ඇති පැළඳි කුණ්ඩලාභරණ ඇති ගද්වන ලද අගිල් සඳුන් සුවඳ ඇති සඳහිරු කුමරුවෝ මෑණියන්ගේ හෘදයෙහි ශෝක උපදවා ඒකරාජ නම් රජුගේ යාගයට ගෙනයනු ලබන්නාහ.

හැඳි පිරිසිදු කසී සළු ඇති පැළඳි කුණ්ඩලාභරණ ඇති ගල්වන ලද අගිල් සඳුන් ඇති සඳහිරු කුමරුවෝ මහජනයාගේ හෘදයෙහි ශෝක උපදවා, ඒකරාජනම් රජුගේ යාගයට ගෙනයනු ලබන්නේය.

මස් රසයෙන් යුත් සුවඳ ඇල්සහල් බොජුන් අනුභව කළ නහවන්නවුන් රන්සුණු නහනුවෙන් උළා කළ නැහැවුම් ඇති පැළඳි කුණ්ඩලාභරණ ඇති අගිල් සඳුන් සුවඳ ගල්වන ලද චන්ද්‍රසූර්ය කුමරුවෝ ඒකරාජ නම් රජුගේ යාගයට ගෙන යනු ලබන්නාහ.

මස් රසයෙන් යුත් සුවඳ ඇල්සහල් බොජුන් අනුභව කළ නාවන්නවුන් රන්සුණු නහනුයෙන් උළා කළ නැහැවුම් ඇති පැළඳි කුණ්ඩලාභරණ ඇති අගිල් සඳුන් සුවඳ ගල්වන ලද චන්ද සූර්ය කුමරුවෝ මැණියන්ගේ සිතෙහි ශෝකය උපදවා ඒකරාජ නම් රජුගේ යාගයට ගෙනයනු ලබන්නාහ.

මස් රසයෙන් යුත් සුවඳ ඇල් සහල් බොජුන් අනුභව කළ නහවන්නවුන් රන්සුණු නහනුයෙන් උළා නැහැවුම් කළ පැළඳි කුණ්ඩලාභරණ ඇති අගිල් සඳුන් සුවඳ ගල්වන ලද චන්ද්‍ර සූර්ය කුමරුවෝ මහජනයාගේ හෘදයෙහි ශෝක උපදවා ඒකරාජ නම් රජුගේ යාගයට ගෙන යනු ලබන්නාහ.

එහි මාලාගුණාති මල්දමය. තෙසජ්ජාති අද ඔවුන්ගේ යනුයි. නෙත්තිංසොති කඩුවයි. වත්තිස්සතීති වන්ය. පිහිටන්නේය යනුයි. අචිරාවතාති ඒකාන්තයෙන් නොබෝ කලකින් යනුයි. නඵලතීති නොබිඳෙන්නේය යනුයි. නඵලතීති නොබිඳෙන්නේය යනුයි. තාව දළ්හ බන්‍ධනංව මෙ ආසීති ඉතා තද වූ බැඳීමක් මාගේ හෘදයෙහි වන්නේය යනුයි. නිය්‍යාථාපි යන්න (යව) යනුයි.

මෙසේ ඈ වැළපෙන කල්හි යාගාවාටයෙහි සියලු කටයුතු නිම විය. රාජ කුමාරයා බෙල්ල පහතට හරවා හිඳවනු ලදහ. ඛණ්ඩහාල රන්බඳුනක් ගෙන කඩුවක් අතින් ගෙන ‘ඔහුගේ ගෙල සිඳින්නෙමි” යැයි පසෙක සිටියේය. ඒ දුටු චන්ද්‍රා දේවිය මට අනෙක් පිහිටක් නැත. ‘මගේ සත්‍ය බලයෙන් ස්වාමියාට සෙතක් කරන්නෙමි’යි ඇඳිලි බැඳගෙන පිරිස් අතරින් එහෙ මෙහෙ හැසිරෙන්නී සත්‍යක්‍රියා කළාය. ඒ බැව් දැක්වීමට ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක;

සබ්බස්මිං උපක්ඛටස්මිං, නිසීදිනෙ චන්‍දියස්මිං යඤ්ඤත්‍ථාය, පඤ්චාල රාජධීතා, පඤ්ජලිකා සබ්බ පරිසමනුපරියාසි

යෙන සච්චෙන ඛණ්ඩහාලො, පාපකම්මං කරොති දුම්මෙධො, එතෙන සච්චවජ්ජෙන, සමංගතී සාමිකෙන හොමි

