නගරපවෙසනකණ‍්ඩං අට‍්ඨකථා

නගර ප්‍රවේශ කාණ්ඩය

බෝධිසත්ත්වයන්ව අල්ලාගත් දවසේ මහාසත්ත්වයන්ගේ මව, කාලවර්ණ, රතු ඇස් ඇති පුරුෂයකු විසින් කඩුවකින් තමාගේ අත කපා ලේ පෙරමින් ගෙනයනු සිහිනයෙන් දුටුවාය. ඕ තොමෝ බියෙන් තැති ගත්තේ නැගිට දකුණු අත පිරිමැද සිහිනයක් බව දැනගත්තාය. ඉක්බිති ඇයට මෙසේ කල්පනා විය. මා විසින් නපුරු සිහිනයක් දක්නා ලදි. මාගේ දරුවන් සතරදෙනාට හෝ ධෘතරාෂ්ට්‍ර රජුට හෝ මට හෝ අනතුරක් විය යුතුයි. තව ද මහා සත්ත්වයන් වහන්සේ පිළිබඳව විශේෂයෙන් සිතුවාය. කුමක් නිසාද? ඉතිරි අය තමන්ගේ නාග භවනයෙහි වාසය කරත්. අනිත් තැනැත්තා වනාහි සීලය පිළිබඳ අදහස ඇති බැවින්. මිනිස්ලොවට ගොස් පෙහෙවස් රකියි. ඒ නිසා කෙසේ හෝ මාගේ පුත්‍රයාව අහිකුණ්ටිකයෙක් හෝ ගුරුළෙක් අල්ලාගත්තේද? ඔහු පිළිබඳව වැඩිමනත් කල්පනා කළේය. එයින් මාස බාගයක් ඉක්මගිය කල්හි මාගේ පුත්‍රයා මා නැතිව මාස බාගයක් සිටින්නට නොහැකි වෙයි. ස්ථිර වශයෙන් ම මොහුට කිසියම් භයක් ඇතිවූයේ වන්නේයැයි කනගාටුවට පත්වූවාය. මාසයක් ගතවූ පසු වනාහි ඇයට කඳුළු නොසළා සිටින්නට නොහැකි විය. හෘදය මලානික විය. ඇස් දැවින. ඕතොමෝ ඔහු අද එන්නේ ය. අද එන්නේ ය කියා බලා සිටියාය. ඉක්බිති ඇගේ වැඩිමල් පුත්‍රයා වූ සුදස්සන තෙමේ මාසයක් ගත වූ විට මහත් වූ පිරිසක් සමග මව්පියන් දැකීමට පැමිණියේ පිරිස පිටත රඳවා ප්‍රසාදයට නැග මවට වැඳ එකත්පස්ව සිටියේය. ඕ තොමෝ භූරිදත්ත ගැන ශෝකවන්නී ඔහු සමග කිසිවක් කථා නොකළාය. ඕ සිතුවාය. මගේ මව මා පෙර පැමිණි අවස්ථාවල සතුටුවෙයි. පිළිසඳර කථා කරයි. අද වනාහි දොම්නස්ව සිටී. හේතුව කුමක්ද? ඉක්බිති අසන්නා වූ ඔහුට මෙසේ කීය.

සියළු දේ සමෘද්ධව, එන්නා වූ මා දැක ඉන්‍ද්‍රියයෝ අප්‍රසන්න නොවෙත්. (ප්‍රසන්න වෙත්) එහෙත් රන් කැඩපතක් බඳු මුහුණ අද අඳුරු විය. කළුවන් විය.

මා දැක්මෙන් ඔබේ මුහුණ තමන්ගේ අතින් කඩාගත් නෙළුම්මලක් අත්ලෙන් පිරිමදින කලක් පරිද්දෙන් කළු වූයේ කවර හෙයින්ද සුදස්සන ඇසීය.

එහි අහට්ඨානි යනු අප්‍රසන්න නැත. සාවං රන්කැඩපතක් වන් මුහුණ අඳුරු විය. හත්‍ථගතං යනු අතින් කඩාගත් එදිසං යනු මෙබඳු මහත් වූ ශ්‍රී සෞභාග්‍යයෙන් නුඹලා දැකීම සඳහා ආවා වූ මා දැක,

ඇය මෙසේ කියූවද කථා කළේ නැත. සුදර්ශන තෙමේ මෙසේ සිතීය. කිම, කවරකු විසින් හෝ ආක්‍රෝශ පරිභව කළා වන්නේය. ඉක්බිති ඇගෙන් අසමින් ඉතිරි ගාථාව ප්‍රකාශ කළේය.

කිම! කිසිවෙක් ආක්‍රෝශ කළේද? යම්කිසි වේදනාවක් තිබේද? පෙර මා දැක ආවා වූ ඔබගේ මුහුණ මෙසේ නොවීය.

එහි කච්චින්නු තෙ නාභිසයී කිම යම්කෙනෙක් ඔබට පරිභව කළේද? ආක්‍රෝශ පරිභව කළේද? හිංසා කළේදැයි මට කියන්න. තුය්හං යනු ඔබගේ, පෙර මමං දිසවාන ආගතං යනු මෙබදු මුහුණක් නැත. යම්කිසි කරුණකින් අද ඔබගේ මුහුණ ඒ කාරණය මට කියන්නැයි විචාළේය.

