2. මහාඅස‍්සාරොහජාතකවණ‍්ණනා 302 අට‍්ඨකථා

2. මහාඅස්සාරෝහ ජාතකය (302)

“අදෙය්‍යෙසු දදං දානං” යන මේ ගාථා කොටස අයත් ජාතක කථාව බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙව්රම් වෙහෙර වැඩවසන සේක්, අනඳ තෙරුන් අරබයා වදාළ සේක. මෙහි වර්තමාන කථාව යට කියන ලදි. බුදුරජාණන් වහන්සේ “මහණෙනි, පැරණි පඬිවරු වූ කලී, තමන්ට උපකාරී වූවනට පෙරලා උපකාර කළාහුයැ’යි වදාරා මේ අතීත කථාව ගෙනහැර දැක්වූහ.

අතීතයෙහි බෝසත් තෙමේ බරණැස් රජුව ඉපදී, දැහැමින් සෙමෙන් රාජ්‍ය කරවයි, දන්දෙයි, සිල් රකියි. දිනෙක ඔහු පසල් දනව්වක කොලාහලයක් සංසිඳුවන්නෙමියි, සේනාව ද පිරිවරාගෙන ගොස්, එහි දී පරාජයට පත්විය. ඉන්පසු අසු පිටට නැගගත් රජතුමා, පලා ගොස් එක් පිටිසර ගමකට පැමිණියේය. ඒ ගමේ රාජ්‍ය සේවකයෝ තිස් දෙනෙක් වෙසෙති. ඔවුහු උදෑසනම ගම මැද රැස් ව ගමේ දියුණුව ගැන කටයුතු කෙරෙති. ඒ අවස්ථාවේ දී රජතුමා සන්නාහ සන්නද්ධව අසුපිට නැගි, රාජාභරණවලින් යුක්තව ගම් දොරටුවෙන් ගම තුළට පිවිසියේය. ගම් වැසියෝ “මේ කිමෙක්දැ”යි බියට පත්ව, දිවැ ගොස් තම තමන්ගේ ගෙවල්වලට පැන ගත්හ. ඔවුන් අතර සිටි, එක් අයෙක් සිය නිවෙසට ගොස්, රජු පැමිණෙනු දැක, නාඳුනන කවරෙක්ද? රාජ පුරුෂයෙක්ද? නැතහොත් සොරෙක්දැ”යි ඇසීය. “මිත්‍රය, මම රාජපුරුෂයෙක්මි”යි රජ කීය. “එසේ නම් එනු මැනවැ”යි කියා රජු ගෙදරට කැඳවා ගෙන ගොස්, තමාගේ පුටුවෙහි රජ හිඳ වූ, ඒ පුරුෂයා තම සොඳුරට කථා කොට, “සොඳුර, මෙහි එනු මැනව, මාගේ යහළුවාගේ දෙපා සෝදු මැනවැ”යි කීය. අනතුරුව ඔහු තම බිරිය ලවා රජුගේ පා සෝදවා, තම ශක්ති පරිද්දෙන් ආහාර ද දෙවා, “මොහොතක් විඩා අරිනු මැනවැ”යි යහනක් ද සකසා දුනි. රජ එහි සැතපුනේය. ඉක්බිති ඒ පුරුෂයා රාජකීය අශ්වයාගේ සන්නාහය මුදා, මඳක් ඇවිද්දවා වතුරද පොවා, පිටෙහි තෙල් ගා පිරිමැද, කෑමට තණකොළ ද දුන්නේය. මෙසේ ඒ රජතුමා දින තුනක් හතරක් ආගන්තුක සත්කාර ලැබ, “මා දැන් යා යුතුයැ”යි කී කල්හි, රජුගේ මිතුරා රජුට ද, ඔහුගේ අසුට ද, කළ යුතු සියලු සංග්‍රහ කෙළේය. රජතුමා ආහාර අනුභව කොට, පිටත් වීමට සූදානම් වී, සිය මිතුරාට මෙසේ කීය. “මිතුර, මගේ නම මහා අස්සාරෝහ” ය. මගේ නිවෙස පිහිටා ඇත්තේ අගනුවර මැද ය. යම් විදියකින් ඔබ කිසියම් කටයුත්තකට නගරයට පැමිණිය හොත්, දකුණු වාසල් දොරටුවෙහි සේවයේ නියුතු දොරටුපාලයාගෙන්, “මහා අස්සාරෝහගේ ගෙය කොහි දැයි? විමසන්න, එවිට දොරටුපල්ලා ඔබට මා මුණගස්වනු ඇතැ”යි පවසා සමුගෙන නික්ම ගියේය.