යෙධත්‍ථි අමනුස්සා, යානිච යක්ඛභූතව්‍යානි, කරොන්තු මෙ වෙය්‍යා වචිකං, සමංගිනී සාමිකෙන හොමි

යා දෙවතා ඉධාගතා, යා නීච යක්ඛ භූතව්‍යානි, ඝරණොසිනිං අනාථං, තායථමං යථාමහං පතිමාහං අජිය්‍යන්ති

එහි සබ්බස්මිං උපක්ඛටස්මිංනති යනු සියලුම යාගෝපකරණ සකසා පිළියෙල කොට ඇති බවයි. සමංගිනීති එක්ව සහවාසයෙහි සිටීමයි. යෙධත්‍ථීති යමෙක් මෙහි ඇත්නම් යනුයි. යක්ඛභූත භව්‍යාතීති දෙවියන්ගේ ගණයට වැටෙන යකුන්ද සත්ත්ව ගණයට වැටෙන යකුන්ද සත්ත්ව ගණයට වැඩිදියුණු වූ භූතයෝද (සත්ත්ව ගණයාට වැටෙන භූතයෝ) මෙහි වැඩීම යන ගණයට වැටෙන්නේ හටගත්තන් යනුයි. වෙය්‍යාවටිකන්ති මට වතාවත් කෙරෙත්වා යනුයි. තායථමන්ති මා රකීවා යනුයි. යාචමහන්ති මම තොප අයැද සිටිමි යනුයි. පතිමාහන්ති සැමියාගෙන් මම නොපිරිහෙම්වා යනුයි.

සදෙව් රජ ඇගේ වැළපීම් හඬ අසා සියලු තතු දැන ගිනිගෙන දිළියෙන යකුලක් ගෙන එහි ගොස් රජුට තැතිගන්වා බියකොට සියල්ල වෙනස් කරලීය. ඒ බව දැක්වීමට ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක;

තං සුත්‍වා අමනුස්සා, අයොකුටං පරිබ්භමෙත්‍වාන, භය මස්ස ජනයන්තො, රාජානං ඉදමවොච

ඛුජ්ඣස්සු ඛෙ රාජකලි, මාතාහං මත්‍ථකං නිතාළෙමි, මා ජෙට්ඨ පුත්තමවධි, අදූසකං සීහසංකාසං

කොතෙ දිට්ඨා රාජකලි. පුත්ත භරියායො හඤ්ඤමානා, සෙට්ඨිච ගහපතංයා, අදූසකා සග්ග කාමාහි

තං සුත්‍වා බණ්ඩහාලො, රාජාච අබ්භත බිදං දිස්වාන, සබ්බෙසං බන්‍ධනානි මොචෙසුං, යථාතං අපාපානං

සබ්බෙසු විප්පමුත්තෙසු, යෙ තත්‍ථ සමාගතා තදා ආසුං, සබ්බෙ එකෙක ලෙඩ්ඩුක මදංසු, එසවධො ඛණ්ඩහලස්සාති

එහි අමනුස්සා යනු සක්දෙව් රජයි. බුජ්ඣස්සුති දැන සැලකිලි මත වන්න යනුයි. රාජකලීති මෝඩ රජ, කාළකණ්ණි ළාමක රජු යනුයි. මා තාහන්ති පාපකාරී මෝඩරජ, මම තොපගේ හිස නොපළමි යනුයි. කොනෙ දිට්ඨාති කොහිදී තොප විසින් දුටුවිරූද යනුයි. සග්ගකාමාහීති මෙහි නිපාතයක් ලෙස යෙදී ඇත. (ස්වර්ගයට කැමැත්තෙහි නම් යනු අර්ථයි.) තං සුත්‍වාති මහණෙනි, ශක්‍රයාගේ කීම කණ්ඩහාල අසා යනුයි. අබ්භූත මිදන්ති රජුද පෙර නොදුටුවිරූ මේ ශක්‍රයාගේ දර්ශන දැක යනුයි. යථාතන්ති යම්සේ පව් නැත්තවුන් (බන්ධනාදියෙන්) මිදෙන්නේ ද එසේ මිදී යනුයි. සබ්බෙ එකෙක ලෙඩ්ඩුක මදංසුති මහණෙනි, යම් පමණක් ජනයා එම යාගාවාටය කරා රැස්වූවෝ ද ඒ සියලු දෙනා එකම කෝලාහලයක් මෙන් නැගී සිට ඛණ්ඩහාල බමුණාට එක එක ගල්පහර බැගින් ගැසූහ. එසවධෙති එය ඛණ්ඩහාල බමුණා මරණයට පත්කළේය. එහිම ඔහු මරණයට පැමිණියේය යන අර්ථයි.