ඉක්බිති විමසන ලද ඇය මෙසේ කීවාය.

දරුව, මෙයින් මාසයකට පළමු මාවිසින් සිහිනයක් දකින ලදී. මා අඬා වැලපෙද්දී එක්තරා පුරුෂයෙක් මාගේ දකුණු අත කපා ලේ පෙර පෙරා රැගෙන ගියේය.

සුදස්සන! එය දැනගන්න. යම්හෙයකින් මා ඒ සිහිනය දුටුවේ ද එදා සිට මට දිවා රාත්‍රී සැපයක් නොලැබේ.

එහි ඉතොමාසං අධොගතං යනු මෙයින් යට මාසයක් ඉක්ම ගියේය. මා දුටු සිහිනයට අදට මාසයක් වේයැයි දක්වයි. පුරිසො යනු එක් කාලවර්ණ රතු ඇස් ඇති පුරුෂයෙක් රොදන්තියාසතී හඬමින් සිටිද්දී. න උපලබ්භති යනු මට සැපයක් නම් නැත.

මෙසේ ද කියා දරුව, මගේ ප්‍රිය පුත් වූ ඔබගේ කනිටු සොයුරා දක්නට නැත. ඔහුට හටගත්තා වූ බයක් විය යුතුයි හඬමින් කීවාය.

පෙර රන්දැලින් වැසීගිය මනා සිරුර ඇති කන්‍යාවෝ යමෙකු පිරිවරාගෙන සිටියාහුද ඒ භූරිදත්ත දැන් දකින්නට නැත.

මැනවින් පිපුණා වූ කිණිහිරිය ගස් වැනි උතුම් කඩු දරන නාග මාණවකයන් පෙර යමකු පිරිවරාගෙන සිටියාහුද ඒ භූරිදත්ත දැන් දකින්නට නැත.

එහෙයින් අපි දැන් භූරිදත්තගේ නිවේසනයට යමු. ශීල සම්පන්න වූ ධර්මිෂ්ට වූ ඔබගේ සහෝදරයාව බලන්නෙමුයි මෑණියෝ පැවසූහ.

එහි සම්ඵුල්ල යනු රන්මය අලංකාර දරන්නා වූ, මනාව මල් පිපුණු කිණිහිරියා ගස් වැනි, හන්‍ද යනු වචනයක අවධාරණාර්ථයෙහි නිපාතයෙහි දරුව එන්න. භූරිදත්තගේ නිවෙසට යමු යැයි කියයි.

මෙසේ ද කියා ඔහුගේ ද තමාගේ ද පිරිස සමග එහි ගියේය. භූරිදත්තගේ භාර්යාවරු වනාහි ඔහු තුඹස මත්තෙහි නොදැක, මවගේ නිවෙසට ගියා වන්නේ යැයි උත්සුක නොවූහ. ඒ අය නැන්දනිය වනාහි අපගේ පුත්‍රයා නොදැක එන්නීයැයි අසා පෙරගමන්කොට, ඔබගේ පුත්‍රයා නොදැක අදට මාසයකැයි මහා හඬින් විලාප දෙමින් පාමුල වැටුනාහ. ඒ අර්ථය ප්‍රකාශ කරමින් ශාස්තෲන් වහන්සේ වදාළහ;

එන්නා වූ භූරිදත්තගේ මව දැක භූරිදත්ත නාරජුගේ බිසෝවරු හිසෙහි අත්බැඳ ඇඬුවාහ.

ආර්යාවෙනි! තොපගේ පුත්‍ර වූ යසස් ඇති භූරිදත්ත අදට මාසයක් ගතවී ඇතත් ජීවත්වන්නේද, නැතහොත් මලේද කියා නොදනිමු.

එහි පුත්තංතෙය්‍යෙ යනාදී ගාථා මේ ඔවුන්ගේ විලාප ගාථාවන්ය.

භූරිදත්ත මව ලේලිය සමග ඇතුල්වීදියෙහි ඇවිද ඇයත් රැගෙන ඔහුගේ ප්‍රසාදයට නැග පුත්‍රයාගේ සයනයද බලා වැලපෙන්නී මෙසේ කීවාය.

නසන ලද දරුවන් ඇති හිස් වූ කැදැල්ල බලා ළතවෙන කිරිල්ලියක මෙන් භූරිදත්තව නොදකින්නේ බොහෝකලක් දුකින් සිටින්නෙමි.

නසන ලද දරුවන් ඇති, හිස් වූ කැදැල්ල බලා ළතවෙන කිරිල්ලියක මෙන් ප්‍රිය පුතු නොදැක ඒ ඒ තැන දුව ගියෙමි.

නසන ලද පැටව් ඇති හිස් වූ කැදැල්ල බලා ළතවෙන කුරරී නම් පක්‍ෂියා මෙන් භූරිදත්ත බොහෝකල් නොදැක දුකින් කල් ගෙවමි.

