6. සසපණ‍්ඩිතජාතකවණ‍්ණනා 316 අට‍්ඨකථා

6. සස ජාතකය (316)

‘සතක මෙ රොහිතා මච්ඡා’ යන මේ ගාථා කොටස අයත් ජාතක කථාව බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙව්රම් වෙහෙර වැඩ වාසය කරද්දී, සියලු දැයින් සපිරි පිරිකර පූජාවක්, නිමිති කොටගෙන වදාළ සේක. සැවැත් නුවර එක් කෙළෙඹි පුත්‍රයෙක් බුද්ධ ප්‍රමුඛ මහ සඟනට සියලු පිරිකරින් සපිරි, දානයක් සකසා, නිවෙස ඉදිරිපිට මණ්ඩපයක් තනවා, බුදුපාමොක් මහ සඟනට ආරාධනා කොට, සරසන ලද මණ්ඩපයෙහි පනවන ලද, උතුම් ආසනයන්හි වඩා හිඳුවා, නොයෙක් මිහිරි රසැති ප්‍රණීත දානයක් පූජාකොට, නැවත ඊට පසුදාත්, ඊට පසුදාත් වශයෙන් සතියක් මහ දන් පවත්වා සත්වැනි දින බුද්ධ ප්‍රමුඛ පන්සියයක් භික්‍ෂූන් වහන්සේට, සියලු පිරිකරින් සපිරි දානයක්, පූජා කෙළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ බත් කිස අවසන, අනුමෝදනා දේශනාව වදාරන සේක්, ‘උපාසකය, මේ ඔබ විසින් අතිශයින්ම ප්‍රීති විය යුතු වෙලාවකි. මේ දානය වූ කලී, පෙර පඬිවරුන්ගේ වංශයට අයත් වූවකි. පැරණි පඬිවරු වනාහී ළඟට පැමිණි යාචකයන්ට, ජීවිත ආසාව අත්හැර ඇඟ මස් පවා, දන් දුන්හ’යි වදාරා ඔහුගේ අයැදුමෙන් මේ අතීත කථාව වදාළ සේක.

අතීතයෙහි බරණැස් නුවර බඹදත් රජතුමා රාජ්‍යය කරවන කල්හි, බෝසත් තෙමේ සා ජාතියේ ඉපිද, කැලයෙහි වාසය කරයි. මේ කැලයෙහි එක් පැත්තකින් පර්වතයක්ද, තවත් පැත්තකින් නදියක් ද තවත් පැත්තකින් පසල් ගමක් ද විය. සාවාට වඳුරෙක් ද, සිවලෙක් ද, දිය බල්ලෙක් ද වශයෙන් මිතුරන් තිදෙනෙක් වූහ. මේ නුවණැති සත්ත්වයෝ සතර දෙනා එක්ව වසමින් තම තමන්ගේ ගොදුරු බිම්වලින් ගොදුරු ගෙන සැඳෑසමයෙහි එකට එක් වෙති. එහිදී, සාවා සිය මිතුරන් අමතා, ‘දන් දිය යුතුය, සිල් රැකිය යුතුය, පොහොයට සිල් සමාදන් විය යුතුයැ’යි ඒ තිදෙනාට අනුශාසනා කරමින් අවවාද වශයෙන් බණ කියයි. සෙසු අය ද, ඒවා පිළිගෙන තම තමන්ගේ නිවෙස්වලට පිවිස, වාසය කරති. මෙසේ කාලය ගතවන කල්හි, දිනෙක බෝසත් තෙමේ අහස දෙස බලා, හඳ දැක ‘හෙට පොහෝ දිනය යැ’යි දැන, මිතුරන් තිදෙනා කැඳවා, මෙසේ කීය. ‘යහලුවනි, හෙට පොහෝ දිනයයි. ඔබ තිදෙනා හෙට සිල් සමාදන්ව පොහෝ කටයුතු සිදුකළ යුතුය. සිල් සමාදන්ව දුන් දානය මහත්ඵලය. එබැවින් යාචකයන්, ඔබ වෙත පැමිණියහොත් තමා කෑ යුතු අහරින් කොටසක්, ඔවුන්ට දී කෑ යුතු යැ’යි කීය. යහලුවෝද මැනවැ’යි පිළිගත්හ. අනතුරුව ඔවුහු සිය නිවෙස්වලට ගියහ.