ඔහු මරණයට පමුණුවා මහජනයා රජු මැරීමට උත්සුක වූහ. බෝසත් පියා මුවහ කරගෙන මැරීම වළක්වාලීහ. මහජනයා කියන්නෝ මේ පව්කාර රජුට දිවි පමණක් දෙමු. මොහුට සේසතත් (රජකමක්) නුවර වාසයට ඉඩත් නොදෙමු. සැඩොල් බවට සම්මතකොට නුවරින් පිටත විසීමට සලස්වමුයි කියා රජ වෙස් හැර කසාවතක් හඳවා පඬුවන් රෙදි කැබැල්ලක් හිස බැඳ සැඩොල් බවට සම්මත කොට සැඩොල් රැහැට යැවූහ. යමෙක් වනාහි එබඳු වූ සත්ත්වඝාතක යෝග කළෝද කරවීද අනුමෝදන් වීද ඒ සියලුදෙනා අපායගාමී වූහ. ඒ බව දැක්වීමට ශාස්තෲන් වහන්සේ වදාළහ;

සබ්බෙ පතිංසු නිරයං යථා තං පාපකං කරිත්‍වාන, නහි පාපකම්මං කත්‍වා ලබ්භ සුගතිං ඉතොගන්තුන්ති

එහි රැස්වූ මහජනයා කාළකණ්ණීහු දෙදෙන පිටමං කොට, එහිම අභිෂේක කළමනා රැස්කොට චන්‍ද කුමාරයා (රාජ්‍යයෙහි) අභිෂේක කරලූහ. ඒ බැව් දැක්වීමට ශාස්තෲන් වහන්සේ වදාළහ;

සියලු දෙනා බන්ධනයෙන් මිදුණු කල එදා එහි රැස්වූ යම් කෙනෙක් වූවාහු නම් ඒ සියලු දෙනා ද රජ පිරිසද එක්ව චන්‍ද කුමාරයා අභිෂේක කළහ.

සියලු දෙනා බන්ධනයෙන් මිදුණු කල්හි එදා එහි රැස්වූ යම් කෙනෙක් වූවාහු නම් ඒ සියලු දෙනාද රැස්වූ රාජ කන්‍යාවෝ ද චන්‍ද කුමාරයා අභිෂේක කළහ.

සියලු දෙනා බන්‍ධනයෙන් මිදුණු කල්හි එදා එහි රැස් වූ යම් කෙනෙක් වූවාහු නම් ඒ සියලු දෙනා ද රැස්වූ දෙව් පිරිසද චන්ද්‍ර කුමාරයා අභිෂේක කළහ.

සියලු දෙනා බන්‍ධනයෙන් මිදුණු කල්හි එදා එහි රැස්වූ යම් කෙනෙක් වූවාහු නම් ඒ සියලු දෙනාද රැස්වූ දිව්‍ය කන්‍යාවෝ ද චන්ද්‍ර කුමාරයා අභිෂේක කළහ.

සියලු දෙනා බන්‍ධනයෙන් මිදුණු කල්හි එදා එහි රැස්වූ යම් කෙනෙක් වූවාහු නම් ඒ සියලු දෙනාද රැස්වූ රජ පිරිසද පිළිහිස සිසෑරූහ.

සියලු දෙනා බන්‍ධනයෙන් මිදුණු කල්හි එදා එහි රැස්වූ යම් කෙනෙක් වූවාහු නම් ඒ සියලු දෙනාද රැස්වූ රාජ කන්‍යාවෝ ද පිළිහිස සිසෑරූහ.

සියලු දෙනා බන්‍ධනයෙන් මිදුණු කල්හි එදා එහි රැස්වූ යම් කෙනෙක් වූවාහු නම් ඒ සියලු දෙනාද රැස් වූ දෙව් පිරිසද පිළිහිස සිසෑරූහ.

සියලු දෙනා බන්‍ධනයෙන් මිදුණු කල්හි එදා එහි රැස්වූ යම් කෙනෙක් වූවාහු නම් ඒ සියලු දෙනාද රැස්වූ දිව්‍ය කන්‍යාවෝද පිළිහිස සිසෑරූහ.