ඒකාන්තයෙන් භූරිදත්ත නො දක්නා මට ජලය නැති මඬෙහි සක්වාලිහිණියක් මෙන් භූරිදත්තව නොදැක බොහෝකලක් දුකසේ පසුවෙමි.

කම්මල්කරුවාගේ උදුන මෙන් ඇතුලත දැවේ. පිටත නොදැවේ. එපරිද්දෙන් භූරිදත්තව නොදකින්නී සෝකයෙන් දැවෙමින් මෑණියෝ වැළපුනාහ.

එහි අපස්සන්තී යනු නොදකින්න. හතඡාපා යනු නසන ලද පැටව්.

මෙසේ භූරිදත්ත මව විලාප දෙනවිට භූරිදත්තගේ නිවස සමුද්‍ර අභ්‍යන්තරය මෙන් ඒකනින්නාද විය. එක් අයෙක්වත් තම ස්වභාවයෙන් සිටින්නට නොහැකි විය. මුළු නිවෙසම යුගාන්ත වාතයෙන් පීඩාවට පත් සල්වනයෙක් මෙන් විය.

සුළඟින් මැඩගත්තා වූ කම්පවට පත්වූ සල්ගසක් මෙන් භූරිදත්තගේ නිවසෙහි දූ දරුවෝ නිදත්.

අරිට්ඨ හා සුභග යන දෙසොහොයුරෝ ද මව්පිය උපස්ථානය සඳහා යන්නේ ඒ හඬ අසා භූරිදත්තගේ නිවෙසට පැමිණ මව සැනසූහ. ඒ අර්ථය ප්‍රකාශ කරමින් ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ.

භූරිදත්තගේ නිවසෙහි - මේ හඬ අසා අරිට්ඨ හා සුභග යන දෙදෙනා දුවගෙන ආහ.

මෑණියනි, සැනසෙන්න. දුක් නොවන්න. මේ සත්ත්වයන්ගේ ස්වභාවයයි. චුතවෙත්. නැවත උපදිත්. මේ ලෝකයේ පරිණාමයයි.

එහි ඵසස්ස පරිණාමිතා යනු චුතිය හා ඉපදීම මේ ලෝකයේ පරිණාම ස්වභාවයයි. මෙසේ වනාහි ලෝකය විපරිණාමයට පත්වෙයි. මේ කාරණා දෙකින් මිදුනු කෙනෙක් නම් නැත යන අර්ථයි.

සමුද්දජා මෙසේ කීය;

පුත්‍රය, සත්ත්වයන්ගේ ස්වභාවය මෙය බව මම ද දනිමි. එහෙත්, භූරිදත්තව නො දත් සෝකයෙන් මම පෙළුණේ වෙමි.

පුත, සුදස්සන, මේ රාත්‍රිය දැනගන්න. භූරිදත්තව අද රෑ නොදැක්කොත් මගේ ජීවිතය අත්හරිමි. ඒ දනුවයි මෑණියෝ පැවසූහ.

එහි අජ්ජ චෙ මෙ යනු පිය සුදස්සන, ඉදින් අද මේ රාත්‍රියේ භූරිදත්ත තෙමේ දර්ශන පථයට නොඑන්නේද, භූරිදත්තව නොදකින මම දිවි තොර කරගන්නෙමියි සිතමි.

දරුවෝ කීහ;

මැණියනි! ශෝක නොකරන්න. සැනසෙන්න. සොයුරාව ගෙනෙන්නෙමු. සොහොයුරාව සොයමින් ඒ ඒ දිශාවන්හි යන්නෙමි.

පර්වතයන්හි, ගිරිදුර්ගවල ගම්නියම්ගම්වල ද යන්නෙමි. ගිහින් සොයන්නෙමි. දස දවසකින් මෙපිට එන සහෝදරයා බලා සැනසෙන්න.

එහි චරං යනු මෑණියනි, තුන්දෙනාම සොයුරාව සොයමින් ඇවිදින්නාහු දිශා අනුදිශාවන්ට යන්නෙමියි ඇයව සැනසූහ.

ඉක්බිති සුදස්සන තෙමේ සිතීය. ඉදින් තුන්දෙනාම එක් දිශාවකට යන්නෙමුද ප්‍රමාදයක් වන්නේය. තුන්දෙනා විසින් තැන් තුනකට යායුතුයයි එක්කෙනෙක් දෙව්ලොවටත්, එක් අයෙක් හිමවතටත් එක් අයෙක් මිනිස් ලොවටත් යා යුතුයි. ඉදින් වනාහි කන අරිට්ඨ මිනිස්ලොවට යන්නේද යම්තැනකදී භූරිදත්තව දකී. ඒ ගම හෝ නියම්ගම දවන්නේය. ඔහු නපුරුය. පරුෂය. මොහුව එහි යවන්නට නොහැකියයි සිතා දරුව අරිට්ඨ! ඔබ දෙව්ලොවට යන්න. ඉදින් දෙවියෝ වනාහි ධර්මය අසන්නට කැමතිනම් භූරිදත්තව දෙව්ලොවට ගෙන ගියේ වන. එයින් ඔහුව ගෙනඑවයි කියා අරිට්ඨව දෙව්ලොවට යැවීය. සුභග දරුව! නුඹ හිමවතට ගොස් පස්මහා ගංගාවන්හි භූරිදත්තව සොයා එන්නයැයි හිමවතට පිටත්කර හැරියේය. තමා වනාහි මිනිස්ලොවට යනු කැමැත්තේ මෙසේ සිතීය. ඉදින් මම මාණවකයකු විලාසයෙන් යන්නෙම් ද මිනිස්සු පසුබට වෙත්. මා තාපස විලාසයෙන් යා යුතුය. මිනිසුන්ට වනාහි පැවිද්දෝ ප්‍රියමනාප වෙත්. ඔහු තාපස වේෂය ගෙන මවට වැඳ පිටත්විය.

බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ වනාහි ‘අච්චිමුඛී’ නම් වූ වෙනත් මවකගේ දුවණියක් වූ සොයුරියක් ඇත. ඇය බෝධිසත්ත්වයන් කෙරෙහි අතිශයින් බැඳුනේ වෙයි. ඇය යන්නා වූ සුදස්සනව දැක මෙසේ කීය. සොයුර, ‘ඔබ අතිශයින් වෙහෙස වූයේ වෙයි. මම ද ඔබ සමග එන්නෙමියි කීවාය. සොයුරිය, ඔබ සමග යා නොහැක. මා පැවිදි වේෂයෙන් යන්නෙමි. මම කුඩා මැඩිදෙනක් වී ඔබගේ ජටා මඬුල්ලේ සැඟවී යන්නෙමියි ඇය කීවාය. එසේනම් එන්නයැයි කීය. ඇය කුඩා මැඩිදෙනක් වී ඔහුගේ ජටාව තුළ ලැග්ගේය. සුදස්සන තෙමේ මුලපටන්ම කල්පනාකාරීව යන්නෙමියි, බෝධිසත්ත්වයන්ගේ භාර්යාවරු ඔහු පෙහෙවස් රකින තැන අසා පළමුව එහි ගොස් ආලම්බන විසින් මහා සත්ත්වයන්ව අල්ලාගත් තැන රුධිරයද වැල්වලින් පෙට්ටියක් සෑදු තැන ද දැක භූරිදත්තව වනාහි අහිකුණ්ඩකයකු විසින් අල්ලාගන්නා ලද්දේ වනැයි හටගත් ශෝක ඇත්තේ කඳුළු පිරුණු ඇස් ඇත්තේ ආලම්බන ගිය මාර්ගයෙන්ම පළමුව ක්‍රීඩා කර වූ ගමට ගොස් මෙබඳු වූ ස්වභාව ඇති නාගයකු කිසියම් අහිකුණ්ඩිකයකු විසින් නටවන ලදදැයි මිනිසුන්ගෙන් විචාළේය. එවිට එසේය. මෙයින් මාසයකට පමණ පෙර ආලම්බන විසින් සෙල්ලම් කරවන ලදීයැයි කීහ. ඔහු විසින් ඒ වෙනුවෙන් යමක් ලබන ලද්දේදැයි විචාර කල්හි එසේය. මෙහිදීම දසදහසක් පමණ ලබන ලදී. දැන් කොහි ගියේදැයි විචාළේය. අසවල් ගමට යැයි කීහ. හෙතෙම එතැන් පටන් විචාරමින් පිළිවෙලින් රජගෙදර දොරටුව තෙක් ගමන් කළේය.

ඒ වේලාවේදී ආලම්බන තෙමේ ද මනාව ජල ස්නානය කොට සුවඳ ඇග ගල්වා පටසලුවක් හැඳ රත්නමය පෙට්ටිය ගෙන රජදොරටුව වෙතට ම ගියේය. මහාජනයා රැස්වූහ. රජුට ද ආසනයක් පනවන ලදී. ඔහු ඇතුළුගෙහි සිටම මම එමි. නාරජු නටවන්නයැයි කියා යැවීය. ආලම්බන තෙමේ විසිතුරු ඇතිරියක රන්මය පෙට්ටිය තබා, එය විවෘතකොට මහා නාගරාජය! මෙහි එන්නයැයි සංඥාවක් දුන්නේය. ඒ අවස්ථාවේ සුදස්සන තෙමේද පිරිස් කෙළවර සිටියේ මහාසත්ත්වයන් වහන්සේ හිස එලියට ගෙන ඒ මුළු පිරිස දෙසම බැලීය. නාගයෝ කරුණු දෙකක් නිසා පිරිසක් දෙස බලත්. ගුරුලන්ගෙන් සිදුවන විපතක් ගැන හෝ ඥාතීන් බැලීම සඳහාය යන කාරණා දෙකයි. ඔව්හු ගුරුළන් දැක බිය වූවාහු නො නටත්. නෑයන් දැක ලජ්ජාවට පත්වූවාහු නොනටත්. මහාසත්ත්වයන් වහන්සේ වනාහි බලන්නේ පිරිස අතර සොයුරාව දුටුවේය. ඔහු ඇස පුරා කඳුළු සහිතව පෙට්ටියෙන් පිටත අවුත් සහෝදරයා දෙසට ගමන් කළේය. මහාජනයා එන්නා වූ ඔහු දැක බිය වූයේ එතනින් පැන ගියහ. සුදස්සන පමණක් එහි නතර විය. හෙතෙම ගොස් ඔහුගේ පා ළග හිස තබා ඇඬුවේය. සුදස්සන තෙමේ ද හැඬුවේය. මහාසත්ත්වයන් වහන්සේ හඬා නැවත පෙට්ටිය තුළට ම ගියේය. මේ නාගයා විසින්, තාපසයකු දෂ්ට කළා වන්නේ යැයිද ඔහුව අස්වසන්නෙමියි පැමිණ මෙසේ ප්‍රකාශ කළේය.