ඊට පසුදා මේ මිතුරන් අතරින් දිය බල්ලා, උදෑසනම ‘අහරක් සොයන්නෙමි’යි නිවසින් පිටත්ව ගංඉවුරට ගියේය. එදින එක බිලී බාන්නෙක්, රතු පැහැති මාලුවන් සත් දෙනෙකුන් ගොඩට ගෙන, වැලෙක අමුණා ගංඉවුරට ගෙන ගොස්, එහි වැලි යට සඟවා තබා, නැවත මසුන් ඇල්ලීම සඳහා ගඟ පහළට ගියේය. මේ අතර දිය බල්ලා මාලු ගඳ ඉව කොට, වැලි මෑත් කොට, මාලුන් දැක, එය ඉවතට ගත්තේය. අනතුරුව ‘මෙයට හිමිකරුවෙක් ඇත්තේදැ’යි, තුන්විටක් හඬ නඟා කෑ ගැසීය. වටපිට බලා අයිතිකරුවකු නො දැක, මාලු වැල කටින් ඩැහැගෙන තමා වසන ගුලට ගෙනවුත් සුරැකිව තබා, ‘නිසි වෙලාවට අනුභව කරන්නෙමි’යි තමාගේ සීලය ආවර්ජනා කරමින් වැද හොත්තේය. සිවලාද, පොහෝ දින උදේ නිවසින් නික්ම, ගොදුරු සොයමින් ගොස්, එක් ගොවියකුගේ කුටියට ඇතුළු විය. ගොවියා එහි නො සිටියේය. එනමුත් ලොකු මස් කුට්ටි දෙකක් ද, මළ තලගොයකු ද, දී කිරි කළයක්ද එහි විය. ඒ දුටු සිවලා ‘මේවාට හිමිකරුවෙක් ඇත්දැ’යි තෙවරක් මහ හඬින් ඇසීය. පසුව කිසිවකු නො දුටු ඔහු පළමුකොට කිරි කළය වටා, එල්ලාගෙන යාම සඳහා බැඳ තිබූ ලණුව අතරින්, හිස යවා, එය බෙල්ලෙන් ඔසවා ගෙන, මස් කුට්ටි දෙක සමග තලගොයා ද, කටින් ඩැහැගෙන තමන්ගේ නිවසට ගෙනැවිත් තබා, ‘නිසි වේලාවට අනුභව කරන්නෙමි’යි, තම සීලය සිහි කරමින් වැද හොත්තේය. වඳුරා ද, උදෙන්ම වනයට පිවිස, අඹ වල්ලක් කඩා ගෙනැවිත්, තමා වසන තැන තබා, ‘නිසි කලට කන්නෙමි’යි, තම සීලය ගැනම සිතමින් සිටියේය.

මේ අතර බෝසත් සාවා, කෑම කන වේලාවටම නික්ම, ‘කොළ ටිකක් කන්නෙමි’යි, තමාගේ නිවහනෙහිම, වැද හෙව මෙසේ සිතීය. ‘මා වෙතට යාචකයන් පැමිණියහොත්, ඔවුන්ට තණකොළ දිය නොහැකිය. සහල් තල ආදියද, මා ළඟ නැත. පැමිණෙන කෙනෙකුට ඇඟ මස් දන් දෙන්නෙමි යනුවෙනි. ඔහුගෙ සිල් තෙදින් සක් දෙවිඳුගේ පඬු ඇඹුල් සලසුන (පඬුපුල් අසුන) උණු විය. ‘ඒ කිමෙක්දැ’යි විමසන සක් දෙවිඳු මේ කාරණය දැන ගෙන, ‘සා රජු විමසන්නෙමි’යි, සිතා මහලු බමුණු වෙසක් ගෙන, පළමු කොට, දිය බල්ලාගේ නවාතැනට ගියේය. ඒ දුටු දිය බල්ලා ‘බමුණ, කුමට පැමිණියෙහිදැ’යි ඇසීය. එවිට ශක්‍රයා ‘පඬිතුමනි, කිසියම් ආහාරයක් ලැබේ නම්, සිල් සමාදන්ව මහණකම් කරන්නෙමි’යි කීය. එවිට ‘යහපතැ’යි කී දිය බල්ලා, අහර දනේනට පොරොන්දු වී, ඔහුට මේ ගාථාව කීවේය.

සත්ත මෙ රොහි තා මච්ඡා - උදකා ථල මුබ්භතා, ඉදං බ්‍රාහ්මණ මෙ අත්‍ථි - එතං භූතං වනෙ වසාති

මෙහි ‘ථලමුබ්භතා’ යනු ‘ජලයෙන් ගෙන පොළොවෙහි තබන ලද ගොඩ දමන ලද, ගොඩ දමන ලද, කිසිවකු විසින් ගොඩට ගන්නා ලද’, යන අර්ථයි. ‘එතං භුත්‍වා’ යනු ‘මා සන්තක වූ මත්ස්‍යාගාරය පිස, අනුභව කොට මහණදම් කරමින් රමණීය රුක් මුලෙක වැඩහිඳිමින්, මේ වනයෙහි වසනු මැනවි’, යන අර්ථයි.