මේ අතර රජුගෙන් වෙන් වූ බල සේනාව, රජු සොයා ගත නො හැකි ව නගරයෙන් පිටත කඳවුරු බැඳ සිටින කල්හි, රජු එනු දැක, පෙරගමන් ගොස් පිරිවරා ගත්තේය. රජතුමා එම පිරිසද කැටුව දකුණු වාසල් දොරටුව වෙත ගොස්, දොරටු පල්ලා කැඳවා රැස්ව සිටි ජනතාව මදක් ඈත්කොට, ඔහුට පමණක් ඇසෙන සේ මෙසේ උපදෙස් දුන්නේය. දරුව, කිසියම් විටෙක පසල් දනවු වැසියෙක් ඔබ හමුවට පැමිණ, “මහා අස්සාරෝහගේ ගේ කොහිදැ”යි විමසුවහොත් ඔහු මා ළඟට කැඳවා ගෙන එන්න, එවිට මසුරන් දහසක් ඔබට හිමියැ”යි පැවසීය. මෙසේ බලාපොරොත්තුව සිටිමුත් දනවු වැසියා, රජු හමුවට නො පැමිණියේය. ඔහුගේ පැමිණීම පමාවන කල්හි, රජතුමා ඔහුගේ ගමේ අයබදු වැඩි කෙළේය. එසේ කළ ද, ඔහු නො පැමිණියේය. මෙසේ දෙවන හා තෙවන වරටද, බදු වැඩි කෙළේය. එදා ඔහු නො පැමිණියේ ය. මේ අතර දනවු වැසියාගේ ගමේ මිනිස්සු ඔහු හමුවට පැමිණ “උතුමාණෙනි, ඔබේ මිතුරා වන අශ්වාරෝහකයා පැමිණි දින පටන් අපි බදු බරින් පෙළෙමු. දැන් දැන් හිස ඔසවා ගැනීමට පවා අපොහොසත් වෙමු. කරුණාකර ඔහු වෙතට ගොස්, මේ බව කියා බදු බරින් අප මුදනු මැනව”යි කීහ. දනවු වැසියා ඔවුනට පිළිතුරු දෙමින් “මැනව, මම එහි යන්නෙමි. එසේ වුවත් හිස් අතින් යා නොහැක. මගේ මිතුරාට දරුවෝ දෙදෙනෙකි. ඔවුන්ට ද මිතුරාගේ බිරිඳට ද මිතුරාට ද හඳින පොරවන වස්ත්‍ර ද, පළඳනා ද සකස්කොට දෙන මෙන්, ගම්වැසියන් ගිවිසවා ගත්තේය. පසුව ගම්වැස්සෝ ද ඒ සියලු පඬුරු ඔහුට ගෙනැවිත් දුන්හ.