අත්මිදුනා වූ නාගයා ඔබගේ පා ළඟ වැටුනේය. පියාණෙනි, ඔහු දෂ්ට කළාද? පියාණෙනි, බිය නොවන්න. සැපවත් වේවායි ආලම්බන කීය.

එහි මාභායී යනු තාපස පියාණෙනි, මම ආලම්බන නම් වෙමි. බිය නොවන්න. ඔබට ආවතේව කිරීම මට භාරය.

සුදස්සන නාරජ ඔහු සමග කථාකරනු කැමැත්තේ මෙසේ කීය.

මගේ මේ නාගයා සුළු පමණින්වත් මට දුකක් ඉපදවීමට අපොහොසත්ය. යම් පමණ අහිගුණ්ඨිකයෝ වෙත් ද මා හා සමාන අහිකුණ්ඨිකයෙක් ලොව වෙනත් නැත. (තාපස වේසයෙන් ආ සුදස්සන නා රජු කීය.)

එහි කායචි යනු කිසිවකුටත් අල්ප වූ ද දුකක් ඇතිකිරීමට සමත් නොවෙමි. මා හා සමාන වූ අහිකුණ්ඨිකයෙක් නම් නැත යනුයි.

ආලම්බන තෙමේ මොහු අසවල් තැනැත්තා යැයි නොදන්නේ කිපී මෙසේ කීය.

යම්කිසි බාල මෝඩයෙක් බමුණු වෙසින් මේ පිරිස මැදට පැමිණ මට යුද්ධය සඳහා අභියෝග කරයි. මගේ පිරිස මගේ බස අසාවා.

එහි දත්තො යනු බොළඳ, මෝඩ අව්හයන්තු යනු කැඳවන්නේ, මෙසේ කියා ඇත. මේ වනාහි කිසියම් බාල උම්මත්තකයෙක් මා යුද්ධයට කැඳවන්නේ තමා හා සසඳා මේ පිරිස තුළට පැමිණියේ වන. පිරිස මගේ වචනය අසාවා. මගේ වරදක් නැත. මට නොකිපෙව.

ඉක්බිති ඔහුට සුදස්සන තෙමේ ගාථාවකින් මෙසේ කීහ.

ආලම්බය! නුඹ නාග වූ මා සමග යුධ කරව. මම මැඩි පැටවක මගින් ඔබ සමග යුධ කරමි. එහි පන්දහසක් පරදු තබන්න.

එහි නාගෙන යනු නුඹ නාගයකු වූ මා සමග යුධ කරන්න. මම තරුණ මැඩි පැටවකු වූ නුඹ සමග යුධ කරන්නෙමි. ආසහස්සෙහි යනු එහිදී අපගේ යුද්ධයෙහි පන්දහසක් පරදුව වන්නේය.

අලම්බන මෙසේ කීය;

මානවකය, මම වස්තුවෙන් ආඪ්‍ය වෙමි. නුඹ දිළින්දෙකි. ඔබගේ ඇපය කුමක්ද. ඔට්ටුව කුමක්ද?

මට ඔට්ටුවක් ඇත. ඇපයද එබඳුය. එහි පන්දහසක් ඔට්ටු තබන්න.

එහි කොනුතෙ යනු පැවිද්දකු වූ ඔබට කවරනම් ඔට්ටුවක්ද? උපජූතඤ්ච යනු මේ සූදුවෙහිදී ඔබ ළඟ තබාගන්නා වූ ධනය කොපමණදැයි මට පෙන්වන්න යැයි කියයි. උපජූතඤ්ච මෙ යනු මට වනාහි දිය යුතු ළඟ තබාගන්නා වූ ධනය හෝ තැබිය යුතු ඔට්ටුව හෝ එසේම ඇත. ඒ නිසා එහි පන්දහසකින් අපි ඔට්ටු තබමු.

සුදස්සන තෙමේ ඔහුගේ කථාව අසා පන්දහසක් ඔට්ටුව වේවායි බිය නැතිව රජමැදුරට නැග මාමා වූ රජුගේ සමීපයෙහි සිට මේ ගාථාව කීය.

මහරජතුමනි, ඔබතුමාට යහපත් වචනයක් වේවා. මට සවන් දෙන්න. කීර්තිමත් වූ රජතුමනි, මට ඔට්ටුව පන්දහසකි.

එහි කිත්තිමා යනු ගුණ කීර්තියෙන් යුක්ත වූ.

රජ තෙමේ මේ තාපසයා මගෙන් විශාල ධනයක් ඉල්වයි. කුමක්දැයි සිතා මේ ගාථාව කීය.