එවිට බමුණා ‘දැන් කල් වැඩිය, පසුව ගන්නෙමැ’යි කියා, හිවලා වෙතට ගියේය. සිවලාද ‘බමුණ, කුමට මෙහි ආවේදැ’යි ශක්‍රයාගෙන් ඇසීය. ආ කාරණය පැවසීමෙන් පසු සිවලාද, තමා ළඟ ඇති දෑ බමුණාට දෙන්නට පොරොන්දු වී, මෙසේද පැවසීය.

දුස්ස මෙ බ්‍රෙත්තපාලස්ස - රත්ති භත්තං අපාභතං, මංස සූලා ච ද්වෙ ගොධා - එකඤ්ච දධිවාරකං, ඉදං බ්‍රාහ්මණ මෙ අත්‍ථි - එතං භුත්‍වා වනෙ වසාති

මෙහි ‘දුස්සමෙ’ යනු ‘මට නුදුරෙහි, යම් ඒ ගොවියෙක් වෙසේ ද? ඒ ඔහුට’, යන අර්ථයි. ‘අපාභතං’ යනු ‘එළවන ලද, ගෙන එන ලද’, යන අර්ථයි. ‘මංසසූලා ච ද්වෙ ගොධා’ නම්, ‘අඟුරු මත පුලුස්සන ලද මස් පෙති දෙකක් ද, එක් තලගොයකු ද යනුයි. ‘දධිවාරකං’ යනු ‘දී කිරි කළගෙඩියක්’, යන අර්ථයි. ‘ඉදං’ යනු ‘මා ළඟ මෙපමණක් ඇත’ යන අර්ථයි. ‘මේ සියල්ල කැමති ලෙසින් ගින්නෙන් පිස, අනුභව කොට සිල් සමාදන්ව රමණීය ගසක් මුල හිඳ මහණ දම් කරමින් මේ වන ලැහැබෙහි වසනු මැනවි’ යන අර්ථයි.

බමුණා ‘දැන් කල් වැඩිය, පසුව එන්නෙමැ’යි කියා, වඳුරා හමුවට ගියේය. වඳුරා ද ‘කුමට පැමිණියේ දැ’යි ප්‍රශ්න කොට, සියල්ල දැනගෙන, ‘දානය සඳහා අඹ වල්ල දෙන්නෙමි’යි පොරොන්දු වී, මේ ගාථාව කීය.

අම්බපක්කොදකං සීතං - සීතච්ඡායං මනොරමං, ඉදං බ්‍රාහ්මණ මෙ අත්‍ථි - එතංභුත්‍වා වනෙ වසාති

මෙහි ‘අම්බපක්කං’ යනු ‘මිහිරි අඹ ගෙඩියකි’. ‘උදකං සීතං’ යනු ‘නදියේ සිසිල් ජලය’යි. ‘එතං භුත්‍වා’ යනු ‘බමුණ, මේ අඹගෙඩිය අනුභව කොට, සිසිල් පැන් පානය කර, සිත් සේ රමණීය වූ රුක් මුල්හි හිඳිමින් මහණදම් කරමින්, මේ වන ලැහැබෙහි වසනු මැනවි’, යන අදහසයි.

බමුණා ‘දැන් කල් වැඩිය පසුව ගන්නෙමැ’යි කියා, සාවා ළඟට ගියේය. ඔහු විසින් ද, බමුණා තමා වෙත පැමිණි කාරණය අසා දැන, අතිශයින් සතුටට පත්විය. ‘බමුණ, කෑම සොයා මා වෙතට පැමිණීමෙන් ඔබ කළේ, ඉතාම යහපත් දෙයකැ’යි පැවසූ සාවා, ‘අද මම කිසිදිනක නො දුන් විරූ දනක්, ඔබට දෙන්නෙමි, ඔබ වනාහි සිල්වතෙකි. පරපණ නො නසන්නෙකි. එබැවින් යනු මැනවි, ගොස් දර ටිකක් කඩා ගිනි ගොඩක් ගසා, අඟුරු සකසා, මට දන්වනු මැනවි, එවිට මම ජීවිත ආශාව අත්හැර දමා, ගිනි මැදට පනින්නෙමි. අනතුරුව මාගේ ශරීරය මැනවින් පිළිස්සුණු පසු, ඔබතුමා ඒ මස් අනුභව කොට මහණදම් කරනු මැනව’යි ඔහු සමග කථා කරමින් මේ ගාථාව කීය.