දනවු වැසියා ඉහත කී තෑගි ද, තමාගේ ගෙදර පිසූ කැවුම් ද රැගෙන නුවරට ගොස්, දකුණු වාසල දොරටුවේ දී දොරටුපල්ලා මුණගැසී, සිය මිතුරා ගැන කරුණු විමසා, දොරටුපල්ලා හා සමග එහි ගියේ ය. එහි දී දොරටුපල්ලා “ඔබතුමාගේ යහලුවා කැටුව ආවෙමු”යි රජුට දන්වා යැවීය. ඒ ඇසූ රජතුමා වහා අසුනින් නැගිට “මගේ මිතුරා ද ඔහු සමග පැමිණි අය ද වහා කැඳවා ගෙන එන්නැ”යි පණිවුඩයක් යැවීය. එයින් නො නැවතුණු රජතුමා පෙරගමන් කොට, තම මිතුරා දැක ඔහු වැළඳගෙන කිමෙක් ද? යහලුව, මගේ සොයුරිය (ඔබේ බිරිඳ) දරුවනුත් සමග සැපෙන් වෙසේ දැ’යි, විමසා දැන මිතුරාගේ අතින් අල්ලාගෙන, උඩුමහල් තලයට ගොස්, සේසත යට රාජාසනයෙහි මිතුරා වාඩි කරවා, අගමෙහෙසිය කැඳවා, “මගේ මේ යාලුවාගේ පා සෝදනු මැනවැ”යි කීය. මෙහෙසිය ද ඔහුගේ පා සේදුවාය. ඇය පා සෝදනවිට රජතුමා පැන් කෙණ්ඩියෙන් පැන් වත් කෙළේය. දේවිය ඉන් අනතුරුව දෙපා තෙත මාත්තු කොට, තෙල් ගැල්වූවාය. මේ සියලු සත්කාරයන්ගෙන් පසුව, රජතුමා සිය මිතුරා අමතා, “හිතවත, අපට කෑමට යමක් ගෙනාවේදැ”යි ඇසීය. “එසේ යැ”යි පිළිතුරු දුන්, මිතුරා පසිම්බුවෙන් කැවුම් ගෙන දැක්වීය. රජතුමා ඒවා රන්තැටියක තබා, ඔහුට ද එයින් ම සංග්‍රහ කොට, “මාගේ යාලුවා ගෙනෙන ලද කැවිලි කනු මැනැවැ”යි රජමෙහෙසියට ද, ඇමතියන්ටද, දෙවා තෙමේද කෑවේය. මේ සංග්‍රහයෙන් පසු මිත්‍රයා, ගෙනෙන ලද සෙසු පඬුරු ද රජුට පිරිනැමීය. ඉක්බිති රජතුමා සිය මිතුරාට සැලකිල්ලක් වශයෙන්, තම කසීසළු බැහැරකොට, මිතුරා විසින් ගෙනෙන ලද වස්ත්‍ර යුගලය හැඳ ගත්තේය. රජමෙහෙසිය ද, තම කසී සළුවත් ආභරණත් වෙනුවට, මිතුරා ගෙනෙන ලද සළුවකුත්, ආභරණත් පැළඳ ගත්තාය.

අනතුරුව රජකුට සුදුසු රාජභෝජන තම මිතුරාට අනුභව කරවා, එක් ඇමතියකු කැඳවා “මාගේ මේ මිතුරා කැටුව ගොස්, මට කරන සේවාවේ ආකාරයෙන් ම ඔහුගේ රැවුල කපා සුවඳ පැනින් නහවා ලක්‍ෂයක් අගනා කසී සළුවක් හඳවා රජකුමට සුදුසු රාජකීය ආභරණ පළඳවා කැඳවා ගෙන එව”යි රජ ඔහු පිටත්කොට යැවීය. ඇමතියාද එය එසේම කෙළේය. ඉන්පසු රජතුමා නුවර බෙර හසුරුවා, ඇමතියන් රැස්කොට සේසත් මැද දී සිය මිතුරා පැළඳ සිටි, රත් සිරියල් නූල බැහැර කොට, රාජ්‍යයෙන් භාගයක් ඔහුට පිරිනැමීය. එතැන් පටන් රජතුමා හා සිය මිතුරා යන දෙදෙනා ම එක්ව කෑම බීම ගැනීමත් සමාන ආකාරයෙන් ම සයයය කිරීමත් කෙරෙති. මේ දෙදෙනා අතර ඇති වූ විශ්වාසය කිසිවකු විසින් නො බිඳිය හැකි ලෙස, ස්ථිරත්‍වයට පත්විණි. ඉක්බිති රජතුමා සිය මිතුරාගේ අඹුදරුවන් ද රජවාසලට කැඳවා, ඇතුළු නුවර මාලිගාවක් සාදා ඔවුන්ට දුන්නේය. මෙසේ ඔවුහු සියලු දෙනා සමගිව සතුටින් යුතුව රාජ්‍යය කරවූහ.