බ්‍රාහ්මණය, පියා විසින් ගත් ණයක් වේද, නැත හෝ ඔබ විසින් ගන්නා ලද ණයක්ද? කුමක් නිසා ඔබ බොහෝ ධනය ඉල්වන්නෙහිද?

එහි පෙත්තිකං වා යනු පියා විසින් හෝ ගෙන වියදම් කළ නැතහොත් තමා විසින් ගන්නා ලද ණය නම් වෙයි. කිම මගේ පියා විසින් හෝ ඔබගේ අතින් ගන්නා ලද ණයක් වේද? නැතහොත් මා විසින් ගන්නා ලද්දක්ද? කුමන කරුණක් නිසා මෙසේ බොහෝ ධනය ඉල්වන්නෙහිද?

මෙසේ කී කල්හි සුදස්සන තෙමේ ගාථා දෙකක් කීය.

ආලම්බන තෙමේ නාගයකු ලවා මා පරදවනු කැමති වෙයි. මම මැඩි පැටවක ලවා ආලම්බනයා දෂ්ට කරවමි.

මහාරජතුමනි, අද ඔබවහන්සේ ක්‍ෂත්‍රිය ජනයා පිරිවරාගෙන එය නයින්ගේ නැටුම් බැලීමට සූදානම් වන්න.

එහි අභිජිගිංසති යනු යුද්ධය ජයගන්නට කැමති වෙයි. එහිදී ඉදින් ඔහු පරදින්නේ ද මා දිනන්නේ ද මට පන්දහසක් දෙන්නේය. ඉදින් මම පරිදින්නෙම් නම් මම ඔහුට දෙමි. ඒ නිසා ඒ බොහෝ වූ ධනය ඉල්ලමි. තං යනු ඒ නිසා මහරජතුමනි, ඔබවහන්සේ එම දර්ශනය නැරඹීමට යා යුතුයි.

රජතෙමේ, එසේනම් යමු යැයි තවුසා සමගම නික්ම ගියේය. ඒ දැක ආලම්බායන තෙමේ මෙසේ සිතීය. මේ තවුසා ගොස් රජුවද රැගෙන ආවේ රජුගේ මිත්‍රයකු වන්නේයැයි සිතා බිය වූයේ ඔහු අනුව යමින් මේ ගාථාව කීය.

මානවකය, මම ශිල්ප වාදයෙන් ඔබව ඉක්මවා නොහඟිමි. එහෙත් ශිල්පයෙන් මත්වූ ඔබ උරගයාට ගරු නොකරන්නෙහිය.

එහි සිප්පවාදෙන යනු මානවය, මම තමන්ගේ ශිල්පයෙන් ඔබව පහත්කොට නොසළකමි. නුඹ වනාහි ශිල්පයෙන් මත්වූයේ මේ නාගයාට ගරු නොකරන්නෙහිය. පූජා නොකරන්නෙහිය.

ඉක්බිති සුදස්සන තෙමේ ගාථා දෙකක් පැවසීය.

අපිද ශිල්පවාදයෙන් ඔබ හෙළා නොදකිමු. එහෙත් ඔබ මේ විෂ රහිත නාගයාගෙන් මහජනයාව බොහෝකොට වංචා කරන්නෙහිය.

යම් ලෙසකින් මම එය දන්නෙම්ද ඒ ලෙසට මහජනයා දැනගන්ද එසේ වුවහොත් ආලම්බනය, ඔබ අත්සුණු මිටක්වත් නොලබන්නේය. ධනය ගැන කවර කථාද?

ඉක්බිති ආලම්බායන තෙමේ කිපී ඔහුට මෙසේ කීය.

රළු අඳුන් දිවිසමක් හැඳ ජටාවක් බැඳ කිළිටිව මේ පිරිස මැදට ආවා වූ නුඹ මේ ආනුභාව සම්පන්න නාගයා විෂ නැතියැයි අවමන් කරන්නෙහි.

උග්‍ර වූ තේජසින් පිරුණා වූ ඔහුව මෙහි සමීපයට ගොස් වටහා ගන්න. මොහු ඔබව අළුගොඩක් වෙන් කරන්නේ යැයි හඟිමි.

එහි රුම්මි යනු අඳුන් ආදියෙන් නොසැරසුණු, අවිසො අතිමඤ්ඤසි යනු විෂ නැත්තේයැයි අවමන් කරන්නෙහිය. ආසජ්ජ යනු ළගට ගොස්, ජඤ්ඤාසි යනු දැනගන්නෙහි.

ඉක්බිති ඔහු සමග ක්‍රීඩා කරන්නා වූ සුදස්සන තෙමේ මේ ගාථාව කීය.

තොපගේ මේ සර්පයාට විෂ ඇත්නම් ගැරඬියාටත්, දියබරියාටත්, කොළපාට සර්පයාටත් (පණවුළුටක්) විෂ ඇත්තේය. රතුපාට හිසක් ඇති සර්ප නාගයාට විෂ නැත.