සියල්ලන් බන්‍ධනයෙන් මිදුණු කල්හි බොහෝ ජනයෝ සතුටු සිත් ඇත්තෝ වූහ. නගරයෙහි තටු බෙර හැසිරිති. (අපගේ චන්‍ද කුමාර තෙමේ යම්සේ බන්‍ධනයෙන් මිදුණෝද එසේ සියල්ලෝ මිදෙත්වායි) බන්‍ධනයෙන් මිදීම පිළිබඳ ඝෝෂාව කරන ලද්දේය.

එහි රාජ පරිසාච යනු රජ පිරිසද මගුල් හක් තුනකින් චන්ද්‍ර කුමාරයා අභිෂේක කළේය. රාජ කන්‍යාවන් ද ක්‍ෂත්‍රීය දූවරුද ඔහු අභිෂේක කළහ. දෙවපරිසාච යනු සක්දෙව්රජ ‘විජයොත්තර’ නම් සක්ගෙඩිය ගෙන දෙව්පිරිස සමග (චන්ද්‍ර කුමාරයා) අභිෂ්ක කළහ. දෙව කඤ්ඤායො යනු දේව කන්‍යාවන් විසින්ද අභිෂේක කළ බවයි. වෙළුක්ඛෙපමකරුන්ති නොයෙක් පැහැයෙන් යුතු වස්ත්‍රවලින් ධජ ඔසවා උතුරුසිළු අහසෙහි කරකවමින් පිළිහිස සිසෑරූහ යනුයි. රාජපමිසාති තවත් තුන්කොටසක් වූ අභිෂේක කරන්නෝ (රජ පිරිසද සමග) කොටස් හතරක්ම අභිෂේක කළාහුය. ආනන්‍දනො අහුවංසොති යනු ඉතා සතුටු වූවාහු, ප්‍රකර්ශනයෙන් සතුටු වූවාහු යනුයි. නන්‍දිප්පවෙසි නගරන්ති චන්ද්‍ර කුමාරයාට සේසත ඔසවා නගරයට පිවිසි කල්හි නගරයෙහි තුටුබෙර වැයූහ. කුමක් කියමින්ද යත්, ‘යම්සේ අපගේ චන්ද්‍ර කුමාරයා බන්‍ධනයෙන් මිදුණෝද එසේම සියලුදෙනා බන්‍ධනවලින් මිදෙත්වා යනුවෙනි. ඒ නිසා ‘බන්‍ධනයෙන් මිදීමේ ඝෝෂාව යැයි කියන ලදී.

බෝසත්හුගේ පියා සැඬොල් රැහැන් වසන නුගරුකක් වෙත යවන ලදී. ඇතුළු නුවරට පිවිසීමට අවසර නොදුන්හ. වැටුප් වියදම් ආදිය ගෙවා නිම වූ විට බෝසත් උයන්කෙළි ආදියට යන්නේ ඔහු ළඟට ගොස් මාගේ පියාණන් යැයි කියා නොවඳිති. ඇඳිලි බැඳ ‘ස්වාමීනි, බොහෝකලක් ජීවත් වෙත්වා’යි කියති. කුමක් අවැසිදැයි අසා ආහාර රෙදිපිළි ආදිය දෙන්නාහ. හෙතෙම (බෝසත්) දැහැමින් රජකොට ආයුෂ කෙළවර වූ කල්හි දෙව්ලොව පිරවීමට ගියහ.

ශාස්තෲන් වහන්සේ මේ ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා, මහණෙනි, අද පමණක් නොව පෙරද මේ දෙව්දත් තෙර තනි මිනිසා බොහෝ දෙනෙකු මැරැවීමට උත්සාහ කළේයැයි වදාරා ජාතකය නිමවා වදාළ සේක. එදවස ඛණ්ඩහාල බමුණා නම් දෙව්දත් තෙරයි. ගෝතමී දේවිය මහාමායා දේවියයි. චන්ද්‍රා දේවිය රාහුල මාතාවයි. වාසුල කුමරා රාහුල කුමරුයි. සෙලා කුමරිය උත්පලවණ්ණාය. වාමගොත්ත වූයේ කාශ්‍යප ස්ථවිරය. චන්‍දසේන වූයේ මුගලන් තෙරය. සුරිය කුමාරයා වූයේ සැරියුත් තෙරයි. චන්‍ද රජවූයේ මම ම යැයි වදාළ සේක.

ඛණ්ඩහාල ජාතකය නිමියේ ය.

ඒ භාග්‍යවත් වූ අරහත් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාරය වේවා !