ඉක්බිති මේ වැඩපිළිවෙල ගැන කිපුණු ඇමතිවරු, රජතුමාගේ පුත්‍රයා කැඳවා ඔහුට මෙසේ කීය. “කුමරුනි, රජතුමා එක් ගෘහපතියකුට රජයෙන් අඩක් දී, ඔහු සමග එක්ව අනුභව කරයි, පානය කරයි, සයනය කරයි, තම දරුවන් ලවා ද ඔහුට වන්දවයි. ඔහු විසින් රජුට කළ උපකාරයක්වත් අපි නො දනිමු. රජ මේ කරන්නේ කුමක්ද? ඇමතිවරු විදියට, අපි මේ ගැන ලජ්ජා වෙමු. මේ බව රජතුමාට කියනු මැනව” යනුවෙනි. මෙය ඇසූ රාජ කුමාරයා, “යහපතැ”යි කියා පිළිගෙන, ඇමතිවරුන් කියූ සියල්ල රජුට දන්වා, “මහරජතුමනි, මෙසේ නො කරනු මැනවැ”යි කීය. එවිට රජතුමා, “පුත, පසුගිය කාලයේ යුදයෙන් පැරදුණු මම, කොහි විසුයෙම්දැයි කියා දන්නෙහිදැ”යි රජතුමා ඇසීය. “නො දනිමි” “මම මගේ මේ මිතුරාගේ ගෙදර නිරෝගීව වැස, පසුව අවුත් රජය කරන්නට පටන් ගත්තෙමි. මෙසේ මට උපකාර කළ ඔහුට කුමන සම්පතක් නො දෙම්ද?” මෙසේ කියූ බෝසත් රජතුමා, “පුත, යමෙක් නො දිය යුත්තකුට යමක් දේ ද? දිය යුත්තකුට නො දේ ද? ඔහු විපතකට පත් වූ විට, කිසිදු උපකාරයක් නො ලබයි” මෙසේ කියා, මේ කරුණ තවදුරටත් ප්‍රකට කරවමින්, රජතුමා මෙසේ ද ප්‍රකාශ කළේය.

අදෙය්‍යෙසු දදං දානං - දෙය්‍යෙසු නප්පවෙච්ඡති, ආපාසු ව්‍යසනං පත්තො - සහායං නාධි ගච්ඡති

නාදෙය්‍යෙසු දදං දානං - දෙය්‍යෙසු යො පවෙච්ඡති, ආපාසු ව්‍යසනං පත්තො - සහාය මධි ගච්ඡති

සඤ්ඤොග සම්භොග විසෙස දස්සනං, අනරිය ධම්මෙසු සඨෙසු නස්සති, කතඤ්ච අරියෙසු ච අඤ්ජසෙසු ච, මහප්ඵලො හොති අණුම්පිතාදිසි

යො පුබ්බෙ කත කල්‍යාණො - අකා ලොකෙ සුදුක්කරං, පච්ඡා කයිරා නවාකයිරා - අච්චන්තං පූජනාරහොති