එහි සිළුත්තස්ස යනු ගැරඬියාට. දෙඩ්ඪූභස්ස දියබරියාට, සිලාභූතො යනු කොළපාට වර්ණ ඇති සර්පයාට මෙසේ විෂ නැති සර්පයන් දක්වා මොවුන්ට විෂ වන්නේය. රතුපාට හිසක් ඇති සර්පයකු වූ මොහුට විෂ නැත.

ඉක්බිති ආලම්බන තෙමේ ඔහුට ගාථා දෙකකින් මෙසේ කීය.

මේ ලෝකයේ දායකයෝ අර්හත් වූ සංසුන් ඉඳුරන් ඇති තපස්වීන් වහන්සේලාට දන් දී දෙව්ලොව යත්යැයි මා විසින් අසා ඇත. ඉදින් ඔබට දිය හැකි දෙයක් වේනම් ජීවත්වෙමින් දන් දෙව.

මේ මහා ඍද්ධි ඇති තේජස් ඇති, පරාජය කළ නොහැකි නාගරාජයෙකි. ඒ නාගයා ලවා ඔබව මම දෂ්ට කරවන්නෙමි. ඔහු තා අළු කරන්නේයයි ආලම්බන කීය.

එහි දා තවෙ යනු ඉදින් ඔබට කිසියම් දියහැකි දෙයක් ඇත්නම් එය දෙන්න.

යහළු ආලම්බනය, මේ ලොව දන් දෙන දායකයෝ දෙව්ලොව උපදිතැයි යන මෙය සංයම ඇති තපස්වීන්ගෙන් මා ද අසා ඇත. ඉදින් දිය යුතු දෙයක් ඇත්නම්, එය ජීවත් වෙමින් තොපම දිය යුතුය.

‘අච්චිමුඛී’ නම් මේ මැඩි පැටවා උග්‍ර විෂ තේජස් ඇත්තීය. ඇය ලවා දැන් තා දෂ්ට කරවමි. ඕ තා අළුකර දමන්නේය.

ධතරාෂ්ට්‍ර නම් නා රජුට යම් දුවක් වීද, මගේ අසමාන මවු නැගිණ වූද උග්‍ර තේජසින් පරිපූර්ණ ඒ මේ අච්චිමුඛී නමැති මැඩි පැටී දකිනු ලැබේවායි සුදස්සන කීය.

මේ ගාථා සුදස්සනගේ වචනයයි. එහි පුණ්ණ උග්ගස්ස තෙජසා යනු උග්‍ර වූ විෂයෙන් පිරුණා වූ.

මෙසේ ද කියා මෑණියනි, අච්චිමුඛී, ජටාව තුළින් නික්ම මගේ අතෙහි රැඳෙන්න. මහාජනයා මැද සහෝදරියට කථාකොට අත දිගුකළේය. ඕතොමෝ ඔහුගේ හඬ අසා ජටාව තුළ සිටම තුන්වරක් මණ්ඩුකන්ද පවත්වා ඉන් නික්ම උරහිසෙහි සිට උඩපැන ඔහුගේ අත්ලෙහි විෂ බිංදු තුනක් හෙළා නැවතත් ඔහුගේ ජටාව තුළටම පිවිසියේය. සුදස්සන තෙමේ විෂ රැගෙන සිටියේ මේ ජනපදය විනාශ වන්නේය. මේ ජනපදය නැසෙන්නේය යනුවෙන් තුන්වරක් ප්‍රකාශ කළේය. ඔහුගේ ඒ හඬ දොළොස් යොදුනක් පමණ පැතිර පවත්නා මුළු බරණැස් පුරය පුරා පැතිරී ගියේය. ඉක්බිති රජතුමා, කුමක් නිසා ජනපදය විනාශ වන්නේදැයි ඇසීය. මහරජතුමනි, මේ විෂ ඉසින්නට තැනක් නොදකිමි. දරුව, මේ මහපොළව විශාලය. එහි ඉසින්න. ඉක්බිති ඔහුට මහරජතුමනියි ප්‍රතික්‍ෂේප කරමින් මේ ගාථාව කීය.

බ්‍රහ්මදත්ත මහරජ, දැනගන්න. ඉදින් මෙය පොළවෙහි ඉසින්නෙම්ද නිසැකයෙන් ම තෘණලතාවන් හා ඖෂධ වියලී යන්නේ ය.

එහි තිණලතා යනු පෘථිවිය ඇසුරුකර හටගන්නා වූ තෘණ වර්ග ද වැල් ද සියළු ඖෂධ පැළෑටි ද ඒ නිසා පොළොවෙහි ඉසින්නට නොහැක.

එසේනම් දරුව, එය උඩ අහසෙහි ඉසින්න. එහිද නොහැකියැයි පෙන්වමින් මේ ගාථාව කීය.

බ්‍රහ්මදත්ත මහරජ! දැනගන්න. ඉදින් උඩ අහසෙහි හෙළන්නෙම් ද සත් වර්ෂයක් වැසි නොවසින්නේය. හිම වැටෙන්නේ නැත. පිනි බිඳකුදු වැටෙන්නේ නැත.

එහි න හිමං පතෙ යනු වර්ෂ හතක් හිමබින්දු මාත්‍රයක්වත් නොවැටෙන්නේය.