න යසස්ස තිලා අත්‍ථි - න මුග්ග නපි තණ්ඩුලා, මේනා අග්ගිනා පක්කං - මමං භුත්‍වා වනෙ වසාති

මෙහි ‘මමං භුත්‍වා’ යනු ‘ගිනි මොළවන්න යැයි මම කියමි. මේ ගින්නෙන් පුළුස්සන ලද මා අනුභව කොට, මේ වනයෙහි වසනු මැනවි. එක සාවකුගේ සිරුර එක් මිනිසකුට සෑහේය, යන අදහසයි. ‘මේ සියල්ල ම කැමති ආකාරයකින් අනුභව කොට, පෙහෙවස් වැස සිත්කලු රුක්මුලෙක හිඳ, මහණදම් පුරමින් මේ වනලැහැබෙහි වසනු මැනව’ යන අර්ථයි.

ශක්‍රයා සාවාගේ කථාව අසා, තම ආනුභාවයෙන් එක් ගිනිඅඟුරු ගොඩක් මවා, බෝසතුන්ට ඒ බව දැන්වීය. එවිට සාවා සිය තණකොළ යහනින් නැගිට, එහි ගොස් ‘ඉදින් මගේ මේ ලෝම අතර සත්තු වෙත් නම්, ඔවුහු නො මැරෙත්වා’යි තෙවරක් සිය සිරුර සොලවා, මුළු ඇඟම දානයට යොමු කොට, ගිනි ගොඩට පැන්නේය. පියුම් රැසකට පනින රාජ හංසයෙක් මෙන් සතුටු සිත් ඇති, ඒ සාවා ගිනි අඟරු ගොඩ වෙතට වැටුණි. ඒ ගින්න බෝසතුන්ගේ ඇඟේ ලොම් ගසක්වත්, රත් කරන්නට අපොහොසත් විය. හිම ගුළකට වැදුණු සෙයක්, සාවාට දැනුණි. අනතුරුව සක්දෙවිඳු ඇමතූ සාවා, ‘බමුණ, ඔබ දැල් වූ ගින්න ඉතා සීතලය. මගේ ඇඟේ ලොම් ගසක්වත්, රත් කිරීමට එය අපොහොසත් විය. ඒ කුමක් නිසාදැ’යි ශක්‍රයාගෙන් ඇසීය. එවිට ශක්‍රයා ‘පඬිතුමනි, මම බමුණෙක් නො වෙමි. සක්දෙවිඳු නම්, මම වෙමි. ඔබ විමසනු සඳහා පැමිණියෙමි’යි කීය. එවිට සාවා ‘සක්දෙව්රදුනි, ඔබ පමණක් නොව ලෝවැසි සියලුම දෙනා මා ගැන විමසා බැලුවත් මවිසින් දිය නොහැකි යමක්, ඔවුහු නොදකිති’යි බෝසත් තෙමේ සිංහනාද කෙළේය. ඉක්බිති සක්දෙවිඳු සාවා අමතා, ‘සා පඬිතුමනි, ඔබේ ගුණවත් බව කල්පය පුරා පවතීවා’යි කියා, පර්වතය තුළින් පර්වත සාරය ගෙන, සඳමඬලෙහි සාවාගේ සලකුණ ඇඳ, බෝසතුන් අමතා, ප්‍රශංසා කොට ඒ වනලැහැබෙහි, ඒ තණකොළ යහනෙහිම සාවා හොවා, තම දෙව්ලොව බලා නික්ම ගියේය. ඉක්බිති ඒ යහලුවෝ සතර දෙනා සමගිව සතුටු සිතින් සිල් පුරමින්, පොහෝ කටයුතු කරමින්, ජීවත් වී කම් වූ පරිද්දෙන් මිය පරලොව ගියහ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා, සත්‍යය ප්‍රකාශකොට ජාතකය නිමවා වදාළ සේක. දේශනාව අවසානයේදී සියලු පිරිකර සහිතව දන් දුන් දායකයා වන, ගෘහපතිතුමා සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේය.

එකල දිය බල්ලා නම්, ආනන්ද තෙරණුවෝය. සිවලා වූයේ, මුගලන් තෙරණුවෝය. වඳුරා නම් සැරියුත් තෙරණුවෝය. ශක්‍රයා නම්, අනුරුද්ධ තෙරණුවෝය. සස පණ්ඩිත වූයේ ‘මම ම යැ’යි බුදුරජාණන් වහන්සේ තමන් වහන්සේ දක්වා, වදාළ සේක.