මෙහි “අදෙය්‍යෙසු” යනු “පෙර උපකාර නෙ ාකළ අය කෙරෙහි” යන අර්ථයි. “දෙය්‍යෙසු” යනු “උපකාර කළවුන් කෙරෙහි” යන අර්ථයි. “නප්පවෙච්ඡති” යනු “ඇතුළු කොට නො ගනී, නො දේ” යන අර්ථයි. “ආපාසු” යනු ආපදාවන්හි යන අර්ථයි. “ව්‍යසනං” යනු ‘දුක්’ය. “සඤ්ඤොගම්භොගවිසෙසදස්සනං” යනු ‘යමෙක් මිතුරකු සමග එක්ව කටයුතු කිරීමෙන් හා එක්ව විසීමෙන්, ‘මට මේ සියල්ල මොහු විසින් කරන ලදැ’යි ගුණ විශේෂයන් හඳුනා ගැනීමයි. මේ සියල්ල මොහු විසින් කරන ලදැ’යි ගුණ විශේෂයන් හඳුනා ගැනීමයි. පවිටු ස්වභාවය ආත්මකොට ඇති බැවින්, පව්කාර කපටි පුද්ගලයන් කෙරෙහි කළ පරිත්‍යාගයන් විනාශ මුඛයට පත්වේ” යන අර්ථයි. ‘අරියෙසු’ යනු ‘තමන්ට කළ උපකාරය හඳුනා ගන්නා තැනැත්තා විසින්, නිර්මල උත්තමයන් කෙරෙහි’ යන අර්ථ යි. ‘අඤ්ජසෙසු’ යනු ‘ඒ කළගුණ සිහිකිරීම් වශයෙන් ම සෘජු වූත්, අවංක වූත්, උතුමන් කෙරෙහි’ යන අර්ථයි. ‘අණුම්පි’ යනු ‘අල්ප මාත්‍ර වූ’ යන අර්ථයි. ‘තාදිසු’ යනු ‘යම් එබඳු ආර්ය වූත්, සෘජු වූත්, පුද්ගලයෝ වෙත් ද? ඒ උතුමන් කෙරෙහි අල්ප වශයෙන් කරන ලද දේ, මහත්ඵල ද, මහත් සේ පුළුල් වූවක් ද, ඉමහත් බැබළීමක් ගෙන දෙන්නෙක් ද වේ. මනා වූ කෙතක වපුල බීජ මෙන්, නො නැසේ. වෙනත් පවිටකු විෂයෙහි බහුල කොට පුදන ලද දේ වුවත්, ගින්නෙහි හෙළන ලද බීජ මෙන් නැසේය යන අර්ථයි. මෙසේ ද කියන ලදි.

ගින්නෙහි හෙළූ බීජයක් යම් සේ දැවී යා ද? නො වැඩේද? එසේ අසත්පුරුෂයා විෂයෙහි කරන ලද දේ දැවී යයි. නො වැඩේ.

උසස් පැවතුම් ඇති සිල්වත් කළගුණ දන්නා පුද්ගලයා විෂයෙහි කළ දෑ, මනා වූ කෙතක වපුල බීජ මෙන්, නො නැසේ.

මෙහි ‘පුබ්බෙ කතකල්‍යාණො’ යනු ‘මුලින් ම උපකාර කළ පුද්ගලයා’ ය. ‘අකා’ යනු ‘කෙළේය’ යන අර්ථයි. ‘එනම්, ලොව ඉතා දුෂ්කර කාර්යයක් කෙළේය’, යන අර්ථයි. ‘පච්ඡාකයිරා’ යනු ‘ඔහු පසුව වෙනත් කිසියම් උදව්වක් කළත්, නොකළත්, මුල දී කළ උදව්ව නිසාම අතිශයින් පූජාර්හ වේ. සියලු සත්කාර සම්මානයන්ට සුදුසුය’ යන අර්ථයි.

රජතුමාගේ මේ කථාව අසා සිටි ඇමතිවරුත් රාජකුමාරයාත් එතැන් පටන් රජුට විරුද්ධ ව කිසිවක් නො කියන්නට වගබලා ගත්හ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්මදේශනාව ගෙනහැර දක්වා, ජාතකය නිමවා වදාළ සේක. එදා දනවු වැසියා නම්, ආනන්ද තෙරණුවෝය. බරණැස් රජතුමා වූ කලී, ‘මම ම යැ’යි බුදුරජාණන් වහන්සේ තමන් වහන්සේ දක්වා වදාළ සේක.