එසේනම් ජලයෙහි ඉසින්නයැයි කීවිට එයද නොහැකියයි දක්වමින් මේ ගාථාව කීය.

බ්‍රහ්මදත්ත මහරජ! දැනගන්න. ඉදින් ජලයෙහි ඉසින්නෙම් නම් සියළු ජලාශ්‍රිත ප්‍රාණීහුද මත්ස්‍ය කැස්බාදිහුද මැරෙන්නාහ.

ඉක්බිති රජු ඔහුට මෙසේ කීය. දරුව, අපි කිසිවක් නොදනිමු. යම් ලෙසක අපගේ රටට නොනසී ද එබඳු වූ උපක්‍රමයක් ඔබම දන්නෙහිය. එසේනම් මහරජ, මෙතැන පිළිවෙලින් ආවාට තුනක් සාරවන්න යැයි කීය. රජු කැණවීය. සුදස්සන තෙමේ මැද ආවාටය නොයෙක් බෙහෙත් වර්ගවලින් පුරවාලීය. දෙවැන්න ගොමවලින්ද තුන්වැන්න දිව්‍යමය ඖෂධවලින් ද පුරවාලීය. ඉක්බිති මැද ආවාටයෙහි විෂ බින්දු දමාපීය. එකෙණෙහිම දුම් දමමින් ගිනිජාලා නැගී ආවේය. ඒ ගිනිදැල් ගොම පිරවූ ආවාටයට පැතිර ගොස් ඖෂධ දැවී නිවී ගියේය. ආලම්බායන තෙමේ ඒ ආවාටය අසල සිටියේය. ඉක්බිති ඔහුට විෂ හුමාලය වැදුනේය. සිරුරෙහි හම ගැලවී ගියේය. සුදුකබර මතුවිය. ඔහු බියෙන් තැතිගත්තේ නාරජුව මුදාහරින්නෙමියි තුන්වරක් ප්‍රකාශ කළේය. ඒ අසා බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ රුවන්මය පෙට්ටියෙන් නික්ම සියළු අලංකාරයෙන් යුත් ආත්මභාවයක් මවා ශක්‍රදේව රාජ විලාශයෙන් පෙනී සිටියේය. සුදස්සන ද අච්චිමුඛී ද එසේ සිටියාහ. ඉක්බිති සුදස්සන තෙමේ රජුට මෙසේ කීය. මහරජතුමනි, දැනගන්න. මේ කාගේ දරුවෝද? නොදනිමි. අපව තවම නොදන්නෙහිය. කසී රජුගේ දියණිය වූ සමුද්දජා කුමරියව ධෘතරාෂ්ට්‍රට දුන් බව දන්නෙහිද? ඔව් දනිමියි කීය. ඇය මගේ බාල සොහොයුරියයි. අපි ඇගේ පුත්‍රයෝය. ඔබ අපගේ මාමාය.

ඉක්බිති රජතුමා ඔවුන් වැළඳගෙන හිස සිඹ අඬා වැලප ප්‍රාසාදයට කැඳවාගෙන ගොස් මහත් වූ සත්කාර කොට භූරිදත්ත සමග පිළිසඳර කථා කරන්නේ මෙසේ විචාළේය. දරුව, මෙබඳු උග්‍ර විෂ ඇති ඔහුව මේ ආලම්බායන තෙමේ කෙසේ අල්ලා ගත්තේද? ඔහු සියල්ල විස්තර සහිතව කියා මහරජතුමනි, රජතුමා වනාහි මේ ආකාරයට රාජ්‍යය කරන්නට වටනේයැයි මාමාට ධර්මදේශනා කළේය. ඉක්බිති ඔහුට සුදස්සන තෙමේ මෙසේ කීය. මාමේ! මගේ මව භූරිදත්තව නොදැක ක්ලාන්තව සිටින්නීය. අපි බාහිර යමක් කරන්නට අපොහොසත් වෙමු. යහපති. දරුවනි! නුඹලා යන්න. මම වනාහි මගේ සහෝදරිය දකිනු කැමැත්තෙමි. කෙසේ ඇයව දකින්නෙම්ද? මාමේ සීයා කාසි රජතුමා කොහේ සිටීද? දරුව, මාගේ සහෝදරිය නැතිව ජීවත්වන්නට නොහැකිව රාජ්‍යය අත්හැර දමා පැවිදිව අසවල් වනරොදෙහි වාසය කරන්නේ යැයි කීය. මාමේ! මගේ මව ඔබවත් මාගේ සීයාවත් දකිනු කැමැත්තීය. නුඹලා අසවල් දවසේ මගේ සීයා සමීපයට යව්. අපි මවත් රැගෙන සීයාගේ අසපුවට එන්නෙමි. එහිදී ඔවුන්ව නුඹලාට දැකගත හැක. ඉක්බිති ඔව්හු මාමාට දවසක් තබා රාජ නිවේසනයෙන් බැසගත්හ. රජතුමා බෑනාව උනන්දු කරවා හඬා නතර විය. ඔව්හු ද පොළව පලාගෙන නාගභවනයට ගියහ.

නගරයට පිවිසීම නම් වූ කොටස නිමියේ